Số 11
Ngày 1 tháng 3 năm 2003
Nguyệt San Giao Mùa
P.O . Box
378
Merrifield, Virginia
22116-0378
USA
Thư Ngỏ
Bạn mến,
Tôi lớn lên trong chiến tranh . Nhờ sự hy sinh của cha anh nơi
chiến trường ngày ấy mà tôi và gia đình được hưởng
những ngày yên bình tại thành phố Sài gòn . Những ngày cuối
tuần ra ngoại ô , trở về trên xa lộ , đi ngang qua Nghĩa trang
Quân đội bạn hỏi những đứa trẻ như tôi lúc ấy có cảm nhận
được yên bình thật sự không ?
Một bài hát của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn gia đình tôi
thường nghe trên đường về nhà :
Ghế đá công viên
Dời ra đường phố
Người già co ro
Nằm nghe tiếng nổ
Người già co ro
Chìm trong giấc ngủ
Em bé lõa lồ
Khóc tuổi thơ đi ...
Tôi nghe những dòng nhạc đó mà ngậm ngùi , tôi lắng nghe một
cảm giác lạc lõng vô cùng dâng lên trong lòng dù đang sống
với gia đình .
Những ngày đầu thay đổi chính quyền , tiễn ba tôi vào trại
tập trung , tôi không ngờ những ngày đó lại là những ngày
cuối cùng gia đình tôi còn đầy đủ cả các thành viên trong gia
đình . Vì khi ba tôi trở về , một người anh tôi quý nhất
đã chết trên đường vượt biển khi đi tìm tự do .
Tôi trưởng thành trong chế độ của những người đối nghịch
với ba tôi . Sống làm người trong lòng quê hương , đất
nước mình mà lòng tôi vẫn mang cái cảm giác của một người
ngoài cuộc vì sự phân biệt thành phần của chế độ đương
thời . Tôi hằng mơ ước một sự thay đổi khác đưa tôi
tới một phương trời xa , xa thật xa để tôi có thể được
dang rộng đôi cánh của mình cho thoả thích .
Tôi toại nguyện . Nhưng ngay phút này đây , cảm giác lạc lõng
đó vẫn ngự trị . Tôi không trách chiến tranh , tôi không trách
một sự thay đổi chế độ , tôi không trách một sự thay đổi
môi trường sống để làm kẻ tha hương .
Tôi hiểu chính nhờ cái cảm giác lạc lõng đó mà tôi viết .
Viết cho tôi , vì tôi , là tôi chứ chẳng phải ai khác là nhân
chứng sống của biết bao sự kiện lịch sử có tầm vóc thời
đại , chia xẻ những đau khổ , dằn vặt , cảm cùng với niềm
vui trưởng thành của một con người qua tôi và qua những
người xung quanh .
Xin nguyện mãi là người ghi chép trung thực của cuộc đời
để bao giờ tôi cũng như gắn liền với cái gốc của mình
nhằm tự bù đắp cho mình cái cảm giác lạc lõng đang có . .
Bạn mến , hãy cùng tôi góp nhặt những mảnh đời sinh động
xung quanh để cuối cùng chúng ta có được một bức tranh thật
sống động và toàn hảo cho thời đại .
Xuân , mùa Xuân , vạn loài hoa Xuân đang trong mùa hương sắc ,
mong tất cả sẽ làm phong phú những cảm tác sắp tới của chúng
ta .
Vành Khuyên
BBT Nguyệt San Giao Mùa
I . Thơ _______________________________________________________________________
| 1. Em Trở Về | ______Hoa Ðộ | |
| 2. Vịnh Thủy Tiên | ______Viễn Phương | |
| 3. Em Về | ______Bích Hà | |
| 4. Ðưa Tay Víu Lại Một Vaì Dư Hương | ______CC | |
| 5. Ta Trở Về ...! | ______nttn | |
| 6. Có Phải Yêu ?? | ______Lâm Huân | |
| 7. Valentine 's Day | ______Ngô Thy Vân | |
| 8. Muộn Màng Tuyết Rơi | ______Võ Thị Xuân Ðào | |
| 9. Thơ Cheo Dưới Cội Mai Vàng | ______Phan Cát Linh | |
| 10. Hãy Nhẹ Ru Em | ______Vành Khuyên | |
| 11. Ðêm Soi Về Dĩ Vãng | ______Hoa Cỏ | |
| 12. Cành Hoa Tím | ______Nguyễn Vạn Thắng | |
| 13. Làm Mái Hiên Cao | ______Nhược Thu | |
| 14. Nàng | ______Nhật Khánh | |
| 15. Khi Nhớ | ______Nguyễn Ðăng Tuấn | |
| 16. Như Ðám Lục Bình | ______Hàn Trân | |
| 17. Bé và Anh (2002 ,, mãi mãi) | ______GSK | |
| 18. Hỡi Người Trong Mộng | ______Tân Văn | |
| 19. Tiếng Thở Dài | ______Ngô Minh Hằng | |
| 20. Phải Chăng Ta Hẹn Từ Tiền Kiếp | ______T.L. Hoàng Lan | |
| 21. Huyền Trân | ______Trần Hoan Trinh | |
| 22. Chiều Sâu Ðêm Ba Mươi | ______Trầm Tư |
II . Văn _______________________________________________________________________
| 1. Viết Cho Em Nhân Ngày Tình Yêu _______ Y-Thy |
| 2. Phải Chi Anh Ðã Nói Lời Yêu Em _______ Vành Khuyên |
| 3. Xóm Ðạo ___________ Nguyên Cương Andy |
| 4.Mùa Nước Lũ ( kỳ 11) ___________ Trần Công Nhung |
| 5. Mây Vẫn Còn Bay ___________ Việt Dương Nhân |
| 6.Về...(tiếp) ___________ Thanh Sơn |
| 7.Chùm Hoa Dại ____ Hoàng Mai Phi |
| 8.Chiếc Bánh Chưng ___________ Người Gọi Gió |
| 9.Cảm Tình Dành Cho Trịnh Công Sơn ___________ Bích Hà |
| 10.Một Ðời Nhìn Lại ___________ Lâm Văn Sang |
| 11.Mơ Ca ___________ Võ Thị Xuân Ðào |
| 12.Nẻo Về ___________ Phan Thái Yên |
III . Ngàn Lời Ca (kỳ 3)________________________________________________________________
| 1. Toàn Quốc Kháng Chiến _______________________________ NS Phạm Duy |
IV. Những Bức Thư Tình...________________________________________________________________
| 1. Thư Tình Mỗi Tháng _______________________________ DHH |
V. Nghiên Cứu________________________________________________________________
| 1. Muà Xuân Trong Tai Chi _______ Nguyễn Quý Ðại |
| 2. Quyết Tâm Cho Năm Mới _______ BS Nguyễn Văn Ðức, |
| 3. Stress & Nghề Nghiệp _______ Bác sĩ Nguyễn Ý Ðức |
VỊ Tin Tức, Văn Học, Nghệ Thuật__________________________________________________
| 1. CD Nhạc Tình Khúc Lê Xuân Hân _______ Giao Muà |
| 2. Giao Duyên - Hoa Lư Thi Tập _______ Giao Muà |
| 3. Góp Nhặt : Thi Tập Của Nhược Thu và Sông Cửu _______ Giao Muà |
| 4. Chương Trình Nhạc : Biển Hoàng Hôn _______ Giao Muà |
VII . Nhạc __________________________________
| 1. Nhạc : Quê Hương Muôn Trùng _______ Nguyễn Ðăng Tuấn |
| 2. Nhạc : Thu Ðắng - _______ CC |
| 3. Nhạc : Tiếng Hát Em _______ Bích Hà |
VIII . Hộp Thư Toà Soạn__________________________________
| 1. Nhắn Tin/Trả Lời Bạn Ðọc _______ Ban Biên Tập |
Các bạn thân mến
Ðã có rất nhiều cây viết thường xuyên của GM yêu cầu GM đứng ra phụ trách xuất bản một tuyển tập thơ bao gồm những bài thơ chưa đăng và đã đăng trên GM.
Tuyển Tập Thơ Giao Muà dự định sẽ ra mắt vào muà hè 2003. GM mong các bạn nào muốn tham gia xin gửi bài đến GM trong thời hạn từ đầu tháng 2 đến ngày 15 tháng 3. Số lượng bài thơ cho mỗi người viết tối đa là 5 bài.
GM sẽ tổng kết những bài chọn đăng và liên lạc với nhà xuất bản để lo việc in. Chi phí in sẽ được thông báo trực tiếp đến các tác giả vào khoảng cuối tháng 3 sau khi GM tổng kết số người viết và số bài.
Phần vẽ bià và phụ trang sẽ do một số thân hữu của GM tình nguyện đảm trách.
Rất mong bạn đọc hưởng ứng tham gia vào Tuyển Tập Thơ Giao Muà2003.
Nguyệt San Giao Muà
I . Thơ __________________________________________________
II . Văn___________________________________________________________
1. Viết Cho Em Nhân Ngày Tình Yêu
Y-Thy 2. Phải Chi Anh Ðã Nói Lời Yêu Em
Vành Khuyên
Nguyên Cương Andy
Nguyên Cương Andy
Trần Công Nhung Việt Dương Nhân
Thanh Sơn
Thanh Sơn
Hoàng Mai Phi
Hoàng Mai Phi
Người Gọi Gió
Người Gọi Gió
9. Cảm Tình dành cho Trịnh Công Sơn Bích Hà
Bích Hà 10. Một Ðời Nhìn Lại - Phạm Duy Lâm văn Sang
Lâm văn Sang Võ Thị Xuân Ðào
Võ Thị Xuân Ðào Phan Thái Yên
Phan Thái Yên III . Ngàn Lời Ca (kỳ 3)__________________________________________ Nhạc Sĩ Phạm Duy
Phạm Duy
IV . Những Bức Thư Tình_____________________________________________ DHH
DHH
~~~/~~((@
V . Nghiên
Cứu_____________________________________________ Nguyễn Quý Ðại
Nguyễn Quý Ðại BS Nguyễn Văn Ðức
Quí vị, qúi bạn thân mến, BS Nguyễn Văn Ðức Bác sĩ Nguyễn Ý Ðức
Kỳ này, mời quí độc giả đọc bài viết của Bác sĩ Nguyễn Ý Ðức, về hậu quả của những căng thẳng trong nghề nghiệp.
BS. Nguyễn Văn Ðức Bác sĩ Nguyễn Ý Ðức VỊ Giới Thiệu - Tin Tức, Văn Học, Nghệ Thuật
___________________________________________________
1. CD Nhạc : Tình Khúc Lê Xuân Hân
2. Giao Duyên - Hoa Lư Thi Tập
Giao Muà vưà nhận được thi tập Giao Duyên của nhóm Hoa Lư xuất bản do nhà thơ Ðóa Hoa Hồng gửi tặng.
Thi tập bao gồm những bài thơ của những tác giả quen thuộc trên văn đàn hải ngoại cũng như trên Giao Muà như : Hoa Cỏ, Tử Nhi, Yên Sơn, Ðoá Hoa Hồng, v.v.
3. Thi Tập " Góp Nhặt"
Giao Muà vưà nhận được thi tập " Góp Nhặt" do nhóm Sóng Việt xuất bản và nhà thơ Nhược Thu gửi tặng.
Thi tập bao gồm những bài thơ của hai tác giả Sông Cửu và Nhược Thu. Sách phát hành vào tháng 12 năm 2002
4. Chương Trình Nhạc "Biển Hoàng Hôn
VIII . Hộp Thư Toà Soạn
___________________________________________________
Thể lệ để nhận Nguyệt San Giao Muà:
1) Ðể vào danh sách của NSGM (subscribe),
xin gửi email về TrungKy@hotmail.com
Ðịa Chỉ Liên Lạc:
Nguyệt San Giao Muà
Y-Thy
1. Ðó là những ngày cuối cùng của mùa đông, khi tiết trời
vừa chuyển mát, (và) xua tan đi những hạt tuyết trắng, lạnh.
Những hạt tuyết còn xót lại sau mùa Ðông nằm vùi trong đống
lá khô!
Mùa Xuân đến!
Mùa xuân đến, nhè nhẹ, lan vào lòng người, nhưng thắm vào da
thịt. Ðó là lúc thành phố Blacksburg được đánh dấu bằng
những chồi non, xanh, lấp lánh, hé nhụy trên ngọn câỵ
Ðó là lúc tình yêu của đôi trai gái được chấp cánh, bay cao
lên bầu trời, để tìm đến với nhau và cùng đập chung một
nhịp, rung động. Những trái tim rung động của thần Cupid
được nối kết với nhau để rồi sinh hoa, kết tráị
Ngày lễ của tình yêu! Ôi! Thần Cupid! Ôi! ngày lễ Tình Yêu!
2. Ðó cũng là lúc người con trai đang hôn người con gái, họ
khắn khít bên nhaụ Những hạt kim cương hạnh phúc, óng ánh
trên khuôn mặt người con gáị
"Không biết tại sao thượng đế lại sinh ra người con gái với
nhiều nước mắt?"
"Ðể cho người con trai yêu hơn."
Người con gái mĩm cườị Những hạt nước mắt hạnh phúc, long
lanh, như những hạt kim cương lan xuống đôi má, hồng. Người
con trai hôn lên những hạt nước mắt đó, (và) cả hai dìu nhau
đi dưới ánh nắng của mùa Xuân...
3. Tôi viết thư cho Em mà tâm trạng như thần Cupid đang bay
bổng trên một vùng trời nào đó. Hôm nay, ngày lễ Tình Yêu
này, tôi ở cách xa em, (nhưng) tôi vẫn nghĩ về em. Tôi ước
gì mình là vị thần Cupid để chấp cánh bay đến em; bay đến
Blacksburg như những năm vừa rồi ta bên nhaụ
Em yêu của tôi,
Có lẽ giờ này em đang ngồi bên khung cửa sổ, nghĩ về tôỉ
Và em cũng (như tôi) có một ước muốn (là) biến thành thần
Cupid để tìm đến với nhaủ (Cũng có lẽ) Em đang trách thầm
tôi không đến với em trong ngày lễ Tình Yêu, hôm naỵ Tôi
biết em trách thầm tôi, mặc dầu tôi biết vậy; nhưng, tôi
không thể nào đến với em.
Em yêu,
Xin em đừng nghĩ (cho) rằng tôi vì một lý do nào đó mà không
đến bên em. Tôi không thể giải thích nổi sự vắng mặt của
tôi trong ngày lễ Tình Yêu, năm naỵ Giải thích như thế nào cho
Em hiểu cơ nhỉ khi bên cạnh tôi còn có hàng trăm thứ chuyện
cần được giải quyết. Tôi biết, hiểu, và thông cảm được
cái cảm giác trong ngày lễ Tình Yêu mà chỉ một mình, cô đơn!
Tôi hiểu được cái cảm giác này của em, không phải vì tôi là
thần thánh, hay là thầy bói gì cả; (mà) tôi cũng có cảm giác
cô đơn, như em vậỵ
4. "Tại sao phải có ngày lễ tình yêu anh nhỉ?"
"Ðể cho em biết được có anh bên cạnh"
"Gớm, vậy mà cũng nói được."
Ừ sao không nói được nhỉ? Khi yêu nhau người ta thường nói
với nhau những lời nhột nhạt nhất, mà Em thì thường dùng
từ "gớm" cho những lời nhột nhạt ấy! Tôi biết nói gì với
em bây giờ ngoài những cái nhột nhạt đó. Những lời nhột
nhạt "gớm" (mà) dễ thương chi lạ! Như em đã từng nói với
tôi:
"Anh nói đi, nhột nhạt, gớm, nhưng em lại (rất) thích nghẹ"
5. Em, thích nghe những lời nhột nhạt, những lời nhột nhạt
của tình yêụ Nghe như bay bổng!
Ôi! Những lời nhột nhạt bay bổng như đôi cánh của thần
Cupid đem đôi ta lại gần bên nhaụ Những lời nhột nhạt, gớm,
chấp cánh tung baỵ..
Em, Tôi, thần Cupid, và ngày lễ Tình Yêu muôn thủa!
Lễ Tình Yêu 011303
Vành Khuyên
Trường phổ thông cấp Hoà Bình nằm khiêm nhường ngay phía bên
tay phải của Nhà Thờ Ðức Bà và đối diện thẳng với Bưu
Ðiện thành phố những tối hai , tư là nơi gặp nhau của tôi và
em .
Em và tôi theo cái lớp luyện dịch này đã lâu . Mỗi khóa ,
thêm những khuôn mặt mới , tôi và em mãi là hai khuôn mặt cũ
mà sao chẳng chịu nhìn , chẳng chịu quen nhau .
Nhìn là biết em chăm học, cái chăm của người con gái nhìn qua
đúng giờ đến lớp , tập vở ngăn nắp và tư thế thu thập
bài giảng đó mà .
Khóa nào không có em , tôi cũng chẳng muốn tới lớp . Ðóng
tiền để đó , ngày đi ngày không . Cha mẹ ơi , vậy mà khóa
kế , gặp lại , tôi vẫn như chẳng chịu mừng , chẳng chịu lại
làm quen cho rồi , coi chừng khoá tiếp em lại nghỉ , lại khắc
khoải .
Nói gì được . Em như cánh chim , tôi dương nỏ nhưng không dám
bắn , e mất đi cái hoài vọng mãi được nhìn thấy em , nếu
tôi không có cái may mắn được em chấp nhận .
OoO
Tết nào tôi cũng đi tìm mua loại mức gừng dẻo . Chưa bao giờ
tôi tìm được đúng cái loại mức gừng anh đã cho .
Nhớ lại tức cười quá . Ngày đó tôi đến lớp trễ . Chẳng
biết anh đợi từ lúc nào . Vừa thấy tôi trờ xe tới anh đã
hớn hở : " Trâm , chúc mừng em đậu đại học , sắp Tết rồi ,
anh mua loại mức đặt biệt này tặng em nè "
Tôi còn ngạc nhiên chưa hết " Anh Tài ơi , em thi lần này là
lần thứ sáu đó , mà hỏng vinh quang gì đâu , thiếu mất nữa
điểm , em phải đóng tiền vào học đó " Anh không chịu thua "
Thì cũng là vào đại học mà , lấy cho anh vui nha "
Tôi ngại quá " Mứt gì dợ ? " Anh vui hẳn lên " Mứt gừng em "
Tôi mừng húm " Í ẹ ơi , từ trước tới giờ em ăn đồ ngọt
không à , mứt c bí là loại mứt em thích nhất đó , hỏng phải
nói anh mua thứ khác đâu nha , em không lấy bịch mứt này , anh
không buồn em chứ ! "
Anh dúi vào tay tôi rồi chạy lẹ bảo đã trễ giờ , ngày đó anh
không vào lớp . Tôi chụp cái bịch mứt , sợ rớt uổng , lòng
vui lạ . He he gặp hên . Tết này có cái gì của riêng mình nhâm
nhi , mấy Tết trước toàn là ăn ké gia đình .
Tôi cười sảng khoái .
OoO
Mấy chú chim sáng nay hót vọng vào nhà tôi tíu tíu hơn mọi lần
.
Nhà có khách đó . Chẳng có gì lạ , gia đình tôi sẽ đi định
cư đúng vào ngày đưa Ông Táo về Trời . Buồn quá chừng .
Ðợi cả năm trời mới tới Tết , ba tôi nhận chuyến bay là ký
tên liền , mặc cho chúng tôi muốn khóc xin xỏ ở lại qua Tết .
Ba tôi sợ chính phủ đương thời đổi chính sách bất ngờ thì
lại bị kẹt . Ðã kẹt tám năm rồi chứ bộ .
Tôi nằm trên lầu như con cá thiu , xếp lại mấy cuốn nhật ký
cho ngăn nắp , dấu gọn vào cái hóc tủ rồi đậy cái tủ lại .
Mong rằng đừng ai biết lôi ra . Tôi muốn đem đi mà sợ phải
qua sở văn hoá kiểm duyệt , quê thấy mồ tổ , toàn là chuyện
yêu đương mới lớn , anh này anh nọ , ba tôi mà biết được có
mà chết .
Tiếng em tôi gọi vọng " Chị Trâm có anh nào kiếm "
Tôi bước xuống lầu , chả cần chải tóc , tóc nằm đâu cứ
nằm đó cho yên thân tôi .
Anh Tài , oh cũng đâu cần chải , biết nhau khoảng 3 năm , có ngày
anh cũng đâu thấy tôi chải tóc đâu cũng chơi với tôi vậy .
Quan hệ chưa xác định rõ ràng , nhưng thật là tôi quý anh Tài
lắm . Ai mà chịu nổi cái tính khách sáo dỏm lại hay nói quá
thực như tôi chứ .
" Em sắp đi , không biết ngày em ra phi trường có tiễn được
em không , quà cho em nè "
Một cây bút máy khắc tên tôi cùng năm đó Ngọc Trâm 90 và một
bịch mức gừng quen thuộc .
Tôi bị thôi miên , không muốn nghĩ tới lúc mình rời thành phố
, rời quê hương , tôi làm gan , nắm tay anh Tài lên , mắt muốn
rớt hột nước đã đọng ở đó nãy giờ , tôi lí nhí " Em cám
ơn tấm lòng của anh dành cho em nha "
OoO
Những ngày đầu tới Mỹ , tôi nhờ những lá thư của anh Tài và
những người bạn khác để mà thở , để mà sống . Tôi giữ
đủ hết . Lần chót dọn nhà , tôi lấy ra xem . Cha mẹ ơi , tôi
không ngờ nỗi một cô Trâm quá là tình cảm , yếu đuối , mất
lòng tin vào mình đến vậy qua những lời thư viết lại của bạn
bè . Cuối thư nào của anh Tài cũng là chữ thương . Tôi nghĩ
nếu là chữ yêu thì có lẽ cuộc đời tôi đã thay đổi một
trăm tám chục độ rồi . Biết đâu tình yêu đủ mạnh , tôi
quyết định trở về nước , sống với người tôi yêu , mảnh
đất tôi đã quen , thay vì phải lăn lộn nơi xứ lạ quê người
để trở thành chai đá , gan góc và ngang tàng như tôi đã trở
thành đây .
Cuộc đời thú vị lắm . Ðã qua mười ba năm , tôi đếm đủ
mười ba thiệp mừng Sinh Nhật và Giáng Sinh của anh Tài đến
tôi . Tôi cũng đóan nếu anh Tài có xếp thiệp tôi lại thì
cũng đủ mười ba cái vào mỗi dịp . Chẳng bao giờ tôi hỏi
tuổi anh , cứ mừng là mừng . Anh cũng vậy , chẳng cần biết
tôi sinh năm nào , cứ trước ngày đó khoảng tuần là gửi .
Tôi từng hỏi anh sao không nghĩ đến hạnh phúc riêng của mình ,
những thư tôi hỏi vậy thường là không nhận hồi âm nhanh
bằng những thư tôi kể chuyện anh nghe và chia xẻ với anh như
là một đưá em đi xa .
Tôi chẳng từng mong một ngày chữ thương được đổi lại
thành yêu . Tấm lòng của anh Tài không bao giờ đổi trong các
đòng chữ gửi đến tôi .
Một tình cảm như vậy , tôi còn có thể đòi hỏi hơn gì nữa .
OoO
Em hẹn về thăm tôi và xin tôi một ngày đi ăn tối trước khi
về lại bên ấy . Tôi có ngạc nhiên là sao chỉ là một ngày .
Tôi muốn gặp em nhiều hơn có được không .
Chỗ hẹn vẫn là trước ngôi trường Hoà Bình . Tôi rủ anh Cư ,
người bạn cùng học lớp luyện dịch lúc trước với tôi , em
cũng từng biết đi chung .
Em , chồng , cô em chồng và người cháu bên chồng đứng đợi
sẳn đó khi tôi và anh Cư tới .
Mừng quá , muốn nhìn thẳng em , nắm lấy đôi tay hay đại khái
là ôm chầm cũng được cho em hiểu là tôi đã mong đợi cái
giây phút này lâu rồi , thư nào cũng nhắc . Em mập lên chút ,
chiếc quần short và cái áo thun đang em mặc cho tôi một hình
ảnh mới về em khác hẳn , khác rõ rệt với cô Trâm tóc ngang
vai ngày nào , e dè , ngại ngùng với tôi xưa kia .
Chúng tôi đến một nhà hàng Tàu nằm gần ngã sáu Sài gòn .
Chồng em điềm đạm , hoà nhã , tôi thấy em dành hết cho chồng
em cái quyền thết đãi , cỡi mở với chúng tôi , hỏi gì em nói
đó . Cái mừng trong tôi lấp ló cứ như chực bật ra ngoài .
Tay với cái cửa mở ra cho em đi vào , tôi bước theo sau , kịp
nắm nhẹ bờ vai của em , tôi bật thành tiếng " Gặp lại em , anh
vui lắm "
Sau bữa tối , đã hơn 10 khuya tôi luyến tiếc thời gian bên em ,
không biết đến bao giờ mới gặp lại , tôi đề nghị cả nhóm
đến một quán cafe nghe nhạc sống , ăn kem cho tỉnh ngủ .
Cái mừng vẫn còn hay sao đó . Tôi chỉ còn nhớ cái đường
ngắn nhất đi tới cái quán cafe đã định . Tôi đi ngược
chiều vào con đường một chiều không hay , báo hại cả nhóm đi
theo . May mà không còn anh công an nào sớ rớ gần đó .
Quán sắp đóng cửa , thấy chúng tôi vào , họ lại mở ra
OoO
Những câu chuyện về đạo Phật xung quanh cuốn hút chồng tôi
và hai anh Tài và Cư như những người bạn cũ lâu ngày gặp , là
các anh chứ chẳng phải tôi . Những điểm chung hoặc trùng
hợp kéo người ta lại gần nhau . Tôi và anh Tài là gì nhỉ ?
Tôi múc muỗng kem bỏ vào miệng rồi suy nghĩ . Là lòng yêu
tiếng Anh quá à , chả còn lòng gì .
Ngày đó vào lớp Anh văn nào thấy thích , tôi cũng là con ma kỳ
cựu ở lớp đó , lớp học chung với anh Tài là một , tôi còn
một hai lớp khác cũng có nhiều anh chị thân lắm , nhưng không
ai giữ liên lạc với tôi bền bằng anh Tài . Còn lòng gì nữa
ha . Lòng người .
Em có bỏ lại quê hương một chút nhớ
Một chút tình ngày đó chưa nói ra
Trong ký ức trách tim mình không mở
Ðể bây giờ em là của người ta ...
Tôi chọc tôi hay là chọc anh Tài vậy . Nhìn các anh trò chuyện ,
tôi thấy mình lạc lõng . Tôi không gần với đạo . Tôi không
thể nào đi sâu vào đạo như một con người trung trinh muốn cải
thiện đời sống của mình . Tôi là tôi , một cô gái tội lỗi
có , thánh thiện có , tôi sống tự do làm một con người biết
yêu , biết ghét , biết căm hờn , biết thương xót , với tôi
bao nhiêu đó lúc này dường như đủ rồi .
Anh Tài như nhìn thấy trăn trở của tôi . Ra khỏi quán , anh tâm
sự trước khi ra về " Trâm anh nghĩ em nên học hỏi chồng em về
đạo nhiều , nó giúp em bớt suy nghĩ để khổ tâm nha em " Tôi
hứa xuông " Em sẽ cố gắng anh Tài "
Lòng tôi chùng xuống , sao xa đã lâu mà cái gì ở tôi anh Tài
cũng thấy hết vậy . Thiệt là kỳ à .
..
OoO
Không biết em nghĩ sao mà lại gọi cho tôi bảo có chị hàng xóm
từ Canada về muốn tìm chồng và muốn giới thiệu cho tôi .
Tôi chưa từng nói với em tôi thích rời xa mảnh đất này ,
mảnh đất còn nghèo , con người còn cực . Tôi lăn lộn suốt
ngày , mồ hôi và nước mắt nhỏ xuống từng bữa cho cái tiệm
cafe nhỏ xíu của mình để đổi lấy miếng ăn .
Cuối tuần , tôi tới Câu Lạc Bộ những bạn trẻ thích Yoga để
sinh hoạt . Bạn bè trong nhóm và chủ đích của nhóm đã mang đi
hộ tôi những căng thẳng trong tuần còn đọng lại , tiếp cho
tôi nguồi sinh lực mới cho tuần tới .
Tôi đã từng kể với em . Nay vì lo cho đời sống riêng của
tôi em nghĩ tôi cần có gia đình . Không cuộc sống dường như
đã đủ với tôi rồi . Không con , tôi có cháu . Không vợ ,
tôi có em , dù chẳng phải là người bạn với một cánh tay là
tới nhưng ở em , lúc nào , lúc nào tôi cũng thấy tôi có thể
mở cõi lòng mình ra . Chỉ có điều là tôi đã dè dặt , cũng
phải , tình bạn có giới hạn mà .
Em mãi là em , là cô gái ngày nào tôi đứng trước cổng
trường đợi đưa bịch mức gừng . Em đâu có ngờ Tết năm
nào tôi cũng có loại mức này trong nhà . Ðêm cuối năm tôi
ngồi nhâm nhi nó với tách trà một mình , cảm nhận một cảm
giác ấm cúng lan tỏa , cái giây phút thích thú nhất của tôi
trong cả một năm .
Và có đôi lần , đôi lần trong 13 năm qua , tôi tiếc cho mình
vì đã không có được một lần hay chưa từng cho mình một
lần nói lời tôi yêu em .....
Có lẽ tôi đúng , em chắc cũng chưa từng nghĩ vậy và có gì
đâu mà tôi phải nói ra , chỉ là tôi nghĩ " Phải chi, phải chi tôi
đã nói lời yêu em " .
1/03
Thằng Sơn khệ nệ bưng thùng ngòi pháo dài thậm thượt vào sân trong. Nó cẩn thận đặt chiếc thùng gỗ xuống nền xi măng, xếp lại mấy bó ngòi cho thẳng tắp để chốc nữa, bốn tay thợ nhà nghề bên xứ Trung-Bắc sẽ sang cắt những cuộn ngòi thành những sợi ngắn bằng que tăm cho bọn thợ đàn bà kết thành bánh pháọ Nó gọi to để ông Quý bố nó trong nhà nghe thấy :
- Ðám ngòi hãy còn ẩm mà giời sắp mưa rồi bố ơi !
Bố nó, một người đàn ông mình trần, hai bàn tay đỏ phẩm, tóc dính nhũ bạc phếch, miệng ăn trầu bỏm bẻm từ trong nhà bước ra, rút chiếc quạt nan dắt đầu hồi, đến ngồi xuống chiếc ghế đẩu để dưới gốc cây tu-ma quạt phành phạch, nhả bã trầu cầm tay rồi trả lời :
- Hơi ẩm thế là được. Khô quá đem cắt chỉ tổ dễ xì.
Rồi quay vào trong nhà, ông cao giọng sai vợ :
- Bu nó ơi ! Ra ngoài ngã tư chợ ghé vào hàng ông Tiến-Thịnh mua cho tao cái đùi thịt chó luộc, một nồi dựa mận với lại ít bánh đa nướng. Bảo nó cho đẫy lá mơ với rau răm vàọ Ðám thằng Lăng xứ Trung-Bắc chiều nay sang hộ mình cắt ngòi đấy !
Có tiếng mẹ thằng Sơn “vâng ạ” vang lên một cách mau mắn và ngoan ngoãn, rồi có dáng một người đàn bà cắp rổ đội nón thăn thoắt đi ra đầu ngõ.
Khu Hà Châu nổi tiếng khắp vùng Sài-Gòn Gia-Ðịnh trong nghề làm pháọ Làng Hà Châu ngoài Bắc di cư cả vào trong này, lập lại nghiệp cũ trong khu xóm vùng ngoại ô thành phố miền Nam cùng với hơn chục ngàn dân định cư trên vùng đất mớị Nghề làm pháo đòi hỏi nhiều kinh nghiệm gia truyền và sự khéo léo trong việc pha chế, pháo mới nổ dòn, nổ tan xác. Ðó là chưa kể những nguy hiểm rủi ro như xì cháy ngòi, nổ khuôn. Thuốc pháo dễ phát cháy gấp nhiều lần thuốc súng. Chỉ cần một đụng chạm nhẹ là có thể “bắt” ngaỵ Do đó, vào khuôn là một thao tác quan trọng nhất. Trong khu Hà Châu, công việc này chỉ được giao cho ông Quý bố thằng Sơn. Ông là người từ tốn, khéo tay, đã làm công việc hiểm nghèo này từ mười mấy năm nay không việc gì sất. Nhưng mỗi lần vào khuôn, ông Quý vẫn cẩn thận ra ngoài đền thánh lần ba chuỗi tràng hạt, sấp mình ăn năn tội và bỏ tiền gấp đôi hơn thường lệ vào thùng quyên góp ở đầu nhà thờ. Ông thường bảo :
- Mình đã mang phải cái nghiệp dĩ sinh nghề, dâng thêm dăm chục tiền nến hoa cho chắc bụng !
Và ông cảm thấy vững tâm hơn. Cả vùng này, không phải chỉ mình ông biết vào khuôn. Những xứ đạo khác như Tử Ðình, Thái Bình hay Lạng Sơn cũng có nhiều người cả gan dám đảm nhận cái công đoạn thập tử nhất sinh này, và cũng đã vài người tử nghiệp. Biết trước thế nào được. Chúa gọi ai người ấy dạ, ông hay bảo thế. Nhưng ông chỉ biết mỗi nghề làm pháọ Bỏ nghề này ra, hai vợ chồng ông chỉ còn có nước trở lại nghề làm rượu lậụ Rượu đã bị cấm sản xuất từ thời ông Diệm mới lên cầm quyền được ít năm, nhưng vài nơi ở Xóm-Mới vẫn còn lén lút nấu trộm. Ông Quý không thích nấu rượụ Rượu chè là thứ làm hư đốn con người đi, ông nghĩ thế. Cực kỳ ngoan đạo, làm ông trùm của xứ Hoàng-Mai, ông không thể chỉ vì sinh kế hay muốn làm giầu mà lại góp phần vào việc làm hư con người ta được. Vì ngoài vấn đề nan giải là mai sau lên thiên đàng “liệu giả nhời với các thánh ra làm sao”, ông còn muốn để phúc đức cho con cái, nhất là cho đứa con gái đầu lòng, để nó mai sau còn kiếm được người chồng tử tế. Ở khu này, chẳng hiểu đất đai có dớp quỉ quái gì, mà từ ngày vào Nam lũ con gái ở đây dù đẹp đẽ ngoan ngoãn nết na thế nào, hễ đến tuổi lấy chồng là không chóng thì muộn, cũng sinh ra muôn vàn giống tộị Những tai bay vạ gió ở đâu không biết, cứ tấp nập kéo đến cho con gái khu Hà Châu một cách phũ phàng. Nhẹ lắm thì cũng là ế chồng vĩnh viễn như ba chị em cô Lê, cô Lý, cô Làị Vừa vừa thì cũng là vớ phải thằng chồng vũ phu say rượu trốn quân dịch, suốt ngày bị đòn huỳnh huỵch như chị Thắm ăn đòn anh chồng tên Thiết một cách vô cùng thắm thiết. Còn nặng ra, thì lỡ dại hư hỏng một đời, tỉ như cô Kiều con bà Lý Ðính bán mắm tép ngoài chợ, đang yên đang lành chẳng biết ăn phải thứ gì đột nhiên cái bụng phình tướng lên như cái trống treo, làm bà Lý Ðính sau đó phải từ con và mang đứa cháu không cha dọn về Cái-Sắn, còn cô Kiều bơ vơ không nơi nương tựa đành lên ngã ba An-Nhơn kiếm cơm độ nhật. Ôi ! Kể sao cho hết những trường hợp đau thương của tuyệt đại đa số chị em ta trong cái khu xóm gồm khoảng trăm nóc gia chỉ sống đời hiền hòa đạo nghĩạ Nói tóm lại, đường chồng con của phụ nữ khu Hà Châu sau di cư không mấy chi sáng sủạ Có cô đổ lỗi cho số hồng nhan bạc phước, còn các chị thuộc những gia đình sản xuất pháo thì cho đó là tai nạn nghề nghiệp :
- Làm cái nghề này, tay với chân lúc nào cũng không đen nhẻm thuốc ngòi thì cũng đỏ quạch vì thuốc vỏ, còn đẹp đẽ vào đâu nữa mà hòng có người để mắt đến...
Ông Quý đã nghe nhiều tiếng xầm xì ở các xứ khác nói về xóm đạo của ông. Tiếng lành đồn xa, tiếng rữ đồn ba ngày đường. Ai cũng bảo khu ông ở không có “đất”. Mỗi khi nghe các xứ khác bàn đến chuyện này, ông thường nổi cáu :
- Ðất với đai cái gì ! Chúng tôi cũng sớm tối cầu nguyện như các ông. Dễ thường xứ các ông toàn con cái nước thiên đàng còn chúng tôi rặt giống Giu-Rêu chắc ?
Ông cương quyết không để con ông rơi vào số phận hẩm hiu của nhiều phụ nữ ở đâỵ Vĩnh, con gái lớn ông Quý vẻ người xinh, với đôi mắt tròn đen lay láy, cái miệng hay cười chúm chím. Nàng biết mình dễ nhìn, vì bọn thanh niên đến đây làm công cho xưởng pháo thường lân la chuyện trò chọc ghẹọ Nhưng Vĩnh chẳng để ý aị Tuy chỉ học hết lớp nhất trường công, nàng đã đọc gần hết số tiểu thuyết cho thuê ở tiệm sách Ðức-Tín. Các mối tình thơ mộng trong những truyện của bà Tùng-Long hoặc ông Xuân-Hiệp đều được Vĩnh nghiền ngẫm và mơ mộng. Những nhân vật khuê các trong truyện, những chàng trai công tử hào hoa đất Sài-Gòn, con nhà giầu, có trình độ của tiểu thuyết phòng the hồi đó đã ăn sâu vào trái tim non của người thiếu nữ có tiếng mặn mòi duyên dáng. Vĩnh tuy hay cười để đáp trả lại mỗi khi nghe lời tán tỉnh gần xa của đám con trai Xóm-Mới, nhưng trong thâm tâm, nàng chỉ xem họ như những người bạn cùng lớn lên từ thuở ấu thơ, cùng vui đùa nghịch ngợm dưới những tàn cây tu-ma xum xuê đầy bóng mát. Như anh chàng Lăng ở xứ Trung-Bắc, chốc nữa sẽ sang đây để cắt ngòi thuê, đã đeo đuổi Vĩnh cả năm nay tuy siêng năng rất được lòng ông Quý - và cả cánh họ hàng nhà nàng trong vùng Xóm-Mới - nhưng Vĩnh không mảy may rung động trước cặp mắt thiết tha, dáng dấp ngượng nghịu, hai má nóng bừng của Lăng mỗi khi chạm mặt nàng. Lăng cắt ngòi khéo nhất vùng. Mũi dao của chàng thoăn thoắt lướt trên từng bó ngòi ngọt sớt, làm rơi xuống từng đoạn ngòi pháo đều tăm tắp như sung rụng. Chàng còn là tay thợ kéo quả thành thạo khỏi chệ Bàn kéo quả làm bằng gỗ bằng lăng nặng chĩu đè lên quả pháo bằng giấy bồi vê chặt, được người thợ kéo dùng sức của đôi cánh tay gân guốc miết xuống để làm cho nó dồn càng thật cứng hơn nữạ Vì nếu không chặt, pháo sẽ nổ không đanh. Khi Lăng kéo quả, người ta thường trầm trồ ngắm Lăng, khen ngợi sức khỏe của chàng biểu lộ qua những thớ gân, những bắp thịt chắc nịch nổi lên từ hai cánh tay trần lấm tấm mồ hôi và bộ ngực nổi vồng theo từng nhịp kéọ Ai nhìn cũng tấm tắc khen :
- Pháo Xóm-Mới, quả nào của thằng Lăng kéo, sờ vào là biết ngaỵ
Có người lại bảo :
- Ðã thạo nghề lại hiền lành tốt nết, đứa nào vớ được nó đứa ấy phúc tổ bẩy mươi đờị..
Lăng làm thợ pháo được bốn năm naỵ Cứ tháng tháng, chàng lại sang nhà ông Quý, hộ ông ít việc. Tiền công ông trả Lăng cũng hậu hơn các cánh thợ khác. Nhưng mục đích chính của chàng là để được trông thấy bóng Vĩnh trong sân. Chàng lâng lâng nhìn Vĩnh tha thướt mang cơm với nước chè nụ cho đám thợ; con mắt đen nhánh có đuôi kia với hàm răng trắng hay nhoẻn cười với mọi người trong xưởng; chứ không chỉ với Lăng. Lăng cũng chẳng bao giờ nghĩ Vĩnh để ý gì đến mình. Vì trong giọng nói cái nhìn của nàng con gái xinh nhà ông Quý, chàng chưa hề đọc được một điều gì thầm kín, như trao gửi chút ý nghĩ riêng tư; hay một lời xa xôi mang niềm hứa hẹn. Vĩnh cứ nhởn nhơ qua lại giữa đám thợ con trai, đối đáp dòn tan với những lời chọc ghẹo, và chẳng hề tỏ vẻ thẹn thò hay cuống quít với một aị Bọn thợ con trai cũng chỉ biết nàng còn đang kén chọn, và anh thợ khéo nhất của mười hai xứ đạo Xóm-Mới là Lăng chắc sẽ là người mà gia đình ông Quý để mắt đến đầu tiên khi Vĩnh chọn chồng, chứ chẳng tới lượt họ. Nhưng họ cũng không lấy làm ghen tị. Vì Lăng cũng là người được bạn bè yêu mến bởi là thợ cả, tốt bụng, chuyên dậy nghề cho các anh em mới tập. Họ thường hay bảo nhau :
- Kháu như con bé Vĩnh thì nơi này chỉ có thằng Lăng là xứng. Còn sểnh đi đâu được nữạ.. Chúng nó lấy nhau xong là ông Quý cho ngay cái xưởng pháọ Tao mà nói sai thì tao sa đáy hỏa ngục. Không khéo mai đây bọn mình đâm ra làm công cho vợ chồng chúng nó chứ chẳng đùa !
Và mọi người cứ tin chắc là việc Lăng làm rể nhà ông Quý chỉ là vấn đề thời gian.
Cắt mấy lát giềng tươi bỏ vào đĩa muối ớt, ông Quý khề khà cầm cái chai mầu xanh đậm rót vào bốn cái chén quân một thứ nước mầu nâu trong vắt :
- Rượu lễ của cha Tịnh mang về từ Nha Trang đấỵ Ngài cho tôi với ông quản Hói mỗi người một chai, bảo là uống cho khỏẹ Rượu này nhẹ lắm, mà lại đã được ban phúc lành rồi, nên anh em nào có thanh sạch thì mới nên uống. Còn như vướng mắc thì tôi có mấy chai xá-xị, chứ chẳng nên uống rượu cha Tịnh vào mà phải tội trọng.
Bốn đứa con trai nhìn nhau giây lát. Thằng Phan ghé tai Lăng nói thầm thì :
- Mày có uống thì uống, còn ba thằng tao không sạch sẽ mấy, mới viếng An-Nhơn tuần trước, chưa xưng tội xưng lỗi gì cả. Chúng tao “nhẩm” xá-xị.
Lăng đằng hắng một cái rồi trịnh trọng :
- Mấy đứa này hôm nay kiêng rượụ Chỉ có hai bác cháu mình thôị
Bữa tiệc diễn ra thật vui vẻ. Ông Quý ngà ngà say, cắn một miếng giềng, ực một hớp linh tửu, khề khà kể mãi những chuyện ngoài bắc, chuyện đấu tố, chuyện chạy loạn, chuyện lên tàu há mồm di cư vào Nam. Ðám trẻ vâng dạ luôn miệng, hai đĩa đùi cầy tơ và nồi rựa mận cạn dần. Lăng ngây ngất nhìn theo dáng tha thướt của Vĩnh đi lên đi xuống lấy thêm cơm thêm thức ăn, mỗi lần nhìn cái miệng chúm chím của nàng, Lăng thấy một niềm rạo rực khôn tả. Ông Quý ngắm nghía Lăng, thấy thằng thanh niên trước mặt cũng mang nhiều nét giống ông thời còn trẻ : cũng chất phác, thật thà, hay lam hay làm và đạo đức. Ông âu yếm nhìn con gái, và tin rằng may ra cái dớp của xóm Hà Châu khu Hoàng-Mai chắc cũng phải kiềng mặt gia đình nhà ông.
- Kìa, ăn nữa đi cậu Lăng !
Tiếng dục dã của ông Quý làm Lăng giât mình. Chàng quay lại, bắt gặp đôi mắt ông như soi rõ tâm can giản dị của chàng. Lăng lảng chuyện :
- Gớm ! Ðám ngòi của bác ai se khéo quá ? Không to không bé cứ đều như máy ấỵ Cháu có cắt đến tối cũng không biết mệt.
Ông Quý cười tươi :
- Thì chỉ có con bé Vĩnh chứ còn ai vào đâỵ Cái gì chứ cái se ngòi nhà tôi không có thuê ai bao giờ. Công đoạn quan trọng bậc nhất mà lỵ! Mẹ nó truyền lại đấỵ
Rồi ông hạ giọng xuống xa gần :
- Vợ chồng cùng giỏi một nghề là muôn đời no ấm. Như tôi với bà ấy, các cậu xem, tay trắng từ ngày vào Nam, mà bây giờ có nên cơ nghiệp. Cậu Lăng giỏi nhất thợ pháo ở đây, kiếm lấy đứa nào kha khá, con nhà đạo đức, làm ăn cùng nghề là sau này sung sướng lấy thân...
Lăng như có trống làng tưng bừng trong bụng. Câu nói của ông Quý rõ ràng mở cho chàng một lối bước vào gia đình của ông. Chàng run run khẽ đáp :
- Cháu cũng chỉ mong thế...
Ba thằng bạn của Lăng nhìn nhau rồi nhìn xuống bếp, nơi Vĩnh đang thập thò, mỉm cười như thầm bảo nhau :
- Tao đã đoán mà. Con nhà Lăng sắp “ve” được con bé Vĩnh nhà ông Quý.
Tối đến, Lăng về nhà lòng phơi phới hân hoan. Chàng lên giường trải chiếu mắc màn đi ngủ, lòng nghĩ đến vẻ yêu kiều của Vĩnh. Khuôn mặt trái soan và đôi mắt lá dăm của nàng như vẫn còn cười chúm chím với Lăng. Chàng tưởng tượng ra một cái xưởng pháo con con ở gần bờ sông dưới bóng dừa nước xanh lá, có Vĩnh tươi tắn ngồi se những bó ngòi dài thậm thượt, và chàng ngồi kéo quả, lũ trẻ con đứa chạy loăng quăng, đứa oe oe đòi bú. Ôi! Còn thứ hạnh phúc nào hơn. Lăng thiếp đi trong giấc mộng, nụ cười vẫn còn đọng trên môị
Từ hôm ấy, Lăng càng chăm sang bên Hà-Châu giúp ông Quý cắt ngòi, se quả. Hầu như chẳng ngày nào không có mặt Lăng bên sân pháo nhà ông Quý. Tình yêu trong Lăng ngày thêm nồng nàn, mối tình đầu đời của chàng thanh niên vừa lớn. Lăng hay nói hay cười hơn trước, cái sân vườn tu-ma rợp mát là chỗ chàng tận hưởng những ngày vuị Hình như Vĩnh có nghe loáng thoáng câu chuyện giữa ông bà Quý về Lăng, nên bây giờ nàng không còn tự nhiên mỗi khi gặp Lăng nữạ Chắc Vĩnh cũng mến mình, Lăng tự nhủ. Ðôi lúc nghỉ tay, chàng kéo mảnh khăn lau mồ hôi dựa lưng vào gốc tu-ma, khoan khoái hồi hộp hình dung ra một ban đêm nào đó, dưới gốc cây hoa đại ở chân đền đức mẹ, chàng sẽ hẹn Vĩnh ra để cầu nguyện. Hương thơm hoa đại ngọt ngào tỏa lan khắp phíạ Bầu trời đen thẫm lấm tấm đầy saọ Vĩnh sẽ bảo :
- Lăng cầu trước đị
Chàng sẽ quỳ xuống chân tượng đức mẹ trắng tinh tay cầm bó hoa huệ, miệng lẩm nhẩm :
- Lạy thánh mẫu đồng trinh rất nhân từ xưa nay chớ từng nghe có kẻ nào chạy đến cùng mẹ xin bầu chúa cứu giúp mà đức mẹ từ bỏ chẳng nhậm lờị Xin người cho con được lấy Vĩnh.
Vĩnh sẽ đỏ hồng đôi má :
- Tưởng Lăng đọc kinh. Hóa ra chỉ nói hiêu nói vượn.
Chàng được thể say sưa tấn công tới tấp :
- Vĩnh... Vĩnh có biết là tôi thương Vĩnh từ lâu rồi không ? Từ ngày chúng mình còn học lớp nhất trường công. Hôm nào tan trường tôi cũng đi theo sau Vĩnh cho đến cổng ngõ Hà Châụ..
Chàng còn muốn nói nữa nhưng Vĩnh sẽ ngăn lại :
- Ðừng nói nữạ Vĩnh biết lòng Lăng rồị
Và chàng lại mỉm cười một mình khi tưởng tượng ra chuyện thần tiên ấỵ
Rảnh rỗi phút nào, chàng chỉ chơi với thằng Sơn em trai của Vĩnh. Thằng bé thích Lăng lắm. Vì không những Lăng khéo kể chuyện đời xưa như Tây Du Ký hay Phong Thần, chàng còn giỏi làm đồ chơi cho trẻ con. Từ làm lồng đèn Trung Thu cả đèn xếp lẫn đèn kéo quân, cho đến đẽo quay, làm diều Lăng đều thành thạọ Chiếc đèn kéo quân tết Trung Thu năm ấy của thằng Sơn sáng rực nến treo dưới cành cây tu-ma giữa sân, các hình voi, ngựa, tầu bay, tầu bo,ø lính tráng... chầm chậm quay mãi làm lũ trẻ con trong xóm bâu quanh ngắm nghía thèm rỏ rãị Một đứa gạ thằng Sơn :
- Mày xin anh Lăng làm hộ tao một cái nhá! Hay cho tao mượn chơi cái đèn của mày một ngày thôi rồi tao trả ngaỵ
Thằng Sơn trề môi :
- Nói dễ nghe nhỉ !
Thằng bé kia vẫn van nài :
- Tao cho mày con cá xiêm chọi vô địch xóm nhà thờ, mày chịu không ?
Sơn vẫn không chịu Nó đòi thêm những thứ khác. Sau cùng thì chúng nó cũng ngã giá. Ngoài con cá chọi, Sơn còn được một cái diều và sáu hòn bi ve bóng loáng mới tinh. Lăng mỉm cười khi thấy thằng Sơn dặn dò thằng bé kia :
- Nhớ nhé! Cẩn thận không có làm cháy đèn của anh Lăng tao làm cho tao thì cả nhà mày bị dịch đòn gánh, ngã trôi sông với lại chết thương hàn.
Chờ thằng bé kia cầm chiếc lồng đèn đi khuất, Lăng vẫy Sơn lại gần. Chàng nhìn thằng em Vĩnh, nét nhang nhác giống chị ở cái miệng hay cười làm Lăng thấy vui vuị Lăng gãi đầu suy nghĩ một lúc, cố tìm cách làm thế nào dò la về Vĩnh. Nhưng thằng bé ngớ ngẩn quá, chỉ biết ham chơi, chẳng để ý gì. Chàng hỏi thế nào nó cũng chỉ biết quanh đi quẩn lại mỗi một câu chán phèo :
- Chị Vĩnh hay bảo bu là anh Lăng kéo giỏị
Thấm thoát đã gần tết. Pháo Hà-Châu sản xuất không kịp cho khách Sài-Gòn xuống lấỵ Các xe cam-nhông hàng tuần lũ lượt kéo xuống Xóm-Mới để cất hàng. Họ xuống đây và tưởng lạc vào một thế giới của miền Bắc chưa pha trộn. Thổ âm đặc thù của các vùng Nam Ðịnh, Thái Bình vẫn còn nguyên vẹn. Bánh trôi, bánh chay, bong bóng heo đựng rượu, thịt chó quạt chả... vẫn y nguyên. Không mấy tuần mà lại không có rước; kiệu, pháo, kèn trống rợp trờị Pháo bán đầy đường, dân Xóm-Mới cần cù làm pháo bán cho toàn quốc. Bọn thợ trẻ như bọn Lăng bận trối chết. Bây giờ chàng chỉ làm cho ông Quý. Chàng làm từ tảng sáng cho đến khi mặt trời lặn. Tuy mệt nhoài, Lăng vẫn mong được mỗi ngày nhìn thấy khuôn mặt trăng rằm của Vĩnh với đôi mắt lá răm với ánh mắt đùa nghịch như trước, nhưng sao lúc này Vĩnh lạnh lùng hẳn rạ Nàng cũng ít đem cơm nước cho thợ. Ðến bữa ăn, ai nấy tự động đi lấy phần trong bếp bà Quý. Hôm trước, Vĩnh đi chợ về, Lăng mới để ý Vĩnh bắt đầu biết vẽ mặt. Những hộp phấn con con, những lọ mầu xanh đỏ không biết Vĩnh đào đâu ra, được nàng cất kỹ trong một cái hộp cẩn xà cừ, chiều nào cũng thấy nàng ngồi mở ra và xoa lên mặt. Xoa xong, Vĩnh đội chiếc nón che nghiêng, đi ra cổng, cố tránh cho khỏi bước ngang chỗ Lăng ngồi kéo quả. Ngày nào, chàng cũng chỉ thấy dáng nàng ẩn hiện thấp thoáng trong nhà, chải đầu, trang điểm mặc những bộ cánh sặc sỡ lên người rồi vụt mất tăm. Lăng đâm buồn bã. Chàng cố kéo cho xong cối pháo, tâm hồn để đâu đâu không buồn truyện trò với bọn thằng Phan thằng Lĩnh. Lĩnh tinh ý nhất bọn thợ con traị Nó ngừng tay kéo, hạ thấp giọng :
- Ðừng lo màỵ Cái Vĩnh diện bởi vì biết mày hay ngắm nó. Chứ nó có diện cho ai ngắm đâu mà lo ?
Nhưng lời thằng Lĩnh không có gì đáng tin tưởng. Vì mấy hôm sau, thằng Phan báo cho chàng hay là nó trông thấy một người thanh niên dáng dấp ra vẻ dân thành thị, đến cổng xóm Hà Châu đón Vĩnh lên xe Vespa phóng vù đi về hướng Sài-Gòn. Nghe xong, Lăng lặng người đi, buồn bã suốt cã một buổi chiềụ Chàng định tìm Vĩnh để hỏi cho ra lẽ. Nhưng suy đi nghĩ lại, chàng lại thôi vì thấy mình chẳng có quyền gì để hỏị Chiều ba mươi tết, xưởng pháo đã nghỉ. Lăng mang cặp bánh chưng, con gà mái dầu đến tết nhà ông Quý. Vừa bước đến đầu cửa, đã nghe thấy tiếng quát của ông Quý :
- Ai cho mày đi với thằng ấy hở con kia ?
Có tiếng khóc nức nở của Vĩnh :
- Thầy tha cho con trót dạị.. Tại thầy bắt con lấy thằng Lăng, con đã bảo với thầy bu là con không chịu mà thầy bu không nghe nên con phải tìm người khác...
Nghe tới đây, Lăng choáng váng cả mặt màỵ Chàng gắng dựa lưng vào bức tường hông chậu hoa vạn thọ. Lại có tiếng gầm của ông Quý :
- Mày quen với nó ở đâu ? Ðã làm những gì với nó ?
- Con quen anh ấy ở mục tìm bạn bốn phương trong báo Chính Luận... Con tưởng anh ấy có bằng đại học, ở Sài Gòn thì tức là con nhà tử tế... Ai ngờ đâu lại là phường khốn nạn lưu manh đểu giả...
- Bây giờ tao ăn nói với xóm giềng ra làm sao ? Ăn nói với cha Tấn ra làm sao ?
Rồi ông chuyển thành giọng ai oán như một bài ngắm mười bốn sự thương khó :
- Giơơơờời ơi ! Xin ngài cất cho con chén đắng nàỵ Con gái ơi là con ơi ! Cái dớp xóm Hà-Châu tưởng đã hết cũng không tha nhà nàỵ Thằng cha Cựu bên Tân-Hưng nói thế mà đúng. Xứ mình không có đất...
Ông vật người xuống chiếc cánh phản, giẫy tê tê, giọng càng thê thiết hơn :
- Thế là con hỏng rồi, con ơi ! Cơm không ăn, lại đi ăn ...
Lăng chỉ nghe được đến đấỵ Chàng lảo đảo bước đi, hai cái bánh chưng nằm chỏng gọng trên thềm, con gà mái dầu còn bị cột chân nhẩy ngã lăn kềnh, kêu oang oác.
10/01
Trần Công Nhung
(Trước khi vào truyện: Ðây là câu chuyện hư cấu, nhưng lại dựa trên những địa danh có thật, một vài nhân vật có đời sống y như ở ngoài đờị Nó là câu chuyện tâm tình của những người tôi quen. Sự trùng hợp tên tuổi hoàn toàn ngoài ý muốn của người viết.)
......
Ngày ba mươi bà Nhiêu xếp lò nghỉ Tết. Hai bà đã có những ngày Tết thật ấm cúng và đầy đủ. Trong khi chạy giặc mà có được nơi ăn chốn ở tươm tất, con cái học hành thì quả là phúc đức. Hai bà đã quà cáp mừng Cha cũng như với Lý Kiệt. Sau mấy tháng ở nhà thờ, người nào cũng sáng sủa ra, không còn cái vẻ nghèo khổ lem nhem trước kia nữạ Một hôm Bà Nhiêu nói cho mọi người biết, ra Tết bà sẽ đi Huế tìm anh em Nam. Thảo mừng thầm. Thảo mong sớm có ngày đoàn tụ. Thật tình thì giờ này Thảo không còn cái nỗi nhớ nhung quay quắt nữạ Thảo mang máng thấy mình đã trưởng thành, đã được nhiều người chú ý. Thảo có nhiều niềm vui mỗi ngàỵ Thảo đã hiểu giá trị nhan sắc của mình. Thảo tự tin và có chút ít kiêu hãnh. Cũng có lúc Thảo suy nghĩ : "Không biết những ngày sắp tới rồi ra sao ?". Bà Nhiêu sau mấy lần tìm con không thấy cũng chẳng biết làm cách nàọ Hồ sơ tiền tử tuất của ông Nhiêu đã hoàn tất, chỉ còn chờ ngày đi lãnh. Hai bà vẫn tiếp tục nấu rượu nuôi heo, tuy nhiên bà Nhiêu đã có kế họach, nếu lãnh được tiền, bà sẽ về Huế mua cái nhà nho nhỏ, mấy mẹ con ở với nhaụ Bà Ðàm thì sẽ xin một căn sau trại di cư Bãi Dâụ
Hè vào, mấy đứa nhỏ bà Nhiêu lên lớp Tư lớp Ba, Thảo đã Ðệ Tứ. Thảo nay chững chạc lắm rồị Mỗi lần đi lễ bao nhiêu người dòm ngó. Má Thảo cứ nhắc chừng: "Ráng cho có bằng Trung Học rồi kiếm việc làm. Thời buổi này mà không có bằng là không xin được chi mô". Thảo hứa sẽ làm theo lời Má.
Nhờ các bạn cùng lớp thương mến Thảo, nên đi đâu cũng có chị em theo, có lần Thảo nói với Thúy Anh :
- Em à, chị sợ quá ..
- Sợ gì chị Thảo ?
- Chị thấy bọn con trai cứ rập rình theo chị.
- Theo về nhà chị hả ?
- Không, mỗi lần tan trường tụi nó đi theo, mà nham nhở lắm.
- Ðược để em nói mấy chị từ nay sẽ đi với chị về tận nhà.
Thảo cảm động ôm Thúy Anh vào lòng.
- Chị cảm ơn em thật nhiềụ
Thảo nhờ những người bạn tốt như Thúy Anh nên việc học hành cũng không đến nỗi tệ. Rồi mùa Xuân chuyển qua mùa Hạ, ngày thi gần kề. Thảo học ráo riết, đêm nào cũng tới khuya mới đi ngủ. Bà Ðàm thấy con ham học đến sút cân đâm lọ Nước da Thảo dạo này hơi xanh. Bà đã khuyên con :
- Thảo à, học cũng vừa thôị Rán quá đổ bệnh là khổ đó.
Thảo dạ dạ. Thảo cũng biết nhưng chỉ cố vài ba tháng chứ đâu có kéo dài mà sợ. Cũng như các tay đua sắp về đích. Nước rút thì phải mệt. Ðến rồi khỏe rẹ Vã chăng Thảo đã lớn, phải qua cho được cửa Trung Học chứ không thì kỳ lắm. Có hôm Thảo vui hỏi Má :
- Má, con đậu rồi Má muốn con học gì ?
- Học gì là răng ?
- Là học nghề chi ? Ði dạy, làm y tá, hay thư ký ...
Bà Ðàm nghe mà thấy khoái trong lòng dù không biết con có đậu hay không.
- Ờ thì con muốn nghề chi tùy con, nghề mô hợp với con thì con chọn.
- Học y tá nghe Má? Y tá để khi Má già yếu con săn sóc Má .
Bà Ðàm cảm động, bà nghĩ, nếu còn ông, chắc ông cũng sung sướng khi nghe con nói điều hiếu thảọ
Chỉ còn mấy bữa nữa là Thảo đi thị Ðêm nào bà Ðàm cũng tẩm bổ cho Thảo, khi thì tô mì, khi tổ phở. Thời gian này coi như Thảo cấm cung, không ra khỏi nhà nửa bước, mọi việc bà Ðàm quán xuyến để cho Thảo chú tâm học bàị Ngày thi, bà Ðàm đưa Thảo đến tận trường, hai má con đi xích lộ Thảo đòi đi xe đạp bà Ðàm không chọ Bà nói:
- Ði xe đạp lỡ có chuyện chi rắc rối lắm. Mấy ngày này xe chạy đầy đường.
Mỗi ngày thi, Thảo đều nói cho bà Nhiêu và Má biết bài làm của mình. Ngày đầu môn Văn, Thảo làm khá. Thảo chọn đề luân lý : "Ở bầu thì tròn ở ống thì dài". Sau ba ngày thi viết, chỉ có môn Lý Hóa Thảo hơi kém, nhưng hy vọng các môn khác bù lạị Thảo không vui lắm nhưng cũng không đến nỗi thất vọng. Thảo thấy mệt mỏi và buồn ngủ quá chừng chừng. Phải đợi một tuần mới có kết quả thi viết. Thảo theo Thúy Anh để dò danh sách vô vấn đáp. Thúy Anh nhanh nhẹn len vào trước, thấy có tên mình và tên Thảo, vội chạy ra la lên:
- Có rồi, đậu rồi chị Thảo ơi !
Thảo mừng ra mặt nhưng cũng hỏi lại :
- Thiệt không em ?
- Bộ xí gạt chị làm gì. Thứ hai thi vấn đáp. Thôi về học bàị
Thuý Anh lôi Thảo đi nhưng Thảo muốn chính mình xem cho chắc nên trì lạị
- Thôi được chờ chút cho bớt người ta rồi mình vô coị Giờ mà chị vô đó là người ta thi nhau lấn ngộp luôn.
Thảo đánh vào tay Thúy Anh :
- Này, đừng có yêu tinh nghe chưạ
Tuy nói vậy nhưng mỗi lần có người trêu, Thảo cũng thích trong lòng. Hai chị em cùng cườị Tất nhiên Thảo tin mình đậu nhưng cũng phải thấy tận mắt mới yên tâm. Một lúc sau, người đã thưa, hai chị em vào xem, Thúy Anh chỉ ngay tên Thảo :
- Ðó chị thấy chưa, Nguyễn thị Thảo rõ ràng nghẹ
Thảo cười sung sướng :
- Rồi, thôi về.
Tối hôm đó nhà bà Nhiêu vui như Tết. Tuy còn phần vấn đáp, nhưng ai đã qua thi viết là nắm chắc mảnh bằng trong taỵ Hai nữa điểm thi viết của Thảo cũng cao thì sợ gì. Ngày chủ nhật Thảo coi sơ lại bàị Thứ hai vào vấn đáp, mọi môn đều trôi chảỵ Thảo sung sướng hình dung ra một chân trời mớị Cuộc sống mà đầy niềm vui, người ta sẽ thấy thời gian qua nhanh. Cuối tuần sẽ treo bảng kết quả chung cuộc. Thảo và Thúy Anh đến trường thật sớm chờ nghe tên mình. Ðám sĩ tử nhốn nháo đông nghẹt sân trường Phan Chu Trinh. Phòng Hội Ðồng, thấp thoáng các Thầy Cô vô rạ. Ðã trưa rồi mà chưa thấy động tịnh gì. Bổng nghe loa phóng thanh "a-lô a-lo"â. Sân trường đang ồn ào trở nên yên lặng. Những ai trúng tuyển được lần lượt xướng danh theo thứ tự abc. Số ký danh hô trước, tiếp là họ tên để tránh sự trùng hợp. Cứ mỗi 10 phút lại thay người đọc. Ðến thí sinh cuối cùng thì cũng hơn tiếng đồng hồ. Bấy giờ kẻ vui người buồn đã thấy rõ.
Thảo và Thúy Anh ôm nhau mừng chảy nước mắt. Thảo thấy mình mang ơn rất nhiều người, Bác, Mẹ, Thầy Cô, bạn bè ...cuối cùng Thảo nhẩm nhẩm " Cả anh Nam nữa". Thảo thấy nhớ Nam cách lạ lùng.
Như đã hứa với Má, Thảo nộp đơn thi vào lớp Tá viên Ðiều Dưỡng Huế. Nghỉ ngơi chưa được mấy hôm Thảo lại lao vào ôn tập. Các bạn cùng lớp với Thảo ai cũng tiếp tục học lên. Thảo không mặc cảm, mỗi người một hoàn cảnh. Lần này còn gay hơn, cũng phải thi viết và vấn đáp, tuy nhiên chỉ các môn chính thôị Thí sinh khá đông mà số tuyển sinh chỉ lấy có ba chục nên không dễ lọt vàọ Thảo cứ hy vọng. Nếu may mà qua được thì có học bổng, có nội trú, không lọ Nhưng, trước mắt phải ra Huế thi, nơi ăn chốn ở nhờ aị Thảo lại tâm sự với Thúy Anh. Thúy Anh đã nhờ ba me giúp Thảo, vì gia đình Thúy Anh có bà con ở trong Thành Nộị Hôm ra Huế, bà Ðàm đòi theo, Thảo cản :
- Má à, con lớn rồi, có địa chỉ trong tay con sẽ tìm tới nơị Với lại, ba me Thúy Anh đã điện nhờ người đi đón con. Má đi thêm cực, ở nhà mình Bác không có ai phụ.
Bà Ðàm vẫn không yên Tâm:
- Nhưng làm răng mà biết ai đón con.
Thảo cười :
- Má cứ lo, khó gì, người đón sẽ cầm một miếng bìa có viết tên con đứng nơi sân gạ
- Biết người ta có làm rứa không?
- Má thật thà quá, thì ba me Thúy Anh dặn người ta như vậỵ Con xuống tàu cứ đứng nơi sân ga cho đến khi nhìn ra người đi đón mình.
Bà Ðàm tỏ ra bằng lòng nhưng cũng dặn hờ :
- Sợ con ra xứ lạ, Má lọ Mà thi mấy ngày hả con ?
- Dạ hai ngày thi viết, một ngày thi vấn đáp.
- Vậy xong về liền kẻo Má nhớ nghẹ
- Má thiệt...,.lỡ đậu con phải xa Má đi học thì răng ?
- Tới hồi đó tính.
Thảo đi chuyến tàu sớm, bà Ðàm đứng nơi sân ga chờ tàu chạy mới về.. Mười giờ, tàu vào ga Huế. Thảo hồi hộp, không biết ai đón mình. Thảo cố ý xuống sau cùng để khỏi chen lấn. Cái xách nhỏ trên tay, Thảo như đi chơi về. Thảo khép nép đứng qua một bên sân ga, mắt đảo quanh. Lúc hành khách ra gần hết, Thảo thấy một phụ nữ đang cầm tấm giấy có tên mình. Thảo đi tớị Hai người nhận ra nhau ngaỵ
- Chào chị, em là Thảo đâỵ
Thiếu nữ vui vẻ nói:
- Thảo bạn Thúy Anh đó hả. Chị là Tâm, bà con của Thúy Anh. Chà, đúng như Thúy Anh tả.
Thảo hơi đỏ mặt :
- Thúy Anh tả em sao chị ?
- Em đẹp và dễ thương.
Hai người vừa nói chuyện vừa ra cửa gạ Bên ngoài cả một đám xích lô ào tớị
Tâm nói nhỏ vào tai Thảo :
- Mình đi ra ngoài xa rồi kêu xẹ
Hai cô từ chối tất cả lời mời của các anh xe , thong dong thả bộ về phía chiếc cầu ngang qua sông An Cựụ Ði một đoạn khá xa, Tâm dừng lại đón xẹ Lúc bấy giờ Thảo mới nhớ ra, quay sang hỏi Tâm:
- Vậy lúc ra ga chị cũng đi xích lô à ? Tốn chết.
- Không mô, em chị chở.
Hai chị em lên xích lô, anh xe hỏi :
- Về mô hai o hè.
- Dạ chú cho về đường Âm Hồn.
Thảo nghe mà ghê người , đường gì mà ma quái vậỵ Ðịnh hỏi nhưng Thảo sợ mình nghe nhầm nên thôị
Dọc đường Tâm nói chuyện huyên thiên, Thảo thì mãi mê ngắm cảnh. Cảnh chi mà đẹp quá là đẹp. Dòng sông trong vắt, những con đò ngược xuôi qua lại hay khép nép dưới lùm tre xanh. Lâu nay nghe nói cầu Tràng Tiền, giờ thấy tận mắt, Thảo rất đổi ngạc nhiên, cầu rộng và dài hết sức. Sáu vài, mười hai nhịp, cầu sơn màu nhũ bạc. Lúc xe vào cửa Thượng Tứ Tâm giảng cho Thảo :
- Mình bắt đầu vào Thành Nội, trong này ngày trước chỉ có dòng dõi nhà vua mới được ở.
Thảo tò mò muốn biết ý nghĩa con đường ma quáị Thảo hỏi Tâm:
- Lúc nãy em nghe nói nhà chị ở đường Âm Hồn ?
- Ðúng rồị
- Sao lại tên ...
Tâm cười :
- À, chị hiểu ý em. Ấy là do ngày 23 tháng 5 năm Ất Dậu, Pháp tấn công quân triều đình Huế. Họ bắn phá thành Mang Cá, từ khoảng hồ Tịnh Tâm ra chỗ nhà chị, dân bị giết vô số kể. Vua Hàm Nghi chạy trốn ra Quảng Trị. Hàng năm đến ngày 23 tháng 5 dân Huế lập đàn cúng cô hồn. Về sau con đường nhà chị được mang tên đường Âm Hồn. Thảo ngây thơ hỏi :
- Chị có bao giờ thấy ma không ?
- Ðó là chuyện đã mấy trăm năm rồi, nay còn chi mô mà sợ.
Tâm quay ra nói với anh xe :
- Tới Âm Hồn chú quẹo phải nghe chú.
Dù đã được giải thích Thảo vẫn thấy ớn mỗi khi nhắc đến tên con đường.
Ngày hôm sau Tâm đưa Thảo đi coi trước phòng thị Phòng thi đặt trong trường Ðồng Khánh. Ngôi trường nằm trong khuôn viên rộng thênh thang. Hai dãy lầu chạy song song, giữa là khoảng sân rộng mênh mông có lối đi ngang dọc, có bồn cỏ, có những cây phượng vĩ to cao lâu đờị Hoa phượng nở đỏ rực. Lối đi đầy những cánh hoa hồng thắm. Thảo không thể tưởng tượng một ngôi trường lại có khung cảnh đẹp tráng lệ như vậỵ Cứ nghĩ, được làm học sinh của trường Ðồng Khánh là hãnh diện biết baọ
Ðến phòng niêm yết danh sách thí sinh, Thảo dò số 123, đây rồị Tất cả 132 người thi mà chỉ lấy 30, thật quá gắt. Người ta bảo đây là khóa 1 Tá Viên Ðiều Dưỡng, ngân sách do Hoa Kỳ tài trợ. Học viên học một năm, học bổng 600 đồng một tháng, có nội trú dành cho người ngoài tỉnh. Thảo thầm nguyện sao cho vô được lớp nàỵ Trong thời gian theo học thể nào Thảo cũng tìm ra Nam. Nghĩ đến đó Thảo thấy tim mình đập mạnh. Không biết bây giờ Nam ra saọ
(Còn tiếp)
Trần Công Nhung, Tel.(310) 978-8978,
email: trancongnhung@yahoọcom,
homepage:www.ltcn.net
10/01
Bút ký
''Tiếng Việt còn. Nước Việt còn...''
Trời vào đông năm nay không lạnh lắm, nhưng sương mù lờ mờ và mây xám giăng giăng...
Xế trưa, ngày Lễ Giáng Sinh (25-12-2002). Tôi đem rác xuống sân bỏ vào thùng, sực nhớ hôm qua không lấy thự Tôi đến mở hp thư, thấy phong bì hơi dầy màu hồng, tôi nhận ra ngay tuồng chữ của Kim, đứa con gái lai Tây, tâm tánh rất hiền ngoan, năm nay được 34 tuổị Tôi biết đó là thiệp chúc Giáng-sinh và Tết Dương-lịch của Kim. Tôi không lên nhà mà liền mở thư ra đứng đọc giữa sân :
''Jeudi 19 Décembre 2002
Ma chère Maman,
Con chúc Má mt mùa Giáng Sinh vui vẻ và mt năm mới 2003 hạnh phúc may măn (mắn) và dồi dào sức khỏe !
Con thương Má nhiều lắm ! !
Hẹn gặp nhau ở Ivry nay mai năm mới !
Con âm (hôn) Má nhiều !
Kim''
(Thủ bút của Kim)
Tôi đọc xong mấy dòng chữ nguệch ngoạc trong tấm thiệp thật đẹp. Ôi ! Nỗi vui mừng của tôi lâng lâng không sao tả được. Tôi áp tấm thiệp vào bên ngực trái, nước mắt rưng rưng, nhìn lên không trung : ''Con tạ ơn Trời ! Tạ ơn Trời đã ban cho con của con biết nói và viết được chữ Việt...''. Tôi nghe nhẹ lòng, tâm hồn bớt ray rức. Vì từ bấy lâu nay, tôi tự thấy hổ thẹn với lòng : ''Mình làm mẹ mà con mình không biết nói tiếng của mình. Thật là đáng trách... !''.
*
Cách đây khoảng 15 năm, Kim có học chữ Việt với Cô Mai mt thời gian rất ngắn, vì căn bệnh... tái phát nên Kim phải đành bỏ dở dang...
Năm rồi, mt buổi trưa Chủ Nhật giữa mùa hè cây cỏ xanh tươi, ngàn hoa khoe sắc, nắng vàng tỏa sáng khắp nơi nơị Kim về nhà ăn cơm với tôị Bất chợt, Kim hỏi (bằng tiếng Pháp): ''Con muốn học chữ Việt. Má biết chỗ nào dạy không ?''. Ðúng lúc, tôi vừa nhận tờ Nguyệt San Nhân Bản, đọc thấy có đăng dạy tiếng Việt mỗi chiều thứ Bảy, từ 16 giờ đến 18 giờ, do Cô Phương Khanh phụ trách... Tôi đưa cho Kim xem, Kim liền ghi địa chỉ, ngày, giờ đàng hoàng. Rồi sau đó, Kim ráng rặng từng tiếng Việt nói chuyện với tôị..(...)
Lối cuối tháng 9, Kim đi ghi tên, đóng tiền. Và từ đó, Kim không bỏ buổi học nàọ Từ hè đến giờ, Kim thường về ăn cơm với tôi vào trưa Chủ Nhật. Và, tôi có chị bạn thân, tên Marie-Colombe Bạch Thị Ngọc Sương có trình đ giáo-khoa khá cao nên Kim nhờ chị chỉ dạy kèm thêm. Theo ước tính của tôi, thì Kim mới học được 9 hay 10 buổi học gì đó ?... Mà tối hôm qua (1-1-2003), từ nhà Ba của Kim ở dưới Cannes (Côte d'Azure), Kim điện thoại về chúc năm mớị Kim vừa nói 2, 3 câu tiếng Pháp. Tôi liền hỏi bằng tiếng Việt : ''Ủa ! Con quên hết tiếng Việt rồi sao ?''. Kim vi vàng đổi giọng, nói chầm chậm : ''Không, không. Con không quên đâu Má ơi ! Má khỏe không ? Má chơi đêm Giáng Sinh và tối qua có vui không ? Con chúc Má năm mới được vui vẻ...''. Và sau đó, hai mẹ con tôi nói chuyện hoàn toàn bằng tiếng Việt... Chỉ câu cuối cùng là Kim nói : ''Au revoir et Chủ Nhật tới, con về ăn cơm với Má...''. Xin quý vị và các bạn chia sẻ niềm vui này cùng với tôi !
Có những đêm nằm trằn trọc nhớ con, và nghe lòng buồn buồn, tôi tự than : ''Mình làm thơ, viết truyện mà con mình không đọc được những gì mình viết... !''. Nhưng rồi cũng tự mình an ủi : ''Ở xứ người, phần nhiều những đứa con nít lớn lên, gần như hầu hết không nói, đọc được chữ Việt, vì cha mẹ bận rn chuyện ''áo cơm''... Nhưng... tôi lại nhớ đến Anh bạn... làm việc trong mt bệnh viện ... tại Paris. Anh là ''gà trống nuôi con'' từ thuở cậu con trai mới lên 5 tuổị Nay cậu nối nghiệp cha, đang theo học ngành Y-khoa năm thứ 5, thứ 6 gì rồị Anh bạn của tôi dạy cho con học, đọc, nói và viết chữ Việt đàng hoàng. Tôi rất khâm phục Anh... Cách đây, khoảng chừng 3 năm, tôi gặp cậu đi với cha, cậu chào và nói chuyện với tôi y như mt thanh niên từ Việt Nam mới qua Tâỵ Vì không ai có thể nghĩ là cậu sanh và lớn lên tại Pháp. Còn Kim, con tôi sanh ở Sài-gòn, qua Pháp lúc 6 tuổi và nói thạo tiếng Việt đến 8, 9 tuổị Sau này, có những lúc buồn, tôi ngồi bóp trán, lắc đầu tự hỏi : ''Vì sao, con tôi mất tiếng Việt ?''. Tôi xin tạ lỗi cùng Tổ Tiên và Mẹ Việt Nam. Vì lúc đó (1978), cha Kim bỏ đi, tôi chỉ lo đi làm, rồi cuối tuần còn đi họp hi, hát hò văn-nghệ... Mỗi ngày gặp được con vài tiếng đồng hồ, xem bài vở sơ sơ, tôi để mặc tình con nói tiếng Pháp với tôị Thật sự, sau này tôi giận tôi vô cùng.
Hồi mới qua Pháp, giữa năm 1976, tôi liên lạc được Ông Việt Ðịnh Phương, chủ nhiệm Tuần Báo Trắng Ðen, tôi có viết cho Ông mt lá thư, nhưng không ngờ Ông lại đăng hết lá thư ấy trong ''Mất Quê Hương''
Hồi ký của Việt Ðịnh Phương (Xin trích mt đoạn ngắn trong thự..)
''... Nếu tôi mà có gặp người đó lại thì tôi gọi là ''thằng cha mất gốc không có ci nguồn...''. Vì vậy mà tôi không nói tiếng Pháp với con tôi, và lớn lên tụi nó phải biết viết và đọc chữ V.N. để có đi đâu hay đi làm xa phải viết thơ bằng chữ Việt cho tôi đọc, mặc dù chữ Anh-Pháp, tôi cũng biết sơ sợ Nhưng hy vọng con tôi viết thư cho tôi bằng chữ Việt...''
(Mùa Phật Ðản 2520 Tuần Báo Trắng Ðen Weekly Magazine số 11 năm 1976, trang 34).
Những năm gần đây, mỗi lần đọc lại trang báo đó, tôi tự thấy xấu hổ và thẹn với lòng. Vì lời nói với việc làm không đi đôi ! Nay, Kim đã nói trở lại tiếng Việt, và còn viết được chữ Việt, thì thử hỏi với quý vị và các bạn. Tôi không vui mừng sao được ?
Bữa hôm, tôi gọi điện thoại hỏi thăm Cô Phương Khanh, nói chuyện qua loa, rồi Cô cho tôi biết : ''Em hỏi Kim học tiếng Việt để làm gì ? Kim trả lời, học chữ Việt để đọc sách của chị và muốn biết những gì chị viết...''. Tôi nghe Cô Phương Khanh nói lại, làm tôi vui lắm. Chân thành cảm ơn Cô Phương Khanh đã tận tình dạy cho Kim (nói riêng) và cho tất cả Học Sinh (nói chung) học tiếng Việt Nam mau hiểu, mau nói và viết... Và, tôi cũng không quên ơn Tổng Hi Sinh Viên Việt Nam tại Paris đã tổ chức ''Lớp Học Tiếng Việt'' vào mỗi chiều thứ Bảỵ Tôi hy vọng nơi đó sẽ thâu nhận Học Sinh càng ngày càng đông đảo thêm. ''Tiếng Việt là hơi thở của Mẹ Việt Nam. Xin đừng để cho Mẹ tắt thở...''(Lời của Giáo Sư Vũ Ký trong ''Luận Cương Về Văn Hóa Việt Nam'').
Ðây là lời chân thật, là nỗi vui mừng tận đáy lòng của tôi, là niềm vui của mt người mẹ vừa được đứa con gái, tên Thiên Kim Agnès Hiver trao tặng mt món quà tinh thần to lớn nhứt đời vào dịp Lễ Giáng Sinh, năm mới 2003 và Tết Nguyên Ðán Quý Mùị
Từ khi, tôi tập tành làm thơ, viết lách, tôi có lo nghĩ : ''Rồi đây không biết còn có ai trong gia đình mình đọc được và gìn giữ những gì mình đã viết... ? Chắc là phải đem gởi cho mây khói sẽ tan vào hư-không !''. Nhưng nay, sự mong ước của tôi đã trở thành sự thật... Ðêm nay, bên ngoài đầy giông bão, sấm chớp nổ vang rền. Còn trong nhà thì nghe se lạnh. Nhìn mt khoảng trời xa thấy Mây Vẫn Còn Baỵ..
(Ivry-sur-Seine, đêm đông mưa gió 02-01-2003)
Việt Dương Nhân
Những ngày ở Hà Nội, gia đình ông bà đều có những lần vui buồn xen lẫn không dứt. Mỗi người đều có cho riêng mình một nét sinh hoạt riêng, tuy tản mạn khác nhau, song cũng cùng một mục đích tìm gặp lại một hình ảnh nào đó đã bỏ lãng quên. Bọn trẻ lần đầu được về thăm quê nội, quê ngoại nên không ngày nào chịu nằm nhà. Lúc đi bộ, lúc thuê xích lo,â đi thăm những hồ quanh thành phố, về nhà lại kháo nhau về những chỗ đã xem. Chỉ có bà là ít đi nhất. Tình cảm chị em dễ đến mấy chục năm qua không gặp nhau lại, nên bà dành trọn thời gian ở Hà Nội để cùng các em nhắc lại với nhau về những ngày tháng còn sống bên nhau tại quê nhà. Thấm thoắt đã hơn nửa thế kỷ qua chị em vắng tin nhaụ Ngày bà đi, chỉ mới 9, 10 tuổị Nay trở về đã tóc bạc, da chùng. Còn ông, giá có ngày giờ đi thăm thú những nơi quen biết cu,õ chắc vẫn không bao tròn khắp chỗ. Mà thời gian thì chỉ có hạn nên đành tạm hẹn lần khác.
Ðại gia đình ông bà lên đường về quê ngoại bên bà. Vẫn chiếc xe 18 chỗ của cơ quan chú em cho mượn, bọn con nít xen ngồi chung với bố mẹ chúng, nên người đi cả lớn lẫn bé hơn 20 vẫn đủ chỗ. Ở ta vẫn vậy, câu đầu môi " ăn thì nhiều, ở chẳng bao nhiêu " nên không ai lấy làm khó chịụ Xe xuôi Nam, trên đường quốc lộ 1, qua cầu Long Biên, đi về phía Nam Ðịnh, Phủ Lý. Chỉ quãng hơn một tiếng đồng hồ sau là về đến nơị
Tin ông bà từ nước ngoài về cùng với đại gia đình từ trong Nam ra, đã là cái cớ để gia đình tập hợp tất cả từ các nơi về. Ðông quá, vui quá, người từ Ninh Bình ra, người từ Hà Nội về, người từ Phú Thọ đến, người từ Tam Ðường xuôi, cả những người tưởng như không còn liên hệ gì vẫn có mặt. Ai cũng nuôi trong lòng cố làm cho cụ thân sinh ra bà được vui và chỉ có dịp đặc biệt này mọi người mới dám tạm dẹp chuyện lo toan để về họp mặt với nhaụ
Khi gia đình ông bà về đến, thì mọi người đã xong bữa cơm sáng và đang ngóng chờ. Nghe tiếng còi xe báo ngoài ngõ, ai cũng dừng tay nhìn rạ Cụ thân sinh ra bà vẫn ngồi yên trên ghế. Có lẽ trong lòng cụ cũng đang có những đợt sóng chao chao, song cụ cố nén để chờ con cháu, chắt vào vấn an cụ. Oâng bà xuống xe trước, chạy a vàọ Cơn xúc động cố giữ, giờ vừa nhìn thấy cụ ông đã tuôn trào không sao kềm nổị Giọt nước mắt mừng vui mà sao tuôn ra không ngớt. Cụ ông lâu không gặp con cũng chẳng khác gì hơn. Bố nhìn con khóc, con nhìn bố khóc. Bàn tay già vuốt nhẹ trên mái tóc con, vòng tay con ôm chầm lấy bố. Bọn cháu, chắt đứng ngây ra xúc động. Cứ thế, mọi người đều im lặng. Các anh, chị, em khác trước quang cảnh này ai cũng đỏ hoe mắt. Lâu quá rồi, người đi đã tưởng chết. Bao nhiêu vật đổi, sao dời, chiến tranh tàn ác quá, ai còn tin được có ngày trông thấy nhaụ Vậy mà vẫn có mất mát. Trên bàn thờ vẫn có di ảnh những người đã khuất mặt, còn rất trẻ. Giá như đừng có chiến cuộc can qua thì có phải ngày vui trọn vẹn biết baọ Nhưng thôi, có những sự việc chẳng ai trong chúng ta có thể chọn lựa hay quyết định được. Ðành phải để qua một bên những oan trái đau thương để tình gia đình đừng bị sứt mẻ, để tình thân không bị phai tàn. Bi kịch trong mỗi gia đình Việt Nam dường như đều có chung một số phận. Nhiều khi trông thấy nhau cảm thấy lúng túng nên chỉ còn biết lặng im để cho mọi việc tự nó trôi quạ
(còn tiếp)
Tiếng của bác tài xế vang lên trong tiếng gió và tiếng máy xe dập dồn, báo trước cho đám sinh viên biết rằng xe đang rẽ vào địa điểm công tác . Không bảo nhau Minh cùng một số bạn chồm người lên quan sát cảnh vật xuyên qua cửa sổ, trong khi chiếc xe buýt già nua ì ạch lắc lư trên con đường đất dẩn đến khu vực công tác . Rồi trong những tuần kế tiếp đây, Minh và cả lớp phải đối diện cùng cỏ cây, rừng tranh, cuốc xẻng, khoai mì và còn nhiều nữa . Hai tiếng "lao động" được áp đặt lên mọi nghành nghề và mọi tầng lớp trong xả hội sau ngày thành phố bị đổi tên . Khu vực công tác cách quốc lộ không xa, Minh và bạn hữu được đổ xuống một thị xả nhỏ trong phạm vi của tỉnh Long Thành . Xa xa núi Bà Rịa trong tầm mắt sừng sững trong nắng hạ chói chang, gió cuốn từng cơn mang theo mùi đất, lùa cỏ tranh nghiêng ngã xào xạt . Bỏ lại sau lưng tiếng gọi nhau ơi ới của đám sinh viên đang sửa soạn dở hàng hóa và hành lý, Minh khoác lên vai chiếc ba lô cũ kỹ mà cha chàng đã để lại sau ngày trình diện về miền địa ngục trần gian, oằn oại trong các trại cải tạo . Hành trang của chàng chỉ bấy nhiêu . Kéo chiếc mũ lưỡi trai màu lá rừng che ngang tầm mắt, đưa tay thắt nhẹ giây đeo ba lô, chàng rảo bước về dãy nhà gạch xiêu vẹo trước mặt . Nếu không có đám sinh viên chung quanh, người dân có thể nhầm lẩn trước cách ăn mặc của chàng . Minh vận trên người bộ quân phục màu lá rừng của người lính Cộng Hòa cùng chiếc ba lô cũ, quân hàm và phù hiệu đã được tháo gở . Những thứ này từ lâu cha chàng đã xếp vào một góc từ khi thuyên chuyển về Saigon . Sau ngày thành phố bị đổi tên , chàng đã cố giử lại và cất giấu trên trần nhà, điều này làm mẹ chàng lo lắng không ít . Ðể tránh ngộ nhận đáng tiếc, chàng đành để lại đôi giầy trận và thay thế bằng đôi giầy Bata cũ mèm.
Một phụ nữ vào khoảng trung tuần trên con đường mòn với gánh khoai mì nặng trĩu trên vai , đã dừng chân và nhìn chàng trân trân . Xuyên qua ánh mắt Minh nhận ra sự ngạc nhiên tột độ của bà tạ Nghiêng nón và nhẹ gật đầu chào người phụ nữ khi chàng tiến ngang mặt.
- Mấy anh .....?
Người phụ nữ nói trong ngỡ ngàng
- Tụi tôi là sinh viên trường y tá lên đây công tác.
Minh đáp chậm rãi .
- Mà sao bận đồ như lính ngụy vậy ?
Người phụ nữ thắc mắc
- Dạ ! Mấy cái này để chịu trận.
- Hèn ... chi ! Vậy mà tui tưởng !
Người phụ nữ dứt ngang và rảo bước, cây đòn gánh nhịp nhàng theo từng bước nặng nhọc, dần khuất dạng trên con đường đất dẩn vào làng . Minh đứng nhìn theo, mà lòng buì ngùi, có lẽ chồng bà ta đã có lần mặc quân phục nên ngỡ ngàng như gặp lại cố nhân . Trên gương mặt xạm nắng của người phụ nữ , chàng vẫn còn nhận ra phảng phất những nét đài trang . Giòng đời sao quá nghiệt ngã, có thể đưa đẩy biến dạng con người đến mức như vậỵ Ðưa mắt nhìn quanh và thở dài ; người dân trong vùng không được sung túc lắm . Ngôi giáo đường loang lổ đổ nát, mái ngói đã xiêu vẹo vây quanh bởi hàng cỏ tranh không trật tự, cây thánh giá trơ trọi hiền hòa nhìn xuống con đường đất, cố ban phước lành cho những ai còn lòng tín ngưởng . Giao tranh có lẽ đã xảy ra nơi đây ; Minh thầm nghĩ ; khi mắt chàng bắt gặp dây lưng mang đạn màu lá rừng vất vưởng trong đám cỏ tranh, mưa gió và bùn đất đã làm nó tàn phai, tả tơi sau hai mùa nắng mưa . Một thoáng ưu tư trong trí, câu hát "Hởi người chiến sỉ đã để lại cái nón sắt bên bờ lau sậy này" [1] bổng dưng đi vào lòng trong não nùng chua xót. Lác đác đám trẻ con lam lủ , khoác trên vai từng bó củi, những kiện hàng hóa gần bằng trọng lượng của chúng, đang rảo bước lặng lẽ, đôi mắt lấm lét nhìn chàng. Sao đời quá bất công ! vào thuở ấy chàng đã từng được tung tăng trên cánh đồng nơi quê ngoại để đuổi chim, bắt dế, hái hoa hoặc trèo cây bưởi, cây ổi và nhấm nháp đậu phọng luộc ấm áp nơi quê nội . Giờ đây, từng tuổi ấy, đám trẻ con đã phải vất vả giúp gia đình vật lộn với miếng ăn, kháng chiến chống cơn dày vò của cái đói . Một thoáng suy tư . Vùng kinh tế mới như vậy sao ? . Lòng chàng chùng xuống, bâng khuâng một thoáng buồn . Người ấy bây giờ ra sao ? . Qua tin tức của bạn bè, Ngoc Thu đã theo gia đình về miền kinh tế mới và biền biệt tăm. Nhẩm tính từ ngày cuối cùng của bậc trung học, hai đứa chia tay trước cổng trường đến nay đã tròn hai mùa mưa nắng . Hoa phượng đã hai lần khoe sắc mà người vẫn biền biệt tăm . Ngày ấy Minh chỉ biết đứng lặng ôm sách vở nhìn người thương xa dần trên con đường đầy lá me bay, chàng bất lực trước giòng đời nghiệt ngã, đành gói trọn niềm vấn vương, nhìn hàng me khép bóng người bạn gái thướt tha trong tà áo dài trắng , từng bước xa dần trong lúc cây phượng trước cổng trường khoe sắc hồng trong nắng hè . Câu "thân gái dậm trường" sao quá chua chát . Mái tóc thề và tà áo dài trắng nay về đâu ? . Xa xôi phương trời, buồn vui ai biết , có ai hiểu cho lòng mình.
Cúi đầu dấu niềm xúc động, và lắc đầu xua đuổi dòng tư tưởng, Minh lặng lẽ bước đều về dãy nhà xiêu vẹọ
- Giời ơi ! Cũng mày ! Mới đổ quân mà tính chuyện làm ăn rồi !
Sơn bước theo sau và bông đùa .
- Bậy bạ cha nội , có mày tươm tướp thì có.
Minh trả lời trước nụ cười hóm hỉnh dấu sau cặp kính cận dày cộm của Sơn.
- Bà ta lớn tuổi rồi làm ơn đàng hoàng giùm cha nộị
Minh tiếp.
- Hehẹ...! Già không bỏ nhỏ không tha chắc là mày quá .. hehe!!
Sơn vẫn lè nhè chọc ghẹo
- Gặp tao ! .. Chứ thằng khác là mày tàn đời trong ngỏ hẻm rồi đó .
Minh trả đủa
- Eh.. Sao dám phạm thượng đến sỉ quan cấp tá, mày quên là mày mới cấp úy thôi nhá .
- Hahạ. Sỉ quan cấp úy mới hào hoa chứ ! Người ta thường hay nói "ông tá ", mà đã là ông thì già cúp thùng thiết rồi .
Ðôi bạn cười lớn đắc chí, Sơn và chàng là những thanh niên chập chửng vào đời trong cay đắng, một khi xả hội mới, từ ngày đổi đời, không chấp nhận cái quá khứ kiêu hùng của cha . Chàng và Sơn thường sử dụng cấp bậc của cha để trao đổi và xưng hô riêng khi không có người khác gần bên. Khoảnh khắc trò chuyện, Minh và Sơn đứng trước dãy nhà gạch, đây đó vài vết đạn bắn sẻ đục khoét loang lổ vách tường . Nhìn vào bên trong một mùi ẩm mốc tối tăm . Minh tiến lên trước bước thẳng đến cửa sổ tìm cách mở toang để đón nắng , khai thông u tối . Nhìn quanh một vòng, chàng tháo ba lô và ngồi bẹp xuống góc nhà, chậm rãi hớp một ngụm nước lạnh giải khát, hai tay gác lên gối và đong đưa chiếc bi đông nước . Sơn tần ngần.
- Mày làm như lính thật vậy ? Xời ơi !
Một thoáng suy tư trong đầu , câu nói của Sơn khiến chàng miên man . Giờ này nếu thành phố chưa đổi tên thì chàng cũng như bao thanh niên khác đã khoác trên người bộ quân phục màu lá rừng, đầu nặng trĩu với chiếc nón sắt và có lẽ đang chui rúc trong hố cá nhân để tránh đạn pháo kích hay đang lặn lội trong sình lầy hành quân ở một vùng nào đó trên quê hương. Và cũng có thể đang gầm thét xé trời bay trong lằn đạn phòng không hay đang cầm lái chiến đỉnh, lướt sóng khai thông sông rạch đối diện với những trái mìn nổi cùng những loạt đạn bắn sẻ .
- Hai thằng bây đi ngỏ nào mà vô đây sớm vậy ?
Tiếng Văn vọng vào từ cửa
- Eh ! Bọn tao con nhà vỏ , nên đổ quân xong là tiến chiếm mục tiêu, đâu phải như bọn tiểu tư sản tụi mày ..!
Sơn trả lời cùng một tràng cười hả hê
- Phụ tụi tao một tay khiêng đồ vào đây, xạo hoài cha nội !
Sau khi phân công và vị trí, chàng và Sơn trấn đóng gần cửa sổ trong góc nhà, đôi bạn chia nhau một khoảng đất rộng bằng diện tích của chiếc poncho mà Sơn mang theọ Ða số vật dụng cá nhân của chàng và Sơn là quân trang quân dụng của người lính Cộng Hòa nên tạo cho đôi bạn một cách biệt trong đám sinh viên . Trong khi cả lớp dọn dẹp lo liệu chổ ngủ cho tiện nghi thì chàng và Sơn ngã lưng trên poncho, đầu tựa vào ba lô tìm giấc ngủ vội .
Cơn nắng hạ oi ả đã dịu bớt, khi mặt trời xế bóng, vì là ngày đầu tiên nên cả bọn được thảnh thơị Thoáng thấy Sơn ngồi dậy lấy giấy viết kê trên ba lô bắt đầu biên thư cho người bạn gái chàng buông câu thòng trêu ghẹo và hát nho nhỏ .
- Eh..Mày viết, "Thư của anh , ba lô làm bằng , nên nét chử không ngay" he .he . (2)
- Uhmm. hay là ..
Sơn bực dọc ngắt lời .
- Lại cũng mày !! Mai mốt tới phiên mày, mày sẽ biết !
- Tao thì "từ lúc đưa em về, là biết xa nghìn trùng" (3) rồi , khỏi thắc mắc .
Minh trả lời thản nhiên
- Sao à ! Thế còn Ngoc S. mày để đâu ? Tao nghi cái mặt mày quá !
- Suỵt ! Ðừng la lớn cha nội !
Không muốn làm phiền người bạn, Minh bước ra ngoài di dạo quanh khu vực . Con đường đất dẩn vào làng đong đầy cát bụi , loang lổ những vũng nước đọng xám xịt, cỏ tranh hai bên đường xào xạt theo gió chiều . Người dân khai phá một vài nơi để trồng trọt , đa số là khoai mì .
Dừng chân trước căn nhà lá , hai đứa trẻ mừng rở reo lên .
- Ah! cái anh hồi trưa !
Nở nụ cười , nheo mắt cùng hai đứa trẻ, và ngồi xổm trò chuyện . Lòng thấy nao nao khi chàng nhận thấy hai đứa trẻ đang cầm trong tay chén khoai mì, và chàng được chúng thỏ thẻ bảo rằng đó là bửa ăn chiêù của chúng . Tuổi thơ sao sớm cơ cực ?. Những bài học về dinh dưởng, sinh hóa, và còn nhiều nữa về y học mà chàng và bạn hữu học ở trường để làm gì khi những đứa trẻ , nồng cốt của đất nước trong tương lai, bắt đầu cuộc đời của chúng trong chén khoai mì .
Có tiếng gọi của người đứng tuổi trong nhà vọng ra , Minh dở nón chào người đàn bà tóc bạc đang tiến về ngỏ . Hai đứa trẻ đã lanh lẹ giới thiệu thay cho chàng, nhưng nét âu lo thoáng hiện trên gương mặt người đàn bà .
- Mấy em vô nhà ăn cơm đi !
Minh đáp nhưng lòng chua xót, vì chỉ có khoai mì , không còn cơm.
Rẽ sang con đường đất dẩn đến khu vực canh tác mà trường đã quy định . Hai hàng tranh cao vút ngang vai đong đưa trong gió , đất đã cày xới dang dở, từng luống khoai mì chạy dài hun hút . Ngã lưng trên bãi cỏ tranh nhìn về núi Bà Rịa , mà giòng tư tưởng chạy dài theo thời gian, mùi cỏ tranh kéo chàng về miền cao nguyên . Ngày ấy theo cha thuyên chuyển về tây nguyên , nơi "phố núi cao, phố núi đầy sương", chàng đã có dịp làm quen với núi rừng .Tuổi thơ bao giờ cũng hồn nhiên, chàng nhớ đến những lúc tung tăng trong rừng chiều cùng bé Hiền ; đứa con gái của bác tài xế . Ngây thơ, chàng và Hiền xây nhà bằng lá rừng, và Hiền thường hái hoa dại trong rừng về treo quanh . Khi chiều xuống, chàng thường rủ Hiền hái hoa giấy leo quanh nhà, trèo lên bệ thả bay trong gió và gọi đó là " hoa dù " như người xướng ngôn viên trên đài phát thanh, ngây thơ tưởng tượng hình ảnh người lính mũ đỏ lao mình vào không trung . Ðưa tay, tước cọng cỏ tranh gần bên, bứng cọng rễ tranh trắng muốt đưa lên miệng nhai . Vị ngọt lợ của rễ tranh chạy dài xuống cổ mà nghe chừng như chua chát, cay đắng . Chính Hiền đã dạy chàng biết thưởng thức vị ngọt của rễ tranh và chính Hiền đã vỗ về an ủi chàng sau những trận đòn nên thân . Bất chợt chàng nghe nặng đôi bờ mi, nhắm mắt để nghe dòng tư tưởng chạy dài theo những giọt long lanh . Tuổi thơ đã bị chôn vùi cùng bôn ba với bao năm binh lửa , để cuối cùng đành trôi theo vận nước, lưu lại trong lòng những tan vỡ , mất mát, thất vọng. Gia đình bác tài xế đã biệt tăm sau ngày di tản khỏi cao nguyên, đánh dấu những oan nghiệt của ngày cuối tháng tư .
Tỉnh giấc, khi chiều xuống, Minh lạng lẽ trở về dãy nhà gạch . Tiếng cười nói của đám sinh viên kéo chàng về thực tại . Khi cách dãy nhà gạch khoảng hơn mươi thước, có người gọi chàng.
- Eh ! Ði đâu đó ?
Dáng Mẩn từ giếng nước rảo bước về hướng về chàng.
- Gì vậy mậy ?
- Mày ra đây, tao có chuyện !
- Cái gì mà coi bộ quan trọng vậy cha nội ?
- Ăn cơm xong tao và mày ra đường nhựa chơi .
Nhận lời Mẩn, chàng dọn dẹp dồ dùng nhanh nhẹn sau buổi cơm chiều, vỏn vẹn chỉ có chiếc gà mên của quân đội, bạn bè trầm trồ trước công dụng vừa gọn vừa nhẹ vừa đa dạng . Chàng và Mẩn thả bộ ra quốc lộ, trên đường Mẩn mời chàng điếu thuốc lá nhưng chàng lắc đầu .
- Làm bộ hoài, làm một điếu với tao đi !
Mẩn thúc giục
- Làm thì làm . Mày tính chuyện gì mà dở trò dụ dổ tao vậy ?
Con quốc lộ trời về chiều vắng ngắt không xe qua lại, lác đác dân chúng kéo về nhà sau một ngày mệt nhọc trong việc đồng áng. Mẩn và chàng ngả người trên đường, mặt nhựa về chiều vẫn còn ấm sau một ngày hấp thụ cái nắng oi ả chói chang ban trưa . Thả khói lên trời vài hơi Mẩn bắt đầu câu chuyện .
- Tao thấy mày để ý Ngoc S. phải không ?
- Uh . Tao thấy Ngoc S dể thương nên muốn tiến tới .
- Mày có nói gì với Ngoc S. chưa ?.
- Chưa có gì hết, chỉ mới làm quen thôi . Bộ mày có ý đồ hay sao đây ? Nói ra đi cha nội, úp mở hoài !
- Mày thông minh ! Tao phục .
Mẩn đáp kèm theo một cú đấm nhẹ vào vai chàng.
- Sao đây ? nói lẹ đi !
Minh thúc giục
Sau một hơi thuốc, Mẩn cho chàng biết rằng anh ta đã để ý Ngoc S. như chàng và đã cố gắng nhưng không biết phản ứng người đẹp ra sao .
- Thằng nào ngon thì Ngoc S ưng thôi có gì lạ đâu !
Minh bình tỉnh giải thích
- Bởi vậy , tao muốn tính chuyện với mày .
- Nói đi !.... Rồi !.. Thêm một thằng rụng tim !
- Mày chửi tao ?. Mậy !
Minh cười khẽ, tiếp lời
- Nếu Ngoc S mạc áo dài trắng, ôm sách vở trước ngực sẽ có nhiều thằng rụng tim nữa chứ không phải chỉ có tao với mày thôi .
- Uhm ! Biết đâu có nhiều thằng khác mà mình không biết .
- Bây giờ mày muốn gì ?
Minh thúc giục
Mẩn giải thích cho chàng biết rằng anh ta không muốn đụng độ xích mích vô cớ và yêu cầu đôi bên không nên nói xấu nhau, như vậy không anh hùng. Thời gian công tác là thời gian thuận tiện nhất để tấn công người đẹp .
- Tưởng chuyện gì . Tao nói rồi, mạnh thằng nào, thằng đó làm ăn. Ngoc S. chấm ai thì thằng đó nhờ .
Minh đáp nhanh.
Mẩn và chàng xoay sang chuyện khác, đến khi màn đêm hoàn toàn buông xuống mới trở về trại .
Những ngày kế tiếp sau đó công việc ngoài luống khoai, cắt cỏ tranh, xới đất và nhiều nữa làm cả đám mệt nhoàị Dầu sao, từ những ngày đầu của cuộc đổi đời tháng tư, chàng đã biết cái gọi là lao động và hiểu rỏ ý nghĩa của hai chử vất vả ngay trên quê ngoại và quê nội . Gia đình phải tự túc, không thể mướn người giúp việc và cũng để tránh phiền phức với chánh quyền đương thời, cùng những phần tử hạ tiện, xu hướng xu thời . Sau hai mùa nắng mưa, bóng dáng thư sinh trong chàng đã hoàn toàn gột rửa , lột xác . Những ngày cuối tuần hay ngày nghỉ học là lúc chàng phải làm việc từ sáng sớm . So với công việc nhà trường giao phó thật ra không đáng vào đâu so với những nặng nhọc tại quê nhà, vì nơi đó là nguồn lợi tức duy nhất cho cả đại gia đình. Chàng đã từng lội sình ngập đến đầu gối, vào giữa trưa, phơi mình trong cơn nắng miền nhiệt đới, vác trên vai những bao lúa nặng trĩu hoặc dầm mưa cả ngày để bừa và nhặt cỏ hay canh mực nước trên thửa ruộng vừa mới cấy . Chàng cũng đã từng dậy sớm khi mặt trời chưa ló dạng, bước xuống bùn sình lạnh cóng, vác trên vai những bó mạ non hay lùa vội chén cơm chiều trong bóng tối hòa lẩn điệu hát của nhóc nhen ếch nhái .
Một chiều, sau bửa cơm gồm bột luộc và rau , đang xắp xếp ba lô sữa soạn chổ ngủ . Sơn vỗ vai chàng và nói nhỏ vừa đủ hai người nghe .
- Sao kỳ vậy mậy ?
Minh nhăn mặt thắc mắc .
Sơn nói tiếp trong nghiến răng.
- Mày không thấy thằng Mẩn à ?. Tao thấy mấy bữ nay nó ..!!! Xời ơi ! Thế này là thế nào ?
- Chuyện đâu còn có đó ! Mày sao hấp tấp quá .
Minh bình thản và giải thích cho Sơn hiểu chuyện của Mẩn .
- Nhưng mày quên rằng thằng Mẩn cùng tổ bên kia sao ? Nó có nhiều cơ hội hơn mày .
- Uhm . Tao biết, nhưng bạn bè nhau hết mà .
- Mày thiệt !!.
Sơn tỏ vẽ không bằng lòng.
Minh khẽ nhúng vai .
- Nếu Ngoc S. chấm ai rồi, thì mấy thằng rồi cũng tiêu, tao không sợ
--- o00o---
Minh tình nguyện vào toán thanh niên lên rừng lấy củi khi người trưởng đoàn thông báo vào đêm trước. Chàng muốn vào rừng để tìm lại dư hương của ngày xưa, mong mỏi được hít thở ít nhiều mùi cỏ cây và lắng nghe đâu đó tiếng chim hót . Hôm ấy cả toán dậy sớm và rời trại khi mặt trời chưa ló dạng. Trên con đường mòn vào rừng đông người qua lại, những người tiều phu sống nhờ vào rừng, nên họ rất thông thạo dường đi nước bước. Toán thanh niên được người trong vùng chú ý đến vì gương mặt thành thị . Trong lúc cả toán ngồi nghỉ dưới tàng cây cổ thụ khi mặt trời xắp đứng bóng, Minh dạo xung quanh và để ý đến một loài hoa dại bên đường . Loài hoa mọc theo dây leo ngang tầm mắt, tương tự như phong lan nhưng cánh rất nhỏ và rất mỏng. Loài hoa dại không mặn mà như thuỷ tiên, không ngát hương như dạ lý, không sặc sở như mẫu đơn, không khoe sắc như cánh hồng. Hoa khép nép sau lá rừng, và rất mong manh, rung rinh trong nắng, nhỏ từng giọt sương đêm lóng lánh. Ðưa tay chào một thanh niên đang rảo bước, trên vai mang dao, rựa và giỏ thức ăn, Minh lân la hỏi chuyện về nguồn gốc của loài hoa, nhưng chàng thất vọng vì người thanh niên chỉ biết lắc đầu nhún vai . Loài hoa ấy xuất hiện từ bao giờ và tên gì không ai rỏ, chỉ biết loài hoa đó cài theo dây leo những cây cổ thụ . Có lẽ người dân đã quá cơ cực trong cuộc sống khiến họ không còn tâm trí để chiêm ngưởng và tìm hiểu cái đẹp của một loài hoa . "Loài hoa không tên !" Minh lẩm bẩm một mình.
- Eh. Ði mày !
- Ay da !
Tiếng Văn hối thúc, tiếp theo bằng tiếng kêu đau đớn cắt ngang giòng tư tưởng của chàng. Quay nhìn lại, chàng ngước mặt cười ngạo nghễ trước gương mặt nhăn nhó của Văn .
- Mày cười trên đau khổ của tao mậy ?
Tiếng Văn bực dọc
- Ai biểu mày dẩm lên hoa trinh nữ, cho mày biết thân !
Minh đáp và tiếp tục cười .
- Cái gì ? Hoa trinh nữ ?
Tiếng kêu đau đớn của Văn và mẫu đối thoại của hai người kéo theo sự chú ý của đám bạn. Trong lúc sơ ý Văn đã dẩm lên đám gai mắc cở bên đường, gai nhọn đâm vào chân khiến anh ta phải nhảy cò cò vài bước. Minh chậm rãi chỉ cho đám bạn biết một loài hoa dại mọc bên đường, hoa có hình thù như quả bóng, do hàng trăm cánh nhỏ hơn cây tăm hợp lại, sương đêm phản chiếu nắng vàng tỏa nhiều màu sắc khác nhau . Ðó là loài hoa mà dưới ngòi bút cuả nhạc sĩ Trần Thiện Thanh đã trở nên nổi tiếng một thời (4) . Minh đưa tay nâng nhẹ cành, từng lá nhỏ như lá me khép lại theo thứ tự "Nâng nhẹ một cây lá xếp trong tay lá ngủ thật mê say" [4]. Bất chợt, Tài đưa chân, quét một vòng trước mặt, đám mắc cở khép hết lá , trơ trọi cành và gai .
Minh lên mặt
- Thấy chưa ?. Mày chọc người đẹp thi coi chừng .! Gai nhọn không đó !
Cả bọn cười lớn. Một ý nghĩ thoáng trong đầu chàng khi đề cập đến nhạc trữ tình của nhạc sĩ Trần Thiện Thanh. Như mở cờ trong bụng, chàng để bạn bè lại phía sau, rảo bước quanh con đường mòn và nhìn dáo dác, khiến cả bọn phải thắc mắc.
- Mày kiếm cái gì vậy ? Mất đồ hả ?
- Hông ! Tao kiếm đồ chứa nước .
Minh đáp nhanh, và không nhìn lại . Ðám bạn ngớ ngẩn. Loay hoay một lúc, Minh tìm được một lon sữa đã rỉ sét vất vưởng trong bụi rậm . Cầm trong tay nhưng vẫn không vừa lòng, mắt vẫn nhìn quanh và suy nghĩ. Thoáng thấy đám bạn ngơ ngác, chàng nói
- Tao tìm cách cắm hoa đem về tặng Ngoc.S
Cả bọn phá lên cười, tiếng cười vang lớn trong rừng vọng về một âm thanh rất lạ tai, riêng Tài một tay ôm bụng ngồi xuống vệ đường , một tay chỉ về hướng chàng, miệng vẫn cười say sưạ Anh Hà , người lớn tuổi nhất trong bọn, với dáng người mảnh khảnh tiến lên ngang chàng gật gù .
- "Anh đem cánh hoa rừng về tặng em" (5) hay lắm . Kỳ này là ăn chắc đó .
Người quản gia của khu canh tác từ đầu vẫn im lặng đi theo đám thanh niên bổng cất tiếng, mỉm cười và lắc đầu .
- Nè ! Cậu hái lá rừng, lựa cái lớn lớn, khoanh lại, để bông vô rồi xuống suối lấy nước khoác lên .
Sau lời chỉ dẩn của bác quản gia, đám bạn bổng sốt sắng giúp chàng đi hái lá rừng , leo lên cây ngắt từng cành hoa dại, sau đó cùng xúm lại giúp chàng hoàn thành bó hoạ Tuy không sặc sở khoe màu như hồng nhung, mẫu đơn, không ngạt ngào như dạ lý hương, không giấy màu bóng láng, chỉ có lá rừng bao quanh . Không thiệp hồng cài ngang nhưng chùm hoa dại là thông điệp đơn sơ của tiếng lòng. Minh đã mượn đóa hoa rừng đơn sơ để nói lên vẽ đẹp tự nhiên, cái dáng thướt tha mà trưa nào chàng cũng thơ thẩn tựa người trên hành lang của phòng Huyết Học chỉ mong được nhìn một cành hoa đơn sơ trong chiếc áo blouse màu trắng, màu của vị tha của cứu nhân độ thế, nhẹ nhàng bay bay trong gió lướt ngang qua giảng đường . Chùm hoa dại không tên dường như đã biểu lộ đồng tình cho những thổn thức không tên, cho những cơn buồn vô cớ khi sân trường vắng bóng, khi chiều khuất nắng, rơi rụng nhiều vấn vương. Con đường mòn đã đưa chàng gặp gở loài hoa dại hay đã đưa người con trai bước vào ngã rẽ, vào khúc quanh của tình cảm . Những vương vấn trong lòng nay được dịp bay cao trong nắng, hòa theo khúc hát đâu đó của mộ t loài chim rừng, khép nép sau lá rừng và mỉm cười trước gió lộng. Ðường về còn xa, cầm chùm hoa dại trong tay Minh lo sợ hoa tàn nên dở nón che nắng, đám bạn thương tình nên để chàng thong thả, họ thay nhau gánh vác việc nặng .
-Mấy cậu làm như đi hỏi vợ hổng bằng ..humm!
Lời nói của bác quản gia làm cả bọn phá lên cười ròn rả, Minh rất ngượng, nhưng trong lòng như nở hoa . Con đường về trại sao quá xa chàng chỉ mong sao màu hoa vẫn chưa tàn khi trao cho người bạn gái .
- Mày núp sau xe đi !
Tiếng của Văn hối thúc làm chàng lui về phía sau xe chở củi, khi đoàn người tiến gần đến trại . Theo kế hoạch, đám bạn sẽ đi trước để dọ thám, tìm cách tách Ngoc S ra khỏi tay Mẩn và tìm cách đưa Ngoc S đến gần xe để chàng có dịp ca bài "Anh hái hoa rừng về tặng em" .
- Thấy chưa mậy ?
Minh nóng lòng
Càng tiến gần trại Minh nghe lòng nao nao và lo lắng, có lẽ cảm giác hồi hộp này trội hơn cái lo sợ lúc ngồi trong phòng thị Nhớm người nhìn lên, trong sân trại người qua kẻ lại nhưng chàng vẫn không thấy bóng dáng Ngoc S .
- Tui bay đi chậm lại coi !
Tài nói gần như ra lệnh, tuy vậy ý kiến của anh ta được hưởng ứng nhiệt tình. Cả bọn tự động làm theo và đoàn người đường như dừng hẳn khi cách phạm vi của trại trong tầm nhìn.
Minh xoay người dựa lưng vào xe , tay cầm bó hoa trước ngực mà nghe những thất vọng chạy dài theo con đường đất dẩn về khu rừng trước mặt. Trời về trưa mặt trời đã đứng bóng từng giọt mồ hôi bắt đầu chạy dài theo vành tai mà nghe như những tan vở của lối mộng . Ðưa tay vuốt vài sợi tóc xỏa trên trán, chiếc áo ka ki màu lá rừng đã bắt đầu nghe nặng trên lưng và ướt đẩm. Cởi vài nút áo, vỗ nhẹ làm gió chống lại cái oi bức của cơn nắng hạ nhưng chàng vẫn không quên che chở cho dóa hoa dại .
- Lẹ lên tui bay!
Tiếng Văn thúc giục làm chàng cuống quýt, Tài xoay lại vuốt áo giùm chàng , cùng lúc Văn chụp chiếc mũ lưỡi trai phủ lên đầu và ngắm nghía lần cuối cùng như người đạo diễn kiểm soát dung nhan anh kép hát trước khi bước ra sân khấu . Xa xa trong sân trại, bóng Ngoc S. đang bước ra khỏi khu nhà bếp. Như đã dự định trước, đám bạn tiến nhanh vào sân cười nói vui vẻ và lướt nhanh ngang qua mặt Ngoc S làm nàng phải chậm bước chào mọi ngườị Ðám con trai bắt đầu tản mạn trong sân đánh lạc hướng mọi người . Còn lại một mình đi sau, Minh tiến nhanh đến trước mặt nàng và ngập ngừng .
- Tặng Ngoc S ....uhm... đó !!
Giọng chàng tắt nghẻn trước những ngỡ ngàng của người bạn gái, đôi mắt đen láy khép dưới hàng mi lóng lánh sửng sờ . Ðôi bàn tay rung rung, cuống quýt giử không vững đồ vật trong tay, đôi môi mộng đỏ rung rung nhịp nhàng nhưng vẫn im lặng . Mắt chàng không rời đôi môi mấp máy của người bạn gái, nhưng tuyệt nhiên tai chàng không ghi chép một âm thanh nào ngoài lời trò chuyện xa xa của đám sinh viên hoà theo tiếng rạt rào cỏ tranh.
- Uhm ! Uhm ..... mà S ......!!
Tiếng nói của NgocS rung rung nhưng không thành lời
- Uhm .. uhm . Hái hoa rừng ...........uhm .. về tặng NgocS đó !
Minh nài nỉ thêm trong khi tay vẫn cầm bó hoa đưa ngang tầm tay cho người bạn gái .
Chợt nhận ra cái ngớ ngẩn của mình sau câu nói vài giây, Minh đở lấy vật dụng trong tay người bạn gái . Ngoc S. đón lấy bó hoa dại từ tay chàng, nàng cuối xuống để dấu cái thẹn thùng . Minh đã ngây người trước đôi má ửng hồng, tóc mai bồng bềnh theo gió đượm hồng vành tai . Biết chàng đang nhìn trân trối Ngoc S bẻn lẻn mỉm cười sau khi giành lại đồ vật trong tay chàng và quay gót cùng bó hoa trước khi gửi đến chàng hai tiếng.
- Hổng biết !
Ðứng nép sau lưng dãy nhà bếp đám bạn tươi cười làm hiệu, đứa dơ ngón tay cái , đứa nheo mắt, đứa tung nón lên trời
Giữa trưa trong cơn nắng oi ả nhưng chàng nghe tươi mát trong lòng.
Tầng ngầng đôi phút Minh tiến lên phụ bạn bè bốc dở củi trên xẹ đâu đó tiếng cười khúc khích hòa lẩn vài giọng ca tình tứ làm chàng không nhịn được cười . Dầu vậy chàng không dám mộng ước xa xôi , con đường tình ái trước mặt còn nhiều thử thách, những chướng ngại tình cảm vẫn còn im hơi lặng tiếng. Dù rằng bóng dáng Ngoc S đã ngự trị nơi nào đó trong lòng, nhưng những khó khăn của gia đình và của chính bản thân chàng cùng những dự tính cho tương lai đã phần nào cản trở không cho phép người thanh niên bước xa hơn vào nẻo đường tình . Thận trọng trong tình cảm là điều mà chàng vẫn suy nghĩ, nào ai biết ra sao ngày mai, cuộc đời mấy ai đo lường được chử ngờ . Dù đã thêm một bước vào khúc quanh của tình cảm nhưng Minh đã thấy phần nào hối hận, mai đây đường đời nhiều lối, biết về đâu ?. Khi chính bản thân chàng cũng chưa biết tương lai sẽ về nơi nào , một khi những kẻ như chàng không còn chổ đứng trong xả hội mới . Chàng cũng không muốn đưa cuộc tình vào bế tắc chỉ gây đau khổ cho người mình thương , khi ngay chính bản thân chàng còn chưa đủ sức lo , vẫn phải dựa vào sự giúp đở của gia đình thì hạnh phúc có phải là mộng mơ hay chỉ là một thoáng mong manh.
---o0o---
Kéo vành áo mùa đông che mặt, đưa hai tay vào túi áo, co ro bước đều trong cơn lạnh rét run ngườị Minh hít một hơi dài và thở trong gió, làn hơi kết tinh dưới cơn lạnh của xứ người chìm đắm trong chiều đông. Một vòng hơi trắng tan nhanh trong gió, nhìn quanh tuyết phủ bốn bề, cây trụi lá bơ vơ trong một màu trắng xóa bao phủ vạn vật. Từng bông tuyết đong đưa trong gió lất phất giữa khung trời xám ngắt . Ðã hơn hai mươi mùa tuyết rơi, từ ngày bước chân xuống thuyền ra đi tìm tự do, mang theo những tan vỡ, ngang trái, cùng những kỹ niệm khó quên . Hơn hai mươi lần lá rụng , bôn ba xứ người trong kiếp lưu vong, những vương vấn ngày xưa nghe như vẫn còn lưu luyến đâu đây khi hoa bắt đầu nở . Những cánh hoa dại ngày xưa , giờ đây đã tàn phai theo năm tháng, đã vĩnh viễn đi vào dĩ vãng. Những niềm thổn thức không tên giờ chỉ còn là trống vắng, mùi hương cỏ tranh, của rừng xanh, cơn nắng hè oi ả, tất cả đã bị vùi lấp , trôi nổi theo giòng đời nghiệt ngã . Nơi đây mổi độ thu về kéo theo mưa phùn, lạnh lẻo điểm báo thời tàn phai và tiếp nối bằng những trận tuyết rét run người đã vuì dập những loài hoa không phân biệt màu sắc tên tuổi .
Ðôi bờ đại dương cách biệt, lối mộng giờ đã chia đôi , con đò xưa giờ đã có người sang . Nơi đây có đầy dẩy những vườn hoa sặc sở nổi tiếng, nhưng chàng vẫn không tìm thấy loài hoa nào có thể thay thế chùm hoa dại ngày xưa . Màu hoa dại vẫn là màu hoa của thương nhớ, của đơn sơ, của vấn vương . Hoa xưa đã tàn theo tháng năm, mưa gió đã cuốn trôi, tuyết đã vùi lấp những mộng mơ . "Ðời không như là mơ nên đời thường giết chết mộng mơ" . Ðầu vậy trong tâm tư chàng vẫn tin tưởng có một loài hoa không hương, không sắc màu, hoa không nở trong vườn hay trên đất bằng, hoa không phai theo gió mưa . Hoa ấy gọi hoa tình thương. Chùm hoa dại đã phai tàn theo thời gian và mưa gió, nhắm mắt một lời nguyện cầu cho hoa tình thương mãi không tàn phai .
Montreal ngày cuối năm 2002
Chú thích:
(1) . Người tình không chân dung - Nhac - PhạmDuy
(2) . Tình thư của lính - Nhac - Trần Thiện Thanh
(3) . Như cánh vạc bay - Nhac - Trịnh Công Sơn
(4) . Hoa Trinh Nữ - Nhac - Trần Thiện Thanh
(5) . Người yêu của lính - Nhac - Trần Thiện Thanh
(1)
Sáng nay, khi ăn điểm tâm, mẹ đã phân công cho chị em con bé việc thu dọn nhà cửa để ăn tết. "Hôm nay đã là hăm chín. Các cô phải nhanh nhanh lên thôi", mẹ vừa và vội miếng xôi bắp vào miệng vừa nóị Bình thường mẹ vẫn từ tốn. Chỉ khi gần tết con bé mới thấy mẹ "hấp tấp" như thế nàỵ
Năm nào con bé cũng được chia việc lau chùi bàn thờ và đánh bóng bô chân đèn. Bố đã mua lọ thuốc đánh đồ đồng để sẵn dưới chân bàn thờ. Con bé vốn nổi tiếng trong nhà là "khéo tay khéo chân". Chị Y vẫn trầm trồ khi đếm những cái hoa tay trên đầu ngón tay con bé. Con bé lại thích những đồ vật trang trí, như cái bộ chân đèn này chẳng hạn. Không có bộ chân đèn thì cái bàn thờ không giống cái bàn thờ. Nhưng con bé chỉ thấy bộ chân đèn được dùng làm bộ chân đèn, nghĩa là được cắm đèn cẩy vào có mỗi một lần, lần đám cưới anh V.
Chị Y được mẹ chia cho việc lau cửa sổ. Chị thay ra chiếc áo ngắn tay hở nách màu lá non. Chị búi mái tóc dài lên cao để lộ chiếc cổ cao và trắng như sữạ Con bé ngẩn người nhìn chị. Bình thường chị vẫn đẹp nhất nhà ...dướị Hôm nay chị trông đẹp lồ lộ như một bông hoa đã nở "hết cỡ". Cứ mỗi lần thấy chị cầm chiếc rẻ đẵm nước đưa lên cao là con bé lại không dám chớp mắt. Có lần năm ngoái, mấy cặp mắt hàng xóm đã làm chị quýnh, chị quên luôn cái rẻ ướt. Những giọt nước lợi dụng "cơ hội bằng vàng" rủ nhau chảy thật nhanh xuống cánh tay chị rồi chui tọt vào nách.
(2)
Con bé vừa thu xong cái bàn thờ thì mẹ bảo thay quần áo theo mẹ đi chợ. Thật ra mẹ đã cùng chị Y và chị người làm đi chợ từ cả tuần naỵ Nhưng bao giờ cũng cận ngày tết mẹ mới rủ con bé đi để mua hoa và cây cảnh. Mẹ lại có tật không chịu mua hoa ở đâu ngoài chợ An Ðông, tuốt trong Chợ Lớn. Chả là năm nào cũng có một cái chợ hoa nhỏ họp ở đây, ngay trên lề đường Hùng Vương, bên hông nhà hàng Nhật.
Con bé bình thường không thích đi chợ với mẹ, nhưng đi chợ hoa thì con bé thích ra mặt. Cái chợ hoa này thật dễ thương. Con đường Hùng Vương là một con đường con bé thích. Con đường thẳng như sợi chỉ. Con đường chỉ có hàng cây cao thật cao một bên đường. Bên kia để trống vì la đường rầy xe lửạ Cái trống trải của một bên đường lúc đầu đã làm con bé khó chịu, nhưng sau thì con bé lại thấy là lạ, rồi chuyển qua "mê" nó. Cứ mỗi lần đi tới khúc đường này là con bé lại nghĩ tới một con kinh đàọ Con kinh thẳng như sợi chỉ. Con kinh có một hàng cây cao thât caọ Hàng cây soi bóng xuống mặt nước mỗi buổi sáng.
Chợ hoa họp ngay dưới bóng cây caọ Chợ cũng toàn người mua thiệt chứ không phải người đi ngắm hay đi "dung dăng dung dẻ". Chợ cũng không có ai đeo máy chụp hình. "Hoa ở đây tươi và họ đỡ nói thách", mẹ nói vậỵ
(3)
Tới gần trưa thì hai mẹ con con bé về tới nhà. Như mọi năm, mẹ mua hai chậu quất hồng bì và môt chục hoa lay ơn. Mẹ cũng mua cho con bé môt cây hồng nhỏ. Cây hồng éo uột ra một bông bé tí xíụ Chắc người bán muốn "tống khứ" đi, nên khi mẹ ngần ngừ là giảm giá xuống còn một nửạ Con bé thấy tội nghiệp cho cây hồng gì đâụ Ðã éo uột vậy mà vẫn còn cố cho ra một bông, mặc dù là cái bông "không giống ai". Mà nếu cây hoa hồng không ra hoa thì đâu phải là cây ...hoa hồng. Cái "éo le" ở đời là vậỵ
Con bé lấy chiếc bật lửa của bố, mang bó hoa lay ơn ra sau nhà đốt sơ cuống, xong cắm vào bình. Con bé cũng bỏ vào bình vài cục đá lấy từ tủ lạnh để "hãm" cho hoa nở chậm hơn, đợi đón tết. Con bé cũng bỏ vào hai viên Aspirine theo lời bố dặn. Chiếc bàn thờ với bộ chân đèn sáng choang và bình lay ơn làm "mới" hơn căn phòng khách.
Khi con bé phụ chị Y khiêng hai chậu quất vào để hai bên cửa thì con bé thấy hơi lạ. Khuôn viên trường Hưng Ðạo như nhộn nhịp hơn ngày thường. Mà hôm nay học trò đã nghỉ tết. Con bé nghe thấy những tiếng cười thật lớn bên trong bừc tường caọ Con bé thấy chiếc cổng lớn mở rộng. Và ...con bé trợn tròn mắt khi thấy chiếc xe jeep đầy bùn đất đậu trong con đường nhỏ bên hông trường.
(4)
Gã đã "bay" về từ khuya đêm quạ Khi xe vọt qua cầu Phú Lâm, gã thấy nôn nao, cái nôn nao của kẻ xa nhà thật lâu, mặc dù hắn mới đi có vài tuần. Gã không về thẳng nhà mà cắm đầu chạy về ngả chợ Thái Bình, rồi dừng xe bên đường Cống Quỳnh. Căn gác của con bé đã tắt đèn. Căn gác của con bé mở cửa sổ. Căn gác của con bé đang trong cơn mợ Con bé đang trong cơn mợ Gã mỉm cười đốt một điếu thuốc lá.
Gã đập cửa căn phòng nhỏ của T vào sau nửa đêm. T sống một mình ở đâỵ T mở cửa cho gã, kéo gã vào, đặt chiếc ấm nhỏ lên bếp, chẳng có vẻ gì là ngạc nhiên. T cũng đã ra trường như gã, nhưng T vẫn không "chừa" cái tật "đàn đúm" với các cô chú sinh viên học sinh. T hở ra là không đi trại hè thì tổ chức "đêm không ngủ".
Tới gần sáng thì T nghe lời "xúi dại" của gã loay hoay làm chương trình tổ chức Ðêm Gói Bánh Cho Chiến Sĩ vào hôm saụ Ðiạ điểm là trường Hưng Ðạọ..
(5)
Thật ra thì BH đã được gã nhờ chạy tới "rủ rê" con bé vụ gói bánh chưng này từ sáng naỵ Nhưng con bé mắc đi chợ với mẹ. BH có nhắn chị Ỵ Chị Y lợi dụng "cơ hội bằng vàng" trả thù con bé. Chả là mỗi lần "anh chàng ở xa" của chị nhắn gì là con bé làm cao cứ úp úp mở mở đợi chị năn nỉ muốn gẫy lưỡị
Con bé ăn vội miếng cơm trưa cho mẹ khỏi nghi, rồi đội mũ xin phép mẹ qua nhà VK. Chả là VK có ông anh giáo sư rất đứng đán. Anh lại tình nguyện dạy kèm toán cho VK và con bé. Cả nhà lại vẫn lo về cái "khả năng toán" của con bé. Con bé luôn luôn đứng đầu lớp về mọi môn , kể cả hạnh kiểm. Nhưng phải bỏ không kể cái môn toán, nhất là cái môn đại số toàn số là ...số. Thực ra con bé cũng chẳng ham tới nhà VK để học toán. Con bé muốn dùng cái điện thoại công cộng ở quầy bán báo ngay góc đường gần nhà VK. Con bé phải gọi cho anh Z. Con bé phải qua trường Hưng Ðạo vào đêm naỵ Mà chỉ có anh Z với đám em gái anh mới được phép đưa con bé ra khỏi nhà vào buổi tốị Con bé mỉm cườị "Gần mực thì đen, gần đèn thì ...nóng", gã vẫn nói vậỵ Gần gã, con bé có "nóng" ra không thì không biết, nhưng con bé đã "lanh" ra nhiều, nhưng chỉ "lanh" những vụ liên quan tới gã.
Khi ở nhà VK về thì con bé tươi như hoạ Tiếng đàn tiếng hát đã cất lên từ bên trong bức tường trường Hưng Ðạọ Anh Z đã hứa sẽ dẫn tiểu đội em gái tới sau bữa cơm tốị Con bé lên lầu cúi xuống hôn lên đóa hồng nhỏ như cái nút áọ Chưa bao giờ con bé thấy vui như vậỵ Chưa bao giờ con bé thấy nôn nao như vậỵ
(6)
Gã vẫn có tài làm bánh chưng gia truyền. Ngày gã chưa đi xa, gã vẫn được đặt cọc mời đi gói bánh "chùa" từ đầu tháng chạp. Bánh gã gói vuông vức cái nào cái nấy giống nhau như đúc. Bánh gã nấu lại giữ được lá xanh tự nhiên. Ðây là lần đầu tiên gã chịu tung ra "bí kíp". Cũng tại con bé. Cũng chỉ vì con bé.
Khi tiểu đội "tiền hô hậu ủng" của con bé qua tới trường thì bánh đã gói xong, đang được nấu trong mấy cái thùng phuy lớn trên đống củi đỏ rực. Bà con ngồi quanh đống lửa ca hát canh bánh. Con bé thấy T và gã trong một góc, gần đống lửa nhất. Thỉnh thoảng gã lại mở nắp thùng phuy, dùng cái muôi dài múc nước sôi trong chiếc nồi lớn châm thêm nước vào thùng. Gã như gầy hơn . Gã như đen hơn. Gã như già dặn hơn.
Rồi lại như mọi lần con bé bị "níu kéo" lên hát. Con bé cố tình đứng bên kia đống lửa để được gần gã hơn. Con bé vẫn phải giữ kẽ không cho anh Z và tiểu đội em gái của anh biết là con bé quen gã. Tiểu đội em gái anh Z mà biết là mẹ sẽ biết. Mẹ biết thì cũng có nghĩa là bố sẽ biết. Bố biết thì chỉ có ốm đòn. Gã mỉm cười với con bé. Gã ngửi thấy mùi bồ kết từ mái tóc con bé. Gã nghe giọng hát của con bé bay lên thật caọ Gã thấy tà áo lụa màu vàng nhạt của con bé phất phơ ở nơi thật caọ Gã không nghe tiếng vỗ tay vang rền khi con bé hát xong. Gã vẫn mải nhìn ánh lửa chập chờn trên khuôn mặt sáng như thiên thần của con bé.
(7)
Con bé phải về nhà vào 10 giờ đêm, nhưng Ðêm Gói Bánh chỉ tàn vào sáng hôm sau khi bánh đã được nấu đủ 8 tiếng đồng hồ và vớt ra ép giữa những cánh cửa lớn cho ráo nước. BH gõ cửa nhà đưa cho con bé một chiếc bánh nhỏ và một cặp bánh lớn. Chiếc bánh nhỏ được buộc bằng một sợi lạt nhuộm hồng, khác với các bánh khác. BH cũng dặn con bé "ăn ngay cho nóng".
Con bé đóng cửa phòng bóc lớp lá xanh còn hơi ấm. Bên trong lớp lá, trên nền nếp xanh nhạt là hai chiếc lá phong đỏ màu rượu chát. Hai chiếc lá nhỏ nằm đè lên nhau như hai bàn taỵ Cái bàn tay bên dưới to hơn cái bàn tay bên trên. Cái bàn tay bên dưới cũng đậm mầu hơn bàn tay bên trên.
Con bé nhìn qua cửa sổ. Con đường nhỏ bên hông trường vắng ngắt. Chiếc xe jeep của gã đã biến mất, để lại một khoảng đường không bị ướt sương.
(Serie Cầu - Gió)
Tôi sinh trưởng ở Huế , tuy không nói tiếng Huế , vì bố mẹ tôi đều là người Bắc . Nhưng sống ở đâu quen đó , tôi yêu sâu đậm những gì dính dáng đến Huế, như các món ăn của người Huế , đặc biệt nhất là món bún bò Huế cay chảy cả nước mắt, yêu phong cách từ tốn , hiền hòa , an phận của phần lớn phụ nữ Huế , và giọng nói rất riêng , tuy hơi nặng âm sắc nhưng rất trữ tình của con gái Huế , làm cho người đàn ông nào lỡ yêu họ , sẽ suốt đời nhớ nhung , không chỉ nhan sắc khả ái , mà còn vẻ dịu dàng hiền thục của đa số phụ nữ Huế ( không biết tôi có chút xíu nào được tính luôn, vào số phụ nữ Huế đó không ?? !! Nếu được , thì quả là có phước biết chừng nào !). Tôi yêu luôn cả phong cảnh sông nước , đồi núi hữu tình , lăng tẩm đền đài cổ kính , trầm mặc . Những con đường đưa tôi đi học, với những hàng cây khuynh diệp lá xanh rợp bóng , hay hàng phượng vĩ , nở hoa rực rỡ mùa hè , rồi ủ rũ lặng câm im lìm , dưới những cơn mưa mùa đông dai dẳng , lạnh buốt , kéo dài cả tuần , lê thê không dứt .
Những cảm giác xa xưa , của mùa đông xám buồn , buốt giá , đi học hằng ngày, phải dầm mình dưới cơn mưa lạnh lẽo _ mưa bay lất phất , ngút ngàn trên những hàng cây lá nhỏ , trên những tầng tháp cổ kính rêu phong , mãi mãi để lại trong ký ức của tôi , những hình ảnh yêu dấu , day dứt khôn nguôi của môt thành phố , của môt thời thơ ấu cũ .
Và tôi , cũng như đa số người Huế khác , đều yêu thích nhạc Trịnh Công Sơn , tôi biết hát, hầu hết các bài hát nổi tiếng của ông viết, và với tinh thần địa phương , tôi còn hãnh diện có TCS tài hoa ,nổi tiếng, nhưng là một người Huế tiêu biểu, trong phong cách cư xử khiêm tốn , bình dị ,rất Huế của ông .
Nhạc của TCS , được lớp trẻ sinh viên, học sinh yêu chuộng , trong số đó có tôi , đã từng yêu thích , đã hát và nghe hát những bài của ông viết đến quen tai, rồi thuộc lòng những giai điệu, giản dị , êm ả đó , ghi sâu vào trong tiềm thức từ hồi nào không biết .
Sống lâu ở đất lạ quê người , đôi khi tưởng mình đã thay đổi nhiều , đã quen với cảnh tiện nghi , hào nhoáng "nhà cao cửa rộng ", " lên xe , xuống ngựa ", trái tim đã mệt mỏi cạn khô dần , đã trở nên ơ thờ với những rung động nhẹ nhàng , những cảm xúc về người xưa và thành phố cũ đầy trìu mến , mộc mạc , thân quen , tưởng như cũng đã dần dà theo thời gian chìm vào quên lãng . Nhưng rồi khi bất chợt, nghe câu hát :" đại bác đêm đêm dội về thành phố , người phu quét đường , dừng chổi đứng nghe ", tôi lại bàng hoàng thổn thức, nghe âm vang day động , ký ức về một thành phố cũ , đầy những tiếng đại bác ầm ì của hàng tấn bom đạn , đổ xuống hàng đêm không ngớt , vọng lại từ những dãy núi Trường sơn xa thẳm , trùng điệp .
Chỉ có những ai từng sống ở Huế , chính tai nghe được những gì rất thật , trong lời của TCS viết , mới thấy thấm thía , khâm phục , người nhạc sĩ tài ba , đã vẽ được một bức họa thực tại về chiến tranh rất sống động , sâu sắc : " Chiều đi lên đồi hoang , hát trên những xác người " Và " Xác nào là em tôi ? trong hố hầm nầy , bên xác người già yếu , có xác còn thơ ngây " . Những dấu tích tang thương của bom đạn lửa máu , những chứng nhân thảm khốc, hình ảnh dã man , tang tóc về mồ chôn tập thể , đã được TCS vẽ lại trung thực , thấy sao ,vẽ vậy, không thêm bớt , dấu giếm hoặc thiên vị bất cứ ai , về chuyện thực sự , đã xảy rạ
Phải chăng , đây là tính thành thật , bộc trực của Sơn ? Khi mà con người, sống trong thế giới đầy chiến tranh , hận thù và chết chóc, ai nấy cũng có một mối giận dữ, bất mãn, tiềm tàng trong trái tim mình ,về thân phận đất nước và những điều xảy ra chung quanh , khiến cho họ dường như lúc nào quay quắt , buộc người khác, phải rạch ranh giới rõ rành của phe nọ hayphe kia ! chứ không được điềm nhiên tọa thị , lửng lơ con cá vàng .
Ít ra đối với tôi , trong những bài hát như thế này , ông đã thay cho mọi người dân Huế , vẽ một bức họa chiến tranh bằng âm nhạc, dưới con mắt và nỗi niềm của người dân Huế bình thường, ghi lại câu chuyện về một thành phố, đang phải trải qua và đang khốn khó , trăn trở sau biến động lớn Mậu Thân , đầy đau thương, tang tóc .
Năm 1977 , tôi trở về ghi danh học lại , ở trường Quốc gia âm nhạc Huế ( trước đó tôi theo học classic guitar ) và được chuyển qua học thanh nhạc vì thấy tôi hát khá và có lẽ vì dung mạo cũng khá dễ coi . Lúc đó , trường đã mở mang , dạy thêm nhiều bộ môn mới như: đàn tam thập lục, sáng tác, thanh nhạc,sáọ..
Tôi có vài lần gặp TCS , lần đầu tiên ở nhà người quen tên là M. Ð., anh vừa tốt nghiệp môn sáng tác từ Nhạc viện Hà Nội và được cử vào Huế dạy (anh ta làm quen với tôi khi tôi theo trường Nhạc Huế , ra Hà nội diễn )
TCS tới , lúc tôi đang ngồi một góc, tréo chân ôm đàn hát bài Tình xa của Sơn . Dáng người Sơn ốm nhom, thấp bé , mang gương trắng , râu ria lún phún , dáng dấp nom rất bình thường, giản dị ( kể cả cách của anh ăn mặc, cũng vậy ) . Anh có vẻ rất xúc động thực sự, khi nghe tôi hát những bài nhạc tình, lúc bấy giờ đang bị cấm, của anhviết .
Tôi hơi ngạc nhiên vì không biết trước sự có mặt của Sơn , anh nói chuyện rất bình dị down to earth , không có vẻ gì là tự cao , lên mặt ta đây self -importan, điều mà tôi thường thấy, nơi những người quá nổi tiếng . Anh cũng tỏ vẻ ngạc nhiên để biết tôi ( vì Sơn trước đó sinh sống ở Sàgòn , còn tôi chỉ là cô bé mới lớn , thua anh trên dưới hai chục tuổi ) Anh hỏi han tôi rất ân cần , khen tôi hát hay . Lời khen của anh bình hoà chân thật , không như một xã giao thường lệ , hay những lời lịch sự ,khách sáo nịnh đầm của nhiều người đàn ông khác, mà tôi đã thường được nghe, và đó dường như là cá tính đặc biệt của Sơn mà tôi được biết sau đó .
Hôm đó ngoài Sơn , M. Ð. , KYên , Phú Yên ( nhạc sĩ viết bài "đêm nay có thuyền em đi , thuyền em đi giữa nơi giòng sông " khá phổ biến trước 75) họ đều là nhạc sĩ đang học thêm sáng tác , số còn lại đều là ca sĩ (đang học ở Nhạc viện Hà nội ,bạn học cũ cùng trường của M. Ð. như Ái Vân , Lệ Quyên ( sau này hát cho Thuý Nga ) Quang H. Quang T. ).. họ theo ban văn nghệ trung ương Hà nội , đến Huế trình diễn .
Mấy hôm sau , ghé thăm Lệ Quyên và các bạn , sau khi họ diễn xong vẫn còn ở lại hội quán , để chờ vào Ðà Nẵng diễn tiếp . Tôi lại tình cờ gặp lại Sơn , với tư cách thay mặt hội Văn nghệ Bình Trị Thiên , mang hoa đến tặng cho phái đoàn Văn nghệ trung ương , và những câu nói TCS nói với họ hôm đó , đã làm tôi càng thêm kính trọng sự cương trực , thẳng thắn của anh.
Anh và tôi , cũng đã xem họ trình diễn . Tôi thì mấy năm nay , cứ nghe các loa truyền thanh gắn ngay trên cột điện , trước mặt nhà , ngày nào từ tờ mờ sáng , cũng hú lên chói tai những bài như : "Bóng cây khơ nia , Tiếng chày trên sóc bam bô ".., nghe riết mãi hoài cũng đã quen , không còn thấy khó chịu nữa .
Nhưng Sơn , thay mặt cho Hội văn Nghệ Bình Trị Thiên khi mang hoa tới tặng , thay vì lịch sự nói mấy câu khen lấy lệ , vô thưởng vô phạt ,hoặc im hơi lặng tiếng , như muôn vàn người khác , cứ nhắm mắt ừ à , qua cầu cho rồi công việc : 'ăn cơm của Chúa , phải múa tối ngày ".
Sơn đã không làm như vậy , anh đã lên tiếng chỉ trích và chê bai kịch liệt , trước mặt cả phái đoàn . Anh chê nào là tiết mục tấu nói (hài hước ) dở , vô duyên không thể nào sánh kịp với các nghệ sĩ miền Nam như Thanh Việt , Phi Thoàn, nào là bài hát do vị giáo sư dạy thanh nhạc của Nhạc viện Hà nội hát ( thầy của Ái Vân, lâu quá tôi quên mất tên ), đã trình bày rất tệ , điệu bộ quá kỳ cục, nhố nhăng , khiến anh không thể nào chấp nhận được ( chả là vì , ông hát một bài gì đó về một con gà trống ,và cứ thế trên sân khấu , lúc thì ông ra sức giang tay đập cánh , lúc thì quay cuồng , loay hoay, y như một con gà trống thực sự ) .
Sơn tuyên bố dứt khoát, không ngập ngừng , nhân nhượng đắn đo , rằng nền âm nhạc và nghệ thuật của Hà nội , không thể nào so sánh được chút nào với miền Nam cũ .
Lúc đó mọi người đều im lặng , ngậm đắng nuốt cay , trước " lời thật rất mất lòng" của Sơn , tôi biết chắc , những người trong phái đoàn , tuy là đặc trách về văn nghệ , nhưng toàn là đảng viên cọng sản thứ bự vì cọng sản thường tuyên dương , văn nghệ sĩ là "chiến sĩ mặt trận văn hóa ". Mấy lời Sơn nói , thế nào cũng bị báo cáo với cấp trên như bằng chứng của một sự ngoan cố , vì trí óc Sơn , rõ ràng chẳng tí ti nào , được cải tạo , tẩy não , như ý họ muốn .
Sơn có lẽ được làm ở Hội nghệ sĩ , như môt thứ bù nhìn , cần thiết vào lúc ấy , để chính quyền đương thời , rêu rao với thiên hạ , về chính sách chiêu hiền đãi sĩ , giả nhân giả nghĩa của họ.
Lúc đó cả nước đều đói rách , cơm không đủ ăn , áo không đủ mặc nhưng những buổi văn nghệ , đá bóng, chiếu phim càng được tổ chức hào hứng rầm rộ , liên tục ở khắp mọi nơi , dường như để ru ngủ thanh niên , dân chúng , để họ quên đi chuyện tranh đấu , và sự đói kém .
Thỉnh thoảng tôi cũng được mời qua hát cuối tuần ở sân khấu lộ thiên , trong sân của cung An Ðịnh , bên cạnh dòng Chúa Cứu thế , là nơi ở cũ của bà Thái hậu Từ Cung .
Một hôm , cô MC vượt biên bị bắt , tôi là người được nhờ vả làm thế ít lâu , công việc của cô , gồm có việc mời ca sĩ và sắp xếp bài hát , để lên danh sách cho buổi trình diễn . Lúc đưa danh sách bài hát cho họ duyệt trước lúc trình diễn , tôi mới biết , tất cả những bài hát của Sơn viết ( sau 75 ), mà ca sĩ đã chọn hát , đều bị bắt buộc phải đổi bài khác , hay nói đúng hơn , là bị cấm không được hát .
Tôi theo học trường Nhạc cũng chẳng được bao lâu , năm sau , khi trường chuyển qua chính sách chính qui , có trợ cấp định chế mỗi tháng thì tôi bị cho nghỉ vì lý lịch xấu, lý do : cha tôi là sĩ quan miền Nam cũ , đang còn bị nhốt trong trại học tập cải tạo . Em gái út xinh đẹp , duy nhất của tôi , ba năm liền , thi tú tài đều đỗ đầu , toàn tỉnh Bình Trị Thiên , vẫn bị họ từ chối ,không cho ghi danh ở bất cứ trường đại học nào (cô hiện nay đã tốt nghiệp dentistry from Sydney university và đang làm việc tại Úc ). Anh trai tôi tốt nghiệp đại học Sư phạm , cũng không được cho phép thực tập ( anh hiện là electronic technician ).
Cũng may vì thế , mà tôi đã dứt khoát vượt biên , vì gia đình tôi không thể nào sống được và đã không được cho phép có cơ hội để sống , ở đất nước thân yêu của chính mình . Ở nước Việt Nam từ ngàn xưa đến giờ , người dân đâu có được hưởng trợ cấp an sinh xã hội , không cần làm lụng gì hết , mà vẫn lè phè sống vui, sống mạnh như người dân của đất nước Úc kỳ lạ này !
Không cho đi học , không cho đi làm , vào lúc thời buổi kinh tế cực kỳ khó khăn ấy, là đồng nghĩa với một bản án tử hình treo ngoắc ngoải trên đầu trên cổ , đối với thân nhân , gia đình của những người sĩ quan cũ , những người đã mang bản án tù khổ sai chung thân, bị giam vô hạn định , không báo trước ngày về .
Qua sống ở đất lạ quê người , bao năm nay , tôi nghe nhiều người nhắc đến tên TCS như một kẻ phản bội , ăn cơm quốc gia , thờ ma cọng sản , tôi rất buồn cho Sơn , thương hại cho thiên tài của đất nước , chẳng may sinh ra , vào một đất nước Việt Nam khổ ải , đầy chiến tranh thù hận , mà bổn phận của người nghệ sĩ như anh , là phải ghi lại những cảm nhận , những rung động mà người khác không nhìn thấy , phải nói lên những điều , mà người khác đã không dám nói , trong tác phẩm của họ . Tôi chỉ là người tình cờ được biết TCS , dù suốt quãng đời niên thiếu tôi đã yêu say mê , thuộc lòng những dòng nhạc bất hủ của anh
Nay TCS đã qua đời , nghĩa tử là nghĩa tận , tôi đã coi thường phê phán của mọi người ( nếu có ) để nhiều lần đến hát và tham dự những buổi hát tưởng niệm anh. Và tôi luôn luôn muốn , hết thảy những câu chuyện , hình ảnh , cảm tình đẹp đẽ cũ về TCS, cứ mãi mãi giữ nguyên như vậy , trong ký ức về một Huế tội nghiệp , thân thương đầy yêu dấu của tôi .
Sổ Tay Cộng Ðồng
tập diễn
Thứ Bảy cuối tuần qua, 8 tháng Hai, 2003, trên sân khấu của trường Foothill College, Một Ðời Nhìn Lại là một chương trình nhạc có một không hai được tổ chức ở San Jose trong những năm tháng gần đâỵ Chương trình do Rainbow Youth Foundation thực hiện với sự góp tay của dàn nhạc giao hưởng Vietnamese-American Philharmonic Symphony Orchestra do nhạc trưởng Nguyễn Khánh Hồng điều khiển.
MC Nguyễn Xuân Hoàng gọi đây là "một tóm tắt của hành trình âm nhạc Phạm Duỵ" Cái hiếm hoi, cái có một không hai là ở đấỵ Phạm Duy, 83 tuổi, đã tuyên bố giải nghệ từ bốn năm qua, với gần một nghìn nhạc phẩm là một hành trình không thể ngắn và một chương trình kéo dài trên ba tiếng đồng hồ không thể nói khác hơn như "một tóm tắt."
Chương trình qua lời giới thiệu là một "phóng tác" từ những ca khúc vốn giản hơn của Phạm Duy thành loại nhạc giao hưởng. Ðây là việc làm không giản đơn của các nhà hòa âm nổi tiếng như Duy Cường, Lê văn Khoa, Ðặng Xuân Thìn, Trần Chúc, Vương Hương. Nhạc Phạm Duy, nhiều người đã nghe (đã biết, đã hát), có cũ, có mới, có âm hưởng ngũ cung, có âm điệu Tây phương... nhưng đặt chung trong khuôn khổ của loại nhạc giao hưởng, từ đầu đến cuối, cũng là một hiếm hoi khác, ít được nghe thấy hơn.
MC Kim Oanh giới thiệu "Âm nhạc Phạm Duy là tiếng khóc cười theo vận nước nổi trôị" Ðó là một câu nói khá quen thuộc chỉ có thể dành riêng cho Phạm Duy, một đời sống (và sáng tác gắn liền với đời sống đó) trải dài suốt chiều dài Việt Nam, suốt bề mặt thế giới và bao trùm cả chiều kích lịch sử (thời gian) Việt Nam hơn nửa thế kỷ quạ
Nhìn lại
Cái nhìn lại đó, qua chương trình, là một sắp xếp không thẳng hàng theo thời gian (và vì vậy, không gian). Nó bắt đầu bằng hòa tấu nhạc phẩm Chiều Về Trên Sông và bài Tình Ca do ca sĩ Bích Liên trình bày (người có giọng ca hao hao Thái Thanh trong những nốt nhạc mở đầu "Tôi yêu tiếng nước tôị.."), trước khi hai MC xuất hiện, chào đón và giới thiệu chương trình. Một mở đầu cũng khá hiếm hoị
Bài Cô Hái Mơ được giới thiệu sau đó (do Thái Hiền hát) là nhạc phẩm đầu tay của Phạm Duy, sáng tác trong năm 1942, phổ thơ Nguyễn Bính, dễ khiến người nghe có cảm tưởng "cuộc hành trình" thực sự bắt đầu từ khởi điểm. Nhưng, không. Những nhạc phẩm kế tiếp là một chạy nhảy, tới lui trong hành trình âm nhạc đó qua nhiều thời điểm khác nhau, qua nhiều khuynh hướng sáng tác khác nhaụ Cách sắp xếp này, vì một lý do gì đó, đánh lạc hướng người nghe, như ngầm bảo rằng ở bất cứ lúc nào, bất cứ ở đâu, Phạm Duy vẫn có mặt, vẫn viết nhạc, vẫn nói lên tiếng nói của mình và mọi người trong hành trình này, của ông.
Cái đa diện trong gia tài âm nhạc Phạm Duy được nhìn thấỵ Qua lời giới thiệu của ông Nguyễn Xuân Hoàng, người ta biết có ba con người trong Phạm Duy, theo ông thú nhận: con người tình cảm (soạn nhạc cho riêng mình), con người xã hội (soạn nhạc dung hòa, điều hợp con người và xã hội), và con người tâm linh (soạn nhạc nhiên hòa, một cách hòa mình vào với thiên nhiên).
Trình bày những mặt khác nhau trong âm nhạc Phạm Duy trong đêm thứ Bảy bên cạnh những tiếng hát của một thời như Mai Hương, Kim Tước, Quỳnh Giao, Lệ Thu, Duy Quang, Thái Hiền, còn có những tiếng hát gần hơn bây giờ như Anh Dũng, Nguyễn Thành Vân, Bích Liên, Mộng Thủy, Lê Hồng Quang, Phạm Hà. Và đến với Phạm Duy, còn có một thế hệ rất trẻ người ta có thể chưa bao giờ nghe thấy họ bao giờ. Một Ðời Nhìn Lại hẳn nhiên không thể không kể đến sự có mặt của ba tiếng hát Tâm Ðan, Việt Hải, Bảo Châu trong nhạc phẩm Em Bé Quê với phần hòa âm độc đáo của Lê văn Khoạ Sự có mặt đó và những tiếng hát đó đã mang lại chút gió mát cho chương trình, một chương trình vốn nghiêm chỉnh, và đồng phục ngay từ đầụ
Phải, ngay sau một vài nhạc phẩm đầu tiên được trình bày và trước khi Lệ Thu hát Mùa Thu Chết, MC Kim Oanh đã khéo léo nhắc khán giả "chờ cho đến khi ban nhạc dứt tiếng đàn thì chúng ta hãy vỗ tay, như vậy ban nhạc rất cám ơn quý vị." MC Kim Oanh còn là người đứng đầu trong ban tổ chức, phối hợp và điều hành chương trình (cùng với Hạ Thu Thủy). Nhờ nhắc nhở của cô, người nghe biết chuyện phải làm. Nhưng, dường như, chỉ riêng người nghe tỏ ra kính trọng ban nhạc thôi, chưa đủ. Người ra (tôi) còn một yêu cầu khác, ngược lại, cho ban tổ chức. Một sự nghiêm chỉnh đồng đều đòi hỏi người chỉ dẫn ghế ngồi cho khách đến trễ phải chờ đến khi một bản nhạc chấm dứt mới làm nhiệm vụ hướng dẫn của họ. Hẳn nhiên, đây không phải chỉ là chuyện xảy ra làm phiền người nghe nhạc trong riêng chương trình nàỵ
Chỗ đứng
Một Ðời Nhìn Lại có trình chiếu một đoạn phim ngắn mang tên Người Tình Già do Y Sa thực hiện và Charlie Nguyễn đạo diễn (phim Vật Ðổi Sao Dời). Ðó là một cố gắng nhỏ, một giới thiệu bằng hình ảnh về cuộc đời của Phạm Duỵ Người diễn giải trong phim nói "Phạm Duy đứng trên chính trị nhưng không đứng ngoài thời cuộc."
Ðó là câu nói khá quen thuộc khác - người ta có thể thay thế Phạm Duy bằng tên một người nào khác, cũng được. Câu nói đó, gần như một tuyên ngôn, cho một khuynh hướng văn học vẫn còn được mang ra dùng. Trong trường hợp Phạm Duy, đó là một lời giải thích, muộn màng, sau chuyến trở về thăm quê hương - bị nhiều người chống đối - của ông. Câu trả lời cho những chống đối này hẳn nhiên không đầy đủ, không được mọi người hài lòng. Người chống ông, đã đành. Người mến mộ tài năng ông, không nỡ. Nhiều người đã chọn thái độ im lặng. Tạp chí Văn, số 66 & 67 (tháng Sáu và Bảy, 2002), đặc biệt về Phạm Duy, giữ thái độ im lặng nàỵ Ðêm thứ Bảy, tại Foothill College, người ta vẫn đến với Phạm Duy chật thính đường. Những người đã đến với ông có phải đều đến với lập trường "đứng trên chính trị" của ông? Có bao nhiên người khác ở Vùng Vịnh không đến với ông vì lập trường này nhân danh cho "đa số thầm lặng" - phản đối và không phản đốỉ
Sau Trịnh Công Sơn, Phạm Duy là trường hợp thứ hai nhưng không hoàn toàn giống nhaụ
Trong bài viết "Phạm Duy, và vết thương di tản" của tập chương trình, dầy 48 trang, trình bày mỹ thuật dành riêng cho đêm nhạc, ông Nguyễn Xuân Hoàng có dùng bài viết của nhà văn Tiệp Khắc Milan Kunkera để đưa ra một so sánh giữa hai nhạc sĩ Stravinski và Phạm Duỵ Kundera viết, "Không còn nghi ngờ gì nữa, Stravinski mang trong mình vết thương của sự di tản, như tất cả những người khác; không còn nghi ngờ gì nữa, sự phát triển nghệ thuật của ông sẽ đi một con đường khác nếu ông có thể ở lại nơi ông đã sinh rạ" Ông Hoàng nhận xét, "Phần đầu của Stravinski và Phạm Duy có vẻ như trùng hợp nhaụ Sự khác là ở phần cuốị Chủ đề trong âm nhạc Phạm Duy luôn luôn là Việt Nam." Vấn đề ở đây không phải là chủ đề hay khuynh hướng sáng tác. Vấn đề nằm ở sự tự do cần thiết phải có để lựa lộ trình phải đị Stravinski cũng như Phạm Duy chọn tự do để lên tiếng nóị
Ðiều còn lại nói theo George Orwell, "Quan niệm nghệ thuật không dính dáng gì đến chính trị, chính đó, cũng là một thái độ chính trị" là một cách giải thích khác cho việc "đứng trên chính trị" của Phạm Duỵ Biên giới - George Steiner cho rằng khái niệm biên giới là một trong những phát minh táo bạo nhất của tinh thần hiện đại - là ngưỡng cửa của đi, về. Có phải chúng ta vẫn lo ngại có người ra đi và sẽ đi luôn? Có phải chúng ta ít lo ngại hơn trong trường hợp ngược lạỉ Ra đi để trở về, bằng cách này hay cách khác, trong tình huống này, hay khác, đều đáng để nói đến. Và có phải về để rồi lại ra đi vẫn còn hơn về và ở lạỉ Phạm Duy đi và về nằm trong ý thức tự do không để bị đánh mất, bị tước đoạt.
1
Em hãy vén nhẹ tà áo,hãy bước thật thong dongvì không có gì cho em phải vội vã.Mặt trời hãy còn ngũ nán ở chân trời,lũ chim non đầu ngày rộn rã,giọt sương nhẹ chơi vơi…
2
Có phải trái tim em đang reo hò,cung hoan ca thánh thót,có phải gout chân em bỡ ngỡ,đường đầu đời không ươm mật ngọt
3
Nắng cài sao áo em,sương liếm gót chân mềm,lũ học trò bây giờ đã lớn,em nhớ gì không em?Ngày tháng cũ êm đềm,làm học trò tuổi nhỏ,ngày tháng thật thần tiên…
4
Sân trường ngày nắng mới,gió cát thật hồn nhiên,em áo lụa chưa vương lụy phiền.Hãy bước mềm như rắn,vào đời thật hiên ngang,trên bục cao huy hoàng,em mang trên đôi vai nhỏ,thiên chức người cao sang.
5
Có bao giờ em buồn vì lũ trẻ,đang ngác ngơ tắm nắng sân trường,hay im lìm mộng ngoài cửa sổ ngàn hương,hãy tha thứ cho một thời mới lớn,hãy tha htứ vì không còn đùa giởn,lũ học trò như cánh lá tang thương
6
Em hãy dạy lời thương yêu thắm thiết,cho môi khô ngời sáng nụ thiên thần, cho mắt hiền thôi lạc long bang khuâng,tay nắm tay dìu nhau qua đồi cỏ,tay nắm tay dìu nhau vào đời sống,mà hành trang chỉ là trái tim yêu,,mà hành trang là tình nghĩa ngọt ngàọ
7
Mai rời trường, về trường làm cô giáo,em đừng buồn quyến luyến bạn bè xưa,em đừng buồn lệ nóng dưới trời mưa,còn đàn trẻ, còn tương lai,còn mắt ngời ánh sáng,Trên bụt gỗ ánh từ quang chói rạng,em thiên thần giữa lời hát hân hoan.
8
Mai về trường em bán rao tim óc,dỗ yêu thương cho phiền muộn ngũ vùi,tiếng bên trới thành hạnh phúc yên vui,xuân nở rộ cho dù đông rét mướt,xuân nở rộ cho cỏ non xanh mượt,em dịu dàng dấn bước trên gai chông.Dù đôi lúc em bàng hoàng đau đớn.Dù đôi lúc em tang thương mõi mệt.Ðường tương lai em vẩn bước miệt màị
9
Nào những khi mùa xuân bất chợt,nào những lúc nắng hạ nấu nung,em hờ hững ngồi trong lớp học,ngón tay gầy cầm viên phấn lung lay,mắt khiêm cung nhìn mây trắng bay hoài,trong phút chốc em như chim xoãi cánh,mơ trời cao bay thỏa chí bình sanh,mơ trời cao cho bốn vách vỡ bung,em vượt thoát làm gió sang xứ lạ.em vượt thoát làm nắng luyến đường xa…
10
Em hãy vuốt nhẹ mái tóc,kéo lại nếp áo nhăn,ngồi thẳng lên,mắt chớ có xa xăm.hãy sữa soạn vào đời cao ngạo,hãy sữa soạn vào đời khinh bạc,nhưng đừng vì thế mà quên lũ học trò em,vì tương lai của đàn trẻ yêu quen.
11
Bước thật nhẹ giử hương ngày tháng cũ,đường hoa thơm áo lưa gói hoàng hôn, em qua rồi vạt nắng cũng dần tan,chiều xuống nhẹ sân trường loang bóng tối,em về đi cỏ mềm vương vương lối,lòng hân hoan ngày trả heat một ngày,em về đi ngõ cũ dáng mơ phai…
12
Hãy vin nhẹ tà áo,haỹ bước thật thong dong,đâu có gì cho em phải vội,đâu có gì cho em bâng khuâng,ngày mai nắng sẽ hồng,tơ vàng đan lụa trắng,ngày mai ngày sẽ rạng,em chói sáng huy hoàng,trên vai gầy thiên chức thật cao sang
Truyện ngắn hai kỳ
(tiếp theo và hết)
Còn không một bận quay về
Vườn xưa ngó bóng trăng thề vàng gieo
B.G.
Tay vịn hờ tấm hình mẹ đặt trên cổ áo quan, cậu Út bảo người tài xế từ từ lái xe ra bãi đậu trước nhà phi cảng nơi thân nhân bên đàng gái đang đứng chờ. Họ ngồi hai bên quan tài được đặt ngay ngắn trên sàn xe đã tháo trống các dãy ghế saụ Ðối diện cậu Út, hai vợ chồng chật vật ngồi trên cái đòn gỗ không đủ dàị Người đàn ông xoay người sắp lại mấy cái xách hành lý cho gọn trong lúc người vợ đang đốt nhang. Bà cúi đầu khấn vái rồi cắm nhang vào chiếc bình nhỏ chứa đất lấy bên khóm mộc lan người mẹ trồng ở vườn sau nhà bên Mỹ.
- Thật là maỵ Em và ông già vợ tương lai chạy tìm mãi, chỉ toàn là xe taxi chở khách. Ðang thất vọng thì gặp chiếc nàỵ Một ông già Việt kiều về thăm nhà, qua đời bất ngờ vì bệnh tim, trối trăn con cháu phải mang về mai táng ở Mỹ.
Người đàn ông chép miệng.
- Sống. Chết. Kẻ đi người về, riết rồi chẳng biết ai đi ai về...
Rồi ông đùa với cậu em vợ giữa tiếng cười nhẹ.
- Cũng hay là Má muốn được mang về quê mai táng, cậu có thời giờ để cưới vợ chạy tang, chứ không cô cậu đành phải chờ thêm ba năm nữạ.. héo cả rạ
- Già cúp rồị Khô nứt ra chứ héo úa gì được nữa anh Haị Em đã tính... kẹt lắm thì cưới hàm thụ, qua điện thoạị
Người đàn bà gật đầu, nghiêm trang.
- Có lẽ Má đã nghĩ đến điều này lúc trối trăn. Mấy tháng trước lúc đi thăm sinh phần ở Ðồi Hồng, Má vui lắm, đâu có đề cập gì đến chuyện về quệ.. Rồi bà bật khóc, kể lể...Bây giờ Má về quê nằm lại một mình. Con cái có giỏi lắm thì mỗi năm về thăm được vài ngày lại đị
Người đàn ông ôm vợ vỗ về.
- Má về quê nằm bên Ba, với làng với nước, như vậy là ấm cúng mãn nguyện rồị
Xe chầm chậm lăn bánh qua khoảng sân rộng trước nhà khách phi cảng rộn rịp người xe qua lại, đến đi, đưa đón, khóc cườị
Ông cha vợ tương lai của cậu Út dáng người thấp nhỏ mà nhanh nhẹn. Ông vồn vã tay bắt mặt mừng lúc cậu Út giới thiệu anh chị mình. Bà mẹ đứng nhỏ nhẹ hiền từ bên cô dâụ Có lẽ sự niềm nở của người đàn bà Việt kiều sang trọng, sắp sửa là người nhà, đã giúp họ lấy lại được tự nhiên. Aùnh mắt họ cười theo chuổi cười còn vướng víu chút ngỡ ngàng của bầy năm đứa em trai đang lắng nghe người đàn ông kể chuyện Cali . Ông cha lăng xăng thắp nhang khấn vái rồi sai bảo con gái bày biện quả trái lên nắp quan tàị Nhìn đôi vợ chồng sắp cưới vụng về bên cổ áo quan mẹ già, ông cha đứng cạnh vợ, đắn đo hồi lâu, rồi thấp giọng phân trần với vợ chồng người Việt kiềụ
- Lẽ ra thì...nhà chật chứ chật chi lòng...nhưng vì...
- Chú thím đừng ngạị Cậu Út có nói chú và em Nương đã tìm mướn giúp phòng ở khách sạn rất gần nhà. Như vậy là thuận tiện lắm rồị.. Người đàn bà thân thiện cầm tay bà mẹ, nhanh nhảu đở lờị
- Nghe cô Hai nói vậy vợ chồng tui cũng yên tâm. Khách sạn có sân rộng kín đáo lắm. Xe đậu ở đó qua đêm, mình thường trực thăm chừng khói hương ấm cúng thì có lẽ bác cũng không chấp trách.
Người đàn ông nghiêng đầu, cáo từ.
- Cảm ơn chú thím đã lo lắng chu đáọ Chúng tôi xin phép về khách sạn để kịp thu xếp chuẩn bị đến nhà cô dâu cho tươm tất...Ông nhìn vợ, cười ý nhị...Tang gia tuy có bối rối nhưng đi dự lễ cưới của cậu Út, chị Hai phải diện vào cho bảnh chứ!
Bà mẹ nhìn người đàn bà bằng đôi mắt ngưỡng mộ.
- Cô Hai như vậy là đẹp quá rồi, khỏi cần sửa soạn gì thêm...
- Bên nhà, mọi việc đã chuẩn bị xong, chỉ chờ cô chú và anh Út qua là bắt đầu lễ cướị.. Gọi là chút nghi lễ cho đúng phong tục ông bà để lạị Sau đó...coi như là rước dâu đi!... anh Út sẽ đưa con Nương về cùng lạy bên quan tài để bác nhìn nhận dâu con.
Người cha cảm thấy nhẹ người sau khi bày tỏ ra được mấy câu nói ngắn ngủi mà ông mãi suy nghĩ sắp xếp suốt thời gian cùng gia đình đứng chờ trước nhà phi cảng. Nét mừng hiện rõ lên khuôn mặt khắc khổ của người cha suốt đời lo lắng cho gia đình, con cáị Ông mừng cho con Nương có được nơi gia thế đàng hoàng để nương tựạ Vợ chồng ông từ đây sẽ hết lo buồn cho đứa con gái độc nhất, “hâm tới hâm lui” tám chín lần mà vẫn chưa có chồng. Ông bước đến vuốt tóc Nương, dặn dò con gái ở lại theo xe để chỉ đường về khách sạn, rồi cùng vợ rảo bước theo bầy con trai đang đi về phía bãi đậu xe gắn máỵ
Cử chỉ trìu mến hiếm hoi của cha già làm cô gái ngạc nhiên đến ngơ ngác rồi vỡ bùng xúc động. Ðôi khóe mắt Nương long lanh giọt lệ lúc nàng bước lên xe ngồi cạnh người chồng sắp cướị Ngón tay Nương run run vịn hờ lên nắp cổ áo quan người mẹ.
Thành phố sau cơn mưa tươi mát như người vừa tắm gội xong. Dãy phố bán cây kiểng phía ngoài cổng phi trường rực rỡ từng hàng chậu hoa Tết dọc theo lề đường nhộn nhịp người xe qua lạị Vợ chồng người chị sau vài câu thăm hỏi thân mật đang mãi mê quay nhìn cảnh phố phường Sài Gòn lạ lùng trước mặt. Nương bẽn lẽn liếc nhìn người chồng sắp cưới đã tự lúc nào đó tìm nắm lấy tay nàng. Trong bấc giác, những ngón tay cô gái khẻ lay đôïng muốn bấu víu chút sự thật ấm nồng, cùng lúc với cảm giác vừa chạm mặt một nỗi buồn rất mới đang ùa đến tràn vâỵ
Bầy xe gắn máy của gia đình, vui mắt chạy thành đoàn như trong một đám rước, chìm lẫn rồi biến mất trong làn sóng người xe tất tả vội vàng trên con đường chạy về phía Ngã Tư Bảy Hiền. Nương căng mắt nhìn con đường cần mẫn nắng mưa nàng đã quen thuộc đi về gần hai mươi năm naỵ Từ ngày Nương còn là đứa bé mười tuổi trên vùng quê nghèo xứ Quảng, cùng gia đình tha phương cầu thực, ngơ ngác lạc lõng giữa phố phường Sài Gòn.
Nương cảm thấy bơ vơ trên chuyến xe đưa người chết về quệ Chuyến xe sẽ giúp đưa nàng về cõi sống vẫn từ lâu ước vọng, sao nhịp vòng quay nghe như nhịp lòng đang thổn thức.
- Cô dâu chưa làm đám cưới mà đã nhớ mẹ rồi sao ?!
Cô gái lau vội vệt nước mắt trên má, ngượng ngập nhìn người chị chồng tương lai đang nhìn nàng mỉm cười chế diễụ
- Em nghĩ đến chuyến đi ngày mai rồi chợt nhớ quê nội ngoài Trung đã hai mươi năm xa cách chưa về thăm lại một lần.
- Anh cũng rất mong muốn được về thăm quê em một lần cho biết. Sau chuyến đi Hậu Giang, tụi mình thế nào cũng ra Trung.
Người anh rể nhìn cậu Út pha trò.
- Cậu đã lượng sức chưa mà dám tuyên bố hung hăng quá vậy ?! Ðất Quảng Nam chưa mưa đã thấm. Rượu Hồng Ðào chưa nhấm đã saỵ..đó! Tui đóng Giang Ðoàn ở Cửa Ðại một thời gian đã từng chứng kiến bạn bè “cá gô cây” bị thất tình quên cả đường về Lục Tỉnh.
Nghe người đàn ông nhắc đến tên vùng quê nội thân thiết, Nương mừng nói như reọ
- Anh Hai có ở Cửa Ðại vậy là biết làng nội Xuyên Thọ của em rồị
Giọng người đàn ông chùng xuống.
- Tôi có người bạn thân gục chết trong lòng tàu giữa đầm sông rộng đó.
Nương bồi hồi lắng nghe người đàn ông kể lại kỷ niệm thời chiến tranh ông đã đi qua trên vùng quê nội điêu tàn. Nàng chợt cảm thấy gần gủi với người đàn ông đang ngồi trước mặt mình. Nơi chốn. Thời gian. Sự trùng ngộ ấm lòng giữa những cơ hồ giăng mắc nhân sinh. Ðứa bé gái lên hai chập chửng bước trên bãi cát vương màu lụạ Người lính trẻ đứng trên chiến thuyền giữa đầm sông nối biển vọng mãi triều âm. Buổi sáng. Buổi chiềụ Hay đêm trăng mờ cát vàng Xuyên Thọ. Phận người mở ra, khác biệt mà tương quan. Và như thế, trong một lúc một nơi nào đó, hạnh phúc choàng đến. Hạnh phúc được bắt gặp trên nẻo về quê nhà. Hạnh phúc được tìm thấy qua sự gặp gở từ mỗi phận ngườị
Hình ảnh đứa bé gái còm cõi ngồi khóc ròng trên độn cát lo lắng nhìn chú bò sơ sinh chập choạng đi theo mẹ, sợi nhau nối liền cuốn rún chưa lìa kéo lê trên triền cát, vẫn sống mãi trong trí nhớ nàng, buồn bã như giấc mơ không thành. Nội phì phèo điếu thuốc rê, lấy rựa cắt nhau cho chú bê con, vùi nắm nhau máu me trong cát nóng, rồi ẳm cháu về nhà. Mấy tháng sau thì Nội mất. Ông nội nằm sơ sài bên mộ bà nội trong nghĩa địa cuối làng có hàng dứa xanh xơ xác trồng quanh. Những bụi xương rồng gai góc mọc lẫn với mộ cát làm ngại ngần bước chân ba chị em, tóc khét nắng, tìm hái sim dạị Làng quê Xuyên Thọ nằm dọc theo biển phía bờ Nam Cửa Ðạị Khu xóm chài quay mặt về phía đầm sông, ẩn mình sau độn cát dài để tránh mùa thịnh nộ tháng Mười, “Ông tha, Bà không tha”. Vùng đầm sông rộng như một vịnh biển mênh mông sóng tràn. Vào mùa lũ lụt, nước nguồn theo sông Ô Lâu, Thu Bồn, Ðế Võng, cuồn cuộn đổ về cuốn theo từng mảng lục bình, dừa nước, quây quần trong đầm sông trước khi bị cuốn phăng ra biển. Bên kia đầm, làn nước dâng cuộn nhận chìm trong sóng bạc bãi cát phơi lưới của xóm chài Thuận Tình xanh ngắt bóng dừạ
Có lần con Nương nghe mẹ kể chuyện với cha về ánh trăng chiếu lên độn cát quê làng đẹp như lụa vàng mẹ dệt khi từ dưới bóng dừa Thuận Tình đứng nhìn về Xuyên Thọ. Chuyện kể thành giấc mơ đẹp trong đầu óc bé thơ nên con Nương vẫn thường tần ngần đứng nhìn chuyến đò ngang hiếm hoi rẽ sóng chạy về khu xóm dừa xanh.
Ngày cha mẹ đưa ba chị em trốn theo ghe ra Cù Lao Chàm tìm đường vào Sài Gòn sinh sống, con bé Nương đứng trên bến đò nhìn về phía xóm chài Thuận Tình, lòng buồn thiu nhớ lại giấc mơ chưa làm được vì chuyện ra đị Vẫn chỉ là giấc mợ
Từ lâu lắm, màu trăng soi trên cát vàng quê nội vẫn sáng mãi trong huyền hoặc giấc mơ nàng.
- Có thể nào mình về quê cho kịp Rằm tháng Giêng này không anh.
Giọng nói cô gái nhẹ như hơi thở quyện trong ánh mắt ngước nhìn long lanh màu trăng sáng. Âm ba khẽ rung từ một cung bậc rất khác với tiếng đời đang rộn ràng kéo đuổi ngoài kia, mong manh mà gần gủi như bờ môi đang chạm lên từng sợi thính giác tê rần. Người đàn ông đứng tuổi lưu lạc quê người cầm tay người bạn đời, tươi cười gật đầu trong thảng thốt bàng hoàng của nỗi hạnh phúc trễ nải mà tinh khôi đang rào rạt lòng mình .
12/2002
Gần Tết Qúi Mùi
Ðôi dòng tiểu sử:
· Tên thật là Phạm Duy Cẩn, sinh ngày 05 tháng 10 năm 1921 tại phố Hàng Cót, Hà Nội.
· Ông sinh ra trong một gia đình "làm văn học và trọng văn học" (theo Tạ Tỵ), là con thứ 10 của nhà văn trào phúng xã hội Phạm Duy Tốn. Các anh của ông, (Phạm Duy Khiêm, Phạm Duy Nhượng) đều có viết văn, soạn nhạc.
· Thuở nhỏ, Phạm Duy từng theo học các trường Trung học Thăng Long, Cao Ðẳng Mỹ Thuật, Kỹ Nghệ Thực Hành; tự học nhạc năm 1940 và viết ca khúc đầu tay Cô Hái Mơ năm 1942.
· Ông gia nhập đoàn hát lưu động năm 1943, đi hát từ Nam chí Bắc, phổ biến tân nhạc, sau đó tham gia kháng chiến với nhiệm vụ sáng tác và phổ biến kháng chiến cạ Ông cũng đã khởi xướng phong trào phục hồi và phát triển dân ca trong giai đoạn này. Năm 1949, ông kết hôn với ca sĩ Thái Hằng.
· Phạm Duy cùng gia đình vợ vào Nam năm 1951, thành lập ban hợp ca Thăng Long với những thành viên chính là Thái Hằng cùng các anh em trong nhà: Hoài Bắc Phạm Ðình Chương, Hoài Trung Phạm Ðình Viêm và Thái Thanh. Tiếp tục phục hồi và phát triển dân cạ
· Ði Pháp để tìm hiểu và bổ túc thêm nhạc lý Tây Phương năm 1954-1955; ông vừa nhận sự chỉ dạy của nhạc sĩ Robert Lopez, vừa làm bàng thính viên tại Institut de Musicologie, Paris, vừa khởi sự sáng tác trường cạ
· Từ năm 1956 đến nay, ông tiếp tục sáng tác đều đặn: tâm ca, vỉa hè ca, tục ca, đạo ca, hoan ca, và dĩ nhiên tình ca lần lượt ra đời.
· Tháng 4 năm 1975, Phạm Duy cùng gia đình di cư sang Hoa Kỳ và định cư tại Midway City, California. Nhạc sĩ soạn thêm tị nạn ca, ngục ca, Hoàng Cầm ca, thử nghiệm và khảo cứu nhạc đa điệu cùng với con thứ Phạm Duy Cường, viết Hồi Ký...
Nhạc sĩ Phạm Duy hoạt động trong cả ba lĩnh vực : ca diễn, sáng tác và nghiên cứu.
Tác phẩm chọn lọc:
Trường Ca Con Ðường Cái Quan
Trường Ca Mẹ Việt Nam
Tình Ca
Giọt Mưa Trên Lá
Bà Mẹ Gio Linh
Khối Tình Trương Chi
Bên Cầu Biên Giới
Ðố Ai
Bài Ca Sao
Cỏ Hồng
Trả Lại Em Yêu
Con Ðường Tình Ta Ði
Thương Tình Ca
Ðừng Xa Nhau
Kỷ Vật Cho Em
Cô Hái Mơ
Thiên Thai
Ngậm Ngùi
Tiễn Em
Ðưa Em Tìm Ðộng Hoa Vàng
Áo Anh Sứt Chỉ Ðường Tà
Tình Cầm
Tổ Khúc Bầy Chim Bỏ Xứ
và Minh Họa chuyện Kiều (tác phẩm cuối đời và là tổng hợp hành trình nghệ thuật)
TOÀN QUỐC KHÁNG CHIẾN
THANH NIÊN CA
Thế rồi xẩy ra cuộc toàn quốc kháng chiến. Tôi ra Hà Ðông, tới hát cho Ðài Phát Thanh Kháng Chiến đặt trong một cái hang ở Chùa Trầm. Rồi tôi gia nhập Ðoàn Văn Nghệ Giải Phóng của Phạm Văn Ðôn...
Ðoàn khởi sự ra đi từ Vĩnh Yên qua Phú Thọ, Việt Trì, Tuyên Quang, Yên Bái rồi lên tới Lào Kaị Lúc này tôi thực sự đi vào thực tế Cách Mạng, thực tế Kháng chiến và vì Ðoàn Văn Nghệ Giải Phóng trực thuộc Cục Thanh Niên, tôi phải soạn bài hát cho thanh niên. Sau khi soạn ra khá nhiều ca khúc, tôi bèn gọi chung là "thanh niên ca". Sau này, vì nhu cầu công tác, tôi tạo ra hai loại ca khác là "quân ca" và "dân ca". Bài thanh niên ca đầu tiên của tôi trong kháng chiến là :
NHẠC TUỔI XANH
(Phú Thọ-1947)
Một mùa Thu năm qua Cách Mạng tiến ra
Ðất Việt bừng ngàn tiếng thanh niên tung gông phá xiềng
Ðoàn người trai ra đi, miệng hô lớn :
Quyết chiến, Quyết chiến
Chân oai nghiêm đều tiến.
Một ngày qua thanh niên giã từ giấc mơ
Phất cờ hồng nhuộm máu, đấu tranh cho muôn kiếp sầu
Ðoàn người bao gian lao vì non nước
Quyết chiến, Quyết chiến
Lúc chưa phai tuổi xanh.
Tuổi xanh như lúa mai
Ðời thanh niên sáng tươi
Thuở nay chinh chiến chờ đợi người
Về đây tay nắm tay, đài gươm ta đắp xây
Miệng hô câu hát vang trời mâỵ
Cùng đi, đem máu lên đỏ ngọn cờ (ớ ơ)
Cùng đi, đem sức trai đổ xuống bờ, bờ ruộng xanh
Tôi cùng anh, ta tranh hùng chờ ngày hoà bình
Nồng nàn sống (ư) vui tuổi xanh.
Ðường ta, ta cứ đi, nhà ta ta cứ xây
Ruộng ta, ta cứ cầy đợi ngày
Ngày mai bao ấm no, diệt xong quân Pháp kia
Cười vang ta hát câu Tự Dọ
Sáng tác của tôi không còn mang tính chất cổ điển, ấn tượng hay siêu thực nữạ Bây giờ, với loại thanh niên ca mang tính chất hiện thực, sau khi nói lên sự tự tin vào mình -- đường ta ta cứ đi -- bây giờ, qua bài VỀ ÐỒNG HOANG, tôi nói lên sự hân hoan của tuổi trẻ Việt Nam khi cần phải phá bỏ phố phường, "biệt ly đời gấm hoa" để về đồng quê xây làng kháng chiến. Ðây cũng là thời vàng son của những bài cùng một đề tài và thể nhạc như CON ÐƯỜNG VUI (Lê Vy-Phạm Duy), ÐOÀN LỮ NHẠC (Ðỗ Nhuận), NHẠC ÐƯỜNG XA (Phạm Duy Nhượng)...
VỀ ÐỒNG HOANG
(Phú Thọ-1947)
Từ phố phường rời ra thôn quê
Anh em ta quyết chí về đồng hoang.
Ðem máu căm hờn về đồi nương
Dưới thôn ta xây hầm, lập bao chiến khu vững bền.
Ðồng ruộng kia ta gieo căm thù
Ðể mọc lên ngàn muôn cánh lúa
Vượt đồi cao, đồng xa, vượt núi, núi non
Nơi cô thôn, ta xây cánh đồng kháng chiến
Từ bụi khoai, bụi sắn, nhạc lên oai hùng
Reo ca vang, bàn tay thanh niên.
Cùng đón chờ ngày vui vinh quang
Anh em ta sống với gió với trăng (ư) ngàn.
Ðồng quê bát ngát
Nuôi toàn quốc đấu tranh muôn năm.
Ðất cầy thơm gió lên
Nghe nhịp sống tiến bao thanh niên.
Cũng trong niềm vui được sống tại nơi đồng quê, tôi soạn thêm bài ÐƯỜNG VỀ QUỆ Bài này, ngoài tính chất hiện thực ra, còn có thêm cả chất trữ tình nữạ
ÐƯỜNG VỀ QUÊ
(Bắc Giang - 1947)
Một đoàn người đi miên man trên đường gian nan
In hình qua mây núi xanh lơ bát ngát
Lúc kháng chiến xa nhà nhịp theo nguồn sống mới
Người đi tìm chân trời nơi miền quệ
Lúc phá hết phố phường biệt ly đời gấm hoa
Người vui đời áo nâu quên hết u sầụ
Kìa đoàn người đi say sưa qua đồng mênh mông
Người bàng hoàng đưa câu ca theo nhịp chân không
Có những lúc reo mừng với tiếng hát mơ màng
Của từng đoàn nông phu vui sống
Có những lúc tươi cười với tiếng hát cô hàng
Tan chợ chiều trên đường về cô thôn.
Khi ngừng chờ gió đến
Bên bờ dòng nước trong
Ôi tưởng chừng nghe tiếng
Cha già vọng trời Ðông.
Một đoàn người đi say sưa không màng công danh
Không hề ham phú quý đi nuôi ý chí
Lúc gió cuốn tơi bời mời ta cùng tiến tới
Người đi tìm chân trời nơi miền xa
Lúc tiếng hát oai hùng rền vang từ khắp nơi
Người vui hoà tiếng ca, qua núi qua đồi.
Kìa đoàn người đi trong đêm qua rừng âm u
Người lạnh lùng nghe mưa thu trên từng ba lô
Có những lúc bồi hồi với tiếng hát mong chờ
Của từng đoàn công nhân say gió
Có những lúc nhớ nhà với tiếng trúc xa vời
Vang nhạc sầu trên đường chiều Thu qua.
Khi mùa Thu hắt gió
Qua đồng về chúng ta
Ôi tưởng chừng thế giới
Ðang chờ bao tuổi thơ.
Tiếp tục tung ra những thanh niên ca, tôi phổ nhạc một bài thơ của Ðào Duy Kỳ :
THANH NIÊN CA
(theo thơ Ðào Duy Kỳ)
Ðây thanh niên, sức mạnh vô cùng
Muôn nhát búa, phá tan xiềng xích.
Ðây thanh niên dũng cảm vô cùng
Tung ngục tù tiến lên.
Một đoàn người tươi trẻ, gái cùng trai
Ðang say sưa xây đắp cho ngày mai.
Muôn bước tiếng nhịp hùng cường
Muôn tiếng thét điệu quật cường
Ði hiên ngang tới phương trời tươi thắm.
Cả đoàn người hăm hở quyết xung phong
Ðang say sưa ôm ấp sâu trong lòng
Một lý tưởng : Phụng thờ nước
Một ý chí : Bảo toàn nhà
Một phong trào tuổi trẻ đứng vùng lên.
Lòng ta là sắc hồng tươi thắm
Của bầu trời đỏ rực lửa đấu tranh
Hồn ta là sắc vàng tươi sáng
Của sao mai chiếu rọi ánh bình minh.
... Rồi sau đó, tôi soạn thêm bài :
THANH NIÊN QUYẾT TIẾN...
(Yên Bái-1947)
Thanh niên Việt Nam bước lên như bao anh hùng
Của ngày lịch sử đã khơi nguồn anh dũng.
Thanh niên Việt Nam bước lên, ta vẫy vùng
Lòng còn bừng reo ý hùng.
Kìa là đoàn người thanh niên
Nhào mình vào đời hi sinh
Hi sinh, thanh niên hi sinh cho dân.
Vui đi trong gian lao
Say mê trong binh đao
Lửa hờn quật cường thanh niên muôn năm nêu cao.
Ðoàn trai đang lên là ta
Cùng nhau đi trên đường xa
Nhịp đều một nhịp oai nghiêm
Lời thề một lời linh thiêng
Thanh niên Việt Nam quyết tiến
Thanh Niên ! Thống Nhất ! Thống Nhất !
Thanh Niên ! Hi Sinh ! Hi Sinh !
Thanh niên hiên ngang ra đi với đờị
Thanh Niên ! Quyết Chiến ! Quyết Chiến !
Thanh Niên ! Quyết Thắng ! Quyết Thắng !
Thanh Niên muôn năm nêu cao giống nòi.
Trong thời gian hoạt động trong Ðoàn Văn Nghệ Giải Phóng, tôi soạn bài ÐOÀN QUÂN VĂN HOÁ hay là ÐÀN NHỊP TRẦM HÙNG nói lên nỗi vui của người thanh niên đi làm công tác văn nghệ trong kháng chiến.
ÐOÀN QUÂN VĂN HOÁ
(ÐÀN NHỊP TRẦM HÙNG)
(Phú Thọ-1946)
Hướng về ngàn phương dạt dào ánh sáng
Ôi thiên nhiên huy hoàng cho người tràn ngập tâm hồn.
Yêu nhân gian trong ngặt nghèo vươn sức sống
Ta đi trên đường mênh mông.
Tơ tình vừa rung trong cơn bão sống
Nước mắt hoen như ngày nhân loại ra đời vui Xuân
Ðàn nhịp trầm hùng
Thơ ngâm dũng mãnh
Ta biết ta kiêu hùng cùng thời gian.
Ôi dĩ vãng trầm luân
Những nỗi sầu vang nỗi lòng yếu đuối
Của cuộc đời u uất không lời
Ðàn rung lên ! Hồn vang lên ! Ðời vươn lên !
Ôi ánh sáng nguồn vui !
Tiếng hát ngàn nơi, tiếng đời no ấm
Trong toàn cầu tay bắt mặt mừng
Ðàn yêu lên ! Hồn tươi lên ! Ðời vui lên !
Ta tìm hồn ta trong phen đắm đuối
Bơ vơ sinh ra đời ớn hèn của trẻ côi người
Nhưng hôm nay hương nghìn đời lên phơi phới
Ta đi trong lòng người ơi...
Trông về vực sâu ta thương những bóng
Ngơ ngác như còn u sầu bao cuộc tồn vong
Ðàn trầm rộn ràng ! Thơ ngâm sáng láng !
Ta hát câu chan hoà lời vẻ vang.
Tương tư lớp sóng
Vang khắp trùng dương
Trôi theo mây cuốn
Gió thổi ngàn phương
Ta đi khắp chốn
Gieo giắc Tình Thương
Ca hát triền miên
Cho cuộc đời lên.
Trông về vực sâu ta thương những bóng
Ngơ ngác như còn u sầu bao cuộc tồn vong
Ðàn trầm rộn ràng ! Thơ ngâm sáng láng !
Ta hát câu chan hoà lời vẻ vang...
Tương tư lớp sóng
Vang khắp trùng dương
Trôi theo mây cuốn
Gió thổi ngàn phương
Ta đi khắp chốn
Gieo giắc Tình Thương
Ca hát triền miên
Cho cuộc đời lên.
*
* *
QUÂN CA
Cùng một lúc với việc soạn thanh niên ca, tôi soạn những bài dành riêng cho Vệ Quốc Quân và gọi nó là quân cạ Khởi đầu là bài :
KHỞI HÀNH
(Tuyên Quang - 1947)
Một đoàn người trai hiên ngang
Ðeo trên vai nợ máu xương
Vui ra đi không buồn nhớ thương
Một nụ cười tươi trên môi, mắt sáng quắc
Ðang âm thầm hẹn cùng non nước đi muôn phương
Một rừng cờ phấp phới
Một mầu vàng chiêu dương
Và một nền vinh quang bằng máu
Một trời Việt yêu dấu
Một trời Việt mênh mang
Giục đoàn người lên đường hiên ngang.
Ngày nào phơi xác nhớ không
Thây rơi mênh mông trên khắp phố phường.
Thân ôm tường, đầu gục đâu
Ai trên đường, người nhuộm máu
Thây rơi trong đêm khuya lấp chiến hào.
Dòng máu căm hờn của muôn dân ta
Thiết tha kêu gào bao trai tráng lên đường
Quân đi chung một lòng thương.
Quân đi với tình yêu nước
Non nước ngậm ngùi còn thương bao quân
Ðây giây phút chia phôi
Quân ra đi không luyến tiếc đời
Vui xa xôi xin nhớ phút về
Ðem vinh quang tô thắm nước nhà
Giờ đây đoàn quân cứ tiến...
Trong thời kỳ thành lập của nền Tân Nhạc, lúc trước cũng đã có nhiều bài ca soạn theo thể hành khúc như GỌI BẠN LÊN ÐƯỜNG (Hoàng Quý), TRÊN ÐƯỜNG XA (Lê Như Khôi), THANH NIÊN ƠI (Thẩm Oánh)... Nhưng phải đợi khi có Cách Mạng và Kháng Chiến thì hành khúc mới có sự sống, qua những bài DU KÍCH CA (Ðỗ Nhuận), DIỆT PHÁT XÍT (Nguyễn Ðình Thi), ÐOÀN GIẢI PHÓNG QUÂN (Phan Huỳnh Ðiểu), TIẾN QUÂN CA, CHIẾN SĨ VIỆT NAM (Văn Cao). Về những hành khúc của tôi, ngoài những bài soạn cho Vệ Quốc Quân, cho quân đội, tôi còn soạn hành khúc cho dân quân, du kích quân...
THIẾU SINH QUÂN
(Việt Bắc-1947)
Ðoàn Thiếu Sinh Quân
Vượt đường chông gai và theo chí lớn
Khắp trời Việt, muôn dân đang cùng nhau reo hò
Quyết đi lên, nhịp nhàng theo chân toàn dân kháng chiến
Vang tiếng hò : Thiếu Niên, ta đi lên !
Ðoàn chúng em đi
Ðồng lòng em đi và em quyết thắng
Không phân biệt em Kinh hay là em Mán, Mường
Thái hay Ðê, em là Việt Nam vùng lên chiến đấu
Khi căm thù dâng lên.
Ðoàn ta vui tươi đi trong nắng vàng
Hồn ta vươn lên như ánh chiêu dương
Thiếu Sinh Quân ! Thiếu Sinh Quân !
Như hoa mùa Xuân đang tắm nắng vàng
Thiếu Sinh Quân ! Thiếu Sinh Quân !
Ðây măng mọc lên trong vườn hận thù
Còn vang dư âm oán thù bao lũ giặc
Giục ta đi lên thiếu sinh Việt Nam.
Những bài quân ca khác như QUÂN Y CA, VIỆT BẮC, ÐƯỜNG LẠNG SƠN, MỘT VIÊN ÐẠN LÀ MỘT QUÂN THÙ, LẬP CHIẾN CÔNG, RÈN CÁN CHỈNH QUÂN, DÂN QUÂN DU KÍCH, NGỌN TRÀO QUAY SÚNG v.v... thì có bài tôi thuộc, có bài tôi chỉ còn nhớ một hai câu mà thôị
QUÂN Y CA
(Bắc Kạn-1947)
Ðoàn Quân Y, tươi cười ra đi
Từ khị..
(quên)
MỘT VIÊN ÐẠN LÀ MỘT QUÂN THÙ
(Thái Nguyên-1948)
Một viên đạn là một quân thù
Súng cầm tay, xây đời ấm nọ
(quên)
DÂN QUÂN DU KÍCH
(Việt Bắc-1947)
Ðoàn quân du kích tiến
Khắp nơi tung hoành, ta đi lên, sức vô hình
Loài giặc nghe thấy run mình...
(quên)
Cướp súng giặc ! Giết giặc !
Ðánh úp thù ! Giết thù !
Ðoàn quân du kích chiến đấu ngay bằng gươm giáo...
(quên)
Mặt khác, với thể hành khúc (cũng như về sau này với thể dân ca và với bài NGƯỜI LÍNH BÊN TÊ) tôi còn soạn một bài hát cho công tác địch vận, là bài :
NGỌN TRÀO QUAY SÚNG
(Bắc Giang 1947)
Ngọn trào quay súng giết quân thực dân
Anh em ta mau lên đường về miền quốc gia Việt Nam
Ôi hiên ngang những anh hùng chiến sĩ
Coi khinh quân thù đã phá nhà tù đi
Về đây trong thi đua chiến công oai hùng một mùa
Về đây nghe rừng sâu hú hồn quân Pháp gian ác
Về đây ta hát vang trên đường quật cường huy hoàng
Về đây chia với nhau hạnh phúc.
Quay súng ! Quay súng ! Giết quân thực dân
Quay đầu gươm giết quân tham tàn
Việt Nam ! Việt Nam !
Quốc gia tưng bừng đang đón chờ đàn con.
. . . . . . . .
Mầu cờ phấp phới phất trên ngọn tre
Trông xa xa bóng quân về, mà lòng khát khao tình quê
Ôi quê hương, những con đường kháng chiến
Dân theo cụ Hồ đã phất cờ vùng lên...
(quên)
Cũng nhờ cuộc kháng chiến mà thanh niên Việt Nam mới thấy được cảnh đẹp của non sông gấm vóc nơi quê hương. Lúc đó Văn Cao soạn bài BĂC SƠN. Tôi cũng soạn hai bài về vùng thượng du Bắc Việt là VIỆT BẮC và ÐƯỜNG LẠNG SƠN. Tôi chỉ còn nhớ vài ba câu của bài là VIỆT BẮC nhưng bài ÐƯỜNG LẠNG SƠN, bài sẽ dắt tới bài NƯƠNG CHIỀU thì tôi còn thuộc cả bàị
VIỆT BẮC
(1947)
Việt Bắc (ứ ư ) Việt Bắc (ứ ư )
Chốn đây rừng rú (ú u)
Chốn đây rừng núi (ý y)
Chốn đây chiều sương âm u
Chốn đây toàn dân biên khu
Theo Cha già tiến ra một mùa Thu...
(quên)
Rừng còn mịt mùng
Ðang chờ loài giặc đến
Núi rừng chập chùng lên
Sẽ là mồ thực dân.
ÐƯỜNG LẠNG SƠN
(Lạng Sơn-1947)
Ðường Lạng Sơn âm (u ù) u
Gà bình minh kêu lơ (ơ) thơ
Rừng êm ái thức giấc trong sương mờ
Ðồi núi bâng khuâng vươn (ư) vai
Vừa mới tan cơn mê (ê) say
Chợt nghe thấy tiếng chim hát vang trời.
Biên khu ù u ! Biên khu ù u !
Tia vàng son xuyên qua lau mờ
Về trên suối khói lên làn mơ
Nắng trôi về, xuôi biết bao thương nhớ
Biên khu ù u ! Biên khu ù u !
Nghe đồi nương khuyên nhau mong chờ
Người lên chốn đất thiêng rừng xa
Sống thanh bình cuộc đời khoai sắn ngô.
Ðồi nương xanh, xanh núi xanh lơ
Rừng cây xanh, xanh lá bên hoa
Mầu áo chàm phất phơ trong mây mờ.
Nhà sàn cao tuy mái thô sơ
Người dừng chân bên suối nên thơ
Mùa Ðông tới lửa vui bếp lò.
Ðường mòn leo lên cheo (eo) leo
Vượt đồi non lên phiêu diêu
Ðồng lúa chín sóng cuốn theo chân đèo.
Người đứng cao trên chơi (ơi) vơi
Nhìn khắp nơi sao yên vui,
Rừng u ám biết thua sức muôn đời.
Biên khu ù u ! Biên khu ù u !
Vang thời quân Chi Lăng reo hò
Rừng im bóng những oan hồn xưa
Những đêm mờ ôi thoáng nghe tiếng hú.
Biên khu u ù ! Biên khu u ù !
Ta nhìn qua Cai Kinh ngang tàng
Chờ tiếng gió Bắc Sơn lùa sang
Biết say đời, cuộc đời trai nước Nam.
Ðường quanh co, co suối quanh co
Từ đâu xa, xa gánh đưa đưa
Mầu áo chàm líu lo câu vui đùa.
Ðời đang như chiếc áo thơm tho
Chợ chiều tan trong khói lam mơ
Sầu đem tới bản thôn tít mù...
Cũng ở vùng Lạng Sơn này và cũng trong chiến dịch biên giới 1947, tôi soạn bài BÔNG LAU RỪNG XANH PHA MÁU mà tôi cũng quên hết lời, chỉ còn nhớ vài câu...
BÔNG LAU RỪNG XANH PHA MÁU
(Lạng Sơn - 1947)
Bông Lau ! Bông Lau !
Rừng xanh pha máu
. . . . .
Khi quân ta tiến ra
Là quân Pháp một đi không về...
*
* *
(còn tiếp nhiều kỳ)
Anh yêu dấu,
Từ trái tim nhỏ đã mang hình bóng anh, từ trong tâm tưởng đã không thể thiếu anh. Tình
ta như một bức tranh vô giá, muôn màu, tuyệt đẹp đúng không anh? Anh đã cho em biết giá trị của
tình yêu, một tình yêu mãnh liệt. Tuy rằng, giờ đây, cả 2 chúng ta, đều ở 2 phương trời cách biệt, nhưng, những kỷ niệm đã và đang diễn tiến, hâm nóng cuộc tình của 2 tạ Làm sao em có
thể quên được những dóa hoa hồng anh trao tặng, những cơn mưa đầu mùa, với những hạt
mưa buồn rơi phủ lên áo anh và áo em. Những con phố nhỏ rất dễ thương, những buổi hò hẹn
nơi quán ăn. Và những lời thì thầm, " Anh Yêu Em " .
Thời gian có vụt qua như tên bay, nhưng tình ta vẫn ngự mãi trong em. Xin cảm ơn tình anh.
Cảm ơn những yêu dấu anh dành cho em. Bỗng chợt, em thèm ly nước dừa nơi đầu ngõ, thèm
những ngày rong chơi bên hè phố đông người, để cùng anh chia sẻ những nụ cười giòn giã vô
tự
" Hỡi người tình xa xăm, gởi người tiếng hỏi thăm, bao đêm nằm thao thức, mơ ước
tình trăm năm. Hôm nay gởi thư xanh, gởi anh nụ hôn nhanh, đôi dòng thơ thương nhớ và những
giấc mộng lành " những lời tự tình trong bài hát " Thương Tình Xa Xăm " đã đưa em về bên tình
yêu của anh. Hãy cùng em đi lại, mơ lại những ngày 2 ta bên nhau anh nhé. Và em cũng đang đợi
những giọt tình say ...làm ướt đẫm bờ môi ngoan ....
Nếu bảo rằng, em quên anh
Không !
Em vẫn nhớ anh
Nếu bảo rằng, em yêu anh
Vâng !
Em mãi yêu anh
Con tim, nhịp đập vẫn thổn thức
Ðể nói tiếng yêu người
Viết Cho Giao Mùa Tháng 3, năm 2003
Hoàng Tử thứ ba con vua Sugandha là Bồ Ðề Ðạt Ma (Bodhi Dharma) đồ đệ chân truyền của Tổ Sư Thiền Tông đời thứ 27 Bát Nhã Ða La (Prajnatara) vào khoảng năm 527 sau công nguyên Bồ Ðề Ðạt Ma đi Hoằng dương Ðạo Pháp đến tỉnh Hà Nam Trung Hoa để tu luyện. Lập chùa Tiếu lâm tự trên núi Trung Sơn để phát huy Phật giáo và luyện võ thuật hữu ích cho sức khỏe, điều trị bệnh tật như các bộ môn Thập Bát La Hán . lưu truyền tại Trung Hoa, tu viện Shao-Lin sư phụ” Wu Shu” đào tạo ra nhiều võ sư thượng thặng ngành võ thuật (1)
Từ võ lâm phát triển thêm các bộ môn khác như : Tai Chi, Tai Chi Chuan, Chi Gong,Ba Duan Gin, Hsing I chuan, Pa Kua Chuan, Liu He Ba Pha, Falun gong.(Pháp luân công hiện nay gây sôi nổi tại Trung Hoa).Các quyền cước đó tập luyện phổ thông khắp nơi vào buổi sáng không cần vào võ đường hay tu viện.Tai Chi phối hợp với triết lý của Lão gọi là Ðạo(Dao/ Weg). Lão Tử khuyên con người phải giữ lòng thanh tĩnh sống hòa nhập với thiên nhiên bỏ bớt ham muốn dục vọng .. sống hòa bình không tranh dành mà khoan dung với nhau (dĩ đức báo oán), phải sống với trạng thái hồn nhiên để nhận thức vũ trụ và nhìn thấy bản thể của vũ trụ bao gồm giữa “vật” và “tâm”. (2)
Tai Chi phổ biến trong Ðạo gia Chen Wang Ting (1597-1664) vào khoảng thế kỷ thứ 17 được lưu truyền đến đời Yang Lu Chan (1799-1872) từ căn bản trên phát triển nghiên cưú thêm về lãnh vực nội tâm và các quyền cước. Ðời cháu là Yang Cheng Phu (1883-1936) trở thành sư phụ nổi tiếng Tai Chi của thế kỷ 20. Wu You Chiang truyền dạy phổ biến tại Trung Hoạ
Năm 1949 Mao Zedong (Mao Tsetung 1893-1976) chiến thắng cai trị Trung Hoa, phần lớn chùa chiền bị tàn phá, đóng cửa, các tu viện vắng ngườị Nền văn hóa cổ truyền Trung Hoa bị lung lay tận gốc triết lý Khổng, Lão Tử, Phật nhường lại cho Marx Lenin, chủ thuyết Maọ
Cuộc cách mạng văn hóa do Giang Thanh cầm đầu 1966 đàn áp khốc liệt những thành phần có tư tưởng chống lại Mao, giống như thời Tần Thủy Hoàng mở đầu nhà Tần (246-209tr CN) đốt sách chôn học trò, bài trừ Nho giáo
Các vỏ sư thượng thặng (sư phụ) chạy trốn sang Taiwan, Singapor, Hongkong và Hoa Kỳ. Họ mở trường dạy võ thuật hay các khóa huấn luyện về Tai chị Từ đó võ thuật và các bộ Tai Chi được truyền bá khắp nơi (3)
Tai Chi hợp với mọi người lúc tập cơ thể luôn trong trạng thái tĩnh, thư giản hít thở điều hòa, cử động nhẹ nhàng như mây bay, gió nhẹ tâm hồn thỏa mái, xả bỏ muộn phiền lo âu, trọng lượng cơ thể thay đổi nặng nhẹ trên hai chân, ngực lưng nở giãn ra khi hít thở trên dưới hợp nhất, chú trọng về khí công, giảm thiểu phần tấn công đánh mạnh như các môn võ thuật khác. Tai Chi tùy theo bài quyền có thể sử dụng kiếm, côn, đao hay quạt để đi quyền múa cho đẹp, hoặc không dùng dụng nào cả cũng được, nhưng phải mặc áo quần thể thao cho phù hợp lúc tập
Phương pháp phối hợp âm dương (yin,Yang) thu nhận năng lượng trong thiên nhiên đem lại cơ thể linh động thỏa mái, giống như chúng ta sạc pin, khi pin hết năng lượng. Tai Chi ngày nay được Y khoa tây Phương công nhận bởi vì môn nầy giúp con người phục hồi sức khỏe, từ đó phổ biến sâu rộng từ Á sang Âu Châụ
Kinh nghiệm bản thân tôi bị bệnh về cột xương sống, phải giải phẩu điều trị lâu ngày, nhưng chân đi yếu và hơi “cà nhắc“. Tôi học căn bản Tai Chi mỗi ngày tập 30 phút có kết quả tốt phục hồi sức khỏe mau lẹ. Chú tôi ngoài 70 tuổi thường mất ngủ và bị trúng gió lúc nào cũng có chai đầu xanh trong túị Tôi hưởng dẫn chú tôi tập một tuần, sau đó tự tập hằng ngày, thời gian sau ít bị trúng gió và không cần dầu xanh. Hiện nay tại Caritas, hay các Institut mở các khóa tập Tai Chi, Yogạ Nhiều tác giả (4) viết về môn thể dục có tính cách chửa bệnh nầỵ
Nguyên tắc căn bản tập gọi là (A) để dẫn chứng các thế quyền cước kế tiếp. Lúc tập đứng thẳng hai chân giăng ra khoảng cách ngang hai vaị Hai tay và vai buông thỏng, mặt hướng về phía trước cơ thể hoàn toàn thư giãn, hít thở điều hòa, không vội vàng lúc nhanh lúc chậm. Lưởi hơi co lên đụng vào hàm trên để giữ điện trong cơ thể.
Bài quyền dài chia làm nhiều đoạn có tên riêng như “Hoàn đồng tu công, Bát quái thủ, Liên âm cước” .. Nhưng tôi chỉ lấy theo thứ tự đơn giản từ 1 đến 12, có nhiều thế tập khác nhau từ chân tới taỵ Muốn hợp nhất một lần rất khó, nên mỗi đoạn tập từng thế căn bản tập 5 - 10 lần cho thông thạọ Lúc đó tập toàn bộ tay chân cơ thể chuyển động hợp nhất, chấm dứt mỗi đoạn tập từ 10 hay 20 lần. Thí dụ xong đoạn 1 tập 10 lần cơ thể trở về vị trí ( A) lúc đầu đứng thẳng hai tay buông thỏng hít thở đều hòa sau đó tiếp tục động tác 2, 3 vv
1/
Ðứng thẳng (A) hai chân giăng ra khoảng cách ngang hai vai, hai tay buông thỏng, mặt hướng về phía trước. Hai tay đưa lên từ từ hai cánh tay song song hai bên tai, bàn tay ngửa ra phía trước, trong lúc đưa hai tay lên hít vào đồng thời hai chân nhón lên đứng trên 10 đầu ngón chân..
Thở ra hai tay và gót chân từ từ hạ xuống như lúc đứng, trọng lượng cơ thể đứng đều trên hai bàn chân. Lúc thở ra xuống thấp hai ngối hơi cong về phía trước, lưng phải thẳng hít vào đưa khí xuống phần hạ đan điền (Samâna), trung tâm năng lượng nằm phía dưới rún tiếp tục (10 - 20 lần)
2/
Ðứng thẳng (A) như trên, hai cánh tay buông thỏng mình xoay qua trái và xoay qua phải đánh tay . hai tay đánh giống như cái lung tung của trẻ em hít thở đều tập (10-20 lần)
Ðứng lại hai tay đưa lên ngang rún (giống như ôm bụng) lòng bàn tay hướng về phía bụng khoảng cách 20 cm, hai đầu ngón tay giữa chạm nhaụ Gối cong về trước xoay qua phải, chân trái nhón chuyển trọng lượng cơ thể sang chân phải hai tay cùng đưa qua phải và ngược lại xuay qua trái, chân phải nhón lên đưa trọng lượng cơ thể và hai tay sang trái hít thở đều tập (10-20 lần)
Ðứng gống trạng thái trên lòng hai bàn tay úp xuống đất làm tiếp (10-20 lần)
Trở lại thế đứng hai lòng bàn tay úp vào đưa lên ngang ngực cách ngực 30 cm làm lại các động tác xoay qua trái và phải hít thở đều, tập (10-20 lần). trở về (A)
3/
Ðứng thẳng (A) tuy nhiên hai bàn chân song song giăng rộng khoảng 50 cm, gối hơi cong về trước, từ từ chuyển trọng lượng sang chân phải, đưa tay phải lên cao bàn tay úp xuống ngang tầm nhìn lên, bàn tay trái ngửa lên đưa ngang cách dùi chân phải 20cm giống như hai tay ôm trái banh lớn, theo âm dương tay úp tay ngửa hít nhẹ, tập(10 lần)
Trọng lượng cơ thể chuyển sang chân trái, đổi chân sang chân phải làm(10 lần) đồng thời phối hợp nếu cơ thể chuyển sang trái mắt nhìn theo, đổi thế ôm banh tay trái đưa lên ngang tầm mắt nhìn lên phía tráị Tay phải thả xuống bàn tay lật ngửa từ từ chuyển từ phải sang trái như đẩy mây thở ra,(hai tay đổi trên dưới, đổi thế sang trái phải giống như số 8). Hai tay trong trạng thái ôm banh thì hít vào, nhưng di động sang phải hay trái thì thở ra, tập các động tác (10 - 20 lần)
4/
Ðứng thẳng hai gót chân chụm lại hình chữ V, mở mũi chân trái 45 độ, chân phải bước lên một bước về phía phải đứng bằng gót chân từ từ hạ bàn chân xuống, chuyển 70% trọng lượng cơ thể về phía trước đầu gối cong về trước, chân sau thẳng nghiêng theo lưng trọng lượng cơ thể 30% trên chân saụ Áp dụng giống như chèo thuyền hai tay đưa về phía trước, ngửa người về phía sau chân trước thẳng chân nghiêng theo ngực, chân sau cong lưng ngã về phía saụ Hai tay đưa về sau ngang hai lổ tai hạ xuống tạo thành 2 vòng tròn 2 bên hông phải và trái, cứ như thế làm như cánh chim bay hai cánh tay đẩy về phía trước thở ra hít vào hai tay đưa về sau ngang hai tai hít thở đều,tập các động tác (15 lần)
Ðổi chân đứng lại tư thế hình chữ V mở mũi chân phải 45 độ, chân trái bước lên một bước, tiếp tục tập động tác như trên (15 lần) hai tay giăng rộng ra ngang vai hai cánh tay từ từ thả xuống hai bên hông, giống như con chim xếp đôi cánh, chân hơi rùn gối xuống và thở rạ Trở về vị trí (A) hai tay buông thỏng mắt nhìn phía trước hít thở đều hòa
5/
Hai chân giăng ra khoảng 50 cm, hai bàn tay chồng lên nhau lưng bàn tay để vào ngang thắc lưng lòng bàn tay hướng ra ngoài (động tác nầy giống cảnh sát điều hòa lưu thông đưa tay chỉ xe trái phải) tay phải đưa ngang về phía phải đánh tay vào tới trước sống mũi tạo góc 90 độ, mắt nhìn theo taỵ Ðổi tay phải ra sau lưng và làm lại giống như động tác vừa làm, mắt luôn hướng theo bàn tay chuyển động tập luôn mắt (10 lần)
Hai bàn tay chồng lại để ngang sau lưng, đứng lên ngồi xuống nửa chừng(thế trung bình tấn), hai đầu gối mở rộng ra trọng lượng cơ thể nằm đều trên hai chân (10 lần)
Trở lại vị trí cũ, hai tay chồng lên để dưới rún (đan điền) chuyển trọng lượng sang chân phải cơ thể xoay về hướng phải đầu gối phải cong xuống chân trái thẳng nghiêng theo thân. Cũng trong động tác nầy phối hộp tập hai tay, nếu cơ thể chuyển sang phải, tay phải đưa cao ngang vai về phía phải, (10 lần)
Bàn tay úp xuống tay trái hạ xuống xéo trước bụng ngang rún. Ngược lại sang trái tay trái dưa lên ngang vai, tay phải thả xuống ngang bụng (giống như tay phải tạo vòng tròn bên phải tay trái làm vòng bên trái). Trọng lượng toàn thân chuyển động qua chân phải rồi qua chân trái hai gối hơi cong về phía trước, tiếp tục làm tổng quát các động tác trên (20 lần ) trở về vị trí (A) thở đều
6/
Ðứng thẳng thế căn bản (A), hai bàn tay chồng lên nhau lưng bàn tay để vào ngang thắc lưng lòng bàn tay hướng ra ngoài
70% trọng lượng cơ thể đứng trên chân trái chân phải 30% trọng lượng bước về phía phải 45 độ ; Ðứng trên mười đầu ngón chân, gót chân không sát đất gối phải cong về trước, chân trái trong thế đứng thẳng xéo theo thân. Rút chân phải về hai gót chân chạm nhau, hai bàn chân mở ra tạo thành hình chữ V.
Trọng lượng cơ thể đứng trên chân phải như trên, chân trái bước sang trái 45 độ giống như chân phải đã làm qua, tiếp tục thực tập tới lui cho quen. Bước sang gia đoạn phối hợp tập hai tay,
Hai tay đưa lên giống như ôm trái bánh lớn trước bụng, hai tay đổi tư thế ôm banh tay trái vị trí trên tay phải dưới
Phối hợp cả tay và chân, nếu cơ thể chuyển về phía phải (động tác tập chân phải gối cong về phía trước, bàn tay phải úp xuống cách gối 20 Cm, tay trái đưa lên cao khỏi đầu lòng bàn tay hướng ra ngoài, lưng bàn tay về phía trán. Ngược lại đổi thế từ trái sang phải tập cả tay và chân đều hòa lúc ôm banh thì hít vào thở ra hai tay mở rộng ra, tập các động tác (10 - 20 lần)
7/
Ðứng thế hình chử V hai gót chân chạm vào nhau, hai bàn tay chồng lại để ngang thắc lưng sau, đứng chân trái chân phải dở lên gót chân phải lên cao ngang gối trái thả chân xuống. Ðổi chân đứng chân phải chân trái dở lên cao ngang gối phải thả chân xuống (20lần)
Trong tư thế đó dở chân lên không thả chân xuống nhưng đá ra rồi trở về vị trí đứng và đổi chân đá ra
Ðứng như vậy nhưng tập hai tay mở rộng ra đưa lên hít vào đưa xuống thở ra, cử động của hai cánh tay tạo hai vòng tròn bên hông trái và phải
Phối hợp hai tay và hai chân. Nếu đứng chân trái, chân phải dở lên đá ra phía phải hai cánh tay mở ra phía phải như cánh hoa nở ra và từ từ thả xuống khi chân phải trở về thế đứng, thở ra tập các động tác (10lần)
Ðổi chân phải đứng chân trái dở lên đá ra kết hợp với hai cánh tay trái mở ra phía trái, như cánh hoa nở ra và từ từ thả xuống khi chân phải trở về thế đứng, thở ra, tập các động tác (10 lần)
8/
Ðứng như (A) hít vào, hai tay đưa về phía trước lòng bàn tay úp xuống tiếp tục đưa hai tay lên tới đỉnh đầu, chỏ hơi co một tí xoay cổ tay hai bàn tay lật ngửa, các ngón tay chạm đối nhaụ như hai bàn tay chống đỡ một vật thể nặïng từ trên đè xuống. Mắt vẫn nhìn thẳng trước
Hai tay từ từ hạ xuống đến vị trí hai bên hông thở chậm. Hơi rùn người xuống gập thân trên tới hướng trước hơi cuối xuống hai tay thả thỏng xuống chính giữa khoảng cách của hai gối hơi mở rộng ra, thở tự nhiên(10 -15 lần)
Dụng ý xoay hai bả vai theo một đường tròn, tưởng tượng hai bả vai nối với nhau bằng một trục thẳng, nếu vai nầy xuống thì vai kia lên ngược lại (giống như đòn cân một bên có trọng lượng hơn đòn cân nghiêng về phía nặng và ngược lại) xoay vòng lên xuống như vậy (10 -15 lần)
9/
Ðứng như (A) trọng lượng cơ thể chuyển sang chân phải, chân trái bước lên một bước sang trái chỉ đứng trên gót chân, mười ngón chân cách mặt đất 45 độ, chân phải cong về phía trước, chân trái thẳng nghiêng theo mình. (10 lần)
Rút chân trái về trọng lượng cơ thể chuyển sang trái, chân phải bước lên một bước về phía phải chỉ đứng trên gót chân, mười ngón chân cách mặt đất 45 độ, chân trái cong về phía trước, chân phải thẳng nghiêng theo mình. Hai động tác phải trái thay đổi nhau (10 lần)
Ðứng như (A) hai tay đưa sang phía hông phải hai tay song song, tay phải trên tay trái dưới, từ từ đưa hai tay về trước mặt, khủy tay hơi cong xuống, hai tay cổ tay chồng lên nhau, tạo thành hình chéo (giống như ôm một người) hai tay từ từ hạ xuống và buông thỏng ra 2 bên hông
Phối hợp hai thế trên cả tay và chân, nếu chân phải đứa sang phải thì tay phải đưa sang phải, hít vào .chân phải trở về vị trí (A) thì hai tay trở về vị trí ôm cổ và từ từ thả xuống và thở ra, đổi thế sang chân trái, xoay mình sang phía hông trái thì tay đưa sang trái lặp động tác vừa làm, tập các động tác (10 - 20 lần)
10/
Ðứng như (A) tập chân. Trọng lượng cơ thể chuyển sang chân trái, chân phải bước lên một bước, đứng trên gót chân bàn chân phải từ từ hạ xuống chạm đất thì cơ thể cũng đưa về phía trước bên phảị Cơ thể ngã về sau, chân trái hơi cong, chân phải thẳng xéo theo mình, đồng thời chuyển trọng lượng cơ thể về chân trái, chân phải không di chuyển nhưng bàn chân phải xoay sang phải góc 90 độ. Trọng lượng cơ thể chuyển sang chân phảị Chân trái kéo về 10 đầu ngón chân đụng gót chân phải, bước về phía trái (một đường cong như hình cái quạt), gót chân chạm đất và từ từ đứng trên bàn chân (5 lần)
Trọng lượng cơ thể chuyển sang chân trái, chân trái hơi cong về phía trước, chân phải thẳng chéo theo mình. Cơ thể ngã về sau chân phải hơi cong về trước, chân trái thẳng xéo theo mình, đồng thời chuyển trọng lượng cơ thể về chân phải, chân trái không di chuyển nhưng bàn chân trái xoay sang trái góc 90 độ. trọng lượng cơ thể chuyển sang chân tráị Chân phải kéo về 10 đầu ngón chân đụng gót chân trái, bước về phía phải (một đường cong như hình cái quạt), gót chân chạm đất và từ từ đứng trên bàn chân Tập đi tập lại đổi chân bước tới 5 hay 20 mét tùy theo nhà hay vườn rộng hẹp tới, lui hít thở đều tập các động tác (10 -15 lần)
Ðứng như (A) tập taỵ Hai tay đưa ra phía trước thế ôm trái banh lớn, tay phải trên tay trái dướị Hai tay đưa về phía trái tay trái thẳng ngang vai, tay phải trên cao ngang trán. Từ từ đưa hai tay về trước tay phải hạ xuống thẳng đường chéo trước ngực bàn tay lật ngửa ngang gốịTay trái giống như đẩy một vật về phía trước ngang mũi, trở về thế ôm banh sang phía phải ; ôm banh hít vào tay duy chuyển sang trái phải thở rạ Hít thở rạ tập các động tác (10 -15 lần)
Tay trái trên tay phải dướị Hai tay đưa về phía phải tay phải thẳng ngang vai, tay trái trên cao ngang trán.Từ từ đưa hai tay về trước tay trái hạ xuống thẳng đường chéo trước ngực bàn tay lật ngửa ngang gốị Tay phải giống như đẩy một vật về phía trước ngang mũi, trở về thế ôm banh. Các động tác nầy đổi sang trái phải nhiều lần cho quen để phối hợp lại bài quyền vừa đi về phía trước tay chân đều hoạt động nhịp nhàn (10-15 lần)
Phối hợp tay chân hai thế trên, nếu chân bước sang phải tay đẩy về phía phải và ngược lại cơ thể về phía trước hít vào ngả về phía sau thở ra, tập các động tác (10 - 20 lần).
11/
Ðứng thẳng hai chân giăng rộng khoảng 60 cm, mắt nhìn tới trước nghiêng mình sang bên phải thở ra, tay phải dụng vào bắp thịt dưới chân phải (tùy theo độ nghiêng của mỗi người có thể rờ tới mắt cá chân).Tay trái đưa lên sát tai trái cùng nghiêng theo mình về phía bên phải, trở về vị trí đứng đổi thế hít vào
Nghiêng mình sang bên trái thở ra, tay trái dụng vào bắp thịt dưới chân tráị Tay phải đưa lên sát tai phải cùng nghiêng theo mình về phía bên trái, trở về vị trí đứng đổi thế hít vào đổi trái phải tập (10 lần)
12/
Hít thở đều hai tay đưa về phía trước ôm trong không khí vào bụng, (lấy năng lượng vào cơ thể) hai tay cứ ôm như vậy 5 lần phần dưới bụng, đưa lên ngang ngực 5 lần ôm, đưa lên ngang trán ôm như thế 5 lần hít thở đều hòa từ từ nhắm mắt lại ôm trở từ trên xuống bụng 6 lần. Hai bàn tay úp lại để trên huyệt đan diền dưới rún thu nhận năng lượng ân dương điều hòa cơ thể nhắm mắt đứng yên từ 3 đến 5 phút. Người lớn tuổi không thể đứng lâu, có thể ngồi ghế nhưng lưng phải thẳng tập trung tư tưởng thiền định.
Các quyền cước trên giúp cho cơ thể cường tráng tâm hồn thỏa mái, giữ cho trẻ mãi không già. Bài quyền có các thế từ 1 đến 12. không nên tập hết một lần, nên tập đoạn 1 khoảng vài ba ngày cho nhuần nhuyển, sau đó tập đoạn thứ 2 và tiếp tục khi nào thuộc hết lúc đó kết hợp đi hết bài quyền (đoạn thứ 10 hơi khó có thể bỏ qua)
Kính chúc độc giả có những giây phút thỏa mái và thích thú tập Tai Chi, sẽ có kết quả tốt để sống mãi mãi với mùa xuân vĩnh cữụ
Tài liệu tham khảo
(1) Bách khoa toàn thư “ Le Who is who des Arts Martiaux” tác giả P. Lambando
(2) L ão Tử (Tao / Lao Zi) tên là Lý Ðam sinh vào năm 604 nước Sở trước Tây lịch đời vua Cảnh Vương nhà Chu . Triết gia đầu tiên của Trung Hoa luận về bản nguyên của vũ trụ,
(3) Tai Chi Wohlfuehlen durch chinesische Bewegungskunst ( Stefan Frey)
(4)Tai Chi Chuan Einswerden mit dem Tao (Toyo & Petra Kobayashi) ; Tai chi Chinas lebendige Weisheit ( Frieder Andrers)
Sức Khoẻ Là Vàng thân gửi đến quí vị, quí bạn bài viết "QUYẾT TÂM CHO NĂM MỚI"
(Bài được viết và hoán chuyển qua các dạng chữ Việt khác nhau bằng nhu liệu UniKey 3.5 của tác giả Phạm Kim Long. Mời quí vị, quí bạn đến Website http://www.vnr.faithweb.com (mục "What's new?"), tìm hiểu cách viết, hoán chuyển các dạng chữ Việt với hai nhu liệu VPSKeys 4.2 và UniKey 3.5. Nơi đây có để sẵn nhu liệu UniKey 3.5 để quí vị, quí bạn download).
BS Nguyễn Văn Ðức
Ban Sức Khỏe Cộng Ðồng
Hội Y Sĩ VN Tại Hoa Kỳ
Thoắt cái, năm mới 2003 đã đây rồi, với những ước vọng và quyết tâm mới. Năm 2002 đang trôi dần vào dĩ vãng, mang theo niềm ân hận của nhiều người chúng ta, đã quên để tâm đến sức khoẻ, đã không thường xuyên vận động.
Lợi ích của vận động
Vận động thường xuyên giúp chúng ta sống đời khoẻ mạnh: giúp tránh nhiều bệnh ung thư, giúp ngừa các bệnh tiểu đường, xốp xương, tim mạch, đồng thời có ảnh hưởng tốt trên bệnh thấp khớp.
Mỗi năm ở Mỹ, trên 500.000 người chết vì ung thư. Ðiều đáng chú ý, 1/3 những cái chết vì ung thư được xem do việc ăn uống không đúng và thiếu vận động. Năm 2001, dựa vào kết quả của nhiều khảo cứu, Hiệp Hội Ung Thư Hoa Kỳ (American Cancer Society) lần đầu tiên đưa ra những hướng dẫn về dinh dưỡng và vận động giúp ngừa ung thư. Vận động làm giảm nguy cơ ung thư qua nhiều cơ chế. Chẳng hạn, với ung thư ruột già, vận động làm tăng nhu động của ruột, khiến thức ăn qua các đoạn ruột nhanh hơn, thời gian ruột phải tiếp xúc với những chất có thể gây ung thư trong thức ăn nhờ vậy ngắn đi, ruột đỡ bị ung thư. Với ung thư vú, vận động khiến các mô vú bớt tiếp xúc với chất kích thích tố nữ estrogen trong máu, giúp vú ít bị ung thư. Hoạt động thể xác còn ảnh hưởng đến các loại ung thư ruột già, vú, và nhiều ung thư khác bằng cách tăng cường sự biến dưỡng năng lượng, giảm thiểu lượng insulin và các chất tăng trưởng liên hệ (related growth factors) lưu thông trong máu, những yếu tố có thể đưa dẫn đến ung thư.
Tiểu đường, một căn bệnh mau chóng tàn phá cơ thể, thường xuất hiện khi ta có tuổi, hoặc béo mập, mang những yếu tố di truyền, thiếu vận động. Các khảo cứu cho thấy, tiểu đường xảy ra ít hơn ở người năng vận động. Thường xuyên vận động, cộng thêm một chế độ ăn uống lành mạnh (nhiều rau trái, ít thịt thà), giúp ta duy trì sức nặng cơ thể trong mức bình thường, cân bằng số năng lượng ta hấp thụ vào qua việc ăn uống, với số năng lượng ta mất đi khi vận động, tránh được béo mập. Với người mang bệnh tiểu đường sẵn, sự co thắt của các bắp thịt trong lúc vận động giúp lượng đường trong máu hạ xuống, sự chữa trị dễ dàng hơn. (Song việc vận động nên đều đặn, vì tác dụng này của một lần vận động chỉ kéo dài 24-48 tiếng). Người tiểu đường cũng hay có thêm bệnh cao áp huyết, cao mỡ trong máu, vận động giúp ta ngừa luôn các bệnh này, hoặc khiến chúng nhẹ bớt.
Cứ 1 trong 2 phụ nữ quá tuổi 65, sau sẽ dễ gãy xương vì bị xốp xương. Tuy có yếu tố di truyền dự phần vào, song nhiều bằng chứng cho thấy sự vận động quả làm chậm đi tiến trình mất xương (bone loss), bệnh xốp xương xảy ra muộn hơn. Quen vận động cũng khiến ta đi lại vững vàng, ứng phó nhanh nhẹn, ít té ngã. Hai yếu tố này ngăn ngừa gãy xương, nhất là gãy xương hông (hip fracture) vì té ngã. Các vận động đặt sức nặng trên xương gân, bắp thịt (weight bearing exercises) có lợi hơn những hoạt động nhẹ nhàng thường ngày. Ði bộ, ta nhớ đi nhanh, vì khi đi nhanh, các lực tác động trên xương gân, bắp thịt ta sẽ nhiều hơn, giúp xương cứng chắc dài lâu.
Bệnh khớp thoái hoá (degenerative joint disease) là bệnh thấp khớp xảy ra nhiều nhất khi ta có tuổi. Bệnh gây đau nhức, khiến các bắp thịt quanh khớp yếu đi, khớp cứng, khó chuyển động, việc đi lại khó khăn, và tất nhiên, nếu bệnh nặng, đưa đến tàn phế. Người béo mập dễ bị bệnh khớp thoái hoá hơn người bình thường gấp nhiều lần. Vận động thường xuyên giúp ta tránh béo mập. Với người mang bệnh khớp thoái hoá, tuy vận động không thể giúp chữa khỏi căn bệnh, song khiến đời sống ta vui hơn, có phẩm chất hơn. Một khảo cứu thực hiện trên những vị mang bệnh khớp thoái hoá cho thấy, thường xuyên vận động làm giảm nhẹ sự tàn phế, người bệnh chu toàn được nhiều công việc hàng ngày hơn, và cũng ít cảm thấy đau hơn.
Khi ta có tuổi, bệnh hẹp tắc các động mạch vành tim (coronary heart disease) gây tử vong nhiều nhất và cũng làm khổ ta nhất. Một trong những yếu tố đưa dắt ta đến với căn bệnh là sự thiếu vận động. Người lười vận động dễ mang bệnh gấp hai, so với người siêng vận động. Thường xuyên vận động giúp ta tránh các bệnh béo mập, cao áp huyết, tiểu đường, cao mỡ trong máu, những người bạn chí thiết của bệnh hẹp tắc các động mạch vành tim. (Rõ nhất là với bệnh cao áp huyết, rất nhiều trường hợp, nhờ vận động thường xuyên, người bệnh không cần dùng đến thuốc, hoặc có thể giảm lượng thuốc uống mỗi ngày). Thêm vào đấy, hoạt động thể xác đều đặn còn giúp ta ngừa bệnh hẹp tắc các động mạch vành tim qua nhiều cơ chế khác nữa.
Ngoài ra, vận động thường xuyên cũng giúp tinh thần ta bớt căng thẳng, thêm tự tín, dáng trông nhanh nhẹn, vui vẻ, trẻ trung, yêu đời. Một khảo cứu rộng lớn, làm trong 7 năm trên những phụ nữ có tuổi, cho thấy các vị siêng năng vận động sống lâu hơn người thiếu vận động.
Vận động thế nào mới là tốt?
Vận động bằng cách quơ chân múa tay qua loa vài cái mỗi sáng có đủ chăng? Chắc không đủ đâu bạn. Dù rằng còn rất nhiều câu hỏi cần được trả lời về vấn đề này, nhưng có lẽ ta nên vận động từ vừa đến mạnh bạo (moderate-to-vigorous exercises) ít nhất 30-45 phút, ít ra cũng 5 ngày mỗi tuần. Vận động từ vừa đến mạnh mới đủ để "lay động" chất mỡ lưu trữ trong người, và mới đủ để thay đổi được những hoạt động sinh lý trong cơ thể ảnh hưởng đến các chất insulin, estrogen, androgen, prostaglandin, cơ năng miễn nhiễm.
Với các vị trước giờ chỉ làm việc trong văn phòng, không quen vận động, tập vận động từ vừa đến mạnh bạo, tăng dần lên tới 30 phút mỗi ngày, ít nhất 5 ngày mỗi tuần, sẽ đem lại rất nhiều lợi ích cho tim mạch, đồng thời giúp khỏi lên cân. Người từ lâu đã quen thể dục thể thao 30 phút mỗi ngày, chăm gần như suốt tuần, cố tăng lên 45 phút mỗi lần tập càng thêm tốt, ngừa luôn ung thư.
Vận động vừa (moderate exercises) là những hoạt động tương đương với đi bộ nhanh (brisk walking), chẳng hạn như khiêu vũ (dancing, chúng ta chẳng nên có thành kiến với khiêu vũ, vì khiêu vũ cũng là vận động), đạp xe chậm chậm, yoga... Còn vận động mạnh bạo là những hoạt động cần huy động đến những nhóm bắp thịt lớn, và khiến nhịp tim ta tăng, hơi thở ta nhanh lẫn sâu, da ta đổ mồ hôi, chẳng hạn như jogging (chạy chậm chậm), running (chạy nhanh), đạp xe nhanh, aerobic dancing (nhảy theo nhịp điệu nhanh), đấu võ, nhảy dây, bơi lội.
Ngoài việc thường xuyên vận động từ vừa đến mạnh bạo ít nhất 5 ngày mỗi tuần, trong công việc hàng ngày, ta thu xếp để có thêm dịp hoạt động, chẳng hạn đi bộ thay vì ngồi xe, leo lầu thay vì dùng thang máy (còn đi được, chớ nên xin bác sĩ giấy chứng nhận tàn tật để đậu xe gần cho tiện)... Nhiều công việc nhà và ngoài vườn có thể xem tương đương với vận động vừa hoặc mạnh bạo.
Các em nhỏ và người trẻ khỏe thường vận động không cần phải hỏi bác sĩ trước, song, đàn ông trên 40, phụ nữ trên 50, hoặc người có vấn đề với sức khỏe, nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi bắt đầu những chương trình tập luyện mạnh bạo.
Năm mới, lòng nhủ lòng, chúng ta quyết tâm thực hành những điều tốt cho sức khoẻ. Cầu chúc mọi người chúng ta luôn giữ được lời hứa đầu năm, vận động thường xuyên để vui sống. Ðến cuối năm, tính sổ, ta sẽ không ân hận, hối tiếc như năm qua.
Con người đang sống vào một thời đại với nhiều quay cuồng thay đổi, nên luôn luôn gặp những khổn lực, căng thẳng. Nào là e ngại về suy sụp kinh tế, đảo lộn đạo đức xã hội, tình hình bất ổn trên thế giới, nạn thất nghiệp cao, cho đến bất hòa tôn giáo, kỳ thị chủng tộc... Tất cả đều gây ra căng thẳng. Cho nên, một cảnh huống nào đó xẩy ra cho đúng người, đúng lúc thì hầu như sự việc nào cũng trở thành căng thẳng.
Ngay tổ tiên ăn lông ở lỗ ta xưa kia cũng có nhiều stress: stress vì sợ thú dữ ăn thịt, sợ nước lũ trôi cuốn, sợ thần linh trừng phạt. Ngày nay thì vui cũng stress, mà buồn cũng stress. Cô thư ký mới bị sếp lớn khiển trách, than phiền: "Tôi đang stress đây". Một ông chủ báo bù đầu kiếm đủ bài cho số báo cuối tuần cũng kêu đang stress. Một bà chủ tiệm phở đông khách, đếm tiền không kịp cũng nói: "Chán quá! em muốn sang tiệm vì stress nhiều quá"!...
Stress trong việc làm là vấn đề mà hầu hết mọi công nhân đều vướng mắc không nhiều thì ít. Thống kê của hãng bảo hiểm Northwestern National Life cho thấy tới 40% công nhân than phiền bị stress trong công việc. Kết quả theo dõi của đại học Yale cho hay 29% công nhân bị stress khá nặng vì công việc.
Mặc dù đã được giới y khoa, luật pháp, bảo hiểm phần nào diễn tả, công nhận, nhưng stress trong công việc vẫn còn có nhiều khúc mắc cần được tìm hiểu thêm.
Ðịnh nghĩa
Hans Hugo Bruno Selye, một y sĩ người Gia Nã Ðại gốc Áo là người đã phổ biến từ stress trong quần chúng khi ông phát hành cuốn "The Stress of Life" vào năm 1956. Selye đã tiếp tục nghiên cứu sự liên hệ giữa những tác nhân kích thích thần kinh (nervous stimuli, stressors) như nhiệt độ cao, thương tích, hóa chất mạnh với những thay đổi sinh hóa học ở con người. Theo Selye, "stress là một phản ứng không có gì đặc biệt của cơ thể trước một đòi hỏi nào đó" và "là một phần trong đời sống con người". Ông đề nghị từ Stress Adaptation Syndrome (General Adaptation Syndrome) vào năm 1949.
Thực ra, ảnh hưởng sinh học của sự sợ hãi được Luis Juan Vives tả từ nhiều thế kỷ trước và vào năm 1911, Walter Bradford, một sinh học gia Hoa Kỳ đã nhận thấy kích thích tố nang thượng thận (adrenal gland hormones) gia tăng khi cơ thể bị xúc động mạnh. Còn nhà tâm lý học Mc Grath lại coi stress như một sự mất thăng bằng giữa đòi hỏi và khả năng đáp ứng, trong những điều kiện mà một sự thất bại đáp ứng sẽ đưa tới hậu quả quan trọng.
Richard Lazarus cho stress là một diễn tả chủ quan, từ trong tâm trí, nên nó xuất hiện tùy theo cách nhìn của con người với sự việc. Vì thế, cùng một sự việc mà người này cho là căng thẳng, mà người khác cho là bình thường. Chẳng khác gì thịt bò đối với một người là chất bổ thì lại là chất độc đối với người kia. Trong đáp ứng, sự nhận thức nội tâm đôi khi mạnh hơn cả vật kích thích.
Có sự khác biệt giữa stress và thách thức (challenge) trong một công việc gay go, kích thích. Khi gặp một việc khó khăn thì người ta sẽ cố gắng, học hỏi để khắc phục. Khi vượt qua được khó khăn, họ thấy nhẹ nhõm và thỏa mãn. Những thách thức như vậy tăng thêm sinh động cho cuộc đời.
Trong phạm vi nghề nghiệp, stress được hiểu như là những phản ứng không thuận lợi về tâm thần hay thể xác của công nhân khi những đòi hỏi trong công việc không tương xứng với khả năng và nhu cầu của người đó. Hậu quả của đáp ứng này là sự rối loạn cấp kỳ trong cách ứng phó của mỗi công nhân với điều kiện của việc làm.
Ở Hoa Kỳ, nghiên cứu về khổn lực trong việc làm đã khởi đầu từ khi Quốc Hội ban hành luật Occupational Safety and Health Act of 1970 (OSHA) và thành lập National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH).
Những nguy cơ gây ra stress
Kết quả một quan sát tại Hoa Kỳ vào năm 1997 cho thấy nhân viên bàn giấy bị stress nhiều hơn dân lao động chân tay. Theo thứ tự nghề nghiệp thì stress cao nhất ở người cung cấp dịch vụ (chiêu đãi viên nhà hàng...) rồi đến các ngành sản xuất, bán lẻ liên quan tới tiền nong, tài chính, vận chuyển, bán buôn.
Sau đây là một số nguy cơ đưa tới stress:
a- Do bố trí thời biểu của công việc:
- Làm nhiều giờ hoặc thêm giờ phụ trội
- Thời gian làm việc kéo dài, ít nghỉ giải lao
- Làm theo ca thay đổi và thời khóa biểu khác nhau
- Công việc tái tục nhàm chán năm này qua năm khác (như lắp ráp điện tử, quấn thuốc lá...)
- Làm theo dây chuyền với các cử động nhắc đi nhắc lại, cùng tốc độ
- Làm khoán lãnh lương theo số lượng của sản phẩm chứ không làm theo giờ cho nên có áp lực cố làm cho có nhiều hàng.
b- Trong phương diện quản trị:
- Không có đối thoại giữa công nhân và chủ nhân tại sở làm
- Công nhân không được góp ý trong việc xếp đặt công việc
- Có mâu thuẫn giữa các công nhân với nhau
- Công nhân cảm thấy như không được sự hỗ trợ của chủ, của cấp trên trực tiếp, hoặc vì sự kém khả năng của cấp trên
- Công việc đòi hỏi nhiều trách nhiệm hoặc phải kiêm nhiệm nhiều việc một lúc.
c- Liên quan tới vị thế công việc:
- Không an toàn vì thay đổi chính sách, chủ nhân, trụ sở
- Không được thăng thưởng, hết cơ hội tiến thân thêm
- Thuyên chuyển, giáng cấp hoặc thăng chức
- Công việc thay đổi quá nhanh, nhân viên không đáp ứng kịp thời.
d- Ðiều kiện làm việc không thuận lợi:
- Cơ quan ồn ào, đông người, không khí ô nhiễm, không đủ ánh sáng, chỗ làm chật hẹp, không vệ sinh, nhiệt độ nóng quá hoặc lạnh quá
- Có hóa chất hoặc vật thể rủi ro trong cơ sở
- Việc làm có nguy cơ gây rủi ro như máy móc, xe cộ.
e- Trong tổ chức cơ sở:
- Không xác định được trách nhiệm, cấp bậc của mình trong tổ chức cơ sở
- Trách nhiệm nhiều, quyền hạn ít, nói chẳng ai nghe
- Không có cơ hội nói ra những khó khăn, trở ngại
- Kỳ thị tôn giáo, tuổi tác, phái tính, chủng tộc
- Cấu trúc của cơ sở không rõ ràng
- Làm công việc không phải phần vụ, việc không thích hợp
- Người khác bắt mình làm việc của họ
- Công nhân không kiểm soát được việc làm, không hiểu rõ, thông thạo với việc
- Không tận dụng hết tài nghệ của công nhân.
f- Stress từ ngoài cơ quan:
- Phương tiện di chuyển khó khăn, xa xôi, tốn nhiều thời gian; phương diện di chuyển công cộng không có; công nhân phải đi đêm về hôm
- Căng thẳng gây ra do sự giao tiếp với người ngoài, cơ quan bạn
- Các vấn đề khó khăn cá nhân, chuyện gia đình, cộng đồng cũng ảnh hưởng tới khả năng làm việc của công nhân
- Cá tính công nhân: người loại hành vi A thì lúc nào cũng muốn hoàn hảo, cạnh tranh, khẩn cấp, dư ý chí lại hay có bệnh tim. Trái lại, người dầy dạn luôn luôn lạc quan, ứng phó tài tình thì ít bệnh hoạn
- Khả năng ứng phó của công nhân: có kiến thức và kinh nghiệm với công việc
- Tình trạng sức khỏe, thói hư tật xấu như ghiền rượu, thuốc, đam mê bài bạc.
g- Kinh tế toàn cầu:
Kết quả nghiên cứu của cơ quan Lao Ðộng Thế Giới cho thấy các công nhân cũng chịu nhiều căng thẳng do hậu quả của sự tiến bộ về sản xuất cũng như giao thương quốc tế, chẳng hạn có sự cạnh tranh việc làm giữa quốc gia kỹ nghệ và quốc gia đang mở mang: công việc dồn về các quốc gia này vì nhân công, chi phí quản trị cũng như cơ sở ít tốn tiền...
Tiến bộ cơ khí làm giảm lực lượng lao động: một người điều khiển một dàn máy, một hệ thống máy vi tính có thể thay thế cho nhiều công nhân.
Do các nguyên nhân trên mà việc làm của công nhân trở nên bấp bênh, không bảo đảm đưa tới căng thẳng.
Triệu chứng khi bị stress
Stress tạo ra nhiều triệu chứng khác nhau về thể xác và tâm thần. Stress có thể tích cực hoặc tiêu cực. Tích cực, nó sẽ khích lệ con người sáng tạo hơn để đối phó. Khi tiêu cực thì nó đưa tới rối loạn, bệnh chứng.
Những dấu hiệu báo trước có thể là sự kém tập trung, dễ quên, kém tiêu hóa, ăn ngủ rối loạn. Nếu căng thẳng kéo dài, thì triệu chứng có thể chung chung mơ hồ như chóng mặt, nhức đầu, hồi hộp, tim đập mau, huyết áp lên cao, hay bị đau yếu, cảm thấy buồn rầu, lo âu vẩn vơ, không còn nhiệt tình, dễ giận, cau có với người khác, kém tập trung, không quyết định, thường bị ám ảnh với một ý nghĩ nào đó, đôi khi rất tiêu cực, dễ trở nên sợ hãi, đêm ngủ không yên giấc, hay có ác mộng, xa lánh bạn bè, mà khi ở một mình thì bồn chồn trong lòng. Rồi đâm lơ là với công việc, bỏ sở, đi trễ về sớm, hay xin nghỉ nại cớ không khỏe. Rồi đi đến giai đoạn dùng rượu dùng thuốc với hy vọng giảm căng thẳng.
a- Rối loạn thể xác:
Trước những tình huống hiểm nghèo thì trong cơ thể có một phản ứng sinh hóa học mà Walter Cannon (1929) gọi là "chống cự hoặc bỏ chạy" (fight or flight). Phản ứng này được Walter Cannon diễn tả từ thập niên 1920. Trong phản ứng, não bộ sẽ được động viên, tiết ra các kích thích tố epinephrine, cathecholamine, làm tăng nhịp tim đập, tăng huyết áp, hơi thở sâu hơn, máu dồn nhiều lên não, và cơ bắp, trí tuệ sáng suốt để tự bảo vệ. Ðây là một phản ứng đã được sắp đặt trước và diễn ra ở mọi người. Nhưng khi có kích thích liên tục, phản ứng kéo dài lâu hơn thì cơ thể sẽ thường trực ở trong tình trạng báo động, trở nên mỏi mệt, bệnh hoạn, thương tích.
Nhiều nghiên cứu cho hay, vì áp lực làm nhiều giấy tờ đóng thuế theo đúng hạn kỳ cho thân chủ mà cholesterol trong máu của nhân viên kế toán lên rất cao. Người làm việc theo ca khác nhau nhất là ca đêm đều than phiền bị nhức đầu, viêm bao tử, huyết áp lên cao, bệnh tim, suyễn, đau nhức khớp xương ở lưng và thượng chi. Nguyên nhân là có sự xáo trộn về sắp đặt sinh học trong cơ thể gây ra do giờ giấc làm việc bất thường, trái với thiên nhiên.
Hậu quả trầm trọng nhất vẫn là về hệ thống tim mạch. Làm việc nhiều giờ, làm trên hai việc một lúc đã được coi như tăng nguy cơ bệnh động mạch tim, các thứ bệnh hoạn khác và tử vong. Ðối với bệnh tim mạch, không kiểm soát được việc làm đôi khi có hậu quả xấu hơn là khi làm nhiều việc, nhiều giờ. Tăng nhịp tim và cao huyết áp cũng xẩy ra khi công nhân không nắm vững vai trò của mình cũng như khi có mâu thuẫn với đồng nghiệp. Có nhiều kết quả nghiên cứu cho rằng căng thẳng việc làm là nguy cơ đưa tới 30% các trường hợp bệnh tim.
b- Rối loạn tâm lý:
Lo âu, trầm cảm, bất mãn với công việc là các dấu hiệu của stress vì công việc. Nạn nhân sẽ có các thay đổi về hành xử như uống rượu, dùng thuốc cấm, hút nhiều thuốc lá, vắng mặt tại sở làm, không thích thú công việc, có mặc cảm tự ty, không nhiệt thành tham gia đóng góp ý kiến với mọi người. Lâu ngày, hậu quả của stress sẽ là giảm thiểu hoặc chậm trễ sản xuất, phí phạm thì giờ, để máy móc hư hao. Rồi công nhân trở thành thụ động, buông thả ở nhà, bỏ các sinh hoạt trong cộng đồng.
c- Kiệt sức:
Ðang hăng say, nhiệt tình, nhân viên đột nhiên giảm khả năng, không thích thú với công việc, kém tập trung. Trong người dễ mệt mỏi, ngủ nghê rối loạn, ăn uống thất thường, tiêu hóa khó khăn, khó thở, mất ngủ, bẳn tính, kém chịu đựng, cảm thấy bất lực.
d- Thương tích:
Những căng thẳng trong công việc cũng đưa tới tai nạn và thương tích cho cơ thể.
Ðiều chỉnh và hóa giải căng thẳng nghề nghiệp
Người công nhân chịu một số khổn lực nào đó liên hệ với việc làm. Nếu không ứng phó được thì họ bị rối loạn. Sự rối loạn đưa tới thương tích, bệnh hoạn, giảm khả năng lao động, giảm sản xuất, thua lỗ cho công ty. Những hậu quả đó lại làm tăng sức nặng của khổn lực. Và chu kỳ kín tiếp diễn, ngày một trầm trọng hơn, nếu không được hóa giải, điều chỉnh.
Muốn hóa giải toàn thể điều này cần sự phát giác và ước lượng các căng thẳng, hóa giải căng thẳng và phòng ngừa sự tái diễn căng thẳng. Công việc này cần sự hợp tác của chủ nhân và nhiều nhà chuyên môn trong các lãnh vực khác nhau.
Hiện nay, hầu hết các cơ sở lớn ở Mỹ đã có các lớp chỉ dẫn và hỗ trợ nhân viên cách thức thích nghi và hóa giải căng thẳng.
1- Công việc đầu tiên là tìm ra, phát giác nguy cơ lớn nhỏ đã gây ra căng thẳng: vật liệu, hóa chất, tác nhân tâm lý xã hội đưa đến stress...
2- Săn sóc cá nhân người bị căng thẳng: bác sĩ để chữa các bệnh thể xác, tâm thần do stress gây ra như cao huyết áp, đau nhức xương khớp, trầm cảm. Có các cố vấn tâm lý để hóa giải cảm xúc khó khăn. Ðây là công việc của chủ nhân và nhà cung cấp dịch vụ y tế.
3- Hướng dẫn nhân viên cách kiểm soát căng thẳng: ý thức được các nguy cơ nào đưa tới stress; học cách tránh các stress không đáng kể; tập đáp ứng một cách tích cực với căng thẳng.
4- Dung hòa/ thay đổi việc làm có căng thẳng:
- Du di thời khóa biểu để công nhân có thể thích nghi với trách nhiệm ở gia đình, cộng đồng. Nếu làm theo ca thì nên ít thay đổi bất thường để nhân viên biết trước mà sắp xếp việc riêng tư.
- Ðể công nhân góp ý vào các quyết định về công việc mà họ chịu trách nhiệm, do đó nâng cao hiệu năng và sản xuất.
- Vai trò và trách nhiệm của nhân viên phải được xác định rõ ràng, tránh hiểu nhầm giữa nhân viên với nhau.
- Công việc cần có ý nghĩa, gây nhiệt tình thích thú của công nhân cũng như dùng hết khả năng chuyên môn, tay nghề của họ.
- Khối lượng công việc phải vừa sức của nhân viên để họ có đủ thời giờ phục hồi năng lực đã tiêu dùng.
- Có sự bảo đảm an toàn việc làm cũng như thăng thưởng.
- Loại bỏ các nguy cơ vật chất gây căng thẳng như rủi ro hóa chất, cơ khí, vật thể...
- Tạo cơ hội tốt để nhân viên có sự tương trợ, thông cảm với nhau.
- Mở các lớp huấn luyện để nhân viên am tường công việc, biết sử dụng máy móc, dụng cụ thường dùng, trang bị bảo vệ cá nhân.
Phòng ngừa căng thẳng
Việc phòng ngừa gồm phát hiện ra căng thẳng, lập kế hoạch giải trừ và lượng định kết quả của giải trừ:
- Phát hiện căng thẳng bằng các cuộc gặp gỡ với nhân viên để tìm hiểu nhận thức của họ về công việc: coi xem có bất trắc, khó khăn, có hậu quả không tốt cho sức khỏe, có hài lòng với công việc... Rồi phân tích các dữ kiện thâu lượm để xác định nơi phát xuất ra căng thẳng.
- Ðặt kế hoạch giải trừ căng thẳng: cần thông báo cho nhân viên về kế hoạch này để có sự hợp tác của họ.
- Theo dõi kết quả việc giải trừ căng thẳng: dựa trên cảm nhận của nhân viên về việc làm sau khi áp dụng kế hoạch, kiểm tra xem họ có thoải mái làm việc, công việc có được giải thích rõ ràng, không còn rủi ro trong công việc.
Kết luận
Stress trong công việc là những vấn đề mà người công nhân phải đối phó. Tự bản thân, stress không phải là điều xấu. Nhưng nếu xẩy ra quá thường thì stress cũng làm tổn thọ.
Bí quyết để đối phó với stress không phải là tránh chúng mà khắc phục chúng, làm chúng bớt gay go. Mà khi đã khắc phục được chúng là ta đã chuyển chúng thành những cơ hội tốt, như Winston Churchill đã nói.
TX, 21-1-03
Giao Muà vưà nhận được CD Nhạc: Tình Khúc Lê Xuân Hân " Khung Trời Xa Lạ" do tác giả gửi tặng.
CD gồm 10 tình khúc do chính Lê Xuân Hân sáng tác, hoà âm và trình bàỵ Xin trân trọng giới thiệu đến độc giả Giao Muà.
Mọi chi tiết xin liên lạc:
Lê Xuân Hân
simonle_2000@hotmail.com
Xin trân trọng giới thiệu đến độc giả Giao Muà.
Mọi chi tiết xin liên lạc:
HoaLu@yahoọcom
http://www.hoalu.org
.
Xin trân trọng giới thiệu đến độc giả Giao Muà.
Mọi chi tiết xin liên lạc:
Nhược Thu
NhuocThu@yahoo.com
Thân mời độc giả Giao Muà thưởng thức chương trình nhạc "Biển Hoàng Hôn", giới thiệu CD Bến Mơ - của NS Quách Nam Dung (Melbourne - Úc Châu)
Ðài phát thanh Radio Bolsa Cali
http://honque.com/truongdinh/qnd.ram
[Trường Ðinh & Uyển Diễm biên soạn]
VIỊ Nhạc : 1. Quê Hương Muôn Trùng
2. Thu Ðắng
3. Tiếng Hát Em
Nguyệt San Giao Muà xin cám ơn những thân hữu sau đây : Bích Hà, CC, DHH, Gia Phong, GSK, Hàn Trân, Hoàng Mai Phi, Hoa Cỏ, Hoa Ðộ, Lâm Huân, Lâm Văn Sang, Ngô Minh Hằng, Ngô Thy Vân, Ngọc An, Người Gọi Gió, BS Nguyễn Văn Ðức, BS Nguyễn Ý Ðức, Nguyên Cương Andy, Nguyễn Vạn Thắng, Nguyễn Qúy Ðại, Nguyễn Ðăng Tuấn, Nhật Khánh, Nhược Thu , nttn, NS Phạm Duy, Phan Cát Linh, TL Hoàng Lan, Tân Văn, Trầm Tư, Trần Công Nhung, Trần Hoan Trinh, Viễn Phương, Việt Dương Nhân, Võ Thị Xuân Ðào, Vũ Thị Thiên Thư, Y-Thy đã dóng góp bài vở cho Nguyệt San Giao Muà số 11 . Một số bài khác sẽ được đăng dần vào số tới. Mong mỏi sẽ nhận được những sáng tác của các bạn bốn phương để cho Nguyệt San Giao Muà thêm phần hương sắc trong tương lai.
2) Ðể rút ra danh sách của NSGM (unsubscribe),
xin gửi email về TrungKy@hotmail.com
3. Mọi chi tiết, thể lệ, thắc mắc, xin gửi về:
TrungKy@hotmail.com
4. Mọi bài vở, đóng góp, xin gửi về:
GiaoMua2002@aol.com
Nguyệt San Giao Muà
Homepage: http://www.GiaoMua.com
Thể lệ gửi bài cho Nguyệt San Giao Muà:
1. Xin các bạn gửi bài theo dạng VIQR (Vietnet)
(dùng cách bỏ dấu như trong trang này)
2. Xin liên lạc với NSGM hay trực tiếp tới tác giả nếu
muốn trích dịch hay đăng lại các bài trên NSGM.
3. Xin cho biết nếu các bạn muốn để tên và diạ chỉ
email ở cuối bài hay không.
4. Bài vở xin gửi đến
GiaoMua2002@aol.com
5. Mọi chi tiết, thể lệ, thắc mắc,
xin gửi về: TrungKy@hotmail.com
P.O . Box
378
Merrifield, Virginia
22116-0378
USA
Trang Nhà