Số 13
Ngà y 1 tháng 5 năm 2003
Nguyệt San Giao Mùa
P.O . Box
378
Merrifield, Virginia
22116-0378
USA
Thư Ngá»
Sáng nay tôi thức dáºy sá»›m. Trá»i vẫn còn mưa rả rÃch suốt từ đêm. Có lẽ dư âm cá»§a tháng 4 Ä‘au thương vẫn còn dai dẳng nên dù Ä‘ang là mùa Xuân, trá»i vẫn chợt mưa, chợt nắng bất chừng. Tháng 4 năm nà o vẫn váºy, dù đã 28 năm trôi qua.
Tôi tưởng vẫn còn là tháng 4, nhưng trông lên tá» lịch thì thấy tháng 5 đã đến rồi. Tháng 5 cá»§a những cà nh hoa Phượng nở bung đón chà o ngà y bãi trưá»ng. Má»—i năm thấy hè lòng man mác buồn. Tiếng hát năm nao hiện vá» trong trà nhá»›. Ôi vui sao tuổi há»c trò đầy má»™ng mÆ¡, ká»· niệm. Nhá»› những buổi trốn trưá»ng, rá»§ nhau đánh năm, đánh ba Ä‘i uống ly đá nháºn ở Duy Tân. Nhá»› những trang lưu bút trao cho nhau, hẹn hò đủ thứ chuyện. Rồi năm nà o cÅ©ng có ngưá»i chia tay, bá» hẳn lá»›p, hẳn trưá»ng. Tháng 5 cá»§a mùa thi đầy hồi há»™p, đến nằm mÆ¡ cÅ©ng còn gặp những đỠthi lắt léo. Rồi buồn, rồi vui vá»›i kết quả mùa thi. Mùa Phượng nở thả tung những cánh hoa ra má»i phương trá»i rá»±c rỡ. Cầm tay nhau mà không chắc sang năm còn gặp lại nhau chăng ?
Bây giá» tìm má»™t cà nh hoa Phượng ở nÆ¡i đây sao mà khó khăn quá. Chợt má»™t lần nhìn lên cà nh cây ngoà i lá»›p, lòng cứ thấy phân vân. Tại sao ở đây không có được Ãt là chỉ má»™t cánh hoa sắc mà u đỠchói chang thôi để thấy mình còn gần vá»›i nước. Thản hoặc có má»™t lần Ä‘á»c đâu đây câu thÆ¡ Tháng nà y phượng đã nở chưa em mà thấy đưá»ng thăm quê cà ng xa lÆ¡, xa lắc. NghÄ© vá» những mùa Phượng ngà y xưa mà thấy nghẹn, thấy ngà o.
Tôi vá»™i và ng bá» mà n máy đứng lên ra cạnh khung cá»a sổ để chạy trốn má»™t khung trá»i đã mất. Có tiếng nấc nà o nhè nhẹ vấn vương. Phải chăng tình quê hương vừa dâng lên khoé mắt. Tôi vẫn nghÄ© đến má»™t ngà y nà o sẽ trở lại trưá»ng xưa. Cây phượng già sẽ già đi, nhưng vá»›i tôi vẫn là mà u sáng lung linh đầy nhung nhá»›. Tôi sẽ đứng dá»±a và o thân cây trông và o dãy lá»›p ngà y xưa, nÆ¡i có bóng nắng cháºp chá»n trên vách, nÆ¡i có những mái đầu cặm cụi há»c hà nh. Rồi tôi sẽ thấy ná»—i cô đơn không còn quanh quất nữa. Vì tôi đã tìm vá» lại nÆ¡i đã bá» ra Ä‘i.
Nhưng rồi tôi cứ tá»± há»i : ngà y ấy sẽ bao giá». Câu há»i như rÆ¡i và o khoảng không gian hun hút. Trá»i vẫn còn Ä‘ang mưa, dù đã kéo suốt đêm qua...
Ãá»— Thà nh (Thanh SÆ¡n)
BBT Nguyệt San Giao Mùa
I . Thơ _______________________________________________________________________
| 1. Quên | ______Sương Mai | |
| 2. Sáng Muà Ãông | ______Võ Thị Xuân Ãà o | |
| 3. Nụ Hôn Huyá»n Sá» | ______Song Châu Diá»…m Ngá»c Nhân | |
| 4. Bến BỠNgà n Năm | ______Phạm Vũ Anh Nam | |
| 5. Ta Yêu Nhau Không Lấy Nhau ... | ______(-q.t) | |
| 6. Nhớ Huế | ______Trần Thị Hà Thân | |
| 7. Ãêm Trên Sông | ______BÃch Hà | |
| 8. Có Duyên...Còn Nợ..! | _______NXVK_ | |
| 9. Túi Thơ | ______Hoà ng Trúc Giang | |
| 10. Hai Tâm Hồn Má»™t Trái Tim | ______Ngá»c An | |
| 11. Khát | ______CC | |
| 12. Bà i Hát Trên Mồ Xưa | ______Trầm Tư | |
| 13. Tiếng Ãêm Và Tim Bóng Tối | ______Hà n Trân | |
| 14. Mưa Chiá»u | ______Duy Văn | |
| 15. Khi Ãá»i Nghiêng, Tình KhÆ¡i | ______Nguyá»…n Ãăng Tuấn | |
| 16. Còn Có Em Bên Ãá»i | ______Nháºt Khánh | |
| 17. Dăm Vần Thơ Ngu Ngơ ...! | ______tn | |
| 18. Mưa Rơi | ______Tân Văn | |
| 19. Tình Yêu | ______Lâm Huân | |
| 20. Ngoan Nhé, Mà y Æ i ! | ______Hoa Cá» | |
| 21. Cho Tôi | ______Nhược Thu | |
| 22. Nghiêng Bên Dương Cầm | ______Trần Hoan Trinh | |
| 23. Sóng Nhạc Trên Vách Núi | ______Trưá»ng Ãinh | |
| 24. Gió Ngang Sợi Tóc | ______Linh Vũ | |
| 25. Anh Ãi Phố Ãã Lên Ãèn | ______Ngô Thy Vân | |
| 26. Mưa Chiá»u Ká»· Niệm | ______Nguyá»…n Vạn Thắng | |
| 27. Hẹn | ______Và nh Khuyên | 28. Dòng ThÆ¡ ... Viết Chưa Xong | ______Tá» Nhi | 29. Hoà i Cổ | ______Gia Phong | 30. Cho Má»™t Nụ Cưá»i | ______Mạc Phương Ãình |
II . Văn _______________________________________________________________________
| 1. Mối Lương Duyên _______ Nguyen Cuong Andy |
| 2. Ngưá»i Tù Chăn Bò Ở Gia Trung (kỳ 2) ___________ Phan thái Yên | 3.Mùa Nước LÅ© ( kỳ 13) ___________ Trần Công Nhung |
| 4.Vá»...(tiếp) ___________ Thanh SÆ¡n |
| 5.Ngà n Năm Mây Trắng -Yên Bình và Ngá»c An ___________ Lê Má»™ng Nguyên |
| 6.Cảm Tưởng VỠMột Phim à Châu: Better Luck Tomorrow ___________ Trần Viết Minh Thanh |
III . Ngà n Lá»i Ca (kỳ 5)________________________________________________________________
| 1. Nhạc Tình Giữa Muà Kháng Chiến _______________________________ NS Phạm Duy |
IV. Những Bức Thư Tình...________________________________________________________________
| 1. Thư Tình Mỗi Tháng _______________________________ DHH |
V. Nghiên Cứu________________________________________________________________
| 1. Nhà văn PHAN KHÔI má»™t vì sao lạc (kỳ 2) _______ Nguyá»…n Quý Ãại |
| 2. Và i à NghÄ©a Truyá»n Thống Hùng Vương _______ GS Trần Gia Phụng |
| 3. Há»™i Chứng Hô Hấp Cấp TÃnh Nặng (SARS) _______ Bác sÄ© Nguyá»…n Văn Ãức |
| 4. Ä‚n Tiệm _______ Bác sÄ© Nguyá»…n à Ãức |
| 5. Não Bá»™ Ngưá»i Già _______ Bác sÄ© Trần Mạnh Ngô |
VI. Tin Tức, Văn Há»c, Nghệ Thuáºt__________________________________________________
| 1. Nhạc: Chiá»u Xuống Paris _______ Ngô Thụy Miên |
| 2. Thi Táºp: Hóa Ra Lần Cuối Em Buồn Nghỉ ChÆ¡i _______ Nguyá»…n Nam An |
| 3. Nhạc Vũ Thư Nguyên _______ Giao Muà |
| 4. Website của nhạc sĩ Phạm Duy _______ Giao Muà |
VII . Nhạc __________________________________
| 1. Nhạc : Chiá»u Xuống Paris _______ Trưá»ng Ãinh - Ngô Thụy Miên |
| 2. Nhạc : Thôi Vá» Ãi Ta ÃÆ°a _______ Cung VÅ© - Nguyá»…n Ãăng Tuấn |
VIII . Hộp Thư Toà Soạn__________________________________
| 1. Nhắn Tin/Trả Lá»i Bạn Ãá»c _______ Ban Biên Táºp |
I . Thơ __________________________________________________
II . Văn___________________________________________________________
Nguyen Cuong Andy 2. Ngưá»i Tù Chăn Bò Ở Gia Trung Phan thái Yên
Phan thái Yên
3. Mùa Nước Lũ ( kỳ 13)
Trần Công Nhung Thanh Sơn
Thanh Sơn
5. Ngà n Năm Mây Trắng cá»§a Yên Bình-Ngá»c An
Lê Mộng Nguyên ( Paris)
Lê Mộng Nguyên (Paris) 6. Cảm Tưởng VỠMột Phim à Châu: Better Luck Tomorrow
Trần Viết Minh-Thanh
Trần Viết Minh-Thanh
III . Ngà n Lá»i Ca (kỳ 4)__________________________________________ 5 . Nhạc Tình Giữa Muà Kháng Chiến Nhạc SÄ© Phạm Duy
Phạm Duy
IV . Những Bức Thư Tình_____________________________________________ DHH
DHH
~~~/~~((@
V . Nghiên
Cứu_____________________________________________ 1. Nhà văn PHAN KHÔI một vì sao lạc (kỳ 2)
Nguyá»…n Quý Ãại
Nguyá»…n Quý Ãại 2. VÀI à NGHĨA TRUYỀN THUYẾT HÙNG VÆ¯Æ NG Trần Gia Phụng
Trần Gia Phụng 2. HỘI CHỨNG HÔ HẤP CẤP TÃNH NẶNG (SARS) BS. Nguyá»…n Văn Ãức
(Severe Acute Respiratory Syndrome) BS. Nguyá»…n Văn Ãức Bác sÄ© Nguyá»…n à Ãức
Kỳ nà y, má»i quà độc giả Ä‘á»c bà i viết cá»§a BS. Nguyá»…n à Ãức, vá» má»™t vấn đỠrất thá»±c tế. Bác sÄ© Nguyá»…n à Ãức Bác sÄ© Trần Mạnh Ngô
Kỳ nà y, má»i quà độc giả Ä‘á»c bà i cá»§a BS. Trần Mạnh Ngô, viết vỠóc, má»™t cÆ¡ quan còn nhiá»u Ä‘iá»u chúng ta chưa hiểu rõ. Bác sÄ© Trần Mạnh Ngô VI. Giá»›i Thiệu - Tin Tức, Văn Há»c, Nghệ Thuáºt
___________________________________________________
1. Nhạc bản : Chiá»u Xuống Paris
2. Hóa Ra Lần Cuối Em Buồn Nghỉ Chơi
3. Nhạc Vũ Thư Nguyên
4. Website của nhạc sĩ Phạm Duy
VIII . Hộp Thư Toà Soạn
___________________________________________________
Thể lệ để nháºn Nguyệt San Giao Muà :
1) Ãể và o danh sách cá»§a NSGM (subscribe),
xin gá»i email vá» TrungKy@hotmail.com
Ãịa Chỉ Liên Lạc:
Nguyệt San Giao MuÃ
Nguyen Cuong Andy
Ãang say sưa nằm trên chiếc ghế bà nh phòng khách để theo dõi tráºn football tá»›i hồi gay cấn, tôi bá»—ng giáºt mình nhá»m dáºy vì có tiếng Ä‘iện thoại reo vang . Ãầu giây bên kia là má»™t giá»ng phụ nữ nghe quen quen :
- Mình Æ¡i ! Ãến Lord & Taylor ở Galleria đón em nhé . Em shopping xong rồi . Hôm nay há» có onsale hÆ¡n hai chục phần trăm, em mua suốt sáng đến giá» nhiá»u đồ quá em mang không xuể .
Rồi đổi sang giá»ng âu yếm và êm ái, ngưá»i phụ nữ tiếng quen quen đó nói tiếp :
- Bữa nay em xà i hết limit của cái Visa rồi . Mai mình apply cái khác nghe . Hôm nay ngà y trực mãn, sao kế đô, em cúng ông táo, em kiêng, đừng có la em .
Mắt tôi bá»—ng dưng hoa lên, hai lá»— tai tôi bắt đầu lùng bùng nghe không còn rõ lá»i nà ng nữa . Lúc nà y trên mà n ảnh truyá»n hình, Terrel Davis cá»§a Denver Broncos Ä‘ang ôm banh, lách qua hai tacklers rồi chạy thẳng và o endzone giữa những tiếng reo hò cuồng nhiệt cá»§a thao trưá»ng . Nhưng tai tôi đã ù Ä‘i . Những tiếng được tiếng mất vang lên từ chiếc phone, như Lord & Taylor . . . Galleria . . . shopping . . . Visa . . . limit . . . , vùn vụt bay và o mà ng nhÄ© tôi, ở đó có những sợi giây thần kinh như chiếc âm thoa chuyển sá»± rung động cá»§a âm thanh thà nh má»™t thứ tÃn hiệu và truyá»n lên óc, từ óc những tÃn hiệu đó lại trải qua má»™t lượt processing nữa để biến thà nh những signals mà não bá»™ có thể hiểu được và phiên dịch ra được . Cả má»™t quá trình váºn chuyển đó thưá»ng thì chỉ diá»…n ra trong khoảng phần mưá»i giây đồng hồ . Nhưng có lẽ, óc tôi bị đặc cứng vì hung tin cái Visa đã vượt limit, nên tôi cứ ú á»› mãi, cổ há»ng nghẹt lại, vợ tôi chá» mãi không thấy tôi trả lá»i nên lại lên tiếng :
- A lô . . . Anh Tiến . . . Anh có nghe tiếng em không ?? A lô ??
Ãằng hắng má»™t lúc cổ há»ng tôi má»›i thông lại . Tôi lắp bắp mãi cố nói thà nh lá»i :
- Là m sao em . . . xà i hết được ? Limit cá»§a card mình tá»›i gần chÃn trăm cÆ¡ mà ?
Có tiếng giáºn dá»—i ở đầu giây bên kia :
- Eo Æ¡i ! Anh sắp sá»a bần tiện, bá»§n xỉn, keo kiệt vá»›i em phải không ? Cả năm Galleria há» má»›i onsale có má»™t lần . . . Em diện em đẹp cho ai ? Em Ä‘eo nữ trang để cho ai được sang vì vợ, nở mà y nở mặt vá»›i bạn bè ?
Tôi luống cuống chống chế vì biết mình vừa lỡ phun ra một câu của một đấng phu quân kém hà o phóng :
- Ãâu có . . . Anh đâu có nói gì đâu nà o ? OK, em chá» nghe . Anh lại đón em ngay .
Hấp tấp thay quần áo, bá» mặc tráºn TV football vá»›i Brett Farve Ä‘ang dẫn banh trong má»™t drive ngoạn mục từ 5-yard line lên gần tá»›i khung thà nh Denver, tôi vá»™i vã ra xe lên đưá»ng đón vợ, trá»±c chỉ khu thương mãi sang trá»ng Galleria, là cái nÆ¡i mà tôi chỉ nghe đến tên cÅ©ng đủ phát ghét, còn hÆ¡n dân Do Thái khi nghe nhắc đến tên trại táºp trung Auschwitz bên nước Ba Lan . Tôi mÆ¡ ước nếu được là thị trưởng Houston, sắc lệnh đầu tiên tôi ký sẽ là lệnh đóng cá»a Galleria, và tất cả các tiệm chuyên bán đồ mắc như JCPenney, Foleys hay Dillards . Chỉ cho hai tiệm được tồn tại hoạt động là Kmart và Walmart, và tÃch cá»±c trợ giúp mở rá»™ng các tiệm Thrift Store . Còn những cá»a hà ng nữ trang như Bảo Ngá»c, Minh Trà và Ãồng TÃn, các chá»§ nhân dứt khoát là phải ra tòa và tá»± nguyện đóng cá»a, tà i sản xung và o công quỹ; để dà nh tà i trợ cho các trung tâm counseling chuyên an á»§i tâm thần cho những anh chồng cặm cụi Ä‘i là m kiếm tiá»n để cho vợ tiêu xà i hoang phà . . .
Suy nghÄ© lan man, tôi đã vượt má»™t cái đèn đỠ. May mà không có chuyện gì xảy ra . Gần đưá»ng ra freeway, xe chạy ngược xuôi, gió lá»™ng à o à o hai hà ng cây nghiêng lá báo hiệu má»™t tráºn mưa rà o sắp đến . Lòng tôi bá»—ng dưng dịu lại . Vì tôi đã hình dung ra dáng vợ tôi tươi cưá»i đứng trước gương ngắm nghÃa bóng mình trong bá»™ dress má»›i, say sưa ướm đôi earings lên và bắt tôi phải chá»n cho nà ng bá»™ bông tai đẹp nhất trong há»™p nữ trang cá»§a nà ng . Ngà y xưa Trụ Vương còn mong ước đổi ngà n và ng để được lấy nụ cưá»i cá»§a nà ng Ãắc Ká»· . Bây giá», tôi mất có và i trăm bạc mà nhìn thấy khuôn mặt vợ mình sung sướng nâng niu mấy chuá»—i ngá»c trai lên cổ quay qua quay lại trong gương, thì có gì đâu mắc má» . Ãừng kẹo vá»›i vợ quá như thế chứ, tôi nhá»§ thầm . Tôi huýt gió má»™t bản nhạc vui, để xua Ä‘i ná»—i tiếc cá»§a . Nhưng chỉ được má»™t lúc là tôi biết mình Ä‘ang tá»± an á»§i cho ná»—i lòng cá»§a mình tan nát . Vì tôi thừa hiểu, hoà ng đế Trụ Vương ngà y đó có cả muôn kho báu trong thiên hạ . Ngà n lượng và ng thì có nhằm nhè gì . . . Còn tôi thá»i nay, cÆ¡ nghiệp vốn liếng tÃnh ra từ đầu đến chân vị chi còn có má»—i cái credit card . Nay Ä‘i đứt thì có chết cá»a tứ không, hở giá»i !
oOo
Trên thiên hạ khắp chốn giang hồ năm châu từ Âu sang à nếu há»™i liên hiệp phụ nữ quốc tế có tổ chức má»™t cuá»™c tranh giải vô địch quần thoa vá» sá»± là m dáng, đại lãn và đoảng vị trong giá»›i anh thư, chắc Ãt ai đủù bản lãnh qua mặt được má»™t nhân váºt cá»§a vùng Southwest ở Houston Texas, má»™t ngưá»i đã từng hăng hái đóng góp đáng kể và o sá»± là m già u cho các ngà nh kỹ nghệ cosmetic, fashion và jewelry tại thà nh phố nà y . Ãó chÃnh là ngưá»i vợ yêu dấu cá»§a tại hạ .
Bùi thị Thu Sương, tức tên nà ng, tức vợ tôi - sinh ra áp út trong má»™t gia đình đông chị em . Thưá»ng trong những gia đình lắm con gái, chỉ và i chị lá»›n má»›i hay phải giúp mẹ là m bếp, nên má»›i có cÆ¡ há»™i phát triển tà i năng gia chánh . Còn áp út như Sương, Ãt khi phải hạ cố đến long thể vì nếu có việc gì phải là m, như đã nói trên trong nhà đã có sẵn má»™t hệ-thống đệm - buffer zone - gồm bốn bà chị hà ng ngà y giúp mẹ cÆ¡m nước quét tước dá»n dẹp giặt giÅ© . Má»—i lần các chị sai nà ng là m gì thì mẹ nà ng hay bảo :
- Em nó còn bé đừng bắt nó phải là m việc nhà tội nghiệp . Ở được với mẹ ngà y nà o còn sướng ngà y ấy, mai sau đi lấy chồng là khổ .
Nghe váºy, Sương thÃch lắm . Vả lại, tay chân nà ng vốn rất ư là vụng vá», nên chẳng ai muốn giao Sương trách nhiệm nấu nướng vì sợ phải tiêu thụ dùm những món nà ng là m há»ng . Ai lại muốn ăn cÆ¡m khê, thịt kho cháy, cá chiên mà lòng ruá»™tù phèo phổi vẫn còn nguyên trong bụng bao giá» ! Y phục nhá» Sương á»§i, ai lại muốn mặc vá»›i ná»—i lo ngay ngáy là thể nà o không có vết cháy nám cÅ©ng má»™t li biến thà nh ba bốn li như chÆ¡i bao giá» ! Do đó, cà ng Ãt việc giao, Sương cà ng Ãt cÆ¡ há»™i táºp sá»± và ngà y cà ng lưá»i và vụng hÆ¡n . Cà ng vụng, Sương cà ng Ãt bị ai giao việc . Cứ như thế, cái vòng luẩn quẩn mà môn tâm lý xã há»™i há»c gá»i là "vicious cycle" nà y đã là m cho Sương, ngưá»i vợ mai sau cá»§a tôi năm đó trở thà nh má»™t phụ nữ phương tây ngay từ những ngà y còn ở trong (trứng) nước .
Vả lại, Sương còn có má»™t triết lý sống khá vững và ng . Nà ng cho rằng đối vá»›i phái nữ, trên Ä‘á»i quan trá»ng nhất không phải sá»± đảm Ä‘ang khéo tay hay là m; mà là việc Ä‘á»m dáng nom sao cho mát mắt là đủ . Nà ng có má»™t niá»m tin mãnh liệt là cái nết dù quan trá»ng đến đâu, rồi cÅ©ng sẽ bị đánh chết tươi bởi cái đẹp . Và nà ng xem chừng thà nh công mỹ mãn trên bước đưá»ng vạch ra từ thá»i niên thiếu . Vì vừa lá»›n há»c má»›i lá»›p tám lá»›p chÃn, Sương đã trông vẻ mặn mòi, đã có dáng nét hứa hẹn cho má»™t dung nhan yêu kiá»u trong má»™t tương lai không xa lắm . Vá»›i mái tóc Ä‘en mướt xoã ngang vai, khoé miệng cưá»i răng khểnh và đôi mắt nhung huyá»n trong sáng, Thu Sương đã là niá»m mÆ¡ má»™ng cá»§a bao gã trai non chung trưá»ng cùng lá»›p, đủ loại từ những chà ng nhút nhát chỉ dám trao thư cho đến những anh bạo dạn ngà y ngà y đón đưá»ng đưa lá»i tán tỉnh, cả đến mấy tay hung hãn kèn cá»±a bịch nhau toé khói để hy vá»ng được nà ng chú ý . Sá»± “đắt hà ng†cá»§a Sương, đã đóng má»™t phần không nhá» và o sá»± hình thà nh cái cố táºt đại lãn mà đã Ä‘eo Ä‘uổi nà ng cho đến trá»n Ä‘á»i .
TÃnh đại lãn đáng yêu ấy cÅ©ng má»™t phần do sá»± tin tưởng lá»i thầy bói mà ra . Ngà y đó, có má»™t đấng chuyên hà nh nghá» nói láo ăn tiá»n tiếng Mẽo bồi gá»i là turtleshell feeler, ông Má»™ng Dần, ngưá»i cùng là ng bố Sương đã phán từ khi nà ng chỉ má»›i mưá»i ba mưá»i bốn cái trăng tròn:
- Tôi xem lá số tá» vi con bé nà y, ông bà không phải lo đưá»ng chồng con cho nó . Sao đà o hoa nằm ngay trong cung mệnh, lá»›n lên chẳng phải Ä‘i đâu, cứ ở nhà là tá»± nhiên sẽ có ngưá»i tranh nhau đến rước !
Ở trong bất cứ má»™t gia đình đông con gái và o thá»i buổi chiến tranh là m xã há»™i ta lâm tình trạng thiếu cò thừa hÄ©m, ná»—i kinh hoà ng nhất cho các bà mẹ là năm tháng qua Ä‘i mà các cô con cứ ỳ cán cuốc, không thấy cô nà o chịu ca bà i "má»™t lần khép nép từ biệt mẹ cha" để ra ở riêng . Thế cho nên cái guarantee phun ra từ miệng ông tiên tri Má»™ng Dần rằng Sương, mai mốt somehow, someway sẽ có ngưá»i đến rước, thá»±c đúng là má»™t thứ insurance policy, thuá»™c loại premium-fully-covered . Còn phải lo táºp nấu ăn táºp là m bánh mứt là m gì cho mệt thân ! Còn phải lo há»c may vá thêu thùa là m chi cho tổn thá» ! Cho nên, Sương cứ thế mượt mà óng ả lá»›n lên, quan niệm cuá»™c Ä‘á»i như là má»™t cuốn phim mà nà ng đã biết trước sẽ diá»…n biến ra sao; như trong cuốn Sleeping Beauty có nà ng công chúa tuy Ä‘ang nằm chết nhăn răng nhưng chắc chắn rồi cuối phim cÅ©ng sẽ được chà ng hoà ng tá» nước láng giá»ng tìm đến trao tặng nụ hôn, sống dáºy và được mang vá» hoà ng cung sống Ä‘á»i Ä‘á»i hạnh phúc .
Tháºt là chạy trá»i không khá»i số . Mr . Má»™ng Dần, the Nostradamus Ä‘oán mò thế ấy mà đúng phong phóc . Quả nhiên Ãt năm sau, đất Sà i Thà nh nẩy ra má»™t gã trẻ tuổi ngu ngốc trong má»™t phút men lòng dợn sóng ma dắt lối quá»· đưa đưá»ng đã tá»± ý dẫn xác đến nhà Sương nạp mạng, cố công là m quen và “rước†Sương y lá»i sấm truyá»n cá»§a ông thầy tá» vi; để rồi lãnh thẹo ngà n thu má»™t kiếp . Cố nhiên gã đó chÃnh là tôi .
oOo
Vâng, nói theo thÆ¡ cá»§a Duyên Anh thì lúc ấy, Trần Ãăng Tiến "tôi khá» khạo lắm ngu ngÆ¡ lắm, chỉ biết yêu thôi chẳng biết gì" . . . Má»›i há»c hết năm dá»± bị, là ba mươi tháng tư xảy đến . Sà i Gòn nhốn nháo kẻ mất ngưá»i còn, Sà i Gòn sống trong hồi há»™p và tuyệt vá»ng . Công sở đóng cá»a, công chức triệu táºp Ä‘i há»c nhiá»u khoá cải tạo tư tưởng . Các đại há»c biến thà nh địa Ä‘iểm giảng dạy chÃnh trị . Tôi bá» ngay nợ bút nghiên, ra Ä‘á»i mưu sinh để tránh bá»n sinh viên băng đỠngà y nà o cÅ©ng vác súng Ä‘i vòng quanh trưá»ng rình ráºp những phần tá» lạc háºu chưa giác ngá»™ đưá»ng lối và chá»§ nghÄ©a cách mạng . Vả lại, gia đình tôi bắt đầu sa sút nhiá»u, đồ đạc trong nhà cứ theo nhau ra chợ đúng theo khẩu hiệu cá»§a thà nh uá»· là “nhà sạch nhà , phố sạch phố†. Dần dần má»i thứ sạch banh cả . Ra chợ Lê Thánh Tôn, chợ Minh Mạng chạy cò đủ thứ hà ng láºu như đồng hồ bút máy cho đến la-dô tá»§ lạnh, tôi kiếm cÅ©ng đủ sống, lây lất chá» ngà y tìm đưá»ng vượt biên . Ãây thá»±c là má»™t nghá» vất vả . Sà i Gòn Ä‘ang thá»i kinh tế xuống dốc trầm trá»ng, lại bị cắt hẳn liên lạc vá»›i thế giá»›i bên ngoà i, hà ng nháºp từ các nước Âu Mỹ không còn nữa; hà ng ná»™i địa cÅ©ng ngưng sản xuất . Nhu cầu thì nhiá»u mà không có mặt hà ng tiêu dùng nên những thứ vứt Ä‘i không ai nhặt bây giá» cÅ©ng bán được giá . Các món đồ tầm thưá»ng ngà y xưa như cassette, bà n á»§i Ä‘iện nay bá»—ng trở nên quý báu vô cùng . Thị trưá»ng chợ trá»i do đó má»›i có dịp phát triển . Những chợ nà y má»c lên như nấm ở khắp nÆ¡i trong mưá»i má»™t quáºn Sà i Gòn . Dân chợ trá»i thuá»™c đủ thà nh phần xã há»™i, từ những ngưá»i buôn bán chuyên nghiệp có tiệm trước 75 nay bị đóng cá»a phải chà o hà ng ngoà i đưá»ng; hay đám lưu manh chuyên sống bằng sá»± lừa đảo nhá nhem; và nhiá»u nhất là những dân tay mÆ¡ xưa nay chưa há» chạy mánh nay túng tiá»n cÅ©ng ráng bon chen há»c nghá» chồm hổm .
Tôi thuá»™c loại ngưá»i sau cùng trong nhóm nêu trên . Ãồng nghiệp cá»§a tôi là những chị vợ gương mặt lúc nà o cÅ©ng buồn tá»§i vì có chồng Ä‘i cải tạo, chỉ mong sao tiá»n chạy cò bữa nay đủ để mua và i ổ bánh mì cho đám con; hay những thầy cô giáo cÅ© nay đã từ biệt thiên chức cầm cục phấn và cây thước đứng giữ cá»a Khổng sân Trình . Cá»a Khổng giỠđã sÆ¡n mà u Ä‘á», sân Trình nay đã nhuá»™m mà u tang . Thầy Bùi Khương gốc Huế dạy Anh Văn trưá»ng tôi giá»ng nặng chình chịch mà tiếng Việt cá»§a thầy sau cả ná»a khoá há»c tôi má»›i bắt đầu nghe ra nổi (còn tiếng Anh cá»§a thầy thì cứ gá»i là forget it, giá»i xuống mà hiểu), ông giáo trung há»c yêu nghá» kiến thức uyên bác vá»›i má»™t dáng dấp tiên phong đạo cốt ngà y xưa, bây giá» sáng sá»›m đạp xÃch lô ở chợ Nguyá»…n tri Phương, gần trưa ra đứng ngã tư Trần quốc Toản - Nguyá»…n văn Thoại bán nhông và lÃp xe đạp . Gặp lại thầy Khương má»™t buổi chiá»u trên phố, tôi nhắc lại lá»i thầy ngà y xưa thá» rằng sẽ sống chết vá»›i nghá» giáo trá»n Ä‘á»i . Thầy cưá»i lá»›n nhe hà m răng và ng khói thuốc Và m Cá» :
- Hồi tau ná»i tụi mi câu rá»a tau đâu biệc tụi giại phá»ng shau nì chá»§ng vô như ri ! Già i há»c . . . Già i há»c bi chừ chị cá» nược mà đoại !
Ãt lâu sau tôi được tin thầy Khương Ä‘i tù vì tá»™i loan những nguồn tin phương hại tráºt tá»± công cá»™ng . Số là thầy có có ngưá»i cháu bên Úc gá»i vá» tỠđơn đã dịch ra tiếng Việt do chÃnh phá»§ Úc phát ra để đăng ký di dân . Chẳng biết cái “tuy ô†đó tháºt hay giả, nhưng thầy đã đưa cho má»™t ngưá»i bạn xem tỠđơn; ông bạn nà y Ä‘em photocopy ra và i chục bản Ä‘em phát cùng là ng xóm; thế là oan gia đại sá»± . Ông bạn bị tóm trước, khai ra thầy Khương rồi hai ngưá»i rá»§ nhau vô Ãại-Lợi nằm và i năm dưỡng lão .
oOo
Ãứng đưá»ng lâu ngà y, con mắt tôi lúc nà o cÅ©ng đăm đăm nhìn xem “hà ng†đến chưa; hay dá»± phòng công an ruồng bắt, mái tóc cháy nắng đỠquạch, nước da tôi thà nh Ä‘en xạm, ngưá»i tôi gầy quắt lại, đã xấu trai sẵn lại cà ng xấu hÆ¡n . Ãôi khi nhìn và o gương tôi cÅ©ng ngán ngẩm cho nhan sắc chim sa cá lặn cá»§a mình . Vóc tôi nhá» con lại hÆ¡i lùn, kèm vá»›i cái trán kém thông minh và cặp mắt chỉ độc má»™t mà . Tôi vốn mang biệt hiệu Tiến hà từ nhá» vì đôi mắt giống hình hai sợi chỉ . Cái biệt hiệu quái ác do lÅ© trẻ cùng trưá»ng trung há»c đặt cho đã dÃnh liá»n vá»›i Ä‘á»i tôi má»™t cách khó chịu . Ãến khi lên năm thứ nhất, môi trưá»ng đại há»c Ãt ai biết ai, không còn bị gá»i là Tiến hà nữa, tôi đã tưởng thoát kiếp . Nhưng mắt tôi vẫn không mở lá»›n ra, dáng dấp tôi vẫn không gây ấn tượng cho ai nên các cô sinh viên Khoa Há»c không ai để ý đến tôi . Chỉ có mẹ tôi chú ý đến tôi . Khi trước tôi còn Ä‘i há»c, mẹ tôi chưa lo lắm . Khi thôi há»c ra chợ trá»i buôn bán, mẹ tôi má»›i bắt đầu ưu tư cho đưá»ng vợ con cá»§a thằng quà tá» . Mẹ tôi thưá»ng chép miệng than vá»›i mấy bà bác :
- Hoà i cá»§a cái thằng Tiến Ä‘ang há»c được . Thằng đã không tinh không tướng lại thôi há»c, con gái đứa nà o nó chịu . . .
Còn bố tôi quả là ngưá»i lạc quan, thưá»ng dặn dò :
- Con ạ, đừng nghe lá»i mẹ mà y . Trăm ngưá»i bán vạn ngưá»i mua . . . Thế gian nà y chá»a có hết đà n bà đâu mà lo ! Ở ngoà i chợ thấy đứa nà o nó chăm chỉ, chịu thương chịu khó, tảo tần, tiết kiệm, khéo chân khéo tay thì cố là m quen nó mà lấy . Chá»› có quà ng và o cái đứa se sua, móng chân móng tay sÆ¡n bóng vá»›i lại chuyên ăn hà ng chợ mà chết đấy, mai mốt cứ hầu nó mà chá»› . . .
Tôi nghe thế cÅ©ng không biết phải trả lá»i sao . Bố tôi không nháºn ra thằng con mình đâu phải thứ danh giá, bảnh trai chi mà ra Ä‘iá»u kén chá»n . Tuổi thanh niên hăm ba cá»§a tôi, sinh ra trong chiến tranh, và o Ä‘á»i khi mất nước, há»c hà nh lem nhem, nay phải bươn bả lặn lá»™i kiếm ăn nên tình hình kiếm vợ không mấy chi sáng sá»§a lắm . Những tiểu thư khuê các con các ông nhà già u trong mấy biệt thá»± khu tôi ở đã theo gia đình Ä‘i nước ngoà i từ 75 . Phố chợ La Cai chỉ toà n rặc những A Múi, Sáu Nhá», Sen Lùn . Và i cuá»™c tình bâng quÆ¡ thoáng qua Ä‘á»i tôi vá»›i mấy em bạn chợ nói trên, chỉ là để khoả lấp chuá»—i ngà y trống vắng . Thưá»ng thì tôi dắt ngưá»i tình há» Ä‘i coi cải lương, rồi ghé xe mì quảng là m tô há»§ tÃu trong những lần hò hẹn . Không mối tình nà o last quá ba tháng . Có lẽ vì sá»± bất tâm đầu . Chẳng hạn như Sen Lùn; khi vô coi cải lương ngồi cạnh tôi thưá»ng say sưa ca ông ổng theo lá»i diá»…n viên trên sân khấu vì thị coi Ä‘i coi lại vở tuồng nhiá»u lần nên thị đã thuá»™c là u . Và i lần liên tiếp như thế, tôi chán quá nên gà i số de ngay . Còn Sáu Nhá» ngưá»i tình năm trước thì lại mê ăn ốc vặn . Buổi dating đầu tiên, nà ng rá»§ tôi ra ngã sáu Chợ Lá»›n đến má»™t quán ốc lá»™ thiên, quầy hà ng ở giữa, bạt poncho căng tứ phÃa cho khách . ChÃn mươi chÃn chấm chÃn phần trăm khách hà ng là phụ nữ . Có lẽ quá quen vá»›i chá»§ quán nên Sáu Nhá» thản nhiên múc hai dÄ©a ốc luá»™c đầy có ngá»n đẩy ra trước mặt tôi má»™t dÄ©a vá»›i má»™t chén mắm gừng bá»± rồi tấn công dÄ©a cá»§a nà ng . Thanh toán xong, nà ng “lụm†luôn dÄ©a cá»§a tôi vì tôi bảo không biết ăn thứ ốc ấy, sợ Ä‘au bụng . Buổi xi-nê tối hôm đó, mùi ốc và mắm gừng từ miệng Sáu Nhá» phát ra ôi quá nồng nà n là m tôi cảm thấy chân lý tu là cõi phúc tình là dây oan tháºt chà lý . Cuối cùng là A Múi, nà ng Trung Hoa có cái tên rất Ä‘iện ảnh Hồng Kông là Lâm Tiểu Muá»™i, tuy là ngưá»i coi được mắt nhất trong đám girlfriends cá»§a tôi, thì lại có problem sá» dụng tiếng Việt không được khéo lắm . Nà ng chuyên gá»i tôi bằng nị hoặc mà y, và gá»i ngưá»i khác - bất cứ ai - là nó . Thà dụ như khi nà ng thá» thẻ nói vá» mối tình ngang trái cá»§a tôi và nà ng “tui thương nị mắc má»› gì thằng cha tui mà nó đòi quánh tuiâ€, nghe tháºt không mùi mẫn chút nà o . Tôi sá»a hoà i không được nên đà nh phải ca bà i Lá»i Cuối cá»§a Từ Công Phụng - Thôi, còn tìm đến nhau là m gì .
Tuy vất vả nhưng nghá» chợ trá»i cÅ©ng có những phút nghỉ ngÆ¡i, thưá»ng và o ban trưa . Những buổi trưa nắng ế hà ng, tôi thưá»ng ghé sạp cÆ¡m chị Mạch lỠđưá»ng La Cai, má»™t quầy ăn trưa hạp khẩu và hạp ngân sách nhất cá»§a tôi, là m má»™t dÄ©a thịt kho tầu dưa giá béo ngáºy, hoặc tô sưá»n rim Ä‘áºu hÅ© Ä‘áºm đà . Chị Mạch là má»™t ngưá»i đà n bà béo trùng béo trục, lúc nà o tay chân ngưá»i ngợm cÅ©ng bóng nhẫy mồ hôi nhưng vẫn tươi cưá»i như hoa, luôn miệng Ä‘on đả không ngá»›t chà o má»i khách ăn trưa đến và đi . Hiếm thấy ai ngá»t miệng chuyện trò bằng chị . Lần nà o cÅ©ng váºy, Ä‘i ngang qua hà ng cÆ¡m cá»§a chị, vừa chưa kịp dá»±ng chiếc xe đạp và o gốc cây me sần sùi khoá lại, tôi đã nghe tiếng chị Mạch vang lên :
- Cáºu Tiến ăn gì ? Hôm nay chị có cá sặc Long An má»›i Ä‘em lên kho rục vá»›i gừng tá»i tiêu á»›t, cho cáºu biết nếm vị ngon miá»n tỉnh .
Hoặc :
- Món má»±c khóm cá»§a cáºu nóng hổi má»›i bắc ra khá»i bếp đây ! Tháºt đấy, chẳng có ai hên như cái nhà cáºu Tiến nà y, thÃch món xà o lại đến đúng lúc . Ãể chị là m cho cáºu má»™t dÄ©a xe lá»a .
Chị Mạch vẫn nói giá»ng bắc rặc, tuy sống ở Sà i Gòn đã lâu . Giá»ng bắc kỳ quen thuá»™c vang lên giữa má»™t phố xá miá»n Nam - nhất là tại vùng bìa Chợ Lá»›n đầy những bạn hà ng ngưá»i Hoa - nghe tháºt hiếm hoi, là m tôi cảm thấy má»™t sá»± gần gÅ©i như chuyện trò vá»›i ngưá»i há» hà ng thân thÃch . Có lẽ nghe tôi nói giá»ng cùng miá»n nên chị Mạch cÅ©ng hay dà nh cho tôi những biệt đãi, như thỉnh thoảng má»™t ly trà đá free; hay lục lá»i cho tôi miếng sưá»n extra large đè trên đĩa cÆ¡m xá»›i đầy phá»§ kÃn bằng má»™t lá»›p bì và ng Ä‘áºm dúi táºn trước mặt tôi kèm thêm lá»i ân cần lo lắng như ngưá»i chị cả dà nh cho thằng em út, ná»a như mắng má» ná»a thương yêu :
- Dạo nà y gầy rá»™c ra rồi đấy . Tá»™i nghiệp . . . Ngưá»i đã gầy như con cò hương lại còn kén ăn sức đâu mà đứng nắng đứng chợ . Ä‚n khoẻ má»™t tà và o . Yếu như cáºu là m cái nghá» chợ trá»i, là m sao chạy thoát công an . Nó chưa Ä‘uổi mình đã ngã lăn đùng . . .
Rồi ngắm nghÃa tôi thêm và i giây, chị giÆ¡ tay phân bua vá»›i ba bốn ngưá»i khách Ä‘ang quây quần quanh sạp :
- Cáºu Tiến mai mốt phải kiếm con chá»§ tiệm ăn mà lấy thì sau nà y má»›i có da có thịt . CÆ¡m hà ng tôi mà cáºu Tiến còn chê thì cÆ¡m nhà là m sao mà nuốt . . .
Má»™t ông thá»±c khách quen tên là Sáu Hiển chạy xÃch lô ngồi bên cạnh tôi Ä‘ang gỡ cái xương sống con cá nục chiên để lá»™ ná»a miếng thịt cá nạc trắng muốt, nghe thấy quay sang góp chuyện :
- Ãầu dãy nà y có con nhá» Tư bán bánh ướt coi cÅ©ng đằng đặng, chị quen nó hôn chị Hai Mạch ? Là m mai cho cẩu Ä‘i . Lấy nó ngà y ăn hai cữ bánh ướt nhưn tôm không cÅ©ng đủ máºp đại . . . Hay là con nhá» Tám há»™t vịt lá»™n ? Trá»i đất, chỉ ná»™i nó liếc má»™t cái là mấy thằng hay mua há»™t vịt thiếu cÅ©ng bắt ngán không dám quịt . Cáºu Tiến hiá»n là nh phải gả cho mấy đứa lanh lanh má»™t chúc . . .
Tôi chỉ nhìn quanh, bẽn lẽn cưá»i trừ . Má»›i ngoà i hai mươi, há»… nghe tá»›i chuyện vợ con là tôi hay thẹn . Lại nghe tiếng bà Xuân Hương, bạn hà ng chợ trá»i cá»§a tôi, vừa trá» tá»›i nghe chuyện liá»n bắt vô :
- á»i cái thằng Tiến nà y mà hÆ¡i đâu lo cho mệt . Hồi hổm tui thấy nó vá»›i con Sáu Thanh Vân Ä‘i Hà o Huê coi cải lương . Tụi nó chở nhau ngồi ôm eo sát rạt !
Câu chuyện vá» háºu váºn vợ con cá»§a tôi Ä‘ang dòn tan giữa chị Mạch và mấy ngưá»i khách quen, thì bá»—ng nghe tiếng má»™t ngưá»i con gái vang lên từ đưá»ng lá»™ :
- Chị Æ¡i em Ä‘áºu rồi !
Tôi quay lại . Má»™t ngưá»i con gái khoảng mưá»i tám, tóc thá» xoã vai, hấp tấp dá»±ng chiếc xe đạp và o lỠđưá»ng rồi Ä‘i nhanh đến bên chị Mạch . Thiếu nữ có gương mặt từa tá»±a chị Mạch nhưng thân hình nhá» nhắn trong bá»™ đồ bá»™ mà u xanh vá»›i đôi mắt ngây thÆ¡, miệng cưá»i răng khểnh . Nà ng ngồi xuống bên cạnh chị Mạch, rÃu rÃt nói tháºt nhanh không kịp thở, không để ý đến ai xung quanh :
- Em Ä‘áºu hạng tư trong trưá»ng . Con Hà , con Trang, thằng Khánh cÅ©ng Ä‘áºu hết . Chúng nó Ä‘ang ở nhà mình, má nấu bún bò khao tụi nó ăn . . .
Nà ng còn nói nhiá»u nữa nhưng tôi không nghe ra, không nháºn ra nà ng nói gì . Tai tôi ù Ä‘i vì lúc ấy tâm hồn tôi rung động lắm (chứng lùng bùng lá»— tai má»—i khi nghe hoặc thấy sá»± xúc động còn Ä‘eo Ä‘uổi tôi cho đến bây giá») . Nếu gá»i đó là cú sét ái tình thì nó ắt phải mạnh cỡ 2,500 volts, 60 hertz và 1,000 megawatts vì lúc đó tôi đã ngồi ngẩn ngÆ¡ bá» dở bữa cÆ¡m trưa, mặt nghệt ra, mắt không chá»›p dán đăm đăm nhìn ngưá»i con gái .
oOo
Buổi gặp gỡ đầu tiên cá»§a chúng tôi là như thế . Hai mươi năm sau trên đất khách, lòng tôi vẫn ấm lại má»—i khi nhá»› đến phút ban đầu . Nhưng hình như chỉ có mình tôi còn ấn tượng vá» ngà y hôm đó, chứ Sương thì chỉ nhá»› lá» má» . Má»—i khi tôi nhắc đến cái thuở ban đầu lưu luyến ấy, Sương chỉ mỉm cưá»i :
- Ai thèm để ý tá»›i anh . Lúc ấy ngưá»i ta con gái Ä‘ang mÆ¡n mởn . . .
Nhắc cách chi nà ng cÅ©ng không chịu nhá»› bất cứ má»™t chi tiết nà o cá»§a ngà y hôm ấy . Có lẽ tiếng sét chỉ giáng và o má»™t mình tôi, còn nà ng, nà ng lấy tôi chỉ vì chịu thua ngón võ “thứ nhất đẹp trai thứ hai mặt dầy†cá»§a gã Trần Ãăng Tiến ngà y ná» ? Ãôi khi tôi tá»± an á»§i, có lẽ Sương cÅ©ng xúc cảm hồi hôm gặp tôi, nhưng vì tá»± ái nên không bao giá» chịu thừa nháºn chăng ?
Nhưng cần gì . Tôi biết Sương yêu tôi nhiá»u lắm . Bằng chứng là nà ng đã chẳng chăm chỉ mua sắm chưng diện Ä‘á»u Ä‘á»u để tôi được nở mà y nở mặt vá»›i chúng bạn và đeo vô số nữ trang cho tôi được tiếng chiá»u vợ đấy ư ?
Suy nghÄ© miên man chuyện ngà y xưa, xe tôi đã Ä‘áºu trước parking cổng và o cá»§a cái tiệm mang tên Lord & Taylor đáng ghét . Sương đã đứng chá» sẵn bên đống thùng đồ má»›i mua, tươi tắn như má»™t bông hoa quỳnh buổi sáng . Nà ng rÃu rÃt cưá»i nói như thưá»ng lệ, quên bẵng anh chồng Ä‘ang ruá»™t xót như dầm, lòng Ä‘au như cắt :
- Suýt nữa là em miss cái big sale ngà y hôm nay . Cả ba tiệm onsale cùng má»™t lúc, anh bảo có lạ không . Tiệm Foleys, JCPenney, vá»›i Lord&Taylor má»—i tiệm bá»›t mưá»i mấy phần trăm đó .
Ngừng một giây nà ng khoan thai nói tiếp :
- CÆ¡ há»™i onsale ngà n năm má»™t thuở nên sức mấy mà em để lỡ . Ãã xà i hết cái Visa rồi, nên em phải dùng đến personal check, ký thêm cho nó cái check sáu trăm rưởi nữa cho đủ . À nà y anh, account mình còn bao nhiêu nhỉ ? Liệu được sáu trăm rưởi không ?
Tôi chỉ còn sức để nghe được đến thế . Tai tôi lại bắt đầu ù đi . . .
(Phần II, tiếp theo và hết)
2.
Công việc chăn bò tưởng đơn giản thá»±c quả khó khăn cho ngưá»i thương binh phải chống nạng gổ băng đồi, trèo mương, dẫn bò tìm vùng có cá» non. Từ rạng sáng, sau khi lãnh khẩu phần cÆ¡m độn khoai và bi-đông nước, lúc vệ binh dẫn các tổ lao động Ä‘i thà nh xâu dà i lên rẫy thì anh lê nạng gổ dẫn bò xuống đồi Ä‘i tìm ăn đến chạng vạng tối má»›i vỠđến trại. Gần đây ngưá»i thương binh vui mừng tìm ra được vùng đồi cá» mượt xanh, không xa suối, cho bò ăn no tắm mát, tuy phải chịu khó chống nạng Ä‘i xa. ÃÆ°á»£c ăn no và khá»i phải thồ kéo nặng nhá»c suốt ngà y, con La nhanh chóng lấy lại sức lá»±c. Tuy còn gầy còm nhưng những lằn trÅ©ng giữa xương sưá»n cạn dần.
Má»™t buổi chiá»u sau khi chống nạng trèo dốc vỠđến trại, anh cá»™t bò và o chuồng cạnh khu nhà vệ binh rồi mệt má»i vá» láng. Bụng đói cồn cà o mà thân xác thì chỉ muốn nằm váºt ra ngÅ© vùi. Ngưá»i thương binh ngạc nhiên khi thấy đông đủ bạn tù Ä‘ang ngồi quanh chá»ng tre cá»§a anh chỠđợi. Giữa chá»ng nhô cao má»™t váºt gì đó được Ä‘áºy kÃn bằng chiếc tấm đắp. Má»i ngưá»i nhôn nhao tranh nhau bảo anh nhắm mắt chá» nghe hô 1, 2, 3 xong má»›i được mở ra. Anh lặng ngưá»i nhìn trừng trừng chiếc chân giả trên chá»ng tre mà nước mắt hân hoan đầm đìa trên má. Lá»i cảm Æ¡n chiến hữu, tình bạn, tình ngưá»i, khản nghẹn trong ná»—i vui ngần ngáºt choáng váng. Anh chợt biết rất rõ mình có thể đứng thẳng và thách thức má»i Ä‘iá»u. Những bà n tay nhân háºu đã nắm chặt lấy nhau tá»± tại thì có sá chi chút cÆ¡ hà n khổ nghiệt.
Gần ná»a tháng qua, bạn tù trong láng đã âm thầm Ä‘o đạc chiếc chân cÅ© cá»§a anh rồi cùng nhau góp tà i năng sáng kiến hoà n thà nh chiếc chân má»›i. Chân đẻo bằng gổ cây căm-xe rất tinh xảo. Phần để cá»™t nối và o bắp vế được là m bằng nhá»±a bá»c da rất công phu vá»›i những sợi dây da có nẹp cà i chắc chắn.
Ngưá»i hy sinh cái xách da tốt , má»™t bạn tù lá»›n tuổi, nói đùa.
- Có "chưn đứng" rồi thì ráng chăn bò cho máºp để hôm nà o cách mạng chia cho má»—i đứa má»™t miếng thịt để nhét kẻ răng ăn mừng nghe "đồng chÃ".
Buổi tối hôm đó, ngưá»i thương binh mừng quá quên ngá»§. Anh gắn chân và o, Ä‘iá»u chỉnh tá»›i lui, táºp Ä‘i hằng giá».
Chỉ và i ngà y sau khi ngưá»i thương binh có chân má»›i, giữa má»™t buổi há»c táºp chÃnh trị sau giá» lao động, quản giáo gá»i anh đứng dáºá»µ Cách mạng khen ngợi anh đã khắc phục tá»± là m chân gổ để Ä‘i, không cần nạng và không lệ thuá»™c và o chân giả Má»· Ngụy để lại. Cách mạng chà công vô tư sẽ giúp đở anh nâng cao năng suất lao động cải tạo. Từ nay ngoà i công tác chăn bò tăng nhanh trá»ng lượng, má»—i ngà y cách mạng tạo Ä‘iá»u kiện để anh đóng góp thêm và o chỉ tiêu lao động sản xuất các bạn tù phải là m. Tối hôm đó, tay xách chiếc đòn gổ cùng bước vá» láng, tổ lao động cá»§a anh có thêm câu chuyện để cùng nhau cưá»i qua đêm.
Hà ng ngà y dẫn bò xuống tắm ở giòng suối chân đồi, ngưá»i thương binh gợi chuyện rồi trở thà nh thân máºt vá»›i ông già ngưá»i Rhadé má»™t mình giá» cháu ở cái chòi rẫy bên bá» suối. Ãứa bé trai chưa đầy bốn tháng mà cha mẹ phải bỠở nhà nhá» ná»™i trông để Ä‘i là m rẫy xa cho hợp tác xã nông nghiệp. Má»—i ngà y há» phải ra Ä‘i từ rạng sá»›m đến tối mịt má»›i vá» lại chòi. Ông ná»™i già yếu chẳng có chi ngoà i nước cÆ¡m pha muối để nuôi cháu. Lần anh trao cho ngưá»i Thượng già nhúm đưá»ng cát trắng quáºy trá»™n và o nước cÆ¡m, nhìn đứa bé ngon là nh nuốt trá»n từng muá»—ng ngá»t ngà o mà lòng anh bà ng hoà ng xúc động. Từ đó, má»—i lần bạn tù sá»›t cho chút đưá»ng cát, tán đưá»ng, nắm muối, dúm bá»™t ngá»t anh Ä‘á»u không quên ngưá»i bạn vong niên nghèo khó bên bá» suối. Ông già Rhadé cÅ©ng cảm tấm lòng ngưá»i bạn Kinh khổ nạn, chỉ anh giăng bẫy đặt lá» giúp tổ lao động "cải thiện" bá»a cÆ¡m tối. Gặp ngà y "trúng mối" anh hà há»ng cất dấu mang vá» trại con cá nhá» hay chú thá» con bằng nắm tay ngá» nghệch sa bẫỵ Ngưá»i và bò vá»›i những tấm tranh oằn lưng đếm từng bước mệt nhá»c trên con dốc dà i trở vá» trại má»—i chiá»u hôm.
Mùa hè cải tạo thứ hai Ä‘ang đến trên vùng đà y ải núi non vá»›i những tráºn mưa tầm tã nghiêng xám đất trá»á»‹ Mưa nguồn lê thê đêm tù, mở trừng trừng giấc má»™ng héo hon, dá»™t nát mái hồn ngưá»i bÆ¡ phỠđất trÃch.
Má»™t buổi sáng sau cÆ¡n mưa đầu mùa, anh vá»™i vã dẫn bò lên đồi, thở ra nhẹ nhá»m đứng nhìn những tấm tranh bện xong xếp gá»n gà ng bên đống lá tranh đã phÆ¡i chất khô ráo trong chòi. Anh thầm cảm Æ¡n ngưá»i bạn vong niên. Nghe lá»i khuyên cá»§a ông già Rhadé, anh "tranh thá»§" mấy hôm liá»n dá»±ng chòi. Mái lá lợp xong ngà y trước vừa kịp cho tráºn mưa rừng khai mùa rầm rỉ suốt đêm.
Gã vệ binh đứng nhìn xoi bói hồi lâu cái chòi tranh nép mình bên gốc sao già rồi bá» Ä‘i vá» phÃa sưá»n đồi nÆ¡i ngưá»i thương binh Ä‘ang cắt tranh. Quẩn bên anh là con bò Ä‘ang phe phẩy Ä‘uôi gặm cá». Hắn chăm chú đứng quan sát ngưá»i thương binh vá»›i cái chân gổ Ä‘ang nhanh nhẹn Ä‘i lại gom tranh vừa cắt thà nh bó.
- Anh bảo quản chất liệu lao động như thế là tốt lắm.
Câu nói gợi chuyện tan rá»›t trong tiếng cá» tranh xà o xạt. Hắn nhìn cảnh đồi êm vắng rồi yên tâm vác súng bá» Ä‘i. Bước chân ngưá»i lÃnh miá»n Bắc vất vả leo quãng dốc đất mòn trÆ¡n tuá»™t. Ãôi dép lốp bình-trị-thiên không còn Ãch lợi gì cho hắn và o lúc nà ỵ Ngưá»i vệ binh lúi húi tháo dép xách taỵ Hắn bấm từng bước chân trần rịn thấm đất đỠcao nguyên ướt loang như máu.
Tiếng khóc sÆ¡ sinh đòi sữa vẳng lên từ cái chòi rẫy bên bá» suối nghe mà nao lòng. Ãã mấy hôm nay anh và các bạn tù chẳng còn chút đưá»ng nà o để là m ngá»t thÆ¡m miếng nước cÆ¡m loãng nhạt. Tiếng khóc đúng cá» nghe như tiếng kẻng báo cÆ¡m buồn bã là m anh cảm thấy đói. Khẩu phần cÆ¡m độn mì bá»›i theo, chỉ lưng ná»a cái lon gi-gô, anh ăn trá»n vá»›i muối mà chẳng thấm và o đâu so vá»›i cái bao tá» lép. Ngưá»i thương binh thở dà i vói tay lấy cái bi-đông nước treo bên gốc cây sao. Anh tháo chân, ngồi tá»±a vách chòi, lặng lẽ uống từng ngụm nước.
Chênh vênh trên dãy đồi chồm cúi và o nhau nghiêng ngã, và i cụm mây xám vướng vÃu trôi trên nóc cánh rừng giang váºt vá» gió núi. Con La chán cá», chạy quanh quẩn hồi lâu ở lưng chừng đồi rồi ung dung phe phẩy cái Ä‘uôi lông Ä‘en mượt, đủng đỉnh bước vá» chòi. Tiếng long cong phát ra từ những mẫu trúc Ä‘eo quanh cổ, Ä‘á»u đặn theo bước chân, nghe buồn buồn như tiếng mõ thiếu vắng âm vá»ng ngân nga cá»§a lá»i kinh tụng. Con bò đứng lại trước chòị Tiếng trúc im bặt. Ãứa bé cÅ©ng đã thôi khóc từ má»™t lúc nà o đó, có lẽ đã được Ná»™i dá»— dà nh, ngá»§ qua cÆ¡n đói. Buổi trưa núi rừng ngút ngà n vắng lặng, mÆ¡ hồ tiếng gió đùa quanh tà ng cây sao nắng in bóng lá.
Ngưá»i thương binh lạ lùng nhìn con bò anh chăn sóc hà ng ngà ỵ Anh nhá»› lại con bò trÆ¡ xương đứng âu sầu trước sân nhà hợp tác xã hai tháng trước đâỵ Bụng con La no tròn xuôi theo bá» lưng đầy đặn, bóng á»ng mà u lông và ng sáºm, chẳng còn chút vết tÃch nà o cá»§a dãy xương sưá»n đói khổ. Anh lê ngưá»i đến bên con bò, vuốt ve lên lá»›p da bụng tròn căng. Dãy bầu vú á»ng mịn chút mà u hồng mÆ¡n man giòng sinh động Ä‘ang chuyển mình trong rạt rà o nhụy chồi hé nụ. Ngón tay anh bất chợt sá» lên núm vú rịn nhá»±a hồi sinh rồi sá»ng sỠở đó. Trong cÆ¡n mÆ¡ rất tháºt, ngưá»i thương binh cúi đầu xuống vùng phÆ¡n phá»›t hồng son. Anh nuốt giòng sá»a thÆ¡m, thấy mình trở vá» bên thuở sÆ¡ sinh sữa mẹ ẳm bồng.
Tiếng khóc cá»§a đứa bé từ bá» suối vẳng lên khiến ngưá»i thương binh bừng tỉnh cÆ¡n mê, nhìn xuống chân đồị Trong ná»—i hạnh phúc trà n bá», anh dẫn con bò mẹ chạy nhanh vá» phÃa bá» suối.
Con La hiá»n từ nhìn ngưá»i Thượng già ẳm đẩy miệng cháu và o dãy bầu vú mịn mà ng. Khả năng thiên bẩm giúp đứa bé hả miệng nút chùn chụt giòng sá»a ngá»t từ bà mẹ má»›i. Ngón tay nhá» bé tham lam, sá» nắn mân mê từng bầu vú Ä‘ang hồi rịn rà n chất sống. Con La ngẩng cao đầu, miệng phát ra tiếng gá»i nghé trầm trầm run dà i và o ná»—i nhá»› nà o đó xa lăng lắc. Bầy con trai gái cá»§a mẹ. Những con bò đực, bò cái, vừa lá»›n đã bị sung công. Ãứa con nà o vẫn hà ng ngà y thồ kéo khổ ải, bụng thiếu cá» khá»™ Ãứa con nà o đã bị bức tá» và o những ngà y lá»… há»™i vừa quạ Ãứa con nà o sắp theo số phần cá»§a mẹ, chỠđến phiên mình là m hiến váºt cho cuá»™c liên hoan máu thịt so Ä‘o. Tiếng gá»i nghé như chuổi âm nhạc trầm láy phát xuất tá»± đáy buồng phổi uất nghẹn. Âm thanh buồn mà sinh động cá»§a sá»± sống bá»n bỉ, cần thiết, lá»›n lên, thôi thúc. Ãó cÅ©ng là âm thanh nhắn nhá»§ vá» má»™t sá»± sống Ä‘ang tá»›i hồi kết cuá»™c. Thá»i gian vẫn trôi. Má»—i hoà ng hôn vẫn xuống tiếp ngà y lên. Rồi mùa Thu sẽ đến như sá»± nhắc lại vá» má»™t định mệnh rất buồn.
Tiếng khóc vá»ng từ bá» suối khiến ngưá»i thương binh giáºt mình trở vá» vá»›i thá»±c tại. Thằng bé hôm nay sao đói sá»›m quá!? Anh thầm nghÄ©, chống tay đứng dáºy, loay hoay tra chiếc chân gổ và o ngưá»i. Anh thả mắt dà i theo con dốc vắng lặng nắng trưa. Vệt đất đỠngoằn ngoèo trưá»n lên cao dần rồi mất hút sau cánh rừng giang im rá»n má»™t mà u xanh thẩm ngút ngà n. Tia nhìn tìm kiếm dừng lại trên chiếc xe đò cÅ© ká»· vừa dừng ở cuối chân con dốc, nÆ¡i ngả ba tiếp giáp vá»›i khoảng đưá»ng nhá»±a xám Ä‘en loang lổ ổ gà . Chiếc xe đò vô tình để lại đám bụi đỠmù phá»§ quanh nhóm hà nh khách vừa xuống xe rồi cháºm chạp lăn bánh theo con tỉnh lá»™ cheo leo xuôi vá» hướng đồng bằng. Niá»m hi vá»ng náo nức không tên vừa nhú chợt lả tả lụn tà n theo giấc mÆ¡ ngà y không tưởng. Ngưá»i thương binh thất vá»ng nhìn dáng hai gã vệ binh tay cầm súng Ä‘ang cắm cúi leo con dốc sá»i. Anh thở dà i lên tiếng gá»i con La Ä‘ang cuồng chân Ä‘i thÆ¡ thẩn trong bãi tranh và ng hanh mà u nắng. Ngưá»i và bò buồn bã dẫn nhau Ä‘i vá» phÃa tiếng khóc.
Tháng 3, 2003
Trần Công Nhung
(Trước khi và o truyện: Ãây là câu chuyện hư cấu, nhưng lại dá»±a trên những địa danh có tháºt, má»™t và i nhân váºt có Ä‘á»i sống y như ở ngoà i Ä‘á»á»‹ Nó là câu chuyện tâm tình cá»§a những ngưá»i tôi quen. Sá»± trùng hợp tên tuổi hoà n toà n ngoà i ý muốn cá»§a ngưá»i viết.)
......
Tà u và o ga Huế khoảng 4 giá» chiá»á»¥ Anh em Nam thuê xe vá» nhà bác Ãiá»n. Ãã nhiá»u lần Ä‘i trên con đưá»ng từ ga vá» cầu Trà ng Tiá»n, sao hôm nay ngồi xÃch lô Nam thấy cảnh váºt hoà n toà n khác lạ. Nam như ngưá»i phương xa má»›i đến, trông cái gì cÅ©ng hay, cÅ©ng đẹp. Trong tâm hồn như co ùcái gì tháºt má»›i mẻ. Hai em Nam thì khá»i nói, há»i đủ thứ. Xe và o cá»a Thượng Tứ thì rẽ trái men theo bá» hồ và o sâu trong xóm. Lúc nghe tiếng cối xay chạy rá»™t rá»™t Nam biết đã đến nhà bác Ãiá»n. Nhác thấy Nam, bác đã reo lên :
- A, cáºu Nam trở vá» tá» !
Mấy anh em Ãăng chạy lại mừng rỡ, phụ xách đồ vô nhà . Má»i ngưá»i xúm lại há»i chuyện Nam. Nam ngồi xuống giưá»ng rồi kể những gì đã xẩy ra phÃa bên kia vÄ© tuyến 17. Bà Ãiá»n thả cây guáºy bá»™t, đến bên Nam :
- Răng cáºu trở lại ?
Nam chưa kịp trả lá»i, mấy anh em Ãăng đã nhao lên :
- Ngoà i đó răng anh?
- Ngưá»i ta di cư nhiá»u không ?
- Anh có thấy Việt Minh không?
Má»—i ngưá»i má»™t câu ồn cả nhà , bà Ãiá»n phải gắt lên :
- Tụi bây há»i dữ rứa răng cáºu trả lá»á»‹ Tình hình răng cáºu Nam ?
- Dạ thưa Bác lá»™n xá»™n lắm, ngưá»i ta bá» Ä‘i rất nhiá»u, lúc đầu cháu tÃnh ở lại nhưng khi biết tình thế không xong, cháu phải Ä‘i .
- Mà răng đi có ba anh em ?
- Mẹ cháu vì còn nhà cá»a và còn bốn đứa nhá» nên không Ä‘i được. Cháu tÃnh hai năm sau, tổng tuyển cá», thống nhất cÅ©ng không lâu .
Bác Ãiá»n sá»±c nhá»› Ä‘áºu xay chưa xong, la lên :
- Thôi đi là m hết đi .
Ãám con bà tản rạ Nãy giá» chỉ Loan, cô con gái lá»›n cá»§a bà là không há»i Nam câu nà ỠÃến chiá»u, công việc hÆ¡i vản, Nam thưa vá»›i bà Ãiá»n ý định xin tá túc cá»§a mình. Bà vui vẻ nháºn lá»á»‹ Bà nói :
- ÃÆ°á»£c rồi mấy anh em cứ ở đây vá»›i bác, có chi ăn nấỵ
Ba anh em nằm má»™t giưá»ng. Ngưá»i Ä‘á»i thưá»ng nói : "Cháºt bụng chứ cháºt chi nhà ", Nam thấy đây là trưá»ng hợp Ä‘iển hình. Nhà bác Ãiá»n lụp xụp á»p ẹp, thấy là biết nhà nghèo như thế nà ỠNhưng, tấm lòng cá»§a bác quả là nhân háºá»¥ Nam lo công việc ngay ngà y hôm saụ Trước tiên là dò tin lá»›p sư phạm cấp tốc. Ãã có thông báo thi tuyển và o cuối tháng 9. Còn 20 ngà y nữa hết hạn nạp đơn. Nam chạy gặp Liêm, ngưá»i bạn thân, há»c trên Nam má»™t lá»›p, má»›i Ä‘áºu Trung Há»c kỳ rồị Nam há»i mượn bằng cá»§a Liêm, ra Quáºn sao, sau đó dùng corrector sá»a lại tên mình. Bạn nghe cÅ©ng có lý nên sẵn sà ng cho Nam mượn. Nam lẳng lặng thá»±c hiện ý đồ cá»§a mình không ai haỵ Nam mang ná»™p thẳng hồ sÆ¡ tại Nha Há»c Chánh trong Thà nh Ná»™i, chá» ngà y nháºn giấy gá»i Ä‘i thị Việc thứ hai là đến thăm ông bà Gia, Nam yên chà sẽ tiếp tục lại công việc, má»—i tháng có đủ tiá»n cÆ¡m gởi cho bà Ãiá»n. Nam mừng thầm, cho rằng má»i việc Ä‘á»u trôi chảy theo ý mình. Không ngá», ông bà Gia đã dá»n nhà đi nÆ¡i khác. Há»i thăm có ngưá»i cho biết ông đổi vô Phan Thiết. Nam thấy lòng buồn tháºt buồn, buồn vì không còn thấy những khuôn mặt dá»… thương cá»§a chị em Hà . Nam suy nghÄ© vá» thá»±c tế cá»§a hoà n cảnh mình, bá» nà o cÅ©ng phải kiếm công việc là m thêm dù chỉ tạm bợ. Số tiá»n mẹ cho, giá»i lắm c4ng chỉ tiện tặn được và i tháng.
Hai tuần lá»… sau, Nam nháºn được má»™t bì thư mà u và ng gởi qua Bưu Ãiện. Nam nghÄ© đây là giấy báo thi, lòng mừng lắm nhưng cố giữ yên lặng, vì việc là m khuất tất, Nam không muốn lá»™ cho ai biết dù vui hay buồn. Lúc bóc thư xem, Nam tái xanh mặt mà y, ngưá»i choáng váng muốn ngã. Thế nà y thì tiêu sá»± nghiệp rồi, Ä‘ang trong hoà n cảnh bÆ¡ vÆ¡ lạc loà i mà còn bị nạn nữa thì nhá» và o đâụ Nam thấy rõ việc dại dá»™t cá»§a mình. Nha Há»c Chánh đã khám phá ra vụ giả mạo bằng cấp cá»§a Nam nên gởi giấy đòi Nam đến trình diện Giám Ãốc để giải quyết. Nam quá ngây thÆ¡, bằng có số danh bạ, chỉ cần láºt sổ ra là thấy số bằng, tên aị Nam có sá»a trong sổ được đâụ Việc hết sức đơn giản, váºy mà Nam cho là diệu kế. Lúc đối diện ông Giám Ãốc, Nam thú tháºt hết má»i chuyện và xin tha thứ. Ông Giám Ãốc nói má»™t câu lạnh tanh:
- Vá» chá» giấy gá»i ra tòa
Nam tối tăm mặt mà y, không còn biết van xin thế nà o nữạ Nam như má»™t cái xác không hồn di chuyển ra khá»i phòng ông Giám Ãốc. Mấy ngà y liá»n Nam kém vui, bà Ãiá»n đã gạn há»i :
- Răng Bác thấy cháu rầu rầu mấy bữa ni, hay trong nhà có ai nói chi cháu ?
Nam gượng trả lá»i :
- Dạ không có chi mô Bác, thỉnh thoảng cháu nhớ nhà , không biết chừ mẹ cháu ra răng.
- Nếu có Ä‘iá»u chi cứ nói cho Bác biết .
Nam rất biết lòng tốt cá»§a bác Ãiá»n. Nam cố là m ra vui vẻ . Nhưng há»… đêm đến là Nam như ngưá»i quẩn trÃ, Nam bị tù rồi mấy em là m sao . Nam không buồn Ä‘i đâu nữa, nằm nhà chá» trát Tòạ Chuyện gì phải đến đã đến. Hai tuần sau, Nam nháºn được má»™t bì thư cÅ©ng mà u và ng, Nam ra chá»— riêng bóc xem. Ãúng là giấy cá»§a Tòa SÆ¡ Thẩm Huế. Tai Nam ù lên như nghe tiếng ong bay vù vù. Ãầu óc rối bá»i chẳng biết tÃnh toán saá» Chuyện khó khăn mà không thể tá» bà y vá»›i bất cứ ai . Phải bấm bụng ôm lấy má»™t mình. Nam sống trong lo âu suốt mấy ngà y liá»n. Nam định rồi sẽ nháºn hết lầm lá»—i chỉ vì hoà n cảnh éo le cá»§a mình. Ãúng ngà y giá» ghi trong giấy, Nam đến Tòa, nhân viên trá»±c đưa Nam lên lầu, Nam và o má»™t phòng khá rá»™ng, chung quanh toà n sổ sách hồ sợ Nam trình giấy cho ngưá»i đà n ông đứng tuổi ngồi sau chiếc bà n lá»›n, ông hÆ¡i cúi đầu để nhướng đôi mắt qua cặp kÃnh trắng nhìn Nam. Bằng má»™t giá»ng vừa khà n vừa khô ông há»i:
- Cáºu là Lê Ãình Nam.
Nam lắp bắp :
- Dạ..
- Cáºu có biết cáºu bị tá»™i gì không ?
Nam Ä‘iếng ngưá»i không nói gì được cả. Ông láºt bìa đựng hồ sÆ¡ mà u và ng, Ä‘á»c lẩm nhẩm rồi ngước lên vá»›i giá»ng cá»§a má»™t quan tòa :
- Tội giả mạo giấy tỠ...tù từ 6 tháng đến 3 năm.
Nam bá»§n rá»§n chân tay, đơ ngưá»i, không mở miệng được.
- Tại sao cáºu dám cả gan sá»a bằng cá»§a ngưá»i khác.. ?
- Dạ thưa cháu dại dá»™t không biết luáºt lệ ...dạ vì ..
Nam ấp úng trình bà y cảnh ngộ của anh em Nam. Ông Tòa nghe với vẻ mặt thông cảm. Cuối cùng ông nói :
- Cáºu may mắn là hôm nay ông Chánh Ãn Ä‘i công vụ không có nhà , tôi tha cho cáºu, vì tuổi còn nhá», chá»› tá»™i nà y không nhẹ đâu .
Nam mừng rỡ vừa cảm động, ông tòa tháºt nhân háºá»¥ Nam là nhà nói lá»i cảm Æ¡n .
- Thôi vỠđi lần sau đừng có dại thế nữa .
Nam ra vá» lòng vui như vừa Ä‘áºu thá»§ khoa Tú Tà ị Không ngá» mình còn may mắn như váºá»µ Nam lẩm nhẩm : "Ãúng là trong chùa có ông Thiện ông Ãc"
Chiá»u hôm đó Nam đãi má»i ngưá»i trong nhà má»™t chầu ciné. Không ai hiểu tại sao Nam Ä‘ang á»§ rá»§ lại vui như ngưá»i trúng số. Nam tá»± dặn lòng, sẽ không bao giá» là m những gì mà chÃnh mình không có. Nam cố há»c, mùa tá»›i Ä‘áºu trung há»c sẽ ná»™p đơn thị Anh em Nam lại chìm và o cuá»™c sống âm thầm cá»§a khu lao động nghèo . Má»™t thá»i gian sau Nam tìm được má»™t chân dạy kèm, 200đồng má»™t tháng, má»—i tháng anh em Nam chỉ trả tiá»n cÆ¡m có 300.
Các trưá»ng đã và o mùa thi Lục Cá Nguyệt, anh em Nam cÅ©ng há»c ráo riết. Ở Huế có cái không khà há»c táºp rất lạ. Dưới từng cá»™t đèn, tụ táºp từng nhóm năm ba há»c sinh. Há» há»c đến khuya má»›i vô nhà . Có lẽ trong nhà cháºt chá»™i, ồn à o khó mà thuá»™c bà ị Nam vừa lo phần mình vừa lo cho em, cho mấy con bác Ãiá»n. Có vất vả tháºt nhưng bao nhiêu xui xẻo Ä‘á»u qua, Nam không còn biết mệt má»i nhá»c nhằn. Nam cần cù ngà y đêm để cố đạt bằng được những gì đã phác há»a lúc đầụ Má»—i khi nhá»› đến Mẹ và Thảo, Nam thấy ngưá»i cà ng hăng hái cà ng dÅ©ng mãnh. Sau những lúc căng thẳng vì công việc, Nam thả lá»ng cho lòng mình tìm vá» những giây phút ká»· niệm năm xưạ Những cảm giác cá»§a ngà y qua ngây ngây mÆ¡ hồ. Bất giác Nam nói vá»›i hư không, "Anh sẽ vỠđón em Thảo Æ¡i". Nam thấy má»i dá»± tÃnh gần ká». Ngưỡng cá»a Trung Há»c, Nam sẽ bước qua không khó. Ãáng ra Nam đã theo các bạn thi băng từ năm Ãệ NgÅ© nếu không gặp chuyện tang chế trong gia đình. Còn hÆ¡n tháng nữa là đến kỳ thi, Nam dồn hết tâm lá»±c cho Ä‘á»an cuối vòng Ä‘uạ Má»™t tương lai tươi sáng đã hiện dần ra tước mắt.
(Còn tiếp)
Trần Công Nhung, Tel.(310) 978-8978,
email: trancongnhung@yahoá»com,
homepage:www.ltcn.net
10/01
Tình cảm nếu cứ để tuôn trà o mãi sẽ chẳng bao giá» dứt. Cho nên khi sóng lòng cá»§a con cháu dâng lên đến đỉnh Ä‘iểm thì phải có ngưá»i tìm cách ngăn chặn lại. Ãó là ông anh cả bên phÃa bà . Ông anh vẫn có tiếng là ngưá»i hay pha trò nhất nhà . Có lẽ chÃnh ông cÅ©ng đã không che dấu được sá»± xúc động vì đôi mắt ông vẫn còn thoang thoáng nét đỠau, song ông cÅ©ng cố cưá»i mà nói vã lả : thôi gia đình gặp lại nhau hầu như đầy đủ thế nà y, chắc là bố mừng lắm rồi. Và quay sang phÃa bà , ông anh nói tiếp luôn : nhất là cô, xa nhà từ ngà y lên chÃn tuổi, trải qua bao váºt đổi sao dá»i, tưởng rằng bố con, anh chị em không bao giá» còn gặp lại nhau nữa. Hôm nay cô đã vá», lại dẫn theo cả chú, cả các cháu để ông con, cháu cụ nháºn ra nhau, thế là quà lắm. Thế má»›i biết chim có tổ, ngưá»i có tông, cóc chết bao năm vẫn quay đầu vá» núị Gia đình nghe cô chú và các cháu vá» mừng lắm nên tiện thể mình tổ chức chúc thá» thà y luôn. Chẳng mấy khi đông đủ há»p mặt thế nà ỵ Ai cÅ©ng hi sinh nghỉ má»™t và i ngà y để quần tụ gặp cô chú. Và thế là máu hà i hước cá»§a ông anh nổi lên. Ông cưá»i cưá»i hả hê : để xem Việt Kiá»u vá» quê khác thế nà á»
Ông cụ đưa tay cản lại. Cặp mắt sáng quắc nhìn má»™t lượt các con cháu. Cụ đưa tay vuốt chòm râu và nhẩn nha tỠý : anh trưởng đừng nói thế khiến hai em rụt rè. Trong gia đình mình chẳng có Việt kiá»u, Việt ná»™i gì cả. Chỉ có má»™t khối thống nhất những tấm lòng nhìn vá» nhau mãi thôi. Hai em đã có công tìm vá», bố muốn những ngà y em và các cháu ở đây, tất cả hãy vun quén cho em, cho các cháu tình yêu thương cá»§a đất mẹ. Mai nà y các em lại ra Ä‘i, chân trá»i góc bể, bố muốn hai em má»—i khi nhìn lại chốn quê nhà sẽ còn nhá»› mãi ngà y hôm nay há»p mặt. Các anh chị nghÄ© chúc thá» bố, ấy thà khi còn sống giữ được cho nhau chút gì hay chút ấỵ Chứ khi trở vỠđất rồi thì cá»— bà n linh đình gì cÅ©ng chỉ cúng cho ma thôi. Sống vá»›i nhau chả tá» chả tế, đợi khi chết Ä‘i má»›i khóc bù lu bù loa, trông đến là kịch. Bố mừng gia đình 10 ngưá»i, bá» Ä‘i 2, còn 8, đứa nà o cÅ©ng ăn nên là m ra cả, cháu đầy đà n. Chả bù dạo nà á».. Cụ ngưng ngang không nói, mắt dõi vá» má»™t cõi xa xăm nà ỠTrong khoé mắt cụ long lanh có ngấn lệ.
Lần lượt các con rồi các cháu chúc tuổi cụp. Những phong bao nho nhá» trao tay, những món quà đặt cạnh. Cụ dá»ng dưng nhìn, thỉnh thoảng lại cầm món nà y cho đứa cháụ Lá»i chúc xoay quanh niá»m hi vá»ng cụ sẽ ở vá»›i con cháu thêm đến tròn tuổi thế ká»·. Trong những lá»i chúc thá», có lá»i cá»§a đứa con trai lá»›n ông bà là m cho cả nhà xúc động, ai cÅ©ng rÆ¡m rá»›m nước mắt. Cháu nói : bố mẹ con vẫn hằng mong má»™t lần vá» quê ngoại cho thoả lòng. Chúng cháu đã được nuôi lá»›n lên bằng hình ảnh ao cá, vưá»n cam và ngôi nhà thá» tổ. Hôm nay được vỠđây, chúng cháu má»›i hiểu nổi vì sao mẹ cháu Ä‘i mà vẫn luôn nhắc nhở vá» là ng. Hôm nay vỠđây nháºn nÆ¡i mẹ cháu đã sinh ra, đã lá»›n lên, nháºn tình há» hà ng, chăm sóc, chúng cháu má»›i thấy hạnh phúc có được ngưá»i mẹ đáng quà biết bao. Lần nà y vá», không biết đến khi nà o má»›i lại có kỳ tái ngá»™. Chúng cháu mong rằng trá»i đất thương để cho bố mẹ cháu còn được ngưỡng vá»ng vá» vui vá»›i ông lần nữa. Cầu xin cho ông cố sống thêm vá»›i tuổi trá»i. Cầu xin cho các bác, các cáºu, dì luôn để ông được vui để lá»i ước mong cá»§a chúng cháu sẽ trở thà nh sá»± thá»±c.
Cụ ngồi đó như má»™t cây trưá»ng sinh bóng ráºm. Cụ đón nháºn những tấm lòng, tình cảm cá»§a cháu con. Những ngón tay run run gõ nhịp nhẹ như những nốt ghi chép và o máy vi tÃnh lá»i thương yêu tha thiết. Thỉnh thoảng cụ lại nhấp môi, không rõ là để chặn ná»—i trà o dâng nà o đó hay để nén Ä‘i má»™t giông bão cuá»™c Ä‘á»i.
Lá»i chúc đã giáp vòng. Các con cháu chá» lá»i cụ căn dặn. Ai cÅ©ng im lặng chá». Sá»± im vắng đến nghe rõ tiếng vo ve cá»§a má»™t con ruồi bay qua lúc đó. Cụ ngồi thong dong lâu, rất lâu, rồi má»›i nói : Ông cảm Æ¡n các anh, các chị, các cháu đã chúc thá» cho ông. Ông mừng thấy con cháu đầy nhà . Tuổi già chồng chất trên hai vai ông xem chừng đã thấy nặng. Ngưá»i ta bảo Ä‘a thá» là đa phúc, riêng ông nghÄ© Ä‘a thá» lại Ä‘a nhục. Sống đã chẳng đỡ đần được con cháu chút gì thì nghÄ© chỉ thêm cháºt đất. Ông nghÄ© đến tuổi nà y có vá» vá»›i các cụ thì cÅ©ng quá lứa rồi, còn tiếc chi mà bám vÃu cuá»™c sống. Ông chỉ vui là bây giá» bà đã có má»™t nÆ¡i nằm yên vị, cạnh bên bà các anh chị đã dà nh sẵn má»™t khoảnh cho ông. Nếu sá»›m hôm ông nằm xuống, được dặt cạnh bên bà là mừng lá»›n lắm rồi. Chỉ cần nghe tiếng cây reo, nhìn xuống con đưá»ng dốc lượn, ông cÅ©ng thấy mình hạnh phúc lắm. Ông có Ä‘i đột ngá»™t, các anh chị, các cháu cÅ©ng đừng thương Ä‘au, nuối tiếc. Ai chẳng má»™t lần phải qua cầu ly biệt. Chén cháo lú giúp chúng ta quên cuá»™c sống kiếp trước lẫn kiếp sau. Nhưng đó là lẽ vô thưá»ng cá»§a Ä‘á»i ngưá»á»‹ Mây nà o há»p để chẳng tan. Nắng đẹp tươi rồi sẽ đến lần mưa bão. Lá xanh sẽ trở và ng. Hoa xinh rồi tan vỡ. Biết cái có có không không như thế má»›i thấy bá» nhau không phải là chuyện lạ. Có ai Ä‘á»i kiếp cứ giữ mãi sá»± gần cáºn bên nhau.
Như má»™t báo trước vá» má»™t lần gặp cuối. Ãó là lần gia đình ông vá» thăm cụ kịp lúc cụ còn. Bởi vì đưá»ng Ä‘i ngà y má»™t khó, biết lần sau vá» liệu có còn quấn quÃt bên cụ nữa chăng ?
(còn tiếp)
Hay là "Tình trong giây phút mà thà nh thiên thu" (Sonnet d’Arvers - Khái Hưng)
"Bút hiệu Yên Bình do Ngá»c An sáng tạo đặt cho anh khi Ngá»c An giá»›i thiệu anh và o là ng thÆ¡ văn hải ngoại ... Cuá»™c Ä‘á»i tình cảm riêng tư cá»§a anh, chúng tôi không được biết, chỉ biết rõ anh yêu thương Ngá»c An vá»›i tấm chân tình, nhưng không rõ vì sao đã hÆ¡n bốn năm quen biết vẫn giữ mãi tình thân mà không tÃnh tá»›i cuá»™c sống chung. Những ngưá»i chị ruá»™t cá»§a anh cho chúng tôi biết : Cuá»™c Ä‘á»i anh chất ngất thương Ä‘au từ tấm bé, đỗ vỡ tình yêu, Ä‘i tù Cng Sản, trở vá» há»a ngục Ä‘á», tỵ nạn nước ngoà i vá»›i diện HO, tưởng hạnh phúc trong tầm tay, nà o hay chia biệt nghìn trùng và cái chết như má»™t định mệnh, Ä‘au thương rÅ© sạch từ đây !... ngưá»i Ä‘i thân xác thà nh tro bụi nhưng hình ảnh thân thương cá»§a anh, những dòng thÆ¡ tha thiết kia sẽ sống mãi trong tiá»m thức chúng tôi nÆ¡i vùng đất tạm dung nà y !" (Nháºt Thịnh - Sacramento 09-02, Ngà n Năm Mây Trắng, tr.61). Nhà thÆ¡ cá»±u chiến binh Yên Bình Lê Xuân Hà m sinh năm 1945 tại Hà Ãông (Hà Ná»™i), sau 6 năm lao tù cải tạo, được đến Hoa Kỳ, định cư tại San Jose (California) từ 1994, nhưng không bao giá» nguôi ná»—i háºn thù :
Ôị.. những ngà y chinh chiến tháºt hà o hùng
Sao chúng ta lại là ngưá»i thất thá»§ ?
Ãể những kẻ tá»™i đồ tim dã thú
Bước lên ngai thống trị cả núi sông (Gá»i Ngưá»i Bạn CÅ©, ThÆ¡ Yên Bình 1999, tr. 26-27)
... và lẽ dÄ© nhiên chỉ muốn trở vá» thăm cố quáºn má»™t khi đồng bà o quốc ná»™i thoát khá»i gông cùm chế dã man :
Ngưá»i yêu ơị.. hiểu lòng tôi nhé
Ãâu phải chỉ mình em nhá»› thương
Ãất nước đớn Ä‘au bao tá»§i háºn
Bạo tà n còn thống trị quê hương
Nên tôi, ngưá»i lÃnh thá»i chinh chiến
Chưa trá»n nguyện thá» vá»›i núi sông
Xin giữ cùng em lá»i ước hẹn
Ngà y không còn nữa lá cá» hồng (Xin Giữ Lá»i Thá», tr. 28-29). CÅ©ng như trong ‘’30 - 4 Và Em’’, tr. 18-19), Yên Bình không ‘’dám ngăn’’ ngưá»i yêu trở vá» thăm quê mẹ, nhưng vá» phần anh, phương thế tháºt rõ rà ng :
Riêng tôi sẽ chẳng bao giỠtrở lại
Dù táºn trong lòng trăn trở nhá»› thương
Ngáºm mối căm há»n sống kiếp tha hương
Ãá»i xa xứ, ngáºp những niá»m cay đắng...
Nhưng tôi sẽ chỠmt ngà y mai tươi sáng...
Tương tá»± thi sÄ© Ãá»— Bình ( cá»±u sÄ© quan QLVNCH như YB) mà cÅ©ng là mt ngưá»i chà khà hiên ngang, đã xin gia đình thứ lá»—i, vì anh không chịu ngã gục trước những lá»i dụ dá»— hòa giải và hòa hợp quốc dân : ‘’Viá»…n xứ mây chiá»u vương dáng mẹ, Mắt buồn u ẩn mấy hà ng tre, Tuyết rÆ¡i tê tái hồn vong quốc, Mẹ xá cho con ti mun vá»... ‘’ (Mẹ, tr. Bìa cá»§a Bóng Quê)...Quả tháºt là những ngưá»i xứng đáng, không hổ danh dòng giống Lạc Việt.
Trong bà i ‘’Bản Nhạc Tình Muôn Thuở’’, trang 44-45, NNMT’’ (KÃnh tặng hương hồn nhạc sÄ© Hà ng Trá»ng), Yên Bình đến thăm nghệ sÄ© tà i hoa ở bệnh viện, lắng nghe ngưỡi tiếp tục là m ‘’Dá»± án tương lai ánh lên trong mắt’’ :
Anh nói với tôi những chuyện ngà y mai
Tôi ngồi nghe lòng bỗng cảm thấy vui
Chá» anh khá»e để nghe dòng nhạc má»›i
Chà o từ giã anh, lòng tôi mở hội
Tin rằng anh sẽ sống mãi vá»›i Ä‘á»á»‹..
trước khi được ... ‘’Tin anh mất đến vá»›i tôi lặng lẽ, Nước mắt đã khá»™.. nhưng lòng còn nhá» lệ, Thêm má»™t lần, tôi lại đến thăm anh, Giữa khói hương anh ngá»§ rất an là nh... ‘’ Bà i nà y, nhà thÆ¡ Yên Bình sáng tác năm 1999, nghÄ©a là hai năm trước khi anh rá»i bá» cuá»™c Ä‘á»i ngà y 17 tháng 9 năm 2001 tại nhà thương O’connor sau má»™t cuá»™c mổ tim. Tháºt ra đã từ lâu, anh có linh tÃnh má»™t ngà y nà o đó, anh sẽ mất vì hiểm há»a nà y :
Bấm đốt tay, mấy mùa đông trở giấc
Ná»a hồn tạ.. đã gá»i núi sông thiêng
Ná»a trái tim tạ.. ôm ấp những lụy phiá»n
Ná»a mái tóc tạ.. mà u xanh không trở lại !
... Em nói Ä‘i em... dù má»™t Ä‘á»i đưa tiá»…n
Ná»a xót xa ná»a tà n nhẫn đến khôn lưá»ng
Em nói đi, đâu là nguồn cội đau thương
Dù câu nói ấy là m ta rỉ máụ.. (Ná»a Cuc Tình Say, ThÆ¡ YB 20-08-1999, tr. 23).
CÅ©ng như trong ‘’Bão Lòng’’ (tr. 34-35) mà anh đã viết lúc còn ở miá»n Nam nước Việt năm 1962, duá»›i thá»i Ãệ Nhất Cá»™ng Hòa (1955-1963), sau khi ngưá»i yêu Ä‘i lấy chồng :
Nhưng rồị.. em đã vội sang sông
Nhìn theo ngưá»i cÅ© chết trong lòng
Xe hoa rực rỡ chỠem đó
Có kẻ yêụ.. tim rỉ máu hồng . Từ ‘’tim rỉ máu hồng’’ đến ‘’tim ta rỉ máu’’ trong bà i ‘’Mưa’’ (tr. 42-43), nhà thÆ¡ Yên Bình tiếp tục trong năm 1967 (Ãệ Nhị Cá»™ng Hòa) bị ám ảnh bởi má»™t quan niệm hãi hùng vá» máu và tim trong tương lai :
Mưa vẫn đưá»ng hoà ng tà n ác
RÃt lên những Ä‘iệu nhạc
Man rợ, man rợ, căm há»n
Trá»i đất quay cuồng... tim ta rỉ máu !
Tim và Máu theo tôi là chá»§ đỠhứng cảm cá»§a nhà thÆ¡ cá»±u sÄ© quan QLVNCH đã trải qua biết bao ná»—i gian truân trong cuc Ä‘á»i và ngay ‘’Phút giây đầu gặp em... tôi đã biết, Ãã bước và o ná»—i chết cá»§a Ä‘á»i mình’’ (Gá»i Má»™t Dòng Sông, thÆ¡ YB 30-03-2000, tr. 49). Má»™t năm rưỡi sau, Yên Bình tạ thế (ngà y 17-09-2001) sau bốn năm hạnh phúc kể từ ngà y gặp gỡ (02-08-1997) cho đến ngà y vÄ©nh biệt (17-09-2001) vá»›i nữ sÄ© Ngá»c An, má»™t ngưá»i bạn Ä‘á»i muôn thuở : ‘’Chiá»u nay tôi đến tìm em nhé, Xin hãy cho tôị.. má»™t nụ cưá»i, Tôi sẽ ôm em và o giấc ngá»§, Thiên thụ.. tôi sẽ mãi yêu ngưá»á»‹.. (Xin Má»™t Nụ Cưá»i, ThÆ¡ YB, tr. 15) :
Thôi nhé ! Từ nay xin giã biệt
Trả em vá» vá»›i cuá»™c Ä‘á»i vui
Thoáng còn nhá»› đến ngưá»i cô độc
Xin gá»i cho tôi chút ngáºm ngùị.. (Chim Anh Và ng, ThÆ¡ Yên Bình, tr. 55).
Như Hoa Lê Quang Sinh (há»™i trưởng HTTTVNHN) đã viết ‘’Thay Lá»i Tá»±a’’ (tr. 9-11) : Ngà n Năm Mây Trắng là tên thi táºp do Ngá»c An xuất bản thÆ¡ Yên Bình in chung thÆ¡ Ngá»c An được xem như là má»™t ká»· váºt quý giá giữa hai tâm hồn đồng Ä‘iệu ... Yên Bình đã ra Ä‘i quá sá»›m trong lứa tuổi còn nặng nợ tình, nặng nợ thi ca, chúng ta những ngưá»i ở lại thương tiếc anh vô cùng... Ngá»c An chà tình trá»n vẹn thay mặt chúng ta để an á»§i linh hồn ngưá»i đã khuất... Thi táºp dà y 194 trang (xb Mùa Thu 2002 nhân dịp Ãại Há»™i ThÆ¡ Tà i Tá» VN Hải Ngoại tổ chức ngà y mồng 7 & mồng 8 tháng 9-2002 tại Paris) Ä‘i đôi vá»›i CD ThÆ¡ và Nhạc ‘’Ta Gá»i Tên Ngưá»i’’ cá»§a YB-NA, gồm nhiá»u bà i thÆ¡ cá»§a Yên Bình và Ngá»c An, kèm theo nhiá»u thương tiếc cá»§a thân hữu văn nghệ sÄ© vá» mối tình dứt Ä‘oạn nhưng êm đẹp biết bao giữa hai nhà thÆ¡ rất quà mến cá»§a chúng tạ Riêng Ngá»c An là má»™t tác giả lừng danh, đã xuất bản : Tiếng ThÆ¡ Là Những ÃÆ°á»ng TÆ¡ Cá»§a Lòng (Thi táºp 1996), Rừng Thu Xưa Vẫn Nhá»› (Tuyển táºp ThÆ¡ Văn, 1998), Từ Miá»n Biển Sóng (Thi táºp 2000)... cùng 1 CD nhạc Cánh Nhạn Sầu Ãông; và Yên Bình đã đăng ThÆ¡ in chung : Mt phÃa trá»i thÆ¡ (3, 4), Cụm Hoa Tình Yêu (IV-1998, V-1999, VI-2000), Tuyển táºp Xuân Thụ.. Vá»›i thi táºp NNMT ... ‘’Ngá»c An hy vá»ng giữ lại được những ká»· niệm thân thương cá»§a anh (YB) , cùng gia đình, bạn hữu và Ngá»c An... thi phẩm nà y là cá»§a anh, dà nh cho anh cho nên được mang tên : Ngà n năm mây trắng... Anh vẫn sống mãi vá»›i thi ca, vá»›i gia đình, vá»›i bạn hữu và vá»›i Ngá»c An... ‘’ (NA viết cho YB, San Jose th. 4-2002, tr. 12). Nữ sÄ© Ngá»c An quả tháºt là má»™t nhà thÆ¡ có biệt tà i là m xúc động và rung cảm (vá»›i lối hà nh văn giản dị, sá»± đúng đắn trong tác dụng danh từ, động từ, nhằm Ä‘i thẳng tá»›i linh hồn ngưá»i Ä‘á»c. Cho nên thi sÄ© Yên Bình, ngưá»i tình quá cố cá»§a nà ng, ngay từ buổi đầu gặp gỡ đã không ngần ngại ... xin quỳ đôi chân đã má»i, Dâng cho em (Ngá»c An) mảnh Ä‘á»i còn lạị.. Dù có muá»™n mà ng... (Chá» Mùa Thu Tá»›i, ThÆ¡ YB 15-10-1997, tr. 16-17). Ôi ngưá»i đẹp VÅ©ng Tà u (miá»n cát trắng) đã chiếm cứ tất cả tâm hồn anh, trong bốn năm còn lại cá»§a má»™t cuá»™c Ä‘á»i ngà y đêm tưởng nhá»› :
Anh thấy ngưá»i yêu trong giấc mÆ¡
Trang đà i tha thướt một nà ng thơ
Cầm tay ước hẹn đêm thần thoại
Môi thắm trao nhaụ.. thá»a đợi chá» (Gá»i Tình Cho Biển, ThÆ¡ YB 10-12-1998, tr. 21).
Nhà thÆ¡ có má»™t linh tÃnh (Ä‘eo Ä‘uổi và ám ảnh tâm khảm anh) vá» sá»± mong manh, sá»± ngắn ngá»§i cá»§a má»™t mối tình mun mà ng, không ngà y mai :
Tình trong tim chẳng thể nhòa,
Thì thôi váºy nhé tôi xa bụi hồng...
Còn chi đâu nữa mà mong
Còn gì đâu nữa đà nh xong mt Ä‘á»i
Thoáng trong mÆ¡, có nhá»› ngưá»i
Xin em gá»i gió cho tôi má»™t lá»i
Thinh không tôi sẽ mỉm cưá»i
Ngà n năm mây trắng... cuối trá»i mây bay (Ngà n Năm Mây Trắng, ThÆ¡ YB 17-11-1999, tr. 25).
Yên Bình vÄ©nh viá»…n ra đị.. để lại cho Ngá»c An rất nhiá»u ‘’Thương Tiếc Yên Bình’’ (ThÆ¡ NA 17-09-2001, tr. 90-91) và đớn Ä‘au ... Cùng chung cảnh ngá»™ vá»›i bà Tương Phố khóc chồng qua ‘’Giá»t Lệ Thu’’ (1923) : ‘’Trá»i thu ảm đạm má»™t mà u, Gió thu hiu hắt thêm rầu lòng em, Trăng thu bóng ngã bên thá»m, Tình thu ai để duyên em bẽ bà ng’’, nữ sÄ© Ngá»c An đã ‘’là m thÆ¡ khóc tiá»…n anh Ä‘i ...’’, trong má»™t ngà y đầu thu , buồn táºn xương tá»§y :
... Anh có nghe không.. lá»i em tha thiết
Ãắng cay nà o hÆ¡n khúc nhạc chia ly
Buồn nà o hÆ¡n kẻ ở tiá»…n ngưá»i Ä‘i
Ãể vÄ©nh viá»…n không bao giá» tương há»™i ...
... Em tiếc cho anh, sá»›m vá» miá»n đất lạnh
Khi tuổi còn trà n nhựa sống hồn nhiên
Bước chân vui anh Ä‘i khắp má»i miá»n
Và tình cảm trong lòng anh bất diệt...
... Anh Ä‘i nhé ! bình yên theo số pháºn
Ãừng trở trăn cho hồn được nhẹ nhà ng
Trá»i Cali phá»§ trắng má»™t mà u tang
Như thương tiếc ngưá»i thợ.. vừa bạc mệnh !!!
Gần hai tháng sau, nhân ká»· niệm thất tuần Yên Bình (11-11-2001), trước má»™ ngưá»i yêu dấu, Ngá»c An không cầm được nước mắt : ‘’Anh nằm đó ! ôi, má»™t Ä‘á»i bất hạnh / Ãã lặng im và o thế giá»›i vô hình / Em kêu gà á».. anh cứ mãi lặng thinh / Lá»i máºt ngá»t theo anh vá» cát bụi ! (Tiá»…n Tình Và o Miên Viá»…n, ThÆ¡ NA, tr. 96-97). Nhà thi hà o BAUDELAIRE đã viết má»™t cách bà ẩn : ‘’ChÃnh Tá» Thần là kẻ an á»§i ta, than ôi, và là m cho ta được sống’’ (C’est la Mort qui console, hélas, et qui fait vivre), cuá»™c Ä‘á»i cá»§a Ngá»c An từ nay là những chuá»—i ngà y lâm li, chỠđợi :
Ta gá»i tên ngưá»i, giá»t lệ rÆ¡i
Xa xôi cách biệt mấy phương trá»i
Bao giỠgặp nữa tình nhân hỡi ?
Cát bụi chôn vùi năm tháng trôi (Ta Gá»i Tên Ngưá»i, ThÆ¡ NA, tr. 94-95), cÅ©ng như : ‘’Ngà n Năm Mây Trắng viết cho ta / U uẩn từng lá»i yêu thiết tha / Từng chữ, từng câu như báo trước / Má»™t ngà y vÄ©nh biệt sẽ không xa !’’ (ThÆ¡ NA, tr. 95)... Tôi đã nhấn mạnh nhiá»u lần (trên đây) khi nói đến cái linh tÃnh lạ thưá»ng nà y trong tiá»m thức Yên Bình phát biểu bằng thÆ¡ (‘’Phút giây đầu gặp em... tôi đã biết / Ãã bước và o ná»—i chết cá»§a Ä‘á»i mình’’, ThÆ¡ YB 30-03-2000, tr. 49). Ngà y vÄ©nh biệt ấy đã đến má»™t mùa thu 2001, Yên Bình ra Ä‘i, để lại cho Ngá»c An ‘’Những Ãêm Dà i Không Ngủ’’ (De Longues Nuits Blanches)
Từ ngưá»i lìa bá» ta Ä‘i
Trắng đêm không ngủ sá gì dung nhan
Nhiá»u lần dá»— giấc muá»™n mà ng
Chiêm bao ác mộng bà ng hoà ng thêm thôi
Tỉnh ra thêm ná»—i ngáºm ngùi
Ngưá»i yêu nay đã vá» nÆ¡i muôn trùng
... Và để kết cục : ‘’Còn chi để lại cho tôi ? Chỉ còn má»™t ná»—i sầu vÆ¡i tấc lòng’’ (Những Ãêm Dà i Không Ngá»§, ThÆ¡ NA, tr. 103). Tôi không dám so sánh tình yêu Yên Bình-Ngá»c An vá»›i tình yêu diá»…n tả trong bi kịch hoang đưá»ng Tristan et Iseult (Chỉ có cái chết má»›i sẽ Ä‘oà n tụ hai kẻ tình nhân), nhưng ná»—i buồn thê lương cá»§a NA còn sống sót trên cõi Ä‘á»i nà y ‘’không có anh’’ là m cho ngưá»i Ä‘á»c vô cùng xúc động, và thông cảm sâu Ä‘áºm vá»›i nà ng :
Anh đã vỠnơi đâu ?
Ãể trần gian thương Ä‘au
Em âm thầm đối bóng
Nghe từng tiếng... thu sầu (Thu Sầu, Thơ NA 2002, tr. 107).
Hoặc khi đông vá» lạnh buốt : ‘’Ai tiếc mùa Thu, thương lá rụng / Ai vỠấp á»§ má»™ng xuân sang / Cho tôi gá»i gắm niá»m tâm sá»± / Ãến chốn vô cùng cá»§a nát tan’’ (Ãông Vá», ThÆ¡ NA, tr. 112). LAMARTINE có hai câu thÆ¡ bất há»§ ‘’Chỉ thiếu má»™t ngưá»i tình yêu duy nhất, Là đá»i ta như vắng vẻ, quạnh hiu’’ (Un seul être vous manque, et tout est dépeuplé), Ngá»c An kéo dà i định mệnh cô đơn cá»§a mình (trở thà nh vô nghÄ©a), ao ước tình xưa như kẻ mất đưá»ng trên sa mạc mong được giải khát, nay chỉ còn lại ká»· niệm là m phương châm cho cuá»™c Ä‘á»i :
Xuân vỠbuồn quá cố nhân ơi !
Sao bá» ra Ä‘i chẳng má»™t lá»i
Ãể kẻ dương gian sầu lẻ bóng
Ngưá»i Ä‘i biá»n biệt chốn non Ä‘oà ị..
Vắng bóng anh rồi giữa thế gian
Còn ai tâm sự lúc đêm tà n
Vòng tay đâu nữa chuyá»n hÆ¡i ấm
Cô lẻ mình ta giữa tiết Xuân... (Khi Trần Gian Vắng Anh, Thơ NA, tr. 100-101).
Má»™t phần cá»§a thi táºp ‘’Ngà n Năm Mây Trắng’’ (trang 142-186) để dà nh cho thÆ¡ Ngá»c An nói lên tình yêu đất nước và gia đình, chứng tá» nà ng không quên chá»— chôn nhau cắt rốn (mặc dầu tình yêu đôi lứa nát tan), cha mẹ nay đã và o nÆ¡i thiên cổ :
Công cha mẹ lớn bằng non bằng bể
Giữa ngà y xuân nhìn di ảnh lệ rơi
Từ hôm nay cho đến cuối cuá»™c Ä‘á»i
Chỉ còn lại ... mùa xuân trong ảo ảnh ! (Mùa Xuân Trong Ảo Ảnh, ThÆ¡ NA 2001, tr. 171). Hướng vá» cố quáºn, nhà thÆ¡ Ngá»c An giải bà y ‘’Niá»m Ãau Mất Ải Nam Quan’’ (tr. 179) sau khi nhà cầm quyá»n Hà Ná»™i dâng lãnh thổ (hiệp định ngà y 30-12-1999) và lãnh hải (hiệp định ngà y 25-12-2000) cho Trung Quốc : ‘’Thương nước Việt bị quân Tà u lấn tá»›i, Bốn ngà n năm khà hùng không biến đổi, Dẫu xa xưa ká»m kẹp bởi quân Tà u, Ải Nam Quan cố quáºn đã vỠđâu ?’’, và ‘’Niá»m Ãau Không Quên’’ (tr. 178) vá»›i háºn vong quốc muôn Ä‘á»i, đồng bà o quốc ná»™i lầm than và ná»—i gian truân trên đất ngưá»i cá»§a những kẻ trầm luân cá»§a tá»± do ngà y xưa :
Hăm bảy năm chẳng thể quên
Sà i Gòn nay đã đổi tên mất rồi !...
Tha hương vất vả quê ngưá»i
Ãà nh thôi mang háºn má»™t Ä‘á»i lưu vong
Máu xương ngà y ấy chất chồng
Chừng nà o má»›i thấy non sông thanh bình (ThÆ¡ Ngá»c An , Tháng Tư -2002)
Ngà n Năm Mây Trắng trước hết là má»™t tán dương ca mối tình muôn thuở giữa Ngá»c An và nhà thÆ¡ bạc mệnh Yên Bình mà rất nhiá»u thân hữu đã nói lên bằng thÆ¡ văn (hoặc nhạc) muôn và n thương tiếc đớn Ä‘au (Hà Thượng Nhân, Như Hoa Lê Quang Sinh, Lynh Phương, Ngô Ãa Thiện, Nháºt Thịnh, Thiên Tâm, VÅ© Gia Sắc, Tố Nguyên, Trúc Giang, Thảo Chi, Sương Mai, Lê Xuân Hoan [Cảm tưởng vá» thÆ¡ Ngá»c An : Trùng Quang, Nguyá»…n Lý Tưởng, Nguyên Châu] . Ad vitam aeternam.
10/01
Tuần thứ hai cá»§a tháng Tư qua, giữa các phim được trình chiếu lần đầu tiên tại các rạp ở Hoa Kỳ, các phim có số thu vÄ© đại như “Anger Management, Holes, The Boothâ€, có má»™t phim cá»§a đạo diá»…n trẻ gốc Ãà i Loan, Justin Lin, vá»›i tá»±a là "Better Luck Tomorrow" (BLT) - Ngà y Mai Tốt Ãẹp HÆ¡n . Phim BLT tuy chỉ được ra mắt quần chúng tại năm thà nh phố lá»›n thôi (Los Angeles, Orange County, San Francisco, New York và Chicago), nhưng là má»™t phim được các nhà phê bình gia Ä‘iện ảnh đặc biệt lưu ý từ ngay khi phim ra mắt tại Sundance Film Festival, má»™t há»™i Ä‘iện ảnh do tà i tá» Robert Redford thà nh láºp năm 1981, để bảo trợ và khuyến khÃch các nhà là m phim ảnh độc láºp .
Phim đã được quay tại quáºn Cam, California, vá»›i con số chi phà rất khiêm nhưá»ng: $250,000, so vá»›i các phim cá»§a Hollywood. Tuy váºy, số tiá»n nà y cÅ©ng đã là m cho đạo diá»…n Lin Ä‘iêu đứng, vì là bước đầu cá»§a má»™t ngưá»i là m phim không tên tuổi, không có tay trong quen biết tại Hollywood, và là má»™t ngưá»i à Châu, vá»›i thà nh phần diá»…n viên chÃnh là à Châụ Ban đầu không có má»™t hãng phim lá»›n nà o chịu bá» tiá»n tà i trợ cho phim, và Lin đã phải rút hết ngân quỹ tiết kiệm cá»§a anh, mượn đến mức tối Ä‘a số tiá»n thẻ tÃn dụng cho phép để hoà n thà nh tác phẩm "gây-nhiá»u-tranh-cãi nà y".
Tháºt thế, khi phim BLT ra mắt lần đầu tại Sundance Film Festival, đã có nhiá»u khán giả gốc à Châu lên tiếng phà n nà n cốt chuyện cá»§a phim: Há» phê phán rằng phim đã cho dân chúng má»™t cảm tưởng không tốt vá» ngưá»i Mỹ gố à Châụ Roger Ebert, nhà báo và cÅ©ng là phê bình gia Ä‘iện ảnh lâu năm, đã đứng lên bênh vá»±c cho phim BLT. Ãể trả lá»i cho câu hạch sách vá» khÃa cạnh xấu mà đạo diá»…n Lin trình bà y trong phim vá» ngưá»i à Châu tại Mỹ, Roger Ebert đã cho cảm tưởng như sau: "Nếu phim nà y cá»§a má»™t đạo diá»…n da trắng, trình bà y vá» má»™t thà nh phần da trắng khg được tốt đẹp, thì chẳng có má»™t ai phê phán hay thắc mắc gì cả . Ãạo diá»…n Lin có quyá»n tạo những nhân váºt cá»§a ông ra sao tùy thÃch! Các vai à châu không bị bắt buá»™c phải đại diá»…n cá»™ng đồng cá»§a há» ."
Nhá» những tranh luáºn và các bà i viêt cá»§a các phê bình gia Ä‘iện ảnh, mà phim đã được má»i ngưá»i chú ý, và hãng phim MTV đã đứng ra để phát hà nh phim má»™t cách rá»™ng rãi trên thị trưá»ng . Tại quáºn Cam phim đã được chiếu tại Irvine Spectrum, má»™t rạp chiếu bóng lá»›n mà các thanh thiếu niên trẻ thÃch trong vùng thÃch đến . Ãó cÅ©ng là má»™t Ä‘iá»u may mắn cho phim. Ãạo diá»…n Lin đã phát biểu ý kiến như sau: "Tôi tháºt vui sướng khi má»i ngưá»i nói vá» phim tôi . Tôi yêu những ngưá»i thÃch phim tôi, nhưng tôi cÅ©ng yêu cả những ngưá»i ghét phim tôi . Tất cả những cảm xúc nà y đưa dẫn đến những cuá»™c tranh luáºn . Tôi mở rá»™ng vòng tay đón chà o những phim mà ngưá»i ta bà n luáºn tớị"
Chuyện phim như thế nà o mà có những ngưá»i phản đốỉ Phim nói vá» má»™t nhóm há»c sinh trung há»c gốcà Châu tại Hoa Kỳ, là những há»c sinh xuất sắc tại trưá»ng, nhưng có má»™t cuá»™c sống bá» trái: há» là m giùm bà i vở, bán đỠthi lấy tiá»n, tổ chức ăn cắp máy vi tÃnh cá»§a trưá»ng, toà n những việc là m xấu xa . Những việc nà y lại cho há» có nhiá»u tiếng tăm, được nể trá»ng trong giá»›i há»c sinh (dưới mắt cá»§a các cáºu) và đem lại cho há» rất nhiá»u tiá»n, để Ä‘i đến những tiêu xà i bừa bãi trong đó có ma túy! Biết là xấu nên Ben Manibag (vai chÃnh) muốn chấm dứt lối sống đó, nhưng rồi chuyện là m cuối cùng đã gây nên án mạng .
Ly kỳ, và kịch tÃnh quá chăng? Không đâu, cách đây mưá»i năm, tại quáºn Cam, California đã xảy ra má»™t chuyện tương tợ như chuyện phim, và đã gây xôn xao trong vùng . Các báo địa phương đã dà nh nhiá»u tuần để tưá»ng trình chuyện không tưởng nà ỵ Cáºu há»c sinh Stuart Tay, gốc Ãại Hà n, đã bị má»™t nhóm bạn giết chết, vì bất đồng ý kiến trong má»™t vụ âm mưu ăn cắp máy vi tÃnh. Stuart Tay ở vùng Tustin, quáºn Cam, há»c sinh cá»§a trưá»ng trung há»c Sunny Hills, tỉnh Fullerton. Ãứng đầu đám há»c sinh giết Stuart Tay là Robert Chan, há»c sinh ưu tú cá»§a trưá»ng. Các thà nh viên trong nhóm Ä‘á»u là há»c sinh giá»i, tương lai sẽ và o các trưá»ng danh tiếng tại Hoa Kỳ. Lý do nà o đã đưa há» Ä‘i và o con đưá»ng Ä‘en tối, cá»§a giết chóc và tù tộỉ
Chắc hẳn lý do chÃnh là vấn đỠtâm lý . Các há»c sinh à Châu được tiếng chăm chỉ, há»c giá»i, ngoan ngoãn, có nhiá»u trò dẫn đầu ở nhiá»u môn, mà tiếng Anh gá»i là "overachievers", được cha mẹ và thầy cô đặt nhiá»u kỳ vá»ng và ỠPhải chăng đây là sức ép rất nặng cho nhiá»u thanh thiếu niên, mà trong tiá»m thức tạo nên tÃnh phản kháng, muốn hà nh động ra ngoà i vòng luáºt pháp ?
Có thể giết ngưá»i hay Ä‘i ăn cắp, cÅ©ng như xá» dụng ma túy là những hà nh động phản kháng quá khÃch, phát xuất từ tâm lý phức tạp, tùy và o từng trưá»ng hợp cá nhân. Nhưng các hà nh động phản kháng nhẹ và thụ động hÆ¡n, như thanh thiếu niên bị bệnh chán nản (depression), hay khi lên đại há»c bá»—ng nhiên bá» há»c ná»a chừng ... là những hà nh động thông thưá»ng hÆ¡n . Ãó cÅ©ng chÃnh là những tiếng kêu cứu các phụ huynh phải lưu ý tớị Có má»™t mẩu quảng cáo trên truyá»n hình mục Ä‘Ãch ngăn ngừa ma túy, đã cảnh cáo trưá»ng hợp các há»c sinh há»c giá»i, được Ä‘iểm A, Ä‘iá»u là m cha mẹ yên tâm vá» con mình, nhưng tháºt sá»± không nhất thiết bảo đảm các em đủ khôn ngoan để tránh xa ma túỵ Thanh thiếu niên Ä‘ang tuổi lá»›n dá»… bị sức ép cá»§a bạn bè, tiếng Anh gá»i là "peer pressure". Ở tuổi đó rất khó từ chối mà không "thá» cho biết". Ma túy cÅ©ng như thuốc lá, là má»™t hình ảnh "cool", chứng tá» mình gồ ghá», không phải là những ngưá»i chỉ biết cắm đầu cắm cổ và o sách vở.
Chuyện cá»§a Stuart Tay không phải là nguồn cảm hứng duy nhất để đạo diá»…n Lin thá»±c hiện phim BLT . Khẳng định chỉ dá»±a phần nà o và o câu chuyện tháºt, vụ án mạng Stuart Tay, Lin đã nảy ý thá»±c hiện má»™t phim vá» bạo hà nh trong giá»›i thanh thiếu niên từ má»™t chuá»—i những vụ bạo động xảy ra tại há»c đưá»ng, mà quan trá»ng nhất là vụ cáºu há»c trò Ä‘em súng tá»›i bắn loạn và o bạn bè và thầy cô tại trưá»ng trung há»c Columbine . Cố tình giữ những nhân váºt trong phim là những ngưá»i à châu, vì đạo diá»…n Lin muốn phim mang má»™t khÃa cạnh riêng biệt . Ãiá»u quan trá»ng là anh muốn độc giả thấy là sá»± bạo động trong giá»›i thanh thiếu niên là thá»±c, và có thể xảy ra bất cứ thà nh phố hiá»n hòa nà o cá»§a xứ Mỹ .
Thế nên, đạo diá»…n Lin đã từ chối các đỠnghị thay đổi những nhân váºt chÃnh trong chuyện thà nh ra Mỹ trắng, Mỹ Ä‘en hay ngưá»i Mỹ góc Má»… . Có nhà sản xuất còn đỠnghị tà i tá» Macaulay Culkin thá»§ vai chÃnh cho phim (tà i tá» cá»§a phim Home Alone, nay khoản 20 tuổi). Ãể giảm chi phà cho phim, nhà đạo diá»…n trẻ nà y đã Ä‘i mượn và i máy móc thay vì mua và cố gắng kiếm phim trưá»ng tại những nÆ¡i không phải trả lệ phà . Trong lúc quay, các tà i tỠđến ngá»§ nhá» tại nhà cha mẹ anh . Ãôi lúc Lin cÅ©ng gặp hên . Má»™t lần gặp ca sÄ© nhạc Rap Mc Hammer tại Las Vegas, và sau buổi tâm sá»±, Hammer đã gởi biếu Lin má»™t ngân phiếu 5,000 đô .
Hình ảnh phim đầu tay cá»§a đạo diá»…n Justin Lin, được quay vững và ng, bắt mắt. Vá»›i má»™t ngân quỹ không-có-ngà y-mai (bằng tiá»n thẻ tÃn dụng), công việc cá»§a Editor (Justin Lin), và các chuyên viên quay phim là má»™t công việc khó khăn, và các phê bình gia Ä‘iện ảnh đã nháºn xét Ä‘iá»u nà y qua các loạt bà i viết vá» phim. Nhạc đệm, loại nhạc Rock, Rap, diá»…n tả cuá»™c sống vá»™i vã, cá»§a giá»›i trẻ, trá»i cho bá»™ óc, rất thà nh công vá»›i sách vở, nhưng không có hướng đị Các vai chÃnh Ä‘á»u là những tà i tá» có má»™t lý lịch kịch ảnh khiêm nhưá»ng, nhưng đã diá»…n tả vai trò cá»§a mình rất đạt. Parry Shen trong vai Ben Manibag, và cÅ©ng là ngưá»i kể chuyện, có má»™t khuôn mặt Ä‘iển hình cá»§a các há»c sinh con nhà là nh, diá»…n xuất tá»± nhiên. Cô tà i tá» Karin Anna Cheung (Stephanie), má»™t nữ tà i tá» còn rất má»›i, lần đầu tiên trong vai chÃnh, cô đúng là hình ảnh cá»§a má»™t1 cheerleader tại trưá»ng, vừa xinh đẹp lại thông minh. Nhưng theo thiển ý, tà i tá» xuất sắc nhất là Jason Tobin, trong vai Virgil Hu, bạn thân cá»§a Ben, diện mạo không được Ä‘iển trai, nhưng đã là m nổi báºt vai cá»§a mình qua tà i diá»…n xuất cá»§a anh. Virgil Hu vừa lất cất, vừa có mặc cảm tâm lý, đóng đúng vai trò cá»§a má»™t teenager, có đôi tà mạo hiểm, đùa giỡn vá»›i súng đạn, nhưng lại rất nhạy cảm. Tà i tá» John Cho (vai con nhà già u, bồ cá»§a Stephanie) là ngưá»i có kinh nghiệm trình diá»…n nhiá»u nhất, vì anh đã từng là standup comedian.
Phim lôi cuốn, vá»›i nhiá»u đối thoại đã là m cả rạp cưá»i vang, nhưng khi thảm kịch xảy ra đã gây khán giả cảm giác nghẹn há»ng. Theo má»™t nhà phê bình Ä‘iện ảnh thì phim sẽ đạp đổ những thà nh kiến mà ngưá»i Mỹ có vá» ngưá»i à Châụ
Sau khi năm thà nh phố lá»›n trình chiếu phim BLT, số pháºn cá»§a phim BLT sẽ được định Ä‘oạt bởi con số khán giả Ä‘i xem phim và o những tuần đầu . Nếu phim thu hút được má»™t số đông khán giả, thì phim sẽ được trình chiếu tại nhiá»u thà nh phố khác trên toà n quốc . Ngưá»i ta hy vá»ng phim sẽ gặt hái thà nh công tốt đẹp như phim "The Joy Luck Club", má»™t phim mà các nhân váºt chÃnh toà n là à châu, trình là ng cách đây 10 năm . Trong lãnh vá»±c nghệ thuáºt thứ Bảy, các tà i tá» và các chuyện phim à Châu chưa có má»™t chá»— đứng trên thị trưá»ng tại Hoa Kỳ . Lâu lâu má»›i có 1 phim có má»™t tiếng vang, kể cả phim ngoại quốc . Các tà i tá» Ã Châu rất khó dà nh được vai chánh . Ãạo diá»…n Lin nói: “Nếu 10 phần trăm ngưá»i à Châu đến xem phim cá»§a tôi, cÅ©ng đã đủ lắm rồi“ . Ãể đạt được con số mong má»i, và để khuyến khÃch và ủng há»™ các nhà là m phim trẻ góc à Châu, xin giá»›i thiệu "Better Luck tomorrow" cùng ngưá»i Việt hải ngoại, mà quan trá»ng nhất là dân cư tại quáºn Cam .
Ãôi dòng tiểu sá»:
· Tên tháºt là Phạm Duy Cẩn, sinh ngà y 05 tháng 10 năm 1921 tại phố Hà ng Cót, Hà Ná»™i.
· Ông sinh ra trong má»™t gia đình "là m văn há»c và trá»ng văn há»c" (theo Tạ Tỵ), là con thứ 10 cá»§a nhà văn trà o phúng xã há»™i Phạm Duy Tốn. Các anh cá»§a ông, (Phạm Duy Khiêm, Phạm Duy Nhượng) Ä‘á»u có viết văn, soạn nhạc.
· Thuở nhá», Phạm Duy từng theo há»c các trưá»ng Trung há»c Thăng Long, Cao Ãẳng Mỹ Thuáºt, Kỹ Nghệ Thá»±c Hà nh; tá»± há»c nhạc năm 1940 và viết ca khúc đầu tay Cô Hái MÆ¡ năm 1942.
· Ông gia nháºp Ä‘oà n hát lưu động năm 1943, Ä‘i hát từ Nam chà Bắc, phổ biến tân nhạc, sau đó tham gia kháng chiến vá»›i nhiệm vụ sáng tác và phổ biến kháng chiến cạ Ông cÅ©ng đã khởi xướng phong trà o phục hồi và phát triển dân ca trong giai Ä‘oạn nà y. Năm 1949, ông kết hôn vá»›i ca sÄ© Thái Hằng.
· Phạm Duy cùng gia đình vợ và o Nam năm 1951, thà nh láºp ban hợp ca Thăng Long vá»›i những thà nh viên chÃnh là Thái Hằng cùng các anh em trong nhà : Hoà i Bắc Phạm Ãình Chương, Hoà i Trung Phạm Ãình Viêm và Thái Thanh. Tiếp tục phục hồi và phát triển dân cạ
· Ãi Pháp để tìm hiểu và bổ túc thêm nhạc lý Tây Phương năm 1954-1955; ông vừa nháºn sá»± chỉ dạy cá»§a nhạc sÄ© Robert Lopez, vừa là m bà ng thÃnh viên tại Institut de Musicologie, Paris, vừa khởi sá»± sáng tác trưá»ng cạ
· Từ năm 1956 đến nay, ông tiếp tục sáng tác Ä‘á»u đặn: tâm ca, vỉa hè ca, tục ca, đạo ca, hoan ca, và dÄ© nhiên tình ca lần lượt ra Ä‘á»i.
· Tháng 4 năm 1975, Phạm Duy cùng gia đình di cư sang Hoa Kỳ và định cư tại Midway City, California. Nhạc sÄ© soạn thêm tị nạn ca, ngục ca, Hoà ng Cầm ca, thá» nghiệm và khảo cứu nhạc Ä‘a Ä‘iệu cùng vá»›i con thứ Phạm Duy Cưá»ng, viết Hồi Ký...
Nhạc sĩ Phạm Duy hoạt động trong cả ba lĩnh vực : ca diễn, sáng tác và nghiên cứu.
Tác phẩm chá»n lá»c:
Trưá»ng Ca Con ÃÆ°á»ng Cái Quan
Trưá»ng Ca Mẹ Việt Nam
Tình Ca
Giá»t Mưa Trên Lá
Bà Mẹ Gio Linh
Khối Tình Trương Chi
Bên Cầu Biên Giới
Ãố Ai
BÃ i Ca Sao
CỠHồng
Trả Lại Em Yêu
Con ÃÆ°á»ng Tình Ta Ãi
Thương Tình Ca
Ãừng Xa Nhau
Ká»· Váºt Cho Em
Cô Hái Mơ
Thiên Thai
Ngáºm Ngùi
Tiá»…n Em
ÃÆ°a Em Tìm Ãá»™ng Hoa Và ng
Ão Anh Sứt Chỉ ÃÆ°á»ng TÃ
Tình Cầm
Tổ Khúc Bầy Chim BỠXứ
và Minh Há»a chuyện Kiá»u (tác phẩm cuối Ä‘á»i và là tổng hợp hà nh trình nghệ thuáºt)
NHẠC TÌNH
GIá»®A MÙA KHÃNG CHIẾN
Trong thá»i gian còn phục vụ cho kháng chiến, từ 1945 cho tá»›i 1951, ngoà i những bà i hát cho cuá»™c chiến đấu chung, tôi có gặp dăm ba cuá»™c tình và do đó cÅ©ng có soạn nhạc tình.
Nếu trong thá»i kỳ trước, cÅ©ng như hầu hết các nhạc sÄ© còn non trẻ khác, tôi chỉ soạn nhạc tình cho ngưá»i tình tưởng tượng và cho ra Ä‘á»i ba bản gá»i là "tình ca ấp úng", "tình ca nhút nhát" hay "tình ca câm lặng" như CÔ HÃI MÆ , CÂY ÃÀN BỎ QUÊN, KHá»I TÃŒNH TRÆ¯Æ NG CHỊ.. thì sau đó, tôi có má»™t mối tình giang hồ để soạn bà i TÃŒNH KỸ Ná»® là má»™t bản tình ca có đối tượng tháºt sá»±. Từ đây trở Ä‘i, tôi sẽ chỉ soạn nhạc tình khi có ngưá»i yêu bằng xương bằng thịt ở trong vòng tay cá»§a mình.
Trong kháng chiến, và o năm 1947, tôi gặp má»™t ngưá»i tình là cá»±u vÅ© nữ (tên là Mai thì phải) là m tình báo viên cho kháng chiến tại Là o Kay, nÆ¡i đây tôi gặp nà ng và soạn bà i BÊN CẦU BIÊN GIỚỊ Tuy nhiên, ngưá»i vÅ© nữ hoà n lương (và biết đâu có ngà y chẳng trở thà nh má»™t nữ anh hùng dân tá»™c) cÅ©ng chỉ có thể đến vá»›i tôi má»™t chiá»u khi nắng phai rồi, khi nắng cÅ©ng như tôi, ngừng trên chiếc cầu biên giớị.. Rồi ngưá»i tình cÅ©ng không thể ngăn được tôi mÆ¡ tá»›i ngà y được sống bên ngưá»i đẹp Tô Châu hay chết bên bá» sông Danubẹ.. Ãây là má»™t bản nhạc tình nhưng cÅ©ng là má»™t bà i hát viá»…n mÆ¡ .
BÊN CẦU BIÊN GIỚI
(LÃ o Kai-1947)
Ngừng đây soi bóng bên dòng nước lũ
Cầu cao nghiêng dốc bên dòng sông sâu
Sầu vương theo gió suôi vá» cuối trá»i
Một vùng đau thương chốn là ng cũ quê xưa .
Ngưá»i Ä‘i chưa hết hương sầu lữ thứ
Hồn theo cánh gió quên tình xa xưa
Tuổi xanh như lá thu rụng cuối mùa
Mộng vỠđêm đêm khát vừng trán ngây thơ .
Em đến bên tôi, má»™t chiá»u khi nắng phai rồi
Nắng ngừng bên chiếc cầu biên giới
Xa xa thoáng đà n trầm vô tư
Ãâu đây dáng huyá»n Ä‘á»n duyên mÆ¡
Bên cầu biên giới
Tôi lặng nghe dòng Ä‘á»i từ từ trôi
Sông nước xa xôi
Mây núi khắp nơi
Không tá» má»™t đôi lá»i .
Ôi giấc mơ qua
Má»™ng Ä‘á»i phiêu lãng giang hồ
Sống trong lòng ngưá»i đẹp Tô Châu
Hay là chết bên bỠsông Danube
Những đêm sáng sao
Nhưng đưá»ng quá xa vá»i
Hương trá»i vẫn mê mải
Lòng tôi sao vẫn còn biên giới
Ãá»i tôi sao vẫn ngừng nÆ¡i đây
Ôi dòng tóc êm Ä‘á»m
Ôi bể mắt đắm chìm
Ãá»i phong sương cÅ© chỉ là thương nhá»›
Má»™ng bá»n năm xưa chỉ là mÆ¡ qua .
Khi bà i BÊN CẦU BIÊN GIỚI phổ biến mạnh mẽ trong vùng kháng chiến thì chÃnh quyá»n đỠnghị tôi khai tá» nó vì cho rằng nó quá lãng mạn. Ãó cÅ©ng là má»™t lý do để tôi đà nh phải bá» ra Ä‘i .
Bản nhạc tình giang hồ nữa là bà i TIẾNG ÃÀN TÔI, soạn tại Chợ Ãại Cống Thần cÅ©ng và o năm 1947, nÆ¡i đây tôi có cuá»™c tình vá»›i má»™t thiếu nữ rất đẹp. Sau đây là nguyên văn lá»i ca cá»§a bà i hát, vá» sau tôi không nhá»› vì sao tôi sá»a cả nhạc lẫn lá»i :
TIẾNG ÃÀN TÔI
(1947)
Ãá»i lạnh lùng trôi trên dòng nước mắt
Vá»›i bao tiếng tÆ¡ sót thương Ä‘á»i
Vì cuộc tình đã chết một đêm nao
Lúc trăng hãy còn thơ ấu
Dù Ä‘á»i tà n trên cánh nhạc chÆ¡i vÆ¡i
Vẫn còn mong nhá»› khúc yêu Ä‘á»i
Ngưá»i đẹp vá» trong lúc mùa Thu rÆ¡i
Tiếng chuông tiễn đưa tới tôi .
Mênh mông lả ơi
Thuyá»n vá» tá»›i bến Mê rồi
Khoan khoan hò ơi
Dặt dìu trong tiếng đà n tôi .
Hương Hương, nà ng ôi
Nà ng vá» xoã tóc không lá»i
Khoan khoan hò ơi
Lệ sầu rụng xuống đà n tôi
Buồm vỠdội nắng trên vai
Bao nhiêu mầu hoa ngát trên đôi môi, ngưá»i ôi
Có tiếng hát ru hồn tôi
Ru cho đau thương linh hồn đắm đuối
Mênh mông lả ơi
ÃÆ°á»ng vá» xa tắp khung trá»i
Khoan khoan hò ơi
Lạnh lùng em đã rá»i tôi .
TIẾNG ÃÀN TÔI
(sá»a lại)
Ãá»i lạnh lùng trôi theo dòng nước mắt
Vá»›i bao tiếng tÆ¡ sót thương ngưá»i
Vì cuộc tình đã chết một đêm nao
Lúc trăng hãy còn thơ ấu
Dù Ä‘á»i tà n trên cánh nhạc chÆ¡i vÆ¡i
Vẫn còn mong nhá»› khúc yêu Ä‘á»i
Lúc bao nhiêu tiếng cưá»i
Rộn rà ng chẩy vỠxuôi .
Mênh mông lả ơi (chú ý: lả ơi)
Thuyá»n vá» tá»›i bến Mê rồi
Khoan khoan hò ơi
Dặt dìu trong tiếng đà n tôi .
Mênh mông lả ơi
Thuyá»n vá» bát ngát hương trá»i
Khoan khoan hò ơi
Nhịp sầu xa vắng mà thôi
Buồm vỠdội nắng trên khơi
Bao nhiêu hoà ng hôn đến cho êm vui ngưá»i Æ¡i
Có tiếng hát theo đà n tôi
Như ru như thương linh hồn đắm đuối
Mênh mông lả ơi
Thuyá»n chá» mong gió lên trá»i
Mang theo đà n tôi
Chẩy vá» Ä‘áºu bến ngà y mai .
Thế rồi trong kháng chiến, tôi lấy vợ. Tôi gặp Thái Hằng ở Chợ Ãại-Hà Ãông rồi ở Chợ Neo-Thanh Hoá và chúng tôi lấy nhau và o năm 1949 ở Chiến Khu IV. Tôi soạn bà i ÃÊM XUÂN cho Thái Hằng. Bà i nà y Ä‘áºm đà , thắm thiết, chứa chan hạnh phúc. Trong bà i nà y, lần thứ sáu, tôi nói tá»›i cây đà n. Khi trước là CÂY ÃÀN BỎ QUÊN côi cút, là TIẾNG ÃÀN TÔI chết chóc trên đưá»ng dương thế xa vá»i, là tiếng đà n trầm vô tư BÊN CẦU BIÊN GIỚI, là cung đà n thá» Æ¡ cá»§a TÃŒNH KỸ Ná»® hay là cung Nam Thương, Nam Ai thở than cá»§a KHá»I TÃŒNH TRÆ¯Æ NG CHỊ Bây giá» là tiếng đà n báo tin Xuân đã vá» và hạnh phúc đã tá»›i .
ÃÊM XUÂN
(Chợ Neo, Thanh Hoá-1948)
Ãêm qua say tiếng đà n
Ãôi chim uyên tá»›i giưá»ng
Chim báo tin Xuân đã vỠtrong giấc mộng
Em yêu câu hát buồn
Lả lướt trong mà n trăng
Yêu trá»i thanh vắng đón đưa em tá»›i chà ng
Hồn em chùm đêm tối
Tình em còn chơi vơi
Lòng em yêu rồi xin đừng nhạt phai
Ãừng nhạt phai .
Chưa quen nhau lúc đầu
Em nghe theo tiếng sầu
Ôi khúc ca nuôi mối tình muôn sắc mầu
Em phôi pha tháng ngà y
Vì lúc trăng vỠđây có đà n đêm ấy
Ãã ru trái tim nà y
Hồn em tìm nương náu
Tình em chỠthương đau
Lòng em chưa tà n, xin đừng phụ nhau
Ãừng phụ nhau .
Ngoà i bà i ÃÊM XUÂN mặn nồng đó, tôi còn soạn cho Thái Hằng má»™t bà i có tÃnh chất dân ca hay bé ca là bà i CHÚ CUỘI, trong đó tôi nói dối lÅ© trẻ con là :
''... Ngà y xá»a ngà y xưa, có chú chăn trâu tên là Cuá»™i, ngồi ở dưới gốc Ä‘a, mặc kệ cho trâu ăn lúa, chú nhìn mây bay theo gió và xin ai cho mình má»™t đôi cánh và ng, hoặc cho mượn má»™t cái chiếu mây non để chú theo ánh sáng lên cung trăng và không trở vá» là ng nữạ Lý do là vì Chị Hằng xuống trần để tìm ngưá»i nuôi nấng cung đà n Hằng Nga (lại nói tá»›i đà n!) Chú Cuá»™i bị Hằng Nga quyến rÅ© nên bay lên trá»i, chứ không phải vì nó mắc tá»™i nói dối rồi bị đầy lên cung trăng''.
CHÚ CUỘI
(Chợ Neo, Thanh Hoá-1948)
Trăng soi sáng ngá»i
Treo trên biển trá»i
Tình ơi ! Một đà n con trai
Rủ đà n con gái
Ra ngồi nhìn trăng
Ra nghe chú Cuội
Ngồi gốc cây đa
Cuá»™i Æ¡i ! Ãể trâu ăn lúa
Nhìn mây theo gió
Miệng ca á»i á»i .
Ta yêu cô Hằng
Ãêm xưa xuống trần
Nà ng ơi ! Nà ng vỠdương gian
Tìm ngưá»i nuôi nấng
Cung đà n Hằng Nga
Xin đôi cánh và ng
Mượn chiếu mây non
Cuội ơi ! Cuội theo ánh sáng
Cuội lên cung vắng
Cuội không vỠlà ng.
Ãnh trăng và ng
Bên ngưá»i đẹp yêu chồng
Khúc Nghê Thưá»ng
Quên đưá»ng vá» dương gian
Ãnh trăng và ng
Kìa ánh trăng và ng
Ãá»i dương thế
Có ngưá»i trong đêm tối
ChỠtrăng chiếu
Mối tình của Hằng Nga
Ãá»i Ä‘á»i má»c trăng mÆ¡ sáng loá.
Trăng soi tóc thá»
ÃÆ°a trai gái vá»
Tình Æ¡i ! Ná»a đưá»ng thôn quê
Gặp đà n em bé
Hát vè một câu
Câu thơ : " Chú Cuội
Mà lấy Tiên Nga
Cuá»™i Æ¡i ! Ãể trâu ăn lúa
Ngồi trên lưng gió
Tình yêu mặn mà "
Tiện đây, tôi cÅ©ng xin báo cáo là trong má»™t bà i bé ca khác nhan đỠMỘT ÃÀN CHIM NHỎ soạn và o năm 1957, tôi nói trước tá»›i việc hoả tiá»…n sẽ chỉ mất có ba ngà y để lên tá»›i mặt trăng và cÅ©ng chỉ vì lo sợ loà i ngưòi gây phiá»n nhiá»…u cho nên Chú Cuá»™i đà nh... "Ä‘em chị Hằng Nga tìm xứ xây nhà không biết ở đâủ "
*
* *
MỘT BÀI HÃT ÃOẠN TÃŒNH
1950, sau khi quá mệt má»i vì cuá»™c chiến kéo dà i, phần buồn rầu khi nghe tin mẹ tôi đã qua Ä‘á»i, phần không thể nà o sống nổi ở vùng quê vá»›i vợ dại và con thợ.. tôi tÃnh chuyện "zinh tê". Trước khi rá»i vùng kháng chiến vá» thà nh, tôi soạn má»™t bà i hát buồn, kể chuyện má»™t tiên nữ bị Trá»i đầy xuống trần gian chỉ vỉ mắc tá»™i là m huyên náo Thiên ÃÆ°á»ng bằng mối tình cá»§a nà ng...
... CÅ©ng giống như tôi sẽ bị đầy và o thà nh phố váºy ! Bà i hát nhan Ä‘á»:
CÀNH HOA TRẮNG
(Thanh Hoá-1950)
Một đà n chim tóc trắng
Bay vỠqua trần gian
Báo tin rằng : có Nà ng Giáng Hương
Nà ng ngồi trên cung vắng
Trong một đêm tà n trăng
Phá then và ng bước và o vưá»n hoang.
Không gian trà n dâng niá»m thương
Rồi tiếng hát sui cuộc tình duyên
Bao nhiêu nà ng tiên nỉ non
Là m huyên náo Thiên ÃÆ°á»ng lạnh lẽo .
Trá»i đầy cô tiên nữ
Xuống đầu thai thà nh hoa
Giữa đêm má», hoa nở ngát hương
Ngưá»i vá» trong đêm tối
Ôm cà nh hoa tả tơi
Bóng in dà i gác Ä‘á»i lẻ loi .
Mùng 1 tháng 5 năm 1951, tôi từ Chiến Khu IV (Thanh Hoá) và o thà nh. Tôi chỉ ở Hà Nội có đúng một tháng rồi toà n thể gia đình lên máy bay, bay và o sinh sống ở Saigon.
(còn tiếp nhiá»u kỳ)
Anh yêu dấu,
Trá»i tháng 5, từng cÆ¡n mưa lại kéo đến, như thầm giúp các hoa lá đổi mà u, xanh tươi trở lạị Thế là cô bé cứ ngồi bên khung cá»a sổ nhìn ra vưá»n hoa hồng tuyệt đẹp mà mÆ¡ má»™ng vu vợ NÆ¡i ấy, được bà n tay cá»§a Mẹ chăm sóc, vì thế cho nên, các bông hoa trở nên tươi tốt và xinh đẹp. Trong các cây hoa hồng nÆ¡i khu vưá»n ấy, cô bé thÃch nhất loại hoa hồng mà u tÃm hoa cà , tháºt dá»… thương và lạ mắt.
Nhá»› năm xưa, vì biết bé thÃch hoa hồng, anh đã đưa bé Ä‘i chá»n mua nhiá»u loại hoa hồng, cho vưá»n hoa cá»§a Mẹ. Chúng ta đã chá»n, nà o là hoa hồng trắng, hoa hồng cam, hoa
mà u hồng, hoa hồng nbung, và cô bé thÃch thú reo vui khi thấy hoa hồng tÃm, thế là cô bé chá»n ngay cháºu ấỵ
Anh mỉm cưá»i trêu bé : Thế thì hoa hồng nà o cho anh đây ?
Cô bé tinh nghịch, nheo mắt trả lá»i : Con trai, ai lại cần hoa hồng, mấy anh chỉ nên ngắm
hoa và tặng hoa hồng cho các cô mà thôi .
Anh biết không, má»›i đấy giỠđã 4 năm trôi nhanh, cây hoa hồng tÃm, đã lá»›n mạnh,
và nở nhiá»u hoa xinh. Những ngưá»i bạn cá»§a em Ä‘á»u trầm trồ khen. Không biết là em khéo chá»n hay là Mẹ khéo vun.
Ãến những ngà y lá»… cá»§a Mẹ, em vẫn thưá»ng hái dâng Mẹ những đóa hoa xinh tươi, thÆ¡m ngát ở vưá»n hoạ Thỉnh thoảng Mẹ trêu và há»i em : " Bao giá» con gái cá»§a Mẹ, Ä‘i lấy chồng, cho Mẹ nhá» "
Cô bé nÅ©ng nịu nhìn Mẹ trả lá»i : " Mẹ Æ¡i, Mẹ lại trêu con gái cá»§a Mẹ nữa rồi, con sẽ
không thèm lấy chồng đâu, và con sẽ ở mãi bên Mẹ thôi, trừ khi Mẹ Ä‘uổi con gái cá»§a Mẹ Ä‘i " Mẹ cưá»i bảo : " Ấy chết, con phải mau Ä‘i lấy chồng cho đỡ tốn cÆ¡m cá»§a Mẹ,
vá»›i lại Mẹ thấy cáºu ấy cÅ©ng được lắm đấy "
Câu nói cá»§a Mẹ, là m em nhá»› đến anh, nhá»› đến tình yêu nồng thắm cá»§a anh, nhá»› đến bà i hát 999 đóa hoa hồng anh thÃch nghe, và nhá»› nhất lá»i thì thầm anh nói khẽ " I Love You " má»—i khi anh trao tặng hoa hồng cho em. Xin tình yêu mãi đẹp nÆ¡i anh và mãi mãi trong trái tim hồng cá»§a chúng tạ
Tình yêu như dóa hoa hồng
Xinh tươi, rạng rỡ thơm nồng hương say
Tình theo cánh bướm ngất ngây
Vây quanh cơn mộng đêm ngà y nhớ thương
Tình anh trải khắp con đưá»ng
ÃÆ°a em vá» vá»›i nghê thưá»ng dấu yêu
Bà i Viết Cho Giao Mùa,
May 2003
Vụ án Nhân văn - Giai Phẩm
Tết bÃnh ngá» tháng 2 năm 1956 tại Hà Ná»™i xuất hiện đặc san Giai Phẩm mùa Xuân do nhà xuất bản Minh Ãức (tư nhân) do Trần Thiếu Bảo ấn hà nh (ChÃnh Ãạo Việt Nam niên biểu 1939-1975 NxB Văn hóa Houton tr. 108).
Giai phẩm Xuân nầy táºp há»™p các cây bút sáng tác tá»± do, không lệ thuá»™c chÃnh quyá»n. Không chấp nháºn sá»± " lãnh đạo văn nghệ" Trong giai phẩm nầy nổi báºc nhất bà i thÆ¡ " Nhất định thắng" cá»§a Trần Dần , bị chÃnh quyá»n kết án chụp mÅ© phản động, báo bị tịch thâu và ngà y mồng 2 Tết BÃnh thân (13.2-1956)
Các văn nghệ sÄ© sống tại Hà Ná»™i chia là m hai thà nh phần : theo Ãảng là m bồi bút . Hoặc độc láºp sống nghệ thuáºt vì nghệ thuáºt. Thá»i bấy giá» dư luáºn xôn xao trong quần chúng vá» việc công báo kết quả các "Giải Thưởng Văn Há»c" năm 1954-1955 trên báo Văn Nghệ Hà Ná»™i số 112 ra ngà y 15.3.1956 và báo Nhân Dân ngà y 17.3.1956.
Các tác giả vừa có tác phẩm tham dá»±, vừa được là m giám khảỠHá» là văn ,thi sÄ© cá»§a đảng cá»§a chÃnh quyá»n , ná»™p bà i và tá»± chấm bà i lãnh giải thưởng. (Tố Hữu giải nhất; giải nhì Xuân Diệu .. .)
Phan Khôi ngưá»i cương trá»±c, viết bà i phê bình vạch trần sai lầm đó . Tá»±a bà i " Phê bình lãnh đạo văn nghệ " dà i 14 trang giấy đánh máy đăng trong Giai phẩm mùa Thu táºp 1 ngà y 29-8-1965.
" Lãnh đạo văn nghệ thà nh ra vấn Ä‘á», quần chúng văn nghệ thắc mắc vá»›i lãnh đạo " đưa các vấn đỠchÃnh : Sau năm (1954) từ chiến khu trở vá» Hà Ná»™i, thá»i gian chấm dứt chiến tranh .Văn nghệ sÄ© tiếp tục bị trói buá»™c trong khuôn khổ cá»§a chế độ cá»™ng sản, không có tá»± do sáng tác, giai phẩm mùa Xuân bị tịch thu (Trần Dần bị tù), văn nghệ sÄ© góp tiếng nói ôn hòa xây đựng xã há»™i, không xách động bạo hà nh, nhưng tiếng nói cá»§a há» bay và o hư vô .
Phan Khôi viết truyện ông Năm Chuá»™t trong giai phẩm mùa Thu táºp 1 (giai phẩm nầy có thêm táºp 2, tháng 10.1956 và táºp 3 tháng 11.1956 .Giai phẩm mùa Ãông tháng 12-1956. bị đóng cá»a cấm phát hà nh)
Trong bà i phê bình lãnh đạo văn nghệ Phan Khôi viết :
" dưới chế độ tư sản, sá»± đối láºp là thưá»ng nhân dân đối láºp vá»›i chÃnh phá»§, công nhân đối láºp vá»›i chá»§ xưởng, há»c sinh đối láºp vá»›i nhà trưá»ng ..Nhưng ở dưới chế độ cá»§a chúng ta, vá» má»i phương diện, yêu cầu phải không Ä‘i đến đối láºp, há»… còn đối láºp là cái hiện tượng không tốt, cái triệu chứng không tốt.." " trưá»ng thi phong kiến thưở xưa tuy có ám muá»™i gì bên trong, chứ bên ngoà i há» vẫn giữ sạch tiếng : Má»™t ngưá»i nà o đó con em Ä‘i thi , thì ngưá»i ấy có được cắt cá» cÅ©ng phải " hồi tị", không được Ä‘i chấm thị Bây giá» cả đến chÃnh mình Ä‘i thi mà cÅ©ng không "hồi tị" má»™t lẽ ở thá»i đại Hồ Chà Minh, con ngưá»i đã đổi má»›i, đã "liêm chÃnh" cả rồi, má»™t lẽ là tráng trÆ¡n vì thấy má»i cái "miệng" đã bị "vú lấp"
Bà i báo gây dư luáºn sâu rá»™ng tại Hà Ná»™i " có ngưá»i thốt lên rằng chÃn mưá»i năm nay má»›i nghe tiếng nói sang sảng cá»§a cụ Phan Khôi " (Hoà ng Văn Chà sÄ‘d 26)
Cụ Phan Khôi còn là m bà i thơ ngụ ngôn :
Má»™t dạo, giữa loà i giở cạn giở nước, mở cuá»™c thi sắc đẹp. Nhân có sá»± tranh chấp, ba con Ếch , Cóc, ểnh ương đấu khẩu vá»›i nhaụ Tiếng cóc nhá» hÆ¡n hết, nhưng mà động đến trá»á»‹
Trá»i phán: " chỉ có mà y là đồng loại vá»›i chúng nó, mà y sẽ là m vừa ý ta, không được từ chối"
Sau khi cá»±c chẳng đã phải là m trá»ng tà i, Nhái bén tâu kết quả :
Ểnh ương giải nhất, Ếch giải nhì, Cóc không ở giải nà o cả?
Trá»i tá» dáng không vui, bảo Nhái bén :
" Mà y cố hết sức tìm ra ưu điểm Cóc xem"
Nhái bén tâu : Cóc có mụt nằm khắp cả ngưá»i
Con không tìm ra ưu điểm nà o
Trá»i phán " Thôi cho mà y Ä‘i vá»"
Mấy hôm sau, có nghị định của Hà Bá sức vỠ:
"Nhái bén bị đà y vĩnh viễn ở dưới nước, không được lên cạn nữa"
Nhái bén gặp Cá Trê, kể cảnh ngộ của mình , Cá trê bảo :
" Mà y dại lắm Ä‘i đâu chẳng biết con cóc là cáºu ông Trá»i"
Tao đây mà cũng còn thua kiện nó nữa là ..
Nhân Văn
Sau giai phẩm mùa Thu táºp 1. Nhân văn ra Ä‘á»á»‹ Phan Khôi giá» chức chá»§ nhiệm kiêm chá»§ bút số 1 ra ngà y 20.9.1956 đến số 6 Ä‘ang in tại nhà in Xuân Thu bị tịch thu và đóng cá»a ngà y 15.12.1956.
Tuổi vá» già nhưng Phan Khôi táºn lá»±c theo Ä‘uổi lý tưởng, không sợ bạo quyá»n Ä‘e dá»a, dùng ngoà i bút đấu tranh mong dà nh lại cho Văn há»c Việt Nam, má»™t chổ đứng trung thá»±c dưới chế độ cá»™ng sản.
Nắng chiá»u tuy có đẹp
Tiếc tà i gần chạng vạng
Mặc dầu gần chạng vạng
Nắng được thì cứ nắng
1956 (Hoà ng Văn Chà sđd tr 57)
Nhân văn và Giai phẩm như những bông hoa hương sắc nở ra trên đất Bắc "Trăm hoa đua nở "? không lâu " Trăm hoa bị và o tù ! "
Báo Văn
Báo Văn 10.5.1958 số 36 ngà y 10.1.1958 do nhà Văn Nguyá»…n Hồng quản lý tòa sá»an, đăng bà i ông năm Chuá»™t cá»§a Phan Khôi trong số 36. ngà y 10.11.1958 từ đó bị đóng cá»a
Cộng sản là m cái bẩy "Trăm hoa đua nở " để bắt toà n bộ văn nghệ sĩ có tư tưởng chống lại chế độ, thanh trừng : bỠtù đưa đi lao động, cải tạo trên các vùng rừng sâu nước độc.
Các nhà Văn, thi sÄ© thá»i tiá»n chiến (trước 1945) nổi danh như : Xuân Diệu , Huy Cáºn, Lưu Trá»ng Lư , Thế Lữ, Nguyá»…n Tuân há» sống vá»›i cái xác trong xã há»™i cá»™ng sản, hồn thÆ¡, lá»i văn cá»§a hỠđã chết từ lâu .
Văn nghệ sÄ© tại miá»n Bắc sống trong Ä‘e dá»a thưá»ng bị kết án phản động. Phan Khôi viết
" tháºt là cái tá»™i phản động ở xứ nầy sao mà ghép má»™t cách dá»… dà ng quá.. nhược bằng bắt má»i ngưá»i phải viết theo lối cá»§a mình, thì rồi đến má»™t ngà y kia, hà ng trăm thứ hoa cúc Ä‘á»u phải nở ra cúc vạn thá» hết"
" Cụ Ãồ Chiểu Æ¡i! Cụ Ãồ Chiểu Æ¡i ! Ở thá»i cụ, cụ đã kêu : Ở đây nà o phải trưá»ng thi, Ra đỠhạn váºn má»™t khi buá»™c rà ng ! Thế mà ngà y, bảy tám mươi năm sau cụ, ngưá»i ta còn là m ăn gì được nữa cụ Æ¡i ! Tôi đâu còn là tôi đâu được nữa cụ Æ¡i !! "
Ãầu năm 1956 ngưá»i ta đưa cho Phan Khôi dịch cuốn sách trong đó có chữ "Pomme de terre" ông dịch chữ đó " khoai nhạc ngá»±a" . Báo Cứu quốc chê Phan Khôi già lẩm cẩm dịch sai cho rằng hai chữ trên phải dịch là "khoai tây " sao dịch là " khoai nhạc ngá»±a" ?
Phan Khôi trả lá»i : ai cÅ©ng biết "pomme de terre" là " khoai tây" nhưng lâu nay cán bá»™ phụ trách cấm ông dùng chữ " Tây " và chữ "Tà u" ..vv .khi ông viết chữ " chè Tà u" thì bị sá»a lại thà nh " chè Trung quốc", thịt " kho Tà u" thì đổi thà nh " thịt kho Trung quốc".
Do đó ông chiá»u ý lãnh đạo đỉnh cao trà tuệ ông đã dịch chữ "pomme de terre" ông không dịch là " khoai tây" mà dịch là " khoai nhạc ngá»±a" vì theo tiếng Trung quốc gá»i là " mã linh thá»± ". Phan Khôi thông hiểu hai ngôn ngữ Hán văn va Pháp văn. Ông lý luáºn rõ rà ng không thể chê và o đâu được.
Phan Khôi vá»›i " Nắng Chiá»u"
Vụ án Nhân văn Giai phẩm năm 1956 Phan Khôi, không bị táºp trung cải tạo như các văn nghệ sÄ© trà thức khác phải Ä‘i lao động khổ sai, nhưng cuá»™c Ä‘á»i cá»§a ông là chuổi ngà y còn lại cô đơn !
Là m sao cũng chẳng là m sao
Dẫu có thế nà o cũng chẳng là m sao
Là m chi cũng chẳng là m chi
Dẫu có là m gì cũng chẳng là m sao
(theo Hoà ng văn Chà sđd 58)
Ngà y sinh nháºt thất tháºp cá»§a Phan Khôi viết :
Lên bảy mươi rồi mẹ nó ơi !
Thá» ta, ta chúc ná» phiá»n ai
Tai vách mạch rừng đến tai nhà văn Nguyá»…n Công Hoan nhà văn bồi bút đắc lá»±c vá»›i chế độ Cá»™ng sản kiếm miếng đỉnh chung, há»a lại bà i thÆ¡ tháºt vô lá»…, khiếm nhã vá»›i nhà thÆ¡ đà n anh lão thà nh Phan Khôị
Nhắn bảo Phan Khôi khốn kiếp ơi !
ThỠmi, mi chúc chớ hòng ai
Văn chương! Ãù mẹ thằng cha bạc !
Tiết tháo ! Tiên sư cái mẽ ngoà i
Lô-dÃch, trước cam là m kiếp chó
Nhân văn nay lại hÃt gì voi
Sống dai thêm tuổi cho thêm nhục,
Thêm nhục cÆ¡m trá»i chẳng thấy gai
(Theo Hoà ng văn Chà sđd tr.15)
Nắng Chiá»u là tá»±a đỠcá»§a tác phẩm Phan Khôi táºp há»™p các bà i bút ký, tạp văn
viết từ năm 1946. Bản thảo của Phan Khôi đưa cho nhà xuất bản Hội Nhà Văn. Bị dìm luôn không được đăng tải
Có thể bản thảo Nắng Chiá»u được các nhà văn "bồi bút" trong há»™i Ä‘á»c. Thế Lữ (1907-1989) viết bà i trên báo nhân dân ngà y 12-4-1956 số 1501 lên án Phan Khôi
" Phan Khôi phản cách cách mạng, ngấm ngầm chống đảng lãnh đạo cách mạng từ trong kháng chiến, đó là việc hiện giá» ta đã thấy rõ hiển nhiên..Phan Khôi vẫn khoe là được Hồ Chá»§ tịch tặng chiếc áo lụa, và kể cho tôi nghe má»™t chuyến gặp Hồ chá»§ tịch. Chuyện được chiếc áo, tôi không thấy ông ta tá» ra má»™t ý nà o là cảm kÃch.." (Nguyá»…n Minh Cần sÄ‘d tr. 33)
Trong bà i phê bình tiếp tục cá»§a tác giả Ãoà n Giá»i (1925-1989) tá»±a đỠ" tư tưởng phản động trong sáng tác cá»§a Phan Khôi " đăng trên báo Văn Nghệ số 15 tháng 8-1958.
Nhá» bà i phê bình trên có trÃch dẫn, những bà i viết trong tác phẩm cuối cùng Nắng Chiá»u cá»§a Phan Khôi gồm có hai phần :
Phần một các truyện : Cầm Vịt - Tiếng Chim - Cây cộng sản
Nói vá» chuyện Cầm Vịt " Tôi thấy là m cái nghá» nà y tuy vất vả mà ăn ở như thế thì đầy đủ lắm, giữa chá»§ và bạn cÅ©ng không có chi khác nhaụ Ông chá»§ nói rằng nếu không thế thì không thuê được ngưá»i chẳng những phải trả tiá»n thuê má»—i tháng mà cuối mùa còn phải chia hoa hồng cho anh em nữa, vì thế tuy được lãi nhiá»u mà và o tay ngưá»i chá»§ không còn mấỵ."
Tiếng Chim:
"Một lần ở Cẩn Nhân, tôi ngồi nơi nhà sà n, thấy hai con quạ rình bắt gà con kia bị gà mẹ chống cự, bắt không được cũng bay đi tuốt, nó không hỠnói " Mầy phải cho tao với !"
Cây cộng sản
" Có má»™t thứ thá»±c váºt cÅ©ng như sen Nháºt Bản ở xứ ta, trước kia không có mà bây giá» có rất nhiá»á»¥ Ãâu thì tôi chưa thấy, chỉ thấy ở Việt Bắc không chổ nà o không có." Theo Phan Khôi có nÆ¡i gá»i loại cây trên là " cá» bù xÃt" hoặc " cây cức lợn" hoặc "cây chó đẻ" Ông nói rằng những tên cây đó Ä‘á»u không nhã tà nà o, ngưá»i có há»c không gá»i như váºy mà gá»i là "cây cá»™ng sản "
" Không mấy lâu rồi nó má»c đầy cả đồn Ä‘iá»n, trừ khá» không hết được, nó lan trà n ra ngoà i đồn Ä‘iá»n. Cái trình trạng ấy bắt đầu có những năm 1930-1931 đồng thá»i vá»›i Ãông Dương Cá»™ng sản đảng hoạt động. Phong trà o cá»™ng sản cÅ©ng lan trà n nhanh chóng như thứ cây ấy, cÅ©ng không trừ khỠđược như thứ cây ấy, cho nên bá»n Tây đồn Ä‘iá»n đặt tên nó là ( herbe communiste) đáng lẽ dịch là cá» cá»™ng sản. Nó còn má»™t tên rất lạ há»i ông già Thổ .Tên nó là cây gì ? ông nói tên nó là ( cá» cụ Hồ) .Thứ cá» nầy trước kia ở đây không có, từ ngà y cụ Hồ vỠđây lãnh đạo cách mạng, thì thứ cỠấy má»c lên, không mấy lúc mà đầy cả đưá»ng sá đồi đống, ngưá»i ta không biết tên nó là gì, thấy nó cùng má»™t lúc vá»›i cụ Hồ vá» thì gá»i nó là như váºá»µ
Phần hai tạp văn các truyện : Thái Văn Thu, Ông Năm Chuá»™t- chuyện ba ông vua Kiá»n Long, Quang Trung và Chiêu Thống và Nguyá»…n Trưá»ng Tá»™, được trÃch dẫn :
Thái văn Thu
"Theo lá»i Thu thì nhà hắn cÅ©ng đủ ăn , hắn Ä‘i ăn trá»™m không phải vì túng thiếu mà không muốn là m nghá» gì hết. Cái nhân sinh quan hắn đại khái là "ngưá»i An Nam" phải là m giặc đánh Tây mà không là m được , thì Ä‘i ăn trá»™m, ăn trá»™m cá»§a "Tây"
Nói vá» Nguyá»…n Trưá»ng Tá»™
" Tá»± Ãức có phê và o bổn Ä‘iá»u trần cá»§a Nguyá»…n Trưá»ng Tá»™ do quan tỉnh dâng lên má»™t câu Dùng được đấy hay là cho nó má»™t chức quan để lấy lòng nó, dùng sức nó má»™t chức quan Ông ấy tưởng ngưá»i ta báu cái chức quan cá»§a ông ấy lắm đấy,". Vua thì như thế còn đám quan liêu từ triá»u đình đến ở các tỉnh phần nhiá»u là há»§ nho, đám sÄ© phu ở dân gian cà ng đông hÆ¡n cÅ©ng Ä‘á»u là há»§ nho, dưới vua, hai hạng ngưá»i nầy nắm quyá»n lợi má»™t nước trong tay há» cấu kết vá»›i nhau để giữ lấy quyá»n lợi , thì còn ai mà là m gì được ? " Lấy trưá»ng hợp Nguyá»…n Trưá»ng Tá»™ để án chỉ xã há»™i dưới thá»i Cá»™ng sản."
Phan Khôi con ngưá»i khẳng khái, Sống và Viết trung thá»±c không luồn cúi dưới chế độ Cá»™ng sản, để mưu cầu danh lợị Ông sống đúng tiết tháo cá»§a má»™t nhà nho cho đến cuối cuá»™c Ä‘á»i
Những bà i Ông viết trong táºp Nắng Chiá»u dù không được xuất bản, Nhưng nhá» Ãoà n Giá»i trÃch dẫn phê bình. Chúng ta thấy Phan Khôi chá»§ Ä‘Ãch chÃnh trong bà i chỉ trÃch chế độ cá»™ng sản độc tà i cai trị tại miá»n Bắc Việt Nam lúc bấy giá»
Phan Khôi má»™t vì sao lạc vá» dưới chế độ cá»™ng sản, đã giết chết cuá»™c Ä‘á»i văn chương cá»§a ông. Nhưng trong tuổi già nắng xế Phan Khôi viết và chưởi chế độ cá»™ng sản như loại " cá» bù xÃt" vì loại cá» nầy có mùi hôi như con bá» xÃt. "Hoa cứt lợn" hay là cây " Chó đẻ".
Tình thần sống và hoạt động cá»§a nhà văn Phan Khôi tháºt đáng ngưỡng má»™ . Ông mất và o lúc 11 giá» sáng ngà y 16-1-1959 tại số 73 phố Thuốc Bắc Hà Ná»™i, nhà văn Phan Khôi sống và mất như nhà thÆ¡ Phùng Quán viết :
Tôi muốn là m nhà văn chân tháºt
Chân tháºt trá»n Ä‘á»i
ÃÆ°á»ng máºt công danh không là m ngá»t được lưỡi tôi
Sét nổ trên đầu không xô tôi ngã
Bút giấy tôi ai cướp giáºt Ä‘i
Tôi sẽ dùng dao viết lên đá
(Hoà ng Văn Chà sđd 121)
_Hết _
(Sau nầy ngưá»i con trai Phan Thao viết bà i phê bình báo Nhân Văn do thân phụ giữ chức chá»§ nhiệm kiêm chá»§ bút ngà y 16-12-1956 tại Hà Nộị Bởi vì tư tưởng không đồng nhất Phan Khôi thÃch Dân Quyá»n , ngược lại con ông thÃch cá»™ng sản. " con cãi lại cha " )
1/ Phan Khôi bút chiến
Phan Khôi viết bà i phê bình trên Phụ Nữ Tân Văn số 54 tháng 6 năm 1930 " Ãá»c cuốn Nho giáo cá»§a ông Trần Trá»ng Kim" sau đó Trần Trá»ng Kim trã lá»i cùng tá» báo trên số ngà y 10-7-1930 bà i " Mấy lá»i bà n vá»›i tiên sinh vá» Khổng giáo " tiếp theo số báo 62 ngà y 24-7-1930 Phan Khôi viết tiếp" Sau khi Ä‘á»c bà i trã lá»i Trần Trá»ng Kim tiên sinh, cảnh cáo các nhà há»c phiệt " Trong bà i nầy có đỠcáºp đến Phạm Quỳnh. Phạm Quỳnh trã lá»i Phan Khôi số báo 60 ngà y 28-8-1930 " Trã lá»i bà i cảnh cáo các nhà há»c phiệt cá»§a Phan Khôi tiên sinh " Phan Khôi đáp lại số 70 ngà y 18-9-1930 " Vá» cái ý kiến láºp há»™i Chấn Hưng Quốc Há»c cá»§a ông Phạm Quỳnh"
Sau bà i viết cá»§a Phan Khôi trên báo Ãông Phương (1933) Nguyá»…n Khoa Văn đả kÃch Phan Khôi duy tâm Phan Khôi viết lại trên Phụ Nữ Thá»i Ãà m gây bút chiến sôi nổi vá» " Duy tâm hay duy váºt "
Tà i liệu tham khảo thêm
Ân tÃch cá»™ng sản Việt nam cá»§a GS Trần Gia Phụng
http://www. Freeviet.org/nvth/nhanvan/nchieụhtml
http://www.xuquang.com/links/vanhoc/phankhoi/ )
độc giả có thể Ä‘á»c toà n bà i thÆ¡ nhất định thắng cá»§a Trần Dần
http:/www.freeviet.org/nvth/nhavan/ndt.html.
Chú thÃch thêm
Xuân Diệu và Tố Hữu vua của văn nghệ bồi bút
Xuân Diệu đã viết :
Chúng con thá» nguyện má»™t lá»i,
Quyết tâm thà nh khẩn..lá»™t ngưá»i từ đây
Hoặc trong bà i ( Trước đây bốn tháng viết 1953)
..Mẹ xưa chăm cháo, chăm cơm,
Ãảng nay nuôi nấng còn hÆ¡n mẹ hiá»n.
Bệnh từ Ä‘á»i cÅ© liên miên,
Ãảng trong thức ngá»§ chăm liá»n sá»›m hôm.
Anh em ơi quyết chung lưng
Ãấu tranh tiêu diệt tà n hung tá» thù
Ãịa hà o, đối láºp ra tro
Lưng chừng phản động đến giỠtan xương
Thắp duốc cho sáng khắp đưá»ng
Thắp đuốc cho sáng đình là ng đêm nay
Lôi cổ bá»n nó ra đây
Bắt quỳ gục xuống Ä‘á»a đà y chết thôị.
Tố Hữu bà i ( Ãá»i Ä‘á»i nhá»› ông viết năm 1953)
..Sta-lin ! Stalin !
Yêu biết mấy, nghe con táºp nói
Tiếng đầu lòng con gá»i Sta lin !
--------------------------
Thương cha, thương mẹ,thương chồng
Thương mình thương má»™t, thương ông thà nh mưá»i
Giết giết nữa bà n tay không phút nghỉ
Cho ruộng đồng lúa tốt thuế mau xong
Cho đảng bá»n lâu, cùng ráºp bước chung lòng
ThỠMao chủ tịch, thỠSit-ta-lin bất diệt..
Trình bà y tại Lễ Giổ Tổ Hùng Vương
Chá»§ Nháºt 13-4-2003 tại Mississauga, Canada .
Ãây là lần đầu tiên từ nhiá»u năm nay, Cá»™ng đồng ngưá»i Việt hai thà nh phố Toronto, Mississauga và các há»™i Ä‘oà n, đặc biệt có Liên há»™i Sinh viên Há»c sinh Ontario, cùng chung đứng ra tổ chức lá»… Giổ Tổ Hùng Vương. Ãiá»u nầy mang má»™t ý nghÄ©a đặc biệt vá» sá»± Ä‘oà n kết cà ng ngà y cà ng phát triển trong cá»™ng đồng ngưá»i Việt tại Toronto và vùng phụ cáºn.
Nói vá» sá»± Ä‘oà n kết, truyá»n thuyết Hùng Vương kể rằng thá»i cổ Việt, Lạc Long Quân kết hôn vá»›i con gái cá»§a Ãế Lai tên là Âu CÆ¡, sinh ra được má»™t trăm trứng. Trăm trứng đó nở ra má»™t trăm ngưá»i con trai . Lạc Long Quân bà n vá»›i Âu CÆ¡: "Ta là dòng dõi rồng, ngươi là dòng dõi tiên, ăn ở vá»›i nhau lâu không được. Nay chúng ta được má»™t trăm con, váºy ngươi Ä‘em năm mươi con lên núi, còn ta Ä‘em năm mươi con xuống biển láºp nghiệp."(1)
Qua câu chuyện nầy, có ngưá»i lý giải rằng ngay từ đầu, dân tá»™c chúng ta đã chia rẽ . Lý giải như thế là không đặt câu chuyện trên và o hoà n cảnh lịch sá» mà truyá»n thuyết Hùng Vương được hình thà nh. Bá»™ chánh sỠđầu tiên cuả nước ta là Ãại Việt sá» ký do Lê Văn Hưu viết xong năm 1272 không có chuyện Hùng Vương. Qua những truyá»n thuyết nhân gian, vị sá» gia đầu tiên vinh danh Hùng Vương là Ngô SÄ© Liên, trong bá»™ Ãại Việt sá» ký toà n thư viết xong năm 1479 dưới triá»u Lê Thánh Tông (trị vì 1460-1497). Lê Thánh Tông là vị vua đầu tiên đưa ra khái niệm “công dân†hiểu theo nghÄ©a ngà y naỵ
à thức công dân Ãại Việt thể hiện rõ nét trong bá»™ Quốc triá»u hình luáºt được hoà n chỉnh dưới thá»i Lê Thánh Tông, theo đó triá»u đình xác nháºn dân tá»™c Ãại Việt có tÃnh cách Ä‘a sắc tá»™c, gồm cả những ngưá»i ở đồng bằng và những giống ngưá»i ở miá»n núi, mà lúc bấy giá» ngưá»i ta gá»i là ngưá»i “man liêuâ€, có văn hóa khác vá»›i ngưá»i đồng bằng. Những thà nh phần nầy nằm trong gia đình dân tá»™c Việt, khác vá»›i ngưá»i “ngoại quốc†là những ngưá»i từ các nước khác đến.(2)
Như thế, là m thế nà o giải thÃch tại sao có sá»± khác biệt giữa các sắc tá»™c miá»n đồng bằng và miá»n núi trong đại gia đình dân tá»™c Việt? Câu trả lá»i nằm trong lá»i nói cuả Lạc Long Quân. Dầu ngưá»i miá»n núi hay miá»n đồng bằng, dầu thuá»™c sác tá»™c nà o trên đất Ãại Việt, dầu phụ hệ hay mẫu hệ, chúng ta là con cháu cùng chung má»™t bá»c trứng (đồng bà o) mà ra, và chúng ta phân phối sinh sống trên khắp nước Việt, ở miá»n núi non hay đồng bằng, tùy và o những truyá»n thống và tố chất Ä‘a dạng cuả ngưá»i Việt, má»—i ngưá»i thÃch nghi ở má»™t địa . phương nà o đó thì tá»± do chá»n lá»±a vùng đất sinh sống.
Lá»i nói cuả Lạc Long Quân vá»›i bà Âu CÆ¡ khi tổ tiên chúng ta má»›i láºp quốc luôn luôn nhắc nhở chúng ta đừng bao giá» quên rằng má»i sắc tá»™c trên đất Ãại Việt ngà y trước và trên đất Việt Nam chúng ta ngà y hôm nay, từ thá»i xa xưa Ä‘á»u có cùng má»™t nguồn gốc mà ra .
Ngà y nay, các bạn thanh niên, sinh viên, há»c sinh á» hải ngoại hấp thụ ná»n văn hóa thá»±c dụng, nên thưá»ng đặt nhiá»u câu há»i rất thá»±c tế, và dụ: Truyá»n thuyết Hùng Vương kể rằng bà Âu CÆ¡ sinh ra 100 trứng, và 100 trứng đó đã sinh ra 100 con, váºy trứng có thể nở ra ngưá»i được không? Rồi là m sao các vua Hùng Ä‘á»u sống quá 100 tuổỉ Hay nói cách khác, các bạn muốn đặt vấn Ä‘á»: truyá»n thuyết Hùng Vương có phải là thá»±c tế lịch sá» hay không?
Ãể giải đáp câu nầy, má»™t lần nữa chúng ta phải trở lui lại lịch sỠđất nước chúng ta .
Cho đến khi Ngô Quyá»n đánh Ä‘uổi quân Nam Hán năm 938 (máºu tuất) và xưng vương năm 939 (ká»· hợi), lãnh thổ nước ta bao gồm chÃnh yếu khu vá»±c đồng bằng sông Hồng, còn các vùng biên viá»…n, mà các nhà viết sá» ngà y trước gá»i là các châu “ky myâ€, ở phiá bắc (dá»c theo biên giá»›i Việt Hoa sau nầy), chưa nằm dưới quyá»n cai trị cuả chÃnh quyá»n nhà Ngô ở Cổ Loa (nay thuá»™c huyện Ãông Anh, Hà Ná»™i).
Khi cầm quyá»n năm 1010 (canh tuất), các vua đầu nhà Lý (1010-1225) xây dá»±ng đất nước cà ng ngà y cà ng hùng mạnh và phồn thịnh, dần dần thu hút các bá»™ tá»™c ở các châu “ky myâ€. Các vua Lý còn gả các công chúa cho tá»™c trưởng các bá»™ tá»™c nầy, kết nạp há» và o trong hoà ng gia nhà Lý, nghÄ©a là và o đại bá»™ pháºn dân tá»™c Việt, và lãnh thổ cuả há» và o lãnh thổ cuả chÃnh quyá»n Thăng Long. Cần chú ý thêm là các dân tá»™c miá»n núi theo mẫu hệ nên ảnh hưởng cuả các công chuá nhà Lý có thể khá rá»™ng rãi trên các vùng đất má»›i nầỵ Dần dần, các bá»™ tá»™c miá»n núi gia nháºp và o đại gia đình dân tá»™c Việt, tuy vẫn duy trì những táºp tục và truyá»n thống văn hóa riêng biệt.
Ãể cho những bá»™ tá»™c hay sắc dân cá»§a Ãại Việt cùng ngồi lại vá»›i nhau dưới má»™t mái nhà chung, trong má»™t đất nước chung thì cần phải xây dá»±ng má»™t tuyá»n thống chung, má»™t thuá»· tổ chung. Từ đó, huyá»n thoại Hùng Vương, vị thuá»· tổ chung được hình thà nh để Ä‘oà n kết các sắc tá»™c vá»›i nhau, qua hình tượng má»™t mẹ sinh trăm trứng, nở ra trăm con. Trăm con không phải là hằng số nhất định, mà là lượng số tượng trưng cho sá»± kết hợp không giá»›i hạn, vì ngà y trước số trăm được dùng để chỉ má»™t số lá»›n không thể đếm cụ thể được. (Và dụ: trăm há», trăm sá»±, trăm nghá», trăm dâu đổ đầu tằm...)
Gần đây, tại Afghanistan, sau khi chế độ Taliban bị sụp đổ và o tháng 11-2001, tổ chức Liên Hiệp Quốc và các cưá»ng quốc trên thế giá»›i muốn giúp thà nh láºp má»™t chÃnh phá»§ má»›i để tái thiết và xây dá»±ng lại nước Afghanistan, nhưng gặp rất nhiá»u khó khăn, vì có nhiá»u bá»™ tá»™c và các sắc dân khác nhau sinh sống tại nước nầỵ Phải chăng đây là má»™t trưá»ng hợp khá»§ng hoảng vì thiếu má»™t truyá»n thống chung giữa các bá»™ tá»™c trên cùng đất nước?
Trên địa bà n cổ Việt, tất cả các sắc dân cùng chung sống hà i hòa vá»›i nhau, cho thấy chá»§ trương chung cá»§a ngưá»i Việt là sống cùng vá»›i má»i ngưá»i và để má»i ngưá»i cùng sống vá»›i mình. Huyá»n thoại chia 50 con xuống biển, 50 con lên rừng là đặc tÃnh cá»™ng sinh cá»§a ngưá»i Việt. Dù ở rừng hay ở biển, dù thuá»™c nhiá»u bá»™ tá»™c khác nhau, theo những táºp tục khác nhau, trên đất Việt má»i ngưá»i là anh em từ cùng má»™t bá»c trứng (đồng bà o), luôn luôn cùng sống vá»›i nhau má»™t cách hòa bình trong đại gia đình dân tá»™c. Vốn tin tưởng rằng cùng xuất phát từ bá»c trứng trăm con, vá»›i nhiá»u bá»™ tá»™c khác nhau, nên ngưá»i Việt cÅ©ng dá»… dà ng nháºn thêm nhiá»u sắc dân khác gia nháºp đại gia đình dân tá»™c Việt, như ngưá»i Hoa, ngưá»i Chăm (Champa), ngưá»i Chân Lạp (Cambodia).
ChÃnh nhỠđặc tÃnh cá»™ng sinh và sống hà i hòa, mà ngưá»i Việt vẫn sống vá»›i ngưá»i Hoa sau những cuá»™c đụng độ nẩy lá»a trong những cuá»™c chiến tranh xâm lăng vì tham vá»ng cá»§a các triá»u đại Trung Hoa . Ãôi khi ngưá»i Việt còn hoan há»· tiếp nháºn những đợt di dân cá»§a ngưá»i Hoa từ phương Bắc xuống. CÅ©ng chÃnh nhá» tÃnh cá»™ng sinh và sống hà i hòa vá»›i má»i sắc dân, mà ngưá»i Việt tiến được dá»… dà ng xuống phÃa Nam. Ngưá»i Việt không chá»§ trương tiêu diệt ngưá»i Chăm tức ngưá»i Chiêm Thà nh ở miá»n Trung (ngà y nay) hoặc ngưá»i Chân Lạp ở miá»n Nam (ngà y nay) nên không gây háºn thù chá»§ng tá»™c. Ngưá»i Việt chỉ đến cá»™ng sinh vá»›i há». Má»™t bá»™ pháºn ngưá»i Chăm cÅ©ng như ngưá»i Chân Lạp bị thu hút và há»™i nháºp và o xã há»™i Việt, rất được ngưá»i Việt hoan nghênh. Những ngưá»i Chăm và Chân Lạp khác không chịu sống hòa lẫn vá»›i ngưá»i Việt, thưá»ng co cụm lại trong các bản là ng hay buôn sóc riêng, thì vẫn được ngưá»i Việt tôn trá»ng và giúp phát triển cá»™ng đồng cá»§a há».
Từ khi Hai Bà Trưng thất bại năm 43 (quý mão), nước Việt bị bắc thuá»™c cho đến khi Ngô Quyá»n đánh Ä‘uổi quân Nam Hán năm 938 (máºu tuất) và xưng vương năm 939 (ká»· hợi). Từ đó nước ta vÄ©nh viển thoát ra khá»i ách đô há»™ cá»§a ngưá»i Trung Hoạ Tuy nhiên, không phải ngay từ đầu nước Việt lá»›n mạnh ngay, và thoát ra khá»i hẳn những ảnh hưởng sâu Ä‘áºm cá»§a gần 1000 năm Bắc thuá»™c. CÅ©ng không phải sau tráºn Bạch Ãằng Giang năm 938, ngưá»i Trung Hoa từ bá» vÄ©nh viá»…n ý đồ xâm lăng và đồng hóa nước tạ Do đó, chắc chắn trong má»™t thá»i gian dà i, tổ tiên chúng ta luôn luôn bị ám ảnh bởi nạn bắc xâm, nên phải thưá»ng trá»±c đỠphòng và thưá»ng xuyên chiến đấu để bảo vệ đất nước. Ngà y nay, ngưá»i ta thưá»ng dùng chữ “há»™i chứng tâm lý†để chỉ trưá»ng hợp nầỵ Ở đây có thể nói tổ tiên chúng ta ngay tư thá»i láºp quốc luôn luôn bị ám ảnh bởi “há»™i chứng Trung Hoa xâm lăngâ€.
Truyá»n thuyết Hùng Vương vá»›i ná»n tảng vua Hùng láºp quốc độc láºp ngay từ lúc con ngưá»i má»›i táºp hợp thà nh xã há»™i, không thua kém gì thuở bình minh cá»§a lịch sá» Trung Hoa ở phương Bắc, và vá»›i những vị vua Hùng cai trị lâu dà i vững bá»n giống như thá»i Nghiêu Thuấn cá»§a Bắc phương, chÃnh là sá»± giải toả những ám ảnh hay “há»™i chứng†nầỵ
Nói tóm lại, dù truyá»n thuyết Hùng Vương có thể không phải là thá»±c tiển khoa há»c thá»±c nghiệm, nhưng do nhu cầu xây dá»±ng quốc thống, truyá»n thống Ä‘oà n kết, cá»™ng sinh hà i hòa và độc láºp bất khuất, truyá»n thuyết nầy đã được hình thà nh từ hÆ¡n 500 năm naỵ Trong lịch sá», đôi khi những truyá»n thuyết, dầu có tÃnh cách thần thoại, lại có giá trị hÆ¡n những thá»±c tế lịch sá», nhất là trong việc xây dá»±ng quốc thống anh hùng cuả dân tá»™c. Ai cÅ©ng biết việc Lý Thưá»ng Kiệt má»™ng thấy thần nhân cho bốn câu thÆ¡ hoà n toà n có tÃnh cách thần thoại, nhưng chÃnh những câu thÆ¡ đầy tÃnh thần thoại cuả ông đã là m nức lòng binh sÄ© để cùng nhau chiến đấu chống quân Tống ngoại xâm năm 1077, và những câu thÆ¡ đó, ngà y nay cÅ©ng vẫn là niá»m kiêu hãnh cuả dân tá»™c Việt Nam.(3) “Nam quốc sÆ¡n hà nam đế cưâ€, là nhạc hồn đất nước, trầm hùng như vó ngá»±a tổ tiên suốt hà ng ngà n năm vệ quốc, luôn luôn hiện hữu trong tâm tư cuả tất cả ngưá»i Việt, dù ngưá»i Việt ở bất cứ nÆ¡i nà o trên thế giá»›i .
Trở lại huyá»n thoại Hùng Vương, chÃnh huyá»n thoại nầy đã kiến tạo niá»m tin tinh thần và tâm linh vững mạnh và o truyá»n thống cao cả và anh hùng cá»§a dân tá»™c để má»i ngưá»i dân Việt hăng hái hy sinh bảo vệ và xây dá»±ng đất nước. Như thế, niá»m tin và o huyá»n thoại Hùng Vương tạo cho dân tá»™c chúng ta má»™t sức mạnh “Phù Ãổng†thần kỳ, để vươn vai hùng cứ má»™t cõi ở phương nam.
Khi nói đến sức mạnh “Phù Ãổngâ€, xin các bạn thanh niên sinh viên há»c sinh lưu ý cho rằng chÃnh Thánh Gióng hay Phù Ãổng Thiên Vương, là ngưá»i trẻ tuổi đầu tiên trong lịch sá» dân tá»™c Việt Nam lên đưá»ng cứu nước. Truyá»n thống cao cả nầy được tiếp nối xuyên suốt lịch sá» Việt Nam, từ ngưá»i anh hùng “cá» lau†Ãinh Bá»™ LÄ©nh, qua Trần Quốc Toản quyết hy sinh “phá cưá»ng địch, báo hoà ng ânâ€, đến những đảng viên Quốc Dân Ãảng má»›i trên 20 đã hy sinh trên Ä‘oạn đầu đà i Yên Bái năm 1930, và ngà y nay, vá»›i luáºt sư Lê Chà Quang bất khuất đứng ra báo động cuá»™c xâm lăng cuả bắc phương.
Trong hoà n cảnh ngà y nay, Ä‘ang sống xa quê hương ná»a vòng trái đất, các bạn không cần là m những chuyện vá trá»i lấp biển, mà vá»›i những kiến thức đã đạt được ở quê ngưá»i, hy vá»ng các bạn cùng nhau xây dá»±ng cá»™ng đồng ở hải ngoại ngà y má»™t phát triển, và bảo lưu truyá»n thống và văn hóa Việt Nam ở nước ngoà i . Ngoà i ra, nếu má»™t ngà y kia có sá»± thay đổi chÃnh trị ở trong nước, tạo Ä‘iá»u kiện thuáºn lợi để các bạn trở vá» quê hương, hy vá»ng chẳng những các bạn sẽ xây dá»±ng đất nước Việt Nam già u mạnh, mà các bạn còn phát huy dân chá»§, dân quyá»n và nhân quyá»n ở Việt Nam giống như ở Canada váºá»µ Như thế là các bạn đã đóng góp rất nhiá»u cho nước Việt Nam cá»§a chúng ta .
Mong lắm thay!
CHÚ THÃCH:
1. Trần Trá»ng Kim, Việt Nam sá» lược, Nxb Tân Việt, in lần thư 7, Sà i Gòn, 1964, tt. 23-31. [Trung Bắc Tân Văn xuất bản lần đầu năm 1920 ở Hà Ná»™i .]
2. Nguyá»…n Ngá»c Huy, Quốc triá»u hình luáºt, Phiên âm, dịch nghÄ©a và chú thÃch, quyển A, Viet Publisher, [không đỠnÆ¡i xuất bản], 1989, tr. 188.
3. Sau đây là bà i thÆ¡ mà Lý Thưá»ng Kiệt nói là cuả thần nhân đã ban cho ông:
Nam quốc sơn hà nam đế cư,
Tiệt nhiên định pháºn tại thiên thư .
Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm,
Nhữ đẳng hà nh khan thủ bại hư . "
Có ngưá»i dịch là :
"Sông núi nước Nam vua Nam ở,
Rà nh rà nh định pháºn ở sách trá»i .
Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm,
Chúng bay sẽ bị đánh tÆ¡i bá»i . "
Cho đến hôm nay, 25 tháng 3/2003, đã có 456 trưá»ng hợp bệnh lạ, được tạm gá»i “há»™i chứng hô hấp cấp tÃnh nặngâ€, tại 13 quốc gia, Ä‘a số ở vùng Ãông Nam Ã, vá»›i 17 cái chết do căn bệnh gây ra. ChÃnh phá»§ Mỹ hiện khuyên chúng ta tạm không nên Ä‘i Việt Nam (vì lỡ bịnh, ở đó không đủ phương tiện chữa trị).
Vấn đỠđang gây nhiá»u xôn xao, nhất là cho những ngưá»i vừa du lịch vá» từ các vùng Ãông Nam à (và cho cả gia đình há»). Ngà y 15 tháng 3/2003, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh táºt Hoa Kỳ gá»i đến các bác sÄ© những khuyến cáo liên quan đến bệnh lạ nà y. Chúng tôi lược dịch bản thông báo và khuyến cáo cá»§a Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh táºt để chúng ta cùng tìm hiểu. (Bà i đăng trên Sức Khoẻ Là Và ng tuần trước, nay được cáºp nháºt vá»›i những chi tiết má»›i, kèm lá»i khuyên cá»§a ngưá»i viết ở cuối bà i).
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh táºt (Centers for Disease Control and Prevention, viết tắt CDC) và CÆ¡ quan Y tế Thế giá»›i (World Health Organization) nháºn được những báo cáo từ Canada, China, Hong Kong, Indonesia, Philippines, Singapore, Thailand và Việt Nam, vá» má»™t số ngưá»i bị há»™i chứng hô hấp cấp tÃnh nặng (Severe Acute Respiratory Syndrome, viết tắt SARS) .
Nguyên nhân cá»§a căn bệnh hiện chưa biết rõ và đang được tìm hiểu. Ngưá»i bệnh có triệu chứng giống như nhiá»…m cúm: sốt, nhức đầu, Ä‘au má»i bắp thịt, rát cổ, ho khan, khó thở. Nhiá»u trưá»ng hợp sau đó biến thà nh nặng vá»›i viêm phổi không Ä‘iển hình (atypical pneumonia), lượng dưỡng khà trong máu xuống thấp, suy hô hấp cần máy giúp thở, và có thể đưa đến tá» vong. Các thá» nghiệm cho thấy bạch huyết cầu và tiểu cầu trong máu ngưá»i bệnh xuống thấp. (Ghi chú cá»§a ngưá»i viết: trong những trưá»ng hợp viêm phổi Ä‘iển hình thông thưá»ng do vi trùng, số lượng bạch huyết cầu trong máu tăng cao). Nhiá»u ngưá»i thân cáºn tiếp xúc vá»›i ngưá»i bệnh, kể cả nhân viên y tế, sau đó cÅ©ng có những triệu chứng tương tá»±. (Ghi chú cá»§a ngưá»i viết: cho đến nay, 2 y tá và 2 bác sÄ© ở Việt Nam đã chết vì lây bệnh).
Trước tình trạng nà y, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh táºt Ä‘ang theo dõi sát để truy tìm các trưá»ng hợp bệnh giống váºy trong số những ngưá»i Ä‘i du lịch thá»i gian gần đây, hoặc những ngưá»i thân cáºn tiếp xúc vá»›i há» .
Những trưá»ng hợp nên nghi ngá»
Các bác sÄ© nên để ý nghi ngá» tìm bệnh nếu có ngưá»i bệnh nà o đến khám sau ngà y 1 tháng 2/2003 vá»›i:
- Sốt trên 38 độ C (trên 100.4 độ F).
- Các triệu chứng đưá»ng hô hấp gồm cả ho, khó thở; tri giác kém sáng suốt vì thiếu dưỡng khà (hypoxia); khám thấy ngưá»i bệnh có dấu chứng thở khó (respiratory distress); phim chụp cho biết có viêm phổi (pneumonia).
VÃ :
- Trong vòng 7 ngà y qua, ngưá»i bệnh đã Ä‘i Hong Kong, Quảng Ãông (Trung Quốc), hay Hà Ná»™i (Việt Nam).
- Hoặc ngưá»i bệnh là ngưá»i thân cáºn tiếp xúc vá»›i ngưá»i có bệnh đưá»ng hô hấp và đã Ä‘i du lịch đến các vùng nói trên.
[Hiện những ngưá»i du lịch các vùng Ãông Nam Ã, khi trở vá» Mỹ, tại phi trưá»ng được phát má»™t thẻ và ng gá»i là thẻ “Khuyến cáo y tế†bằng 4 thứ tiếng Anh, Việt, Tà u, Ãại Hà n, giải thÃch sÆ¡ lược vá» há»™i chứng hô hấp cấp tÃnh nặng, và khuyên há» (hoặc ngưá»i nhà há») nên Ä‘i khám bác sÄ© nếu có triệu chứng hô hấp gì lạ trong vòng 7 ngà y kể từ khi trở vá». Há» cÅ©ng được khuyên khi Ä‘i khám bác sÄ©, nên đưa bác sÄ© xem thẻ và ng nà y để bác sÄ© biết và cảnh giác].
Ãịnh bệnh
Vá»›i những trưá»ng hợp đáng nghi ngá» vì đạt những Ä‘iá»u mô tả kể trên, để định bệnh, các trắc nghiệm đầu tiên nên là m gồm phim ngá»±c (chest X-ray, chúng ta hay quen miệng gá»i nhầm “phim phổiâ€), Ä‘o lượng dưỡng khà (oxygen) trong máu (pulse oxymetry), cấy trùng máu (blood culture), thá» Ä‘á»m (sputum Gram’s stain and culture), và tìm các siêu vi gây bệnh đưá»ng hô hấp, nhất là siêu vi cúm A, siêu vi cúm B, siêu vi “respiratory syncytial virusâ€. (Ghi chú cá»§a ngưá»i viết: đến giá», ngưá»i ta Ä‘ang nghi nguyên nhân gây há»™i chứng hô hấp cấp tÃnh nặng là coronavirus, má»™t loại siêu vi thưá»ng chỉ khiến ta cảm xoà ng. Lạ, chả hiểu sao kỳ nà y chúng lại dở thói giết ngưá»i).
Các bác sÄ© nên để dà nh lại những mẫu thá» nghiệm (Ä‘á»m, máu...), để nếu cần sẽ thá» thêm cho đến khi Ä‘i đến má»™t định bệnh chắc chắn.
Nếu thấy cần, bác sÄ© cho nháºp viện ngưá»i bệnh có những Ä‘iá»u khiến ta nghi ngá» há» bị há»™i chứng hô hấp cấp tÃnh nặng.
Những ngưá»i thân cáºn vá»›i ngưá»i bệnh (chăm sóc, ở cùng nhà ), và các nhân viên y tế tiếp xúc vá»›i ngưá»i bệnh nên Ä‘i khám bệnh nếu thấy mình bắt đầu có những triệu chứng đưá»ng hô hấp.
Kiểm soát sự lây nhiễm
Nếu cho bệnh nhân nháºp viện, bác sÄ© nên thông báo ngay cho cÆ¡ quan giữ trách nhiệm kiểm soát các vấn đỠliên quan đến bệnh truyá»n nhiá»…m.
Trong thá»i gian ngưá»i bệnh nháºp viện, cho đến khi xác định được rõ rà ng nguyên nhân và đưá»ng lây nhiá»…m cá»§a căn bệnh, ngoà i những cẩn trá»ng thông thưá»ng, còn cần:
- Cẩn trá»ng vỠđưá»ng hô hấp (airborn precautions): như cách ly ngưá»i bệnh trong má»™t phòng riêng, che mÅ©i và miệng những ngưá»i và o thăm để bảo vệ đưá»ng hô hấp cá»§a há» vá»›i má»™t dụng cụ đặc biệt gá»i là “N-95 respiratorâ€...
- Cẩn trá»ng trong việc tiếp xúc (contact precautions): như dùng áo choà ng và găng tay cho những ngưá»i phải tiếp xúc vá»›i ngưá»i bệnh cùng những thứ chung quanh há» .
Sá»± cẩn trá»ng căn bản vẫn gồm việc rá»a tay kỹ lưỡng sau lúc tiếp xúc vá»›i ngưá»i bệnh. Bác sÄ© cÅ©ng nên mang dụng cụ che chở mắt má»—i khi thăm khám cho ngưá»i bệnh bị há»™i chứng hô hấp cấp tÃnh nặng.
Ở nhà , để tránh lây truyá»n cho ngưá»i khác, ngưá»i bệnh nghi bị há»™i chứng hô hấp cấp tÃnh nặng nên hạn chế việc ra ngoà i giao thiệp, cho đến khi cÆ¡ chế lây truyá»n cá»§a căn bệnh được hiểu rõ hÆ¡n. Khuyên ngưá»i bệnh mang khẩu trang (mask) khi có việc ra ngoà i, và trong những lúc tiếp xúc vá»›i ngưá»i nhà cÅ©ng là điá»u cẩn trá»ng nên là m.
Chữa trị
Cho đến bây giá», vì nguyên nhân gây há»™i chứng hô hấp cấp tÃnh nặng chưa được biết rõ, nên Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh táºt chưa thể đưa ra lá»i khuyên đặc biệt nà o vá» cách chữa trị há»™i chứng nà y.
Hiện tại, sá»± chữa trị bệnh viêm phổi không Ä‘iển hình (atypical pneumonia), biến chứng cá»§a há»™i chứng hô hấp cấp tÃnh nặng, giống sá»± chữa trị bệnh viêm phổi nhiá»…m ngoà i cá»™ng đồng (community-aquired pneumonia) không biết Ä‘Ãch xác vì vi trùng nà o, vá»›i các thuốc chống những vi trùng được xem hay gây viêm phổi. [Ghi chú cá»§a ngưá»i viết: viêm phổi được chia hai loại: viêm phổi nhiá»…m ngoà i cá»™ng đồng (community-aquired pneumonia) và viêm phổi nhiá»…m trong môi trưá»ng bệnh viện (nosocomial pneumonia), gây bởi những vi trùng khác nhau. Nhiá»u trưá»ng hợp viêm phổi không biết Ä‘Ãch xác tại vi trùng nà o, sá»± chữa trị sẽ dá»±a và o thống kê trong các tà i liệu y há»c, cho biết những vi trùng nà o hay gây bệnh viêm phổi nhiá»…m ngoà i cá»™ng đồng, những vi trùng nà o hay gây bệnh viêm phổi nhiá»…m trong môi trưá»ng bệnh viện, và thuốc trụ sinh dùng sẽ nhắm và o những vi trùng nghÄ© đến nà y]. Sá»± chữa trị tùy và o mức độ nặng nhẹ cá»§a bệnh. Các bác sÄ© nên tham khảo thêm ý kiến cá»§a bác sÄ© chuyên vá» bệnh truyá»n nhiá»…m.
Báo cáo
Các bác sÄ© và nhân viên y tế công cá»™ng nên báo cáo cho cÆ¡ quan y tế tiểu bang hay địa phương những trưá»ng hợp bệnh bị há»™i chứng hô hấp cấp tÃnh nặng mình gặp.
Ãể tìm hiểu thêm, quà vị có thể liên lạc cÆ¡ quan y tế tiểu bang hay địa phương, hoặc gá»i cho CDC Emergency Operation Center ở số 770-488-7100. Những tin tức cáºp nháºp liên quan đến há»™i chứng hô hấp cấp tÃnh nặng sẽ được đăng trên Website http://www.cdc.gov .
à kiến ngưá»i viết
Hiện thá»i, chúng ta hãy nghe theo lá»i khuyên cá»§a chÃnh phá»§ Mỹ, tạm không nên Ä‘i Việt Nam (cẩn tháºn, thì cả các vùng Ãông Nam à khác, nếu chẳng có việc gì tối cần).
Còn bạn vừa trở vá» từ các nÆ¡i nà y ư? Trong vòng 7-10 ngà y, bạn để ý xem mình (hoặc ngưá»i nhà ) có triệu chứng hô hấp gì khác thưá»ng, nhất là xem có sốt [100.4 độ F (38 độ C) trở lên]. Nhà nên có cây Ä‘o nhiệt (thermometer, loại digital cho dá»… dùng). Nhà may có đủ phòng, bạn thu xếp ở má»™t phòng riêng để tránh tiếp xúc nhiá»u vá»›i ngưá»i trong nhà . Sau 7-10 ngà y, bạn vẫn khá»e, ngưá»i trong nhà vẫn không sao, ta có thể yên tâm.
Thá»i gian 7-10 ngà y nà y, cần Ä‘i khám bác sÄ©, bạn nhá»› gá»i Ä‘iện thoại lấy hẹn, và trình bà y trước vấn đỠcá»§a bạn trên Ä‘iện thoại (nhá»› lấy nhiệt độ sẵn, cho bác sÄ© biết bạn có sốt không), để bác sÄ© nếu thấy bạn trong tình trạng nóng sốt, yếu mệt quá, khuyên bạn Ä‘i thẳng và o phòng cấp cứu cá»§a bệnh viện thay vì đến phòng mạch, còn không, sẽ thu xếp cho bạn và o khám sá»›m, mang khẩu trang (mask) che mÅ©i miệng, để khá»i lây cho những ngưá»i khác trong phòng mạch và cho cả... bác sÄ©. (2 y tá và 2 bác sÄ© ở Việt Nam đã mất mạng vì căn bệnh rồi!).
Thôi, tốt nhất, má»i ngưá»i chúng ta chẳng Ä‘i du lịch vùng Ãông Nam à lúc nà y là m gì. (Ở nhà , xem truyá»n hình, cùng cầu nguyện cho liên quân Anh-Mỹ sá»›m toà n thắng trên đất Iraq, an bình trở vá»).
BS. Nguyá»…n Văn Ãức
Ngà y xưa, việc Ä‘i ăn tiệm là chuyện đôi khị Ãa số ăn uống Ä‘á»u do nấu nướng ở nhà vá»›i bà n tay khéo léo, kinh nghiệm cá»§a ngưá»i đà n bà quán xuyến. Lâu lâu, khi có việc gì đáng ghi nhá»› như ká»· niệm hôn nhân, có chuyện vui cần khao thưởng, thết đãi khách quý, thì gia đình má»›i rá»§ nhau lên cao lâu, Ä‘i ăn tiệm để cùng chung vui.
Bây giá», trái lại, tá»›i gần ná»a các bữa ăn cá»§a gia đình được diá»…n ra không phải dưới mái nhà ấm cúng và dưới nhiá»u hình thức khác nhau.
Má»™t ngưá»i Ä‘i là m, buổi sáng tạt và o tiệm bán thá»±c phẩm nấu sẵn mua má»™t ly cà phê, má»™t miếng bánh mì kẹp cho bữa ăn Ä‘iểm tâm. Trưa thì cÅ©ng ghé và o tiệm cÆ¡m gần đâu đó là m má»™t bụng cho đủ sức là m việc trong mấy giá» còn lại. Chỉ có buổi chiá»u thì má»i ngưá»i má»›i hẹn nhau cùng ăn bữa tối ở nhà .
Lý do đưa tới ăn tiệm
Có nhiá»u lý do đưa tá»›i sá»± thay đổi táºp quán ăn uống nà y:
a- Vì nhu cầu váºt chất, nếp sống má»›i, Ä‘a số phụ nữ tham gia công việc ngoà i xã há»™i như đà n ông, nên Ãt có thì giá» cho việc bếp núc.
b- Vá»›i nhiá»u ngưá»i, việc ăn ngoà i là chuyện cần thiết vì sở là m quá xa nhà để vỠăn trưa.
c- Má»™t số vì nghá» nghiệp phải ăn tiệm để thảo luáºn dịch vụ hoặc luôn luôn phải Ä‘i công tác xa.
d- Vá»›i má»™t số ngưá»i khác như sinh viên há»c sinh, sống riêng rẽ thì ăn tiệm còn tốt hÆ¡n là vá»™i và ng mua và i gói thá»±c phẩm khô ở máy bán tá»± động. Các vị độc thân thì lấy "cÆ¡m chỉ" là m căn bản cho dinh dưỡng.
e- Ngoà i ra, vì được sản xuất từng loạt, thá»±c phẩm là m sẵn thưá»ng thưá»ng rẻ hÆ¡n là thá»±c phẩm tươi.
f- Kỹ nghệ thá»±c phẩm cÅ©ng thay đổi để đáp ứng đòi há»i cá»§a dân chúng và cung cấp những món ăn tiện lợi, có nhiá»u dinh dưỡng thay thế cho các món nấu lấy.
Cho nên việc ăn ngoà i trở nên má»™t chuyện thông thưá»ng trong Ä‘á»i sống hà ng ngà y cá»§a nhiá»u gia đình.
Ãã có thá»i kỳ, món ăn ở tiệm là đỠtà i cho nhiá»u chỉ trÃch vì ngưá»i cung cấp chỉ quan tâm tá»›i việc là m tiá»n hÆ¡n là tá»›i sức khá»e ngưá»i tiêu thụ . Thá»±c phẩm thưá»ng quá nhiá»u chất có ảnh hưởng không tốt cho sức khá»e:
nhiá»u chất béo, nhiá»u muối, nhiá»u đưá»ng, nhiá»u gia vị, thiếu sinh tố, khoáng chất.
à thức được sá»± quan tâm cá»§a thá»±c khách, nhà hà ng ăn cÅ©ng đã thay đổi cách nấu hầu cung ứng những món ăn là nh mạnh hÆ¡n: Ãt chất béo, Ãt muối, nhiá»u rau trái tươi, chất đạm từ cá, gà vịt. Nhân viên nhà hà ng cÅ©ng được huấn luyện vá» cách là m bếp và có thể giải thÃch, trả lá»i thắc mắc cá»§a khách. Nhưng ngưá»i tiêu thụ cÅ©ng cần để ý má»™t số Ä‘iểm căn bản trong lá»±a chá»n để bữa ăn được tốt là nh.
Và i Ä‘iá»u cần lưu ý khi ăn tiệm
Mối báºn tâm, ám ảnh thông thưá»ng nhất cá»§a ngưá»i tiêu thụ bây giá» táºp trung và o sá»± lên cân, nhiá»u chất béo, muối và calories. Do tìm hiểu, há» biết là thá»±c phẩm có vai trò quan trá»ng trong việc duy trì sức khá»e tốt, nên nhiá»u ngưá»i áp dụng nguyên tắc căn bản ăn uống vừa phải, Ä‘a dạng và cân bằng. Há» dà nh cho bữa ăn và i suy tÃnh trước khi tá»›i tiệm.
- Trước hết là chá»n lá»±a nhà hà ng. Có tiệm ăn vá»›i và i món chuyên biệt mà thá»±c khách biết trước. Có nhà hà ng bầy đủ loại thức ăn là m sẵn, khách ăn thả cá»a sau khi trả má»™t số tiá»n nhất định. Hoặc nhà hà ng có nhiá»u món ăn trên thá»±c đơn, nấu theo lá»i yêu cầu, khách có thể lá»±a chá»n theo ý thÃch và có thể kiểm soát được số lượng.
- Nếu có thể, nên dá»± tÃnh ăn món gì trước khi tá»›i tiệm để tránh được sá»± gá»i đột nhiên những món ăn không thÃch. Lá»±a món ăn cÅ©ng nên có sá»± phối hợp vá»›i các bữa khác trong ngà y. Nếu đã ăn trưa nhiá»u thịt thì tối nên gá»i nhẹ vá»›i nhiá»u rau Ä‘áºu hoặc ngược lại.
- Lá»±a thức ăn trên thá»±c đơn theo đúng ý thÃch và nhu cầu vá»›i món ăn chÆ¡i nhẹ rồi món chÃnh. Vá»›i cÆ¡m Việt Nam thì nhiá»u món được gá»i rồi ăn chung nên có sá»± chia sẻ vá»›i nhau. CÆ¡m Tây, cÆ¡m Mỹ thưá»ng thì chá»n cá nhân nhưng ta vẫn có thể trao đổi.
- Lá»±a món nà o mà mình cần má»™t chút sức lao động và thá»i gian để sá»a soạn trước khi ăn, tránh ăn ngấu nghiến cho hết hoặc cho xong bữa. Thà dụ, ăn món cua rang muối, món sò là ta phải ăn nhâm nhi vừa bóc vá» vừa ăn, hÆ¡n là món cua thịt xà o. Ä‚n nhâm nhi như váºy có thể ăn Ãt hÆ¡n mà lại vừa ăn vừa thưởng thức chứ không vá»™i và ng nhét cho đầy bụng. Kinh nghiệm cho thấy: món ăn cà ng ngon, ta cà ng ăn mau, nuốt chưa kịp nhai, nên không có thì giá» thưởng thức.
- Há»i nhà hà ng, món ăn mình lá»±a sẽ được nấu ra là m sao. Cho há» hay là mình Ä‘ang kiêng mỡ hoặc đưá»ng, để há» tiết giảm các thà nh phần đó. Muốn miếng thịt bò tháºt chÃn hay chÃn vừa, bát canh chua nhiá»u á»›t, món cá kho tá»™ Ãt tiêu cần phải nói cho rõ rà ng để nhà hà ng biết ý nấu cho vừa lòng khách.
- Quen thuá»™c vá»›i từ ngữ nấu nướng: chiên, xà o, rán ngâm trong mỡ (deep fried), áp chảo, vá»›i nước thịt (gravy), mayonnaise, chiên dòn (crispy) thưá»ng nhiá»u chất béo, nhiá»u calories; hấp, tiá»m, luá»™c, nướng trên vỉ, bá» lò, om, kho rim (poach) thưá»ng Ãt calories; món ăn ngâm giấm, muối, thịt ướp xông khói, sấy khô, nước xuýt (broth), tẩm nước xốt (marinated) Ä‘á»u nhiá»u muối mặn. Rau hấp còn nhiá»u sinh tố, dinh dưỡng hÆ¡n rau luá»™c hoặc sà o.
- Bá»›t các món ăn chiên rán nhất là tẩm bá»™t. Thịt cá tốt cho cÆ¡ thể, nhưng nếu lại tẩm bá»™t hoặc rắc bánh mì vụn rồi chiên thì sợ là có vấn Ä‘á». Má»™t miếng thịt gà chiên có 480 calories, 21 g chất béo, trong khi đó khi nướng chỉ có 300 calories và 8 g chất béo.
- Nếu không thấy món mình muốn ăn trong thá»±c đơn, cứ há»i nhà hà ng xem há» có thể là m đặc biệt được không. Nhiá»u chá»§ tiệm sẵn sà ng vì há» cÅ©ng há»c thêm được má»™t món mà nếu hấp dẫn, sẽ ghi và o thá»±c đơn.
- Chá»n thức ăn Ä‘a dạng tức là có đủ thà nh phần dinh dưỡng khác nhau như hướng dẫn trong Tháp Dinh Dưỡng. Lá»±a món mà mình chưa ăn bao giỠđể có cÆ¡ há»™i thá» món ăn má»›i. Lá»±a món ăn theo nhu cầu cá»§a mình chứ không vì ngưá»i khác lá»±a hai ba món mà mình cÅ©ng phải bắt chước như váºy.
- Há»i cho rõ món ăn, lá»›n nhá» ra sao. Nếu quá lá»›n thì mình lá»±a phân ná»a, nếu nhà hà ng không đồng ý thì ta biết trước, ăn má»™t ná»a còn má»™t ná»a yêu cầu há» bá» sẵn và o há»™p để mình mang vá».
- Giá»›i hạn việc nhâm nhi bánh mì và bÆ¡ trong khi chỠđợi, để dà nh bụng cho món chÃnh. Khi tá»›i tiệm, sẵn sà ng gá»i món ăn ngay để tránh buồn miệng ăn cả chục cái bánh mì quệt vá»›i bÆ¡ trong khi chá» thức ăn; nếu cần, chỉ lấy má»™t miếng bánh nhỠđể ăn rồi yêu cầu cất Ä‘i.
- Rượu có khá nhiá»u calories lại Ãt dinh dưỡng, nên cố gắng giá»›i hạn. Nếu định uống rượu vá»›i món ăn chÃnh thì nhÃn cocktail hoặc thay và o đó má»™t cocktail nhiá»u nước trái cây, Ãt rượu. Má»™t ly vang, má»™t consomation rượu mạnh cho má»™t bữa ăn là lý tưởng, vừa tiết kiệm túi tiá»n, vừa Ãt calories lại tránh lái xe vá» trong cÆ¡n say. Uống nhiá»u nước lạnh trong suốt bữa ăn giúp giảm tác dụng cá»§a rượu đồng thá»i tránh uống rượu quá chén.
- Khi thấy món ăn không như ý hoặc có vẻ như không được vệ sinh thì đừng ngần ngại yêu cầu là m lại, vì mình mất tiá»n thì mình có quyá»n thưởng thức món ăn tinh khiết đã lá»±a. Gá»i má»™t đĩa thịt bò tái chấm tương mà phải ngồi nhai miếng thịt vừa thâm vừa chÃn thì mất cả hứng thú mà trong lòng cÅ©ng háºm há»±c, sót tiá»n.
- Thức ăn còn, cứ tá»± nhiên xin há»™p mang vá», đừng ngần ngại giữ kẽ. Ngà y nay, việc cung cấp há»™p để thá»±c khách mang thức ăn dư là chuyện mà nhà hà ng nà o cÅ©ng là m. Tiệm ăn cà ng sang trá»ng thì há»™p nom cà ng đẹp. Thức ăn dư nhà hà ng hỠđổ và o thùng rác chứ không để dà nh cho ngưá»i nghèo. Vả lại mang phần ăn dư vá» là ta đã có phần ăn trưa hôm sau Ä‘i là m, trả tiá»n cho má»™t bữa mà ta có thá»±c phẩm cho hai bữa ăn.
- Khi đã no bụng, yêu cầu dá»n bà n, kẻo có sẵn thá»±c phẩm là lại nhấm nháp ăn thêm "kẻo phà cá»§a giá»i" rồi vá» nhà cứ lo lên cân.
- Ãã mất công Ä‘i ăn, mất tiá»n trả thì lá»±a món mà mình thÃch, dù có đắt hÆ¡n món khác tương tá»±. Khi có nhiá»u ngưá»i cùng ăn mà lá»±a nhiá»u món thì bắt đầu bằng món mình ưa thÃch để dằn bụng và ăn nếm món mình không thÃch.
- Ãợi sau khi ăn xong món chÃnh hãy lá»±a món tráng miệng, tùy theo tiếng nói cá»§a bao tá» chứ không vì no bụng mà đói con mắt kẻo lại chất quá nặng cái dạ dầy. Và i miếng trái cây, má»™t ly kem có Ãt calories hÆ¡n là má»™t miếng bánh ga tô nhiá»u đưá»ng nhiá»u chất béo hoặc má»™t cái bánh bông lan (flan) nhiá»u cholesterol.
Vá»›i nhiá»u ngưá»i, ẩm thá»±c là má»™t nghệ thuáºt. Cứ từ từ thưởng thức, cháºm rãi ăn để cÆ¡ thể thấy no dần dần và miệng thá»a mãn vá»›i hương vị cá»§a món ăn. Ãâu có phải rá»a chén bát, dá»n bà n mà vá»™i vã. Kinh nghiệm cho hay, khi món ăn ngon là ta thưá»ng ăn vá»™i và ng, nuốt chưa kịp nhai, gắp món ăn liên hồi. Ãến khi ngán, má»›i cháºm lại.
Ngoà i ra, cũng nên để ý coi việc nấu nướng có hợp vệ sinh để tránh các bệnh do thực phẩm gây ra.
Bình thưá»ng thì nhà hà ng nà o cÅ©ng phải trải qua nhiá»u cuá»™c thanh tra, kiểm soát cá»§a chÃnh quyá»n, phải tuân theo những Ä‘iá»u lệ khắt khe vá» vệ sinh. Tuy nhiên, để cho an toà n, ta nên lưu tâm tá»›i và i Ä‘iểm như khăn trải bà n, khăn ăn có phẳng phiu sạch sẽ; bà n được lau kỹ; nhân viên ăn mặc tươm tất; ly chén không có vết nhÆ¡; không có và i chú ruồi bay quanh bà n đòi nếm món ăn; phòng rá»a tay sạch sẽ vá»›i giấy lau, nước nóng nước lạnh đầy đủ; chung quanh tiệm không có những thùng rác chất đống ruồi nhặng bu đầy. Coi quầy thức ăn có được che phá»§ và giữ ở nhiệt độ thÃch hợp: thức ăn nóng vá»›i nhiệt độ cao, thức ăn lạnh vá»›i nhiệt độ thấp.
Kết luáºn
Không phải là ngà y nay, khi Ä‘i ăn tiệm ta má»›i để ý tá»›i các chi tiết vừa kể, mà từ gần trăm năm trước, Cụ Tản Ãà cá»§a chúng ta cÅ©ng đã quan tâm tá»›i việc ăn ngon. Nói vỠăn uống chung chung, ngưá»i thi sÄ© ngông, say "quanh năm ăn quỵt, chÆ¡i lưá»ng" đã nhắc nhở "muốn má»™t bữa ăn ngon thì thức ăn phải ngon, lúc ăn ngon, chá»— ăn ngon và nhất là có ngưá»i cùng ăn ngon".
Ä‚n uống phải chăng cÅ©ng là má»™t nghệ thuáºt váºy.
TX, 2/03
BS. Nguyá»…n Văn Ãức
Óc cá»§a ngưá»i già thá»±c sá»± hãy còn rất nhiá»u bà ẩn. Trải qua bao năm nghiên cứu nhưng chúng ta vẫn chưa hiểu óc chúng ta đã già đi như thế nà o? Việc trở ngại trước tiên là bởi loà i ngưá»i chúng ta có Ä‘á»i sống tương đối ngắn ngá»§i, không đủ thá»i gian để nghiên cứu óc già biến chuyển ra sao. Không lâu lắm, chỉ khoảng má»™t trăm năm vá» trước, 1900, lúc đó ngưá»i Mỹ sống thá» trung bình có 47 tuổi, nghÄ©a là gần tương đương vá»›i tuổi thá» cá»§a ngưá»i Việt Nam chúng ta thá»i đó. Ngà y nay, tuổi thá» cá»§a ngưá»i Việt hải ngoại đã khá hÆ¡n. Riêng đối vá»›i ngưá»i Mỹ, tuổi thá» bây giá» tăng lên tá»›i 75 tuổi.
Óc chỉ cân nặng 3 cân (lb), nhưng óc là bá»™ pháºn quan trong báºc nhất cá»§a cÆ¡ thể. Óc Ä‘iá»u khiển tim Ä‘áºp Ä‘á»u đặn, giúp hÆ¡i thở Ä‘iá»u hòa, và bảo tồn trà nhá»› cho má»—i ngưá»i.
Má»—i khối óc chứa hÆ¡n trăm tỉ tế bà o não, có nhiệm vụ phát Ä‘iện từ hệ thần kinh ra ngoà i và từ ngoà i và o trong. Tế bà o thần kinh đưa tÃn hiệu tá»›i hà ng ngà n tế bà o khác, váºn tốc lên tá»›i 200 dặm má»™t giá», liên hệ rất nhiá»u Ä‘iện tÃn qua lại và tùy thuá»™c nhiá»u hóa chất trong não.
Gần đây, chúng ta hiểu rõ hÆ¡n bệnh lãng quên Alzheimer cÅ©ng là bởi tế bà o thần kinh hết hoạt động khi già nua. Chúng ta cÅ©ng biết thêm rằng nếu không vì bệnh táºt thì tế bà o vẫn còn khá»e mạnh cho tá»›i lúc chết. Ngoà i ra chúng ta còn rõ và i ba Ä‘iá»u căn bản khác nữa sau đây:
· Tuổi từ 20 tới 90, cân lượng óc sẽ cà ng ngà y cà ng giảm đi, khoảng 5 tới 10%.
· Những vết lõm xung quanh não cà ng ngà y cà ng rộng ra.
· TÃch tụ đây đó những tế bà o não chết Ä‘i hợp lại thà nh từng mảng.
· Bệnh lãng quên khi vá» già không phải do tế bà o não bị hư và chết Ä‘i như trước đây nhầm tưởng. Nhưng chÃnh là do sá»± giảm hoạt động trong não liên hệ những phản ứng tương tác do những hóa chất trong não thay đổi khi vá» già . Thà dụ bệnh Alzheimer liên hệ hiện tượng viêm não khi vá» già và sinh ra những tảng amyloid. Và chÃnh những tảng amyloid nà y đã gây trở ngại cho trà nhá»› và giết chết tế bà o não.
Não già liên hệ đến việc chất dopamine thuyên giảm trong não. Khi chất dopamine trong não Ãt Ä‘i, cÅ©ng sẽ là m giảm trà nhá»›. Bình thưá»ng dopamine có thêm nhiệm vụ khác là gây khoái cảm cho con ngưá»i.
Tiếp theo là di truyá»n ảnh hưởng tá»›i não già nua. Những khám phá quan trá»ng hÆ¡n gần đây cho biết lối sống cÅ©ng ảnh hưởng tá»›i não già , chẳng hạn ăn uống kiêng khem và là nh mạnh có thể giảm tốc độ óc già . Ngược lại bệnh tiểu đưá»ng sẽ là m óc già hÆ¡n khi so sánh vá»›i ngưá»i bình thưá»ng.
Thêm những yếu tố khác nữa cũng ảnh hưởng óc già , thà dụ:
· Vấn đỠgiáo dục tăng trưởng: sống trong những môi trưá»ng có Ä‘á»i sống tâm linh tốt, hoạt động và thể dục sẽ giúp sinh sản thêm tế bà o não má»›i.
· Táºp thể dục Ãt nhất 45 phút má»—i lần, 3 lần má»—i tuần, sẽ giúp trà nhá»› khá hÆ¡n khi vá» già .
· Nghỉ ngÆ¡i hay ngá»§ đủ 8 tiếng má»—i ngà y sẽ chống được bệnh táºt kinh niên, bảo vệ trà nhá»›.
· Bệnh cao huyết áp ảnh hưởng là m óc nhá» lại và giảm trà nhá»›. Dù uống thuốc để giảm cao máu nhưng óc vẫn bị teo và giảm trà nhá»› như thưá»ng.
· CÆ¡ thể căng thẳng sẽ sinh kÃch thÃch tố cortisol ra nhiá»u, và ảnh hưởng đến tế bà o thần kinh khu hippocampus trong não.
· Thương tÃch ở đầu, thà dụ võ sÄ© bị đánh và o đầu có thể sinh triệu chứng giống bệnh lãng quên Alzheimer.
Tóm lại, giữ gìn sức khá»e tốt là điá»u cần thiết giúp óc hoạt động lâu dà i. Chẳng hạn, cần kiểm soát huyết áp kỹ lưỡng, kiểm soát đưá»ng và cholesterol trong máu, ăn uống là nh mạnh, uống và i thứ sinh tố, táºp thể dục và giữ tinh thần tráng kiện là những phương cách hay nhất để giúp trà não hoạt động cao độ. Nhưng chúng ta còn phải chá» thêm nhiá»u khảo cứu trong tương lai, như tìm cách giảm chất amyloid trong não, dùng phương pháp gen trị liệu, cấy tế bà o não là nh mạnh để phát sinh loại bạch đản đặc biệt giúp tế bà o não tăng trưởng. NghÄ©a là khoa há»c sẽ còn Ä‘i sâu hÆ¡n, nghiên cứu vá» gen nhiá»u hÆ¡n và hy vá»ng má»™t ngà y nà o đó sẽ biến đổi được hiện tượng óc già cá»§a loà i ngưá»i.
Thân má»i bạn Ä‘á»c Giao Muà ghé nghe nhạc bản "Chiá»u Xuống Paris" do nhạc sÄ© Ngô Thụy Miên phổ thÆ¡ Trưá»ng Ãinh.
http://www.honque.com/ngothuymien/Unicode/cxp_nhacban.html
Giao Muà vừa nháºn được thi táºp "Hóa Ra Lần Cuối Em Buồn Nghỉ ChÆ¡i" cá»§a nhà thÆ¡ Nguyá»…n Nam An do Diệu Hạnh gá»i tặng.
Lá»i tá»±a: An Phú Vang, thay lá»i bạt: Trần Hoà i Thư - Dương Nổ. Bìa: Tranh há»a sÄ© Hồ Thà nh Ãức. Phụ bản mà u: Tranh há»a sÄ© Quỳnh Hương - 265 trang
QUYÊN BOOKS xuất bản.
gÃa bán $15.00 (cả bưu phà Priority Mail trong USA)
Xin trân trá»ng giá»›i thiệu đến độc giả Giao MuÃ
Ãặt mua sách xin liên lạc:
anphuvang@yahoo.com
Thân má»i bạn Ä‘á»c ghé thăm nhạc VÅ© Thư Nguyên, trong tuần qua ở:
http://www.trinhnu.net/VHNT/DaPhoNhac.php?co=/?vuthunguyen
Các bà i mới:
1. Hình Như: thÆ¡ Phạm Ngá»c
2. Thôi Nhé: thơ Linh Lan
3. Ãừng quên em nhé, tôi thÆ¡ Du Tá» Lê
4. Tôi nhớ ai hay tôi nhớ tôi thơ Du TỠLê
và đặc biẹt là bà i nhạc Tây Nguyên: "Em, hoa, chim, mây", thơ Nhược Thu:
http://www.trinhnu.net/Music/?622
Giao Muà vừa nháºn được tin nhạc sÄ© Phạm Duy đã hoà n tất website cá»§a mình tại:
www.phamduỵcom
Má»™t website nữa Ä‘ang trong thá»i kỳthiết láºp:
www.phamduỵorg
Xin trân trá»ng giá»›i thiệu đến độc giả Giao MuÃ
VIỊ Nhạc : 1. Chiá»u Xuống Paris
2. Thôi Vá» Ãi Ta ÃÆ°a
Nguyệt San Giao Muà xin cám Æ¡n những thân hữu sau đây : BÃch Hà , CC, Cung VÅ©, Duy Văn, DHH, Gia Phong, Hà n Trân, Hoà ng Mai Phi, Hoa Cá», Hoà ng Trúc Giang, Lâm Huân, Lê Má»™ng Nguyên, Linh VÅ©, Ngô Thy Vân, NS Ngô Thụy Miên, Ngá»c An, Nguyá»…n Ãăng Tuấn, BS Nguyá»…n Văn Ãức, BS Nguyá»…n à Ãức, Nguyen Cuong Andy, Nguyá»…n Vạn Thắng, Nguyá»…n Qúy Ãại, -NXVK-, Nháºt Khánh, Nhược Thu , -q.t, NS Phạm Duy, Phạm VÅ© Anh Nam, Song Châu Diá»…m Ngá»c Nhân, Sương Mai, Tân Văn, tn, Trầm Tư, GS Trần Gia Phụng, BS Trần Mạnh Ngô, Trần Công Nhung, Trần Hoan Trinh, Trần Thị Hà Thân, Trưá»ng Ãinh, Tá» Nhi và Võ Thị Xuân Ãà o, đã dóng góp bà i vở cho Nguyệt San Giao Muà số 13 . Má»™t số bà i khác sẽ được đăng dần và o số tá»›i. Mong má»i sẽ nháºn được những sáng tác cá»§a các bạn bốn phương để cho Nguyệt San Giao Muà thêm phần hương sắc trong tương lai.
2) Ãể rút ra danh sách cá»§a NSGM (unsubscribe),
xin gá»i email vá» TrungKy@hotmail.com
3. Má»i chi tiết, thể lệ, thắc mắc, xin gá»i vá»:
TrungKy@hotmail.com
4. Má»i bà i vở, đóng góp, xin gá»i vá»:
GiaoMua2002@aol.com
Nguyệt San Giao MuÃ
Homepage: http://www.GiaoMua.com
Thể lệ gá»i bà i cho Nguyệt San Giao Muà :
1. Xin các bạn gá»i bà i theo dạng VIQR (Vietnet)
(dùng cách bỠdấu như trong trang nà y)
2. Xin liên lạc với NSGM hay trực tiếp tới tác giả nếu
muốn trÃch dịch hay đăng lại các bà i trên NSGM.
3. Xin cho biết nếu các bạn muốn để tên và diạ chỉ
email ở cuối bà i hay không.
4. Bà i vở xin gá»i đến
GiaoMua2002@aol.com
5. Má»i chi tiết, thể lệ, thắc mắc,
xin gá»i vá»: TrungKy@hotmail.com
P.O . Box
378
Merrifield, Virginia
22116-0378
USA
Trang NhÃ