Số 13

Ngày 1 tháng 5 năm 2003

www.GiaoMua.com

Nguyệt San Giao Mùa
P.O . Box 378
Merrifield, Virginia 22116-0378
USA

GiaoMua2002@aol.com


Thư Ngá»





Sáng nay tôi thức dậy sá»›m. Trá»i vẫn còn mưa rả rích suốt từ đêm. Có lẽ dư âm cá»§a tháng 4 Ä‘au thương vẫn còn dai dẳng nên dù Ä‘ang là mùa Xuân, trá»i vẫn chợt mưa, chợt nắng bất chừng. Tháng 4 năm nào vẫn vậy, dù đã 28 năm trôi qua.

Tôi tưởng vẫn còn là tháng 4, nhưng trông lên tá» lịch thì thấy tháng 5 đã đến rồi. Tháng 5 cá»§a những cành hoa Phượng nở bung đón chào ngày bãi trưá»ng. Má»—i năm thấy hè lòng man mác buồn. Tiếng hát năm nao hiện vá» trong trí nhá»›. Ôi vui sao tuổi há»c trò đầy má»™ng mÆ¡, ká»· niệm. Nhá»› những buổi trốn trưá»ng, rá»§ nhau đánh năm, đánh ba Ä‘i uống ly đá nhận ở Duy Tân. Nhá»› những trang lưu bút trao cho nhau, hẹn hò đủ thứ chuyện. Rồi năm nào cÅ©ng có ngưá»i chia tay, bá» hẳn lá»›p, hẳn trưá»ng. Tháng 5 cá»§a mùa thi đầy hồi há»™p, đến nằm mÆ¡ cÅ©ng còn gặp những đỠthi lắt léo. Rồi buồn, rồi vui vá»›i kết quả mùa thi. Mùa Phượng nở thả tung những cánh hoa ra má»i phương trá»i rá»±c rỡ. Cầm tay nhau mà không chắc sang năm còn gặp lại nhau chăng ?

Bây giá» tìm má»™t cành hoa Phượng ở nÆ¡i đây sao mà khó khăn quá. Chợt má»™t lần nhìn lên cành cây ngoài lá»›p, lòng cứ thấy phân vân. Tại sao ở đây không có được ít là chỉ má»™t cánh hoa sắc màu đỠchói chang thôi để thấy mình còn gần vá»›i nước. Thản hoặc có má»™t lần Ä‘á»c đâu đây câu thÆ¡ Tháng này phượng đã nở chưa em mà thấy đưá»ng thăm quê càng xa lÆ¡, xa lắc. NghÄ© vá» những mùa Phượng ngày xưa mà thấy nghẹn, thấy ngào.

Tôi vá»™i vàng bá» màn máy đứng lên ra cạnh khung cá»­a sổ để chạy trốn má»™t khung trá»i đã mất. Có tiếng nấc nào nhè nhẹ vấn vương. Phải chăng tình quê hương vừa dâng lên khoé mắt. Tôi vẫn nghÄ© đến má»™t ngày nào sẽ trở lại trưá»ng xưa. Cây phượng già sẽ già Ä‘i, nhưng vá»›i tôi vẫn là màu sáng lung linh đầy nhung nhá»›. Tôi sẽ đứng dá»±a vào thân cây trông vào dãy lá»›p ngày xưa, nÆ¡i có bóng nắng chập chá»n trên vách, nÆ¡i có những mái đầu cặm cụi há»c hành. Rồi tôi sẽ thấy ná»—i cô đơn không còn quanh quất nữa. Vì tôi đã tìm vá» lại nÆ¡i đã bá» ra Ä‘i.

Nhưng rồi tôi cứ tá»± há»i : ngày ấy sẽ bao giá». Câu há»i như rÆ¡i vào khoảng không gian hun hút. Trá»i vẫn còn Ä‘ang mưa, dù đã kéo suốt đêm qua...

Ãá»— Thành (Thanh SÆ¡n)
BBT Nguyệt San Giao Mùa

Mục Lục

I . Thơ _______________________________________________________________________

1. Quên ______Sương Mai
2. Sáng Muà Ãông ______Võ Thị Xuân Ãào
3. Nụ Hôn Huyá»n Sá»­ ______Song Châu Diá»…m Ngá»c Nhân
4. Bến BỠNgàn Năm ______Phạm Vũ Anh Nam
5. Ta Yêu Nhau Không Lấy Nhau ... ______(-q.t)
6. Nhớ Huế ______Trần Thị Hà Thân
7. Ãêm Trên Sông ______Bích Hà
8. Có Duyên...Còn Nợ..! _______NXVK_
9. Túi Thơ ______Hoàng Trúc Giang
10. Hai Tâm Hồn Má»™t Trái Tim ______Ngá»c An
11. Khát ______CC
12. Bài Hát Trên Mồ Xưa ______Trầm Tư
13. Tiếng Ãêm Và Tim Bóng Tối ______Hàn Trân
14. Mưa Chiá»u ______Duy Văn
15. Khi Ãá»i Nghiêng, Tình KhÆ¡i ______Nguyá»…n Ãăng Tuấn
16. Còn Có Em Bên Ãá»i ______Nhật Khánh
17. Dăm Vần Thơ Ngu Ngơ ...! ______tn
18. Mưa Rơi ______Tân Văn
19. Tình Yêu ______Lâm Huân
20. Ngoan Nhé, Mày Æ i ! ______Hoa Cá»
21. Cho Tôi ______Nhược Thu
22. Nghiêng Bên Dương Cầm ______Trần Hoan Trinh
23. Sóng Nhạc Trên Vách Núi ______Trưá»ng Ãinh
24. Gió Ngang Sợi Tóc ______Linh Vũ
25. Anh Ãi Phố Ãã Lên Ãèn ______Ngô Thy Vân
26. Mưa Chiá»u Ká»· Niệm ______Nguyá»…n Vạn Thắng
27. Hẹn ______Vành Khuyên
28. Dòng Thơ ... Viết Chưa Xong ______Tử Nhi
29. Hoài Cổ ______Gia Phong
30. Cho Má»™t Nụ Cưá»i ______Mạc Phương Ãình

II . Văn _______________________________________________________________________

1. Mối Lương Duyên _______ Nguyen Cuong Andy
2. Ngưá»i Tù Chăn Bò Ở Gia Trung (kỳ 2) ___________ Phan thái Yên
3.Mùa Nước Lũ ( kỳ 13) ___________ Trần Công Nhung
4.Vá»...(tiếp) ___________ Thanh SÆ¡n
5.Ngàn Năm Mây Trắng -Yên Bình và Ngá»c An ___________ Lê Má»™ng Nguyên
6.Cảm Tưởng VỠMột Phim à Châu: Better Luck Tomorrow ___________ Trần Viết Minh Thanh

III . Ngàn Lá»i Ca (kỳ 5)________________________________________________________________

1. Nhạc Tình Giữa Muà Kháng Chiến _______________________________ NS Phạm Duy

IV. Những Bức Thư Tình...________________________________________________________________

1. Thư Tình Mỗi Tháng _______________________________ DHH

V. Nghiên Cứu________________________________________________________________

1. Nhà văn PHAN KHÔI má»™t vì sao lạc (kỳ 2) _______ Nguyá»…n Quý Ãại
2. Vài à NghÄ©a Truyá»n Thống Hùng Vương _______ GS Trần Gia Phụng
3. Há»™i Chứng Hô Hấp Cấp Tính Nặng (SARS) _______ Bác sÄ© Nguyá»…n Văn Ãức
4. Ä‚n Tiệm _______ Bác sÄ© Nguyá»…n à Ãức
5. Não Bá»™ Ngưá»i Già _______ Bác sÄ© Trần Mạnh Ngô

VI. Tin Tức, Văn Há»c, Nghệ Thuật__________________________________________________

1. Nhạc: Chiá»u Xuống Paris _______ Ngô Thụy Miên
2. Thi Tập: Hóa Ra Lần Cuối Em Buồn Nghỉ Chơi _______ Nguyễn Nam An
3. Nhạc Vũ Thư Nguyên _______ Giao Muà
4. Website của nhạc sĩ Phạm Duy _______ Giao Muà

VII . Nhạc __________________________________

1. Nhạc : Chiá»u Xuống Paris _______ Trưá»ng Ãinh - Ngô Thụy Miên
2. Nhạc : Thôi Vá» Ãi Ta ÃÆ°a _______ Cung VÅ© - Nguyá»…n Ãăng Tuấn

VIII . Hộp Thư Toà Soạn__________________________________

1. Nhắn Tin/Trả Lá»i Bạn Ãá»c _______ Ban Biên Tập

I . Thơ __________________________________________________

1. Quên
 
Tôi quên đã có má»™t thá»i
Có ngưá»i yêu quí dá»— tôi hằng giá»
Tôi quên cả những bài thơ
Tôi từng nắn nót trên tỠgiấy thơm
Tôi quên những phút giận há»n
Những dòng nươc mắt đã tuôn vì ngưá»i
Tôi quên để cứu chính tôi
Khá»i vòng khổ lụy, khá»i Ä‘á»i Ä‘a Ä‘oan
Tôi quên chuyện cũ bàng hoàng
Ãể lòng còn chút thênh thang nắng hồng
Tôi quên để bước theo chồng
Mang theo má»™t trái tim không hững há»
Tôi quên Ä‘i má»™t trá»i thÆ¡
Ngày xưa tôi viết bằng mơ mộng đầu
Tôi quên những giấc chiêm bao
Và quên đi cả  nỗi sâù ly tan.
	
Sương Mai 
Mục Lục


2. Sáng Mùa Ãông Nắng xanh xao Trên cành khô trụi lá Trong cá»­a sổ buồn thiu Ãất cÅ©ng xa Và trá»i thì rất lạ Sáng mùa đông Vương vấn cÆ¡n mÆ¡ nào Giá»t nắng ấm xôn xao Tình thÆ¡ nhá» Sáng mùa đông Giá»t sương long lanh Ãầu ngá»n cá» Má»™ng vàng tan Hồn phách cÅ©ng Æ¡ há» Võ Thị Xuân Ãào
Mục Lục


3. Nụ Hôn Huyá»n Sá»­ Mặt đối mặt mà còn ngá» huyá»…n ảnh Tay trong tay mà tưởng vẫn muôn trùng Phải là anh, chàng Hoàng Tá»­ đấy không Vừa hôn nhẹ cho em bừng tỉnh giấc ? Ãây là má»™ng hay là Ä‘á»i rất thật Mà thÆ¡ em say qúa rượu đào nguyên Mà tim hồng rá»™n rã nhịp tiá»n duyên Khi trân trá»ng vinh tôn anh Hoàng Tá»­ Em, Bạch Tuyết, chá» nụ hôn huyá»n sá»­ Ãể thần kỳ sống dậy cả hoàng cung Giấc ngá»§ em hoang tím cõi vô cùng Lá»­a hy vá»ng đã phai tàn, má»i mệt Trong tuyệt vá»ng, nhiệm màu anh đã đến Khoảng địa cầu má»™t phút bá»—ng thăng hoa Hãy ôm em và chá»› lá»ng tay ra Ãể vÅ© trụ long lanh màu hạnh phúc Em thảng thốt giữa tuyệt vá»i cung bậc Bởi hồn anh, nguồn lá»­a ấm tình yêu Cảm Æ¡n anh đến mấy cÅ©ng không nhiá»u !!! Song Châu Diá»…m Ngá»c Nhân

Mục Lục


4. Bến Bá» Ngàn Năm Từ má»™t ý nghÄ© lạc lòai mồ côi Bá»—ng ta thấy lăn chìm hạt kim cương chói tá»a Mặt sáng cá»§a má»™t thiên ká»· xoay chiá»u Hòang hôn và những giá»t nắng cuối hấp hối trên ngàn Ta cúi xuống nhìn cánh môi em ngoan Hé mở đợi chỠÂn sá»§ng tình yêu vỡ bá» Tràn trôi xuống triá»n nghiệt ngã Trái cấm lung linh rá»›t xuống Ä‘á»i ta Em là viên ngá»c bích Xanh mắt ta chá» từ thưở ngàn năm Ãôi tay ác thần che từng móng vuốt tham lam Em có ngất ngây xin trả nhân gian tiếng nấc nưả vá»i Dấu ngẹn ngào xin giữ giữa son môi Ná»­a vầng trăng tre- Em cắn ta Ä‘au- dấu ấn cuá»™c tình Dòng sông ước muốn trôi xa bụi bá»- Khô cá» thiên đưá»ng Khe địa ngục-ta xé áo ác thần-Vạn kiếp tha phương Con tim vẫn mang dòng máu đỠTa yêu em Cháy tan vạt nắng buổi hoàng hôn Ta ôm em cho chết ngất những cÆ¡n buồn Ãể em trút xiêm y dÄ© vãng Ngày tháng cÅ© xót xa Hãy cùng ta ngồi trên ghế đá Nghe gió chiá»u đưa bài hát cÅ© mênh mang Ãôi tay thật thà tìm nhau như nhánh cá» Ãôi môi ngá»t ngào dụ dá»— tượng đá Ta ngu ngÆ¡ chá» em từ thưở đó Ãã Bến bá» ngàn năm .

Phạm Vũ Anh Nam

Mục Lục


5. Ta Yêu Nhau Không Lấy Nhau ... má»™t ngày không nắng thiên thai nhá»› thuÆ¡ng lạnh lẽo hiên Ä‘á»i em như nắng ngá»§ trên trá»i lòng anh là những ga mây má»™t ngày rá»›t xuống đôi tay môi câm khát gá»i ngá»±c tình em như hoa má»c trong mình lòng anh lập Xuân tái hôn má»™t ngày đến như qua hôm má»™t ngày Ä‘i quanh lối cuá»™c má»™t ngày gió mưa thá» thốt sống Ä‘á»i chung không hôn nhân má»™t niá»m uá»›c nặng nghìn năm má»™t lá»i nguyện nhẹ cung cầm má»™t ngày bình thuá»ng sẽ đến ta yêu nhau không lấy nhau má»™t ngày xanh mặt biển dâu ta lạc chân chim giữa Ä‘á»i nắng ốm yêu vì loài nguá»i ta trói buồn ta xuôi tay má»™t ngày nào như hôm nay kiêu sa lắc đầu lÆ¡ đễnh má»™t ngày bình thuá»ng đã đến ta yêu nhau không lấy nhau ... Feb.28.03

(-q.t)

Mục Lục


6. Nhá»› Huế xứ Huế quê em hai mùa mưa nắng há»i hợi mưa sa núi Ngá»± nhá»› vỠđêm trăng VÄ© Dạ ai chá» ai đợi nắng hạ ve sầu ai nhá»› thương aỉ xứ Huế yêu Æ¡i mùa mÆ¡ mùa má»™ng tiếng hò Văn Lâu chuông ngân Thiên Mụ đò qua bến chiá»u có kẻ chá» trông giòng sông Hương Giang cạn nhá»› lụt thương xứ Huế thương Æ¡i, Huế thÆ¡ Huế má»™ng cầu Tràng Tiá»n mưá»i hai nhịp em qua chừ xa quá xa vẫn còn thương nhá»› Huế má»™ng Huế mÆ¡ Huế đẹp Huế thÆ¡ Trần Thị Hà Thân
Mục Lục


7. Ãêm Trên Sông Trăng má» , sương phá»§ kín dòng sông Mây lặng lẽ trôi êm Ä‘á»m đây đó Ôi thân yêu ! Vì sao đêm bé nhá» Thao thức nhìn Ä‘á»i , sông có chảy vá» xuôi ? Nước vỠđâu ? Ãôi bá» rong ruổi Chân vỠđâu ? Ngưá»i lữ khách rã rá»i Buồn lẻ loi , se sắt ná»—i chia phôi Ãêm thổn thức , miên man sầu viá»…n má»™ng Ãâu thÆ¡m ngát những hương trầm gió lá»™ng Bóng thuyá»n xưa , mỠảo dáng nghê thưá»ng Soi gương trăng vằng vặc , bến hư không Ta chợt tỉnh , trầm luân Ä‘á»i biển động Kiếp phù sa , phiêu bạt khắp bến bá» Cá»™i nguồn xưa , tìm lại lúc ban sÆ¡ Em nghiệt ngã theo ngàn khÆ¡i khuất bóng Dặm đưá»ng xưa , trăng dìu dặt đón em vá» Ngỡ tình như má»™t cÆ¡n mê Ngậm ngùi hoa sóng vá»— vá» thuyá»n trăng Bích Hà

Mục Lục


8. Có Duyên...Còn Nợ..! Nợ duyên, duyên nợ ai xui Trá»i Nam, bể Bắc khóc vuì vì xa Bồi hồi năm tháng trôi qua Giang san cách trở phôi pha đợi chá» ...? Nợ duyên, duyên nợ ai ngá» Tá»± dưng gặp gỡ ...tình há» ...ưu tư ... Ãể rồi ngÆ¡ ngẫn dòng thư Bao niá»m mong đợi duá»ng như thuở nào Nợ duyên, duyên nợ quen nhau Chắc chưa đủ nợ niá»u Ä‘au mịt mù Núi cao giăng mắc suÆ¡ng mù Sông sâu nuá»›c chảy viá»…n du phuÆ¡ng nào ...? Nợ duyên, duyên nợ ra sao ? Có duyên...còn nợ...bao giá» có đôi ..??? Cảm xúc bất chợt....há»i tình là cái chi chi ...??? Texas...xứ nóng tình cuồng saỵ..:) _NXVK_
Mục Lục


9. Túi ThÆ¡ Má»™t túi thÆ¡ xưa đã cạn rồi Túi này bầu rượu ý riêng tôi Uống chưa cạn chén mà say khất Bởi ánh trăng rÆ¡i sáng đỉnh đồi Tôi ngả ngưá»i ra hứng ánh trăng Giang tay mở đón bóng nàng Hằng Mây nghiêng như tóc nàng thôn nữ Ôm lấy ngưá»i yêu Æ¡ trống không! Lý Bạch Ngưá»i Æ¡i nhảy cứu ai Ngưá»i yêu tay vẫy dưới sông dài Ngưá»i Ä‘i từ độ trăng soi tá» Mà đến đêm nay vẫn sáng hoài Xin gởi túi thÆ¡ tặng bạn đưá»ng Sông lồng bóng Nguyệt đẹp như gương Sóng xanh từng đợt xôn xao đập Tôi nhá»› nàng thÆ¡ đến lạ thưá»ng Hoàng Trúc Giang Mục Lục


10. Hai Tâm Hồn Má»™t Trái Tim Chiá»u nay mưa gió Ä‘i đâu Không gian tÄ©nh mịch nghe sầu mênh mang Loài hoa lẻ bạn bên đàng Du dương biển hát trên ngàn thông reo Từ xa má»™t cánh buồm chèo Nhẹ tay lướt sóng thả neo ven bá» Dáng chừng là má»™t văn thÆ¡ Cao gầy, mái tóc bạc phÆ¡ phong trần Khoan thai tao nhã văn nhân Cánh chim biệt xứ sau lần ra Ä‘i Chữ tình từ đó chia ly Bên song nàng đợi ngưá»i Ä‘i không vá» Ba mươi năm giữ lá»i thá» Thuá»· chung nàng vẫn vẹn bá» trước sau Ngày nay tóc đã phai màu Xuân xanh thôi cÅ©ng nát nhàu thá»i gian Ngưá»i xưa quên chữ đá vàng VỠđây chi nữa…phÅ© phàng thêm thôi Loài hoa vẫn kiếp đơn côi Và ngưá»i xưa vẫn giữ Ä‘á»i thá»§y chung Chàng vá» tìm lại ngưá»i thương Giữa ngàn hoa nở trong lòng thi nhân Chàng vá» tìm lại mùa Xuân Dẫu thá»i gian có muá»™n màng ước mÆ¡ Ba mươi năm lẻ nàng chá» Ba mươi năm chàng cÅ©ng bÆ¡ vÆ¡ xứ ngưá»i Sông hồ phiêu bạt muôn nÆ¡i Ãảo Ä‘iên trong chốn chợ Ä‘á»i bon chen Lấy gì đáp tạ nghÄ©a ân Xin dâng trá»n vẹn mùa Xuân cho ngưá»i Cho em yêu cả trá»i vui Tình ta sống lại như thá»i hoa niên Hai tâm hồn má»™t trái tim Mùa Xuân rá»±c rỡ bên thá»m vu quy… Ngá»c An

Mục Lục


11. Khát Em khát cuồng ta má»™t bể dâu Buồng tim lên sởi sốt tình nhau Muôn rã xuôi vai ngày mân sóng Nhoà Ä‘oá môi lòng đêm thức chong Em nếm buồn ta vị biển đông Tóc mai cài gió gió no bồng Môi trá»—i hương say maì miên ngỠÔm nắng lên gò thương nắng so Ta cắn tình nhau vị đắng môi Má»™t vaì giá»t máu rỉ xa xôi Máu nhoà hạt đỠxoa há»n trắng Trên nét môi ngần lệ đã ân Cuồng em lá nhá» ngưả non thân Hứng sương vá» ngấm đẵm quanh sân Ta nghe mặn đắng ngần âm lẳng Hằn khát ran thỠđê vết môi ! Gió mầu xâu ngaÄ© mân côi Từ em wì giưã tình tôi gục đầu ! 18/Mar/03
CC





Mục Lục


12. Bài Hát Trên Mồ Xưa Bài hát cÅ© "anh còn Ä‘i chiến dịch" Mồ bia xanh Å© rÅ© mồ bia xanh Má»™ng cuả "anh" ba tấc đất để dành Lá»i "thầm hẹn ngày vá» quê Bắc" đó Nợ non sông lÆ¡ ngÆ¡ bằng thảm cá» Hà ná»™i Æ¡i từng cá»ng nhá»› run run Gió lành lạnh hay lá»i anh ngập ngừng Sương hay lệ trần gian còn cuá»™c chiến Vâng! Hà ná»™i, Hồ gươm như ngá»n nến Lòng mắt nâu "u ẩn chiá»u tiá»…n đưa" Những bụi mưa không rữa được tâm thừa Ngày Hoàn Kiếm hồn xưa linh thiêng chứ Bóng tôi dài ôm chầm lên bia chữ Tên má»™t ngưá»i văng vẵng tiếng nhạc rÆ¡i Ãàn cuồng lưu tan nhẹ cuối chân trá»i Mà quê cÅ© vẫn mịt mù tăm tối Hà ná»™i Æ¡i! lÆ¡ đãng vành nhang khói Màu ưu tư anh đó nhẹ nhẹ tan Thành quân phong lÅ© lÅ© những áo vàng Che sông núi che cả trá»i tư tưởng Hà ná»™i xưa anh ôm vào pho tượng Như linh hồn ngưá»i Hà ná»™i hôm nay Những miếng ăn to hÆ¡n dấu Ä‘á»a đày Yên tâm nhé tá»± do giá» thay nghÄ©a Anh hãy viết bài ca vào nghÄ©a địa Hẹn ngày vỠđịnh nghÄ©a những tình sau Tôi thốn Ä‘au trên phố cá»— thay màu Bức ảnh chụp má»™t ngưá»i vá» Hà ná»™i Bài hát cÅ© nhoè nhoè tan theo khói Nhang trần gian Hà ná»™i đốt thế thôi Bóng Hồ gươm không chiến sÄ© vá»›i Ä‘á»i Con chiến mã vá» rừng không trở lại Bá» lại sau chiến dịch lá»i vá»›i lãi Lá»c vá»›i lừa chui rút áo vàng bay Tắt nghe anh bài hát tấc má»™ dầy Tôi mở lại khi nghe ngưá»i vá» Bắc
Trầm Tư


Mục Lục


13. Tiếng Ãêm Và Tim Bóng Tối Ngồi đây đợi tiếng đêm vá» rất chậm Má»™t màu Ä‘en phá»§ kín cả dung nhan Từng gót chân cô độc gõ muá»™n màng Tôi nín thở chá» nghe tim bóng tối Tim bóng tối nhè nhẹ vá» không nói Ngưá»i và tôi hai thế giá»›i xa xôi Tôi và tôi má»™ng thá»±c xé đôi rồi Tôi muốn há»i chứa gì tim bóng tối Tôi câm lặng những câu Ä‘á»i gian dối Mím chặt hồn đánh á»±c ná»—i Ä‘au riêng Ãể nghe đêm gõ tiếng vá»ng ưu phiá»n Theo giòng máu chảy vá» vùng sâu đắng Tôi dặn tôi cất Ä‘i lá»i xa vắng Cho đêm dài đè nặng những đêm sau Ngưá»i sẽ Ä‘i như trần thế thay màu Như rất dá»… mau quên dù chưa nhá»› Tôi tìm lại những chân dung ngá» ngợ Tưởng tình như, má»™t phía, tưởng thế thôi Ãể đôi khi, hạnh phúc tưởng, cÅ©ng cưá»i CÅ©ng nhắm mắt ngập đầy cÆ¡n rung động Ãêm nay nghe tiếng đêm vá» vô vá»ng Cuá»™c hành trình tim bóng tối lại Ä‘i Tôi tìm trong con tim đó có gì Chỉ bóng tối, muôn trùng là bóng tối Tôi ngồi đây giữa thá»i gian hấp hối Ngày thay ngày chầm chậm bá» xa tôi Tôi thay tôi thành má»™t phế nhân ngồi Mặc Ä‘au thắt hành hình trong bóng tối Tiếng đêm gõ hồn tôi đầy nhức nhối Có còn chi cùng tận ná»—i yêu thôi Có gì chăng những tiếng buồn rã rá»i Tôi ở đó đón hoài ngàn dấu tối
Hàn Trân



Mục Lục


14. Mưa Chiá»u Cuối chiá»u giữa phố chợt mưa Xuyên qua kẻ lá hạt thưa hạt dày Phố phưá»ng nhòa vá»›i màu mây GiỠđây mái ngói bổng đầy âm thanh Hạt mưa như sợi tÆ¡ mành Mang bao ná»—i nhá»› duyên lành xa xưa Em Ä‘i má» lẫn trong mưa Bá»—ng da diết nhá»› những trưa thÆ¡ nồng ÃÆ°a hồn vào cõi mênh mông Ãôi môi quyện lấy hương nồng tình yêu Mưa chiá»u phố vắng đìu hiu Bay bay bụi nước mang nhiá»u ý thÆ¡
Duy Văn

Mục Lục


15. Khi Ãá»i Nghiêng, Tình KhÆ¡i trong tay ta mù lòa tìm em tình vụt mất trong tim ta thật thà tìm em tình thiết tha như cánh hoa nào gá»i tình Æ¡i, tình tình Æ¡i (ngưá»i Æ¡i, ngưá»i ngưá»i Æ¡i) còn vá»ng vá» bôn ba trong đôi mắt nào chá» tình hong, tình cát hung ngưá»i Ä‘i, vùng sa mạc ngưá»i ở, hồn sương sa (cây xương rồng sÅ©ng nước chất chứa tình riêng ta) xin Ä‘á»i nghiêng, tiếng gá»i trong tình ta, bao la trong đôi chân ngập ngừng ngưá»i Ä‘i, miá»n phương xa (ta, hong gió nào cát bá»ng ta, hong gió nào bay qua) ngưá»i, mê cùng má»™ khúc hồi chuông, tình ngân nga (như tình thu sám hối Ä‘i, ở, vá» trong ta) Nguyá»…n Ãăng Tuấn

Mục Lục


16. Còn Có Em Bên Ãá»i Em là ngôi sao nhá» Ãi lạc xuống Ä‘á»i anh Ãể con tim từ đó Tình yêu thương nẩy mầm. Em dòng sông thÆ¡ má»™ng Trôi vá» biển mênh mông Tình đôi ta gặp gỡ Ãã bao năm đợi chá». Em hiá»n như nắng sá»›m Hoa cá» hãy còn thÆ¡m Ãầy say mê quyến rá»§ Như trái chín ngá»t ngàỠBao tháng ngày thao thức Ôm ấp những niá»m riêng Tình yêu như biển rá»™ng Bao la giá»t nắng hồng. Em má»™t Ä‘á»i yêu dấu Cuả riêng anh tình đầu Là bài thÆ¡ hoa má»™ng Ãể tình anh bay caá» Nhật Khánh

Mục Lục


17. Dăm Vần ThÆ¡ Ngu NgÆ¡ ...! bá»—ng đâu cái nhá»› trở vá» nhá»› ai ôi nhá»› tràn trá» ... nhá»› ai ? ooOoo ngày má»™t rồi lại ngày hai dăm ba ngày nữa nhá»› hoài chưa xong nhá»› trong khắc khoải chá» mong nhá»› trong khao khát khiến lòng nôn nao ooOoo anh Æ¡i có nhá»› ngày nào chưa yêu chưa nhá»› chưa xao xuyến hồn giá» em đã biết bồn chồn biết vương vấn nhá»› môi hôn đậm đà ... giá» thì Ä‘i vào Ä‘i ra ngóng trông trông ngóng lo ra suốt ngày ooOoo ngẩn ngÆ¡ em đếm lá bay "vàng bay mấy lá" ... có hay ai buồn ... (+) ooOoo bá»—ng đâu cái nhá»› trào tuôn ... nhá»› Æ¡i là nhá»› chẳng buồn làm chi ... ooOoo giá» ai há»i có ước gì ? 09 Oct 2002 (+) ThÆ¡ cuả Tản Ddà Nguyá»…n Khắc Hiếu

tn
Mục Lục


18. Mưa RÆ¡i Gió hôn cây lá rụng rá»i Gió hôn những hạt mưa rÆ¡i lạnh lùng Phải chăng Chức Nữ nhá»› chàng Hay Ngưu Lang khóc những hàng lệ rÆ¡i Mưa giăng khắp phố tÆ¡i bá»i Ta Ä‘i trong gió nhá»› ngưá»i trong mưa Mưa rÆ¡i ướt hết bá» vai Ướt đôi mắt đỠthương ai đợi chá» Yêu em anh viết thành thÆ¡ Yêu em anh dệt giấc mÆ¡ tuyệt vá»i Ước gì em đến tận nÆ¡i Ta Ä‘i chung dưới mưa rÆ¡i tâm tình Mưa rÆ¡i ướt hết đôi mình Ôm nhau khắn khít cho tình dâng cao Ãể cho thân thể sát vào Chan hoà thành má»™t tuôn trào ái ân Ãể lòng sung sướng lâng lâng Mưa tình yêu ngập trong lòng đê mê

Tân Văn


Mục Lục


19. Tình Yêu Yêu là vương vấn, vấn vương mong đợi Là trông chá» là từng sợi nhá»› nhung Là suy tư, là thao thức muôn trùng Là mÆ¡ má»™ng cả vùng trá»i tươi thắm Tình yêu là tối vá» hồn in đậm Miệng cưá»i thầm như nhá»› nét mặt ai Trong giấc mÆ¡ luôn nghÄ© đến tương lai Nên đầu óc khó phai Ä‘i hình bóng Tình yêu là núi cao và biển rá»™ng Là tâm hồn, là hy vá»ng lứa đôi Là vu vÆ¡ giÅ©+a những lúc trao môi Là tất cả những lá»i tình tha thiết Tình yêu là ngàn thÆ¡ tình gá»­i viết Cho má»™t ngưá»i dù biệt tận nÆ¡i xa Nhưng tình kia vẫn còn đó trong ta Vẫn má»™t lòng nụ hoa hoài trong trắng Tình yêu là ...khi mưa nhiá»u ít nắng Nhưng cÅ©ng là chưa hẳn ...chán, ghê đâu! Vì tình yêu có muôn sắc, muôn màu, Nên tình yêu ngàn sau còn in mãi! Yêu là khổ, dù biết là ngang trái Nhưng con ngưá»i ai không muốn trãi qua ?? Má»™t nụ cưá»i mà dậy sóng phong ba, Làm giông tố trong ta bao ngày tháng Trong tình yêu đôi khi cÅ©ng lãng mạn Có lúc sầu, tâm trạng khó hiểu ghê, Tình yêu là má»™t lần gặp, say mê Là mong ước, hẹn thá», như thế đó! Tình yêu Æ¡i, nói sao, ....ôi, là khó Tả bao lần mà có hiểu gì đâu Chỉ biết yêu là yêu mãi dài lâu Là như thế, tình Æ¡i, sâu trong trí

Lâm Huân

Mục Lục


20. Ngoan Nhé, Mày Æ i ! Mày trở vá» vá»›i hiện tại nÆ¡i cắn rá»­a buồng tim sặc sụa mày không thể hâm nóng nhiệt huyết róc rách chảy nguợc những thứ đó rá»—ng toét trêu Ä‘á»i bỉ ổi thối Ä‘en Mày bắt bóng trong đêm chỉ vì đói khát ? hay má»™t ma tâm ngồi dậy kiếm tìm ? Chính bản thân mày cÅ©ng như cái bóng đêm trầm mặt van xin từng hÆ¡i thở treo lÅ©ng lẳng trong tim chá» chết Mày đã không thể sống thì hãy như con thieu thân ngang nhiên chết vá»™i mặc xác tanh hôi Ngoan nhé, Mày Æ¡i ! April.03.03

Hoa Cá»

Mục Lục


21. Cho Tôi Cho tôi em viết bài thÆ¡ nhá» Nhưng chứa chan yêu dấu thật đầy Nghe cả đất trá»i quên há»™i ngá»™ Những lá»i tình tá»± phật tiên say .. Em nhặt đâu đây hồn tôi vỡ Mảnh tàn vương vãi thuở tang thương Ãừng em chá»› bá»c bằng nhung lụa Sẽ ngạt hồn tôi chốn địa đàng ..

Nhược Thu

Mục Lục


22. Nghiêng Bên Dương Cầm Từng giá»t dương cầm trôi nổi vào đêm Bá»—ng thấy vai xưa má»™t áng tóc má»m Từng sợi ngá»c ngà như tÆ¡ như lụa Phá»§ xuống mặt đàn ôm dáng em nghiêng Em nghiêng trên đàn gõ từng phím câm Hai bàn tay thon mưá»i ngón trắng ngần Sóng bá»—ng rì rào xô vào bá» cát Lá»i ai tá»± tình tha thiết trăm năm . Em nghiêng theo đàn ta nghiêng theo em Nghiêng theo hàng mi má»™t ánh mắt huyá»n Nghiêng theo bá» môi thì thầm như thở Má»™t Ä‘iệp khúc tình run rẫy trong đêm….. (trong QUÊ HƯƠNG THÆ  VÀ EM)

Trần Hoan Trinh

Mục Lục


23. Sóng Nhạc Trên Vách Núi - tưởng nhá»› vá» NS Trịnh Công SÆ¡n cÆ¡n mưa chiá»u như ray rứt đổ những nỉ non mãi tiếc má»™t ngày gió bay xa, tìm an giấc ngá»§ đưá»ng hắt hiu, vết má»™ng chân dài chiếc xe Ä‘en như màu chuyện kể cát bụi vá», không vạn dặm xa nợ trả ngưá»i đã má» nhân thế chợt thầm buồn, chốn cÅ© hoang ca cõi xa xưa, mây buồn trôi vãng lần nằm mÆ¡ đã thấy qua Ä‘á»i tỉnh đêm ngàn, hoang vu nhạc bản khúc quỳnh hương, tình vẫn ra khÆ¡i vưá»n trăng vỡ, hoa tàn như khẽ chim lạc đàn, vách núi thở than lá ngỡ ngàng, mưa trá»i quạnh quẽ gió vô tình, tiếng hát mênh mang hư vô - má»™t nhánh hoa vàng quê hương dÄ© vãng... nhạc vang màu trá»á»‹..

Trưá»ng Ãinh

Mục Lục


24. Gió Ngang Sợi Tóc Có cánh buồm Ä‘i tìm gió Gió lạnh lên trá»i bá» ngõ biển khÆ¡i Tôi đã âm thầm ngồi nhá»› DÄ© vãng trôi dài lầm lỡ trên tay Tim tôi buồn cong nhá» lại Dưới nắng chiá»u vàng em ngại Ä‘i qua Ká»· niệm nào để xót xa Như con chuồn chuồn trước nhà thăm há»i Run run lá»i tình sương khói Anh quay vá» hối hả gói hồn Ä‘au Căn gác trá» cá»™t ná»—i sầu Con tim vết nứt đào sâu đêm dài Sợi tóc nào rụng trên vai Nhắc tôi chôn hết ngày mai cho ngưá»i

Linh VÅ©

Mục Lục


25. Anh Ãi Phố Ãã Lên Ãèn Nhá»› anh, em nhá»› trong đầu Những lá»i anh nói, những câu ân tình Yêu nhau quyết định do mình Tìm đâu xa vắng cho tình rối ren Anh Ä‘i phố đã lên đèn Màn đêm buông xuống tối Ä‘en má»™t màu Phi cÆ¡ cất cánh bay mau Vang lên tiếng động đêm thâu não nùng Dật mình lỡ bước anh Hùng Trên không bay mải rá»›t vùng U Minh Khổ Ä‘au anh chịu má»™t mình Tù đày anh nhận.. rồi tình cÅ©ng không! Giá» em là gái có chồng Nhá»› anh em viết thÆ¡ hồng đôi câu Nếu mai ta có gặp nhau Xin đừng quay mặt..cho nhau nụ cưá»á»‹

Ngô Thy Vân

Mục Lục


26. Mưa Chiá»u Ká»· Niệm Anh nhá»› mãi, cÆ¡n mưa chiá»u ká»· niệm Dá»—i há»n anh, em chẳng nói má»™t câu Ãoạn đưá»ng Ä‘i hai đứa khẽ nhìn nhau Anh vô tình đã làm em thêm giận Khi xa nhau lòng anh buồn hối hận Chỉ má»™t lá»i xin lá»—i, dá»… như không Má»™t lá»i yêu hằng ôm ấp trong lòng Nhưng anh đã quên Ä‘i lá»i xin lá»—i Em đâu biết bao ngày anh chỠđợi Lòng u buồn cho lệ thắm bá» môi Má»™t lần xa niá»m thương nhá»› khôn rá»i Giá» tiếc nuối cho cuá»™c tình tan vỡ Anh muốn nói lá»i yêu thương bày tá» Nhưng muá»™n rồi tình đã cách chia xa Ngày ra Ä‘i em ở lại quê nhà GiỠđất khách ôm ấp hoài thương nhá»› CÆ¡n mưa chiá»u hôm nay sao bỡ ngỡ Từng hạt buồn rÆ¡i ướt đẫm bá» vai Chỉ còn anh niá»m than vắn thở dài Mưa ká»· niệm ...vẫn hoài anh nhá»› mãi

Nguyễn Vạn Thắng

Mục Lục


27. Hẹn Ãiểm hẹn tình ta ở giữa cuá»™c Ä‘á»i Anh đã đến , bóng em còn chưa thấy Em theo chồng nên bá» cuá»™c chÆ¡i NÆ¡i hẹn , anh lạc . Thá» thẫn đến hôm nay . Còn nuối tiếc hẳn anh còn nhung nhá»› Nhá»› yêu dấu xưa thuở tình còn nồng Tình đã qua cÅ©ng chỉ như hÆ¡i thở Từ hai ta hoà vào khoảng mênh mông .. Trăng sáng quá ánh trăng xưa day dứt Muá»™n phiá»n nào ẩn bóng tối chưa ra Anh vẫn đợi chá»— xưa ta đã hẹn Dù bây giá» em đã là ngưá»i ta ... 4/03

Vành Khuyên

Mục Lục


28. Dòng ThÆ¡ ... Viết Chưa Xong Dòng thÆ¡ tình em viết Chân thật tiếng "yêu Anh" Ãậm đà lòng chung thá»§y Nặng tình giữa mùa xanh Dòng thÆ¡ tình em viết Vẫn ngá»t lịm có Anh Gá»­i gió niá»m thương nhá»› Ru say giấc má»™ng lành Dòng thÆ¡ tình em viết Hương yêu ngá»t bá» môi Lá»i thương quyện hÆ¡i thở Ngây ngất suốt má»™t Ä‘á»i Dòng thÆ¡ tình em viết Thắm nghÄ©a tình yêu đương Tình em theo hướng gió Bên anh vạn nẻo đưá»ng Dòng thÆ¡ tình em viết Nhung nhá»› cuá»™n cõi lòng Hạnh phúc mùa xuân má»›i Keo sÆ¡n nghÄ©a mặn nồng Dòng thÆ¡ tình em viết Dở dang hoài chưa xong Tình yêu là bất diệt ThÆ¡ viết mãi không cùng ! ThÆ¡ tình viết chưa xong ...

Tá»­ Nhi

Mục Lục


29. Hoài Cổ Giang hạ nguyệt lầu khúc thụy phong SÆ¡n lam chiếu thá»§y ẩn lưu dòng Cẩm tâm chính đạo anh hùng kết Tú khẩu trung ngôn hào kiệt tòng Lể kiến hiá»n lương bài thượng nghịch Gíao quy tá»± ká»· bố nhân thương Gia bang đạo hiếu thành tâm hữu Phong hoá trưá»ng tồn chính khí vương .

Gia Phong

Mục Lục


30. Cho Má»™t Nụ Cưá»i cám Æ¡n em buổi chiá»u qua đó gởi nụ cưá»i sau liếp cá»­a che con sáo bay mang câu hát dạo ta chào em mượn lối Ä‘i vá» chiá»u nắng nhạt lòng chưa đủ ấm bước chân qua ngày tháng đầy buồn khói nhà ai ngõ xa vương vấn còn chút gì gởi nhá»› gởi thương đưá»ng phiêu bạt theo dòng sương gió tóc xanh xưa nay nhuốm bạc rồi vừa bắt được nụ cưá»i lạc xứ đủ cho hồn xao xuyến em Æ¡i ba mươi năm thắp tình soi má»™ng để bẽ bàng trong má»—i bước chân ai hiểu được con tim bé nhá» dành cho em dù có muá»™n màng Ä‘á»i vẫn đẹp trong dòng thác lÅ© ta Ä‘em theo âu yếm nụ cưá»i khoé môi nhá» ngá»t ngào nhân ái ngá»n sóng tình réo khúc nhạc vui

Mạc Phương Ãình

Mục Lục

II . Văn___________________________________________________________

1. Mối Lương Duyên

Nguyen Cuong Andy





Ãang say sưa nằm trên chiếc ghế bành phòng khách để theo dõi trận football tá»›i hồi gay cấn, tôi bá»—ng giật mình nhá»m dậy vì có tiếng Ä‘iện thoại reo vang . Ãầu giây bên kia là má»™t giá»ng phụ nữ nghe quen quen :
- Mình Æ¡i ! Ãến Lord & Taylor ở Galleria đón em nhé . Em shopping xong rồi . Hôm nay há» có onsale hÆ¡n hai chục phần trăm, em mua suốt sáng đến giá» nhiá»u đồ quá em mang không xuể .
Rồi đổi sang giá»ng âu yếm và êm ái, ngưá»i phụ nữ tiếng quen quen đó nói tiếp :
- Bữa nay em xài hết limit của cái Visa rồi . Mai mình apply cái khác nghe . Hôm nay ngày trực mãn, sao kế đô, em cúng ông táo, em kiêng, đừng có la em .
Mắt tôi bá»—ng dưng hoa lên, hai lá»— tai tôi bắt đầu lùng bùng nghe không còn rõ lá»i nàng nữa . Lúc này trên màn ảnh truyá»n hình, Terrel Davis cá»§a Denver Broncos Ä‘ang ôm banh, lách qua hai tacklers rồi chạy thẳng vào endzone giữa những tiếng reo hò cuồng nhiệt cá»§a thao trưá»ng . Nhưng tai tôi đã ù Ä‘i . Những tiếng được tiếng mất vang lên từ chiếc phone, như Lord & Taylor . . . Galleria . . . shopping . . . Visa . . . limit . . . , vùn vụt bay vào màng nhÄ© tôi, ở đó có những sợi giây thần kinh như chiếc âm thoa chuyển sá»± rung động cá»§a âm thanh thành má»™t thứ tín hiệu và truyá»n lên óc, từ óc những tín hiệu đó lại trải qua má»™t lượt processing nữa để biến thành những signals mà não bá»™ có thể hiểu được và phiên dịch ra được . Cả má»™t quá trình vận chuyển đó thưá»ng thì chỉ diá»…n ra trong khoảng phần mưá»i giây đồng hồ . Nhưng có lẽ, óc tôi bị đặc cứng vì hung tin cái Visa đã vượt limit, nên tôi cứ ú á»› mãi, cổ há»ng nghẹt lại, vợ tôi chá» mãi không thấy tôi trả lá»i nên lại lên tiếng :
- A lô . . . Anh Tiến . . . Anh có nghe tiếng em không ?? A lô ??
Ãằng hắng má»™t lúc cổ há»ng tôi má»›i thông lại . Tôi lắp bắp mãi cố nói thành lá»i :
- Làm sao em . . . xài hết được ? Limit của card mình tới gần chín trăm cơ mà ?
Có tiếng giận dỗi ở đầu giây bên kia :
- Eo ơi ! Anh sắp sửa bần tiện, bủn xỉn, keo kiệt với em phải không ? Cả năm Galleria hỠmới onsale có một lần . . . Em diện em đẹp cho ai ? Em đeo nữ trang để cho ai được sang vì vợ, nở mày nở mặt với bạn bè ?
Tôi luống cuống chống chế vì biết mình vừa lỡ phun ra một câu của một đấng phu quân kém hào phóng :
- Ãâu có . . . Anh đâu có nói gì đâu nào ? OK, em chá» nghe . Anh lại đón em ngay .
Hấp tấp thay quần áo, bá» mặc trận TV football vá»›i Brett Farve Ä‘ang dẫn banh trong má»™t drive ngoạn mục từ 5-yard line lên gần tá»›i khung thành Denver, tôi vá»™i vã ra xe lên đưá»ng đón vợ, trá»±c chỉ khu thương mãi sang trá»ng Galleria, là cái nÆ¡i mà tôi chỉ nghe đến tên cÅ©ng đủ phát ghét, còn hÆ¡n dân Do Thái khi nghe nhắc đến tên trại tập trung Auschwitz bên nước Ba Lan . Tôi mÆ¡ ước nếu được là thị trưởng Houston, sắc lệnh đầu tiên tôi ký sẽ là lệnh đóng cá»­a Galleria, và tất cả các tiệm chuyên bán đồ mắc như JCPenney, Foleys hay Dillards . Chỉ cho hai tiệm được tồn tại hoạt động là Kmart và Walmart, và tích cá»±c trợ giúp mở rá»™ng các tiệm Thrift Store . Còn những cá»­a hàng nữ trang như Bảo Ngá»c, Minh Trí và Ãồng Tín, các chá»§ nhân dứt khoát là phải ra tòa và tá»± nguyện đóng cá»­a, tài sản xung vào công quỹ; để dành tài trợ cho các trung tâm counseling chuyên an á»§i tâm thần cho những anh chồng cặm cụi Ä‘i làm kiếm tiá»n để cho vợ tiêu xài hoang phí . . . Suy nghÄ© lan man, tôi đã vượt má»™t cái đèn đỠ. May mà không có chuyện gì xảy ra . Gần đưá»ng ra freeway, xe chạy ngược xuôi, gió lá»™ng ào ào hai hàng cây nghiêng lá báo hiệu má»™t trận mưa rào sắp đến . Lòng tôi bá»—ng dưng dịu lại . Vì tôi đã hình dung ra dáng vợ tôi tươi cưá»i đứng trước gương ngắm nghía bóng mình trong bá»™ dress má»›i, say sưa ướm đôi earings lên và bắt tôi phải chá»n cho nàng bá»™ bông tai đẹp nhất trong há»™p nữ trang cá»§a nàng . Ngày xưa Trụ Vương còn mong ước đổi ngàn vàng để được lấy nụ cưá»i cá»§a nàng Ãắc Ká»· . Bây giá», tôi mất có vài trăm bạc mà nhìn thấy khuôn mặt vợ mình sung sướng nâng niu mấy chuá»—i ngá»c trai lên cổ quay qua quay lại trong gương, thì có gì đâu mắc má» . Ãừng kẹo vá»›i vợ quá như thế chứ, tôi nhá»§ thầm . Tôi huýt gió má»™t bản nhạc vui, để xua Ä‘i ná»—i tiếc cá»§a . Nhưng chỉ được má»™t lúc là tôi biết mình Ä‘ang tá»± an á»§i cho ná»—i lòng cá»§a mình tan nát . Vì tôi thừa hiểu, hoàng đế Trụ Vương ngày đó có cả muôn kho báu trong thiên hạ . Ngàn lượng vàng thì có nhằm nhè gì . . . Còn tôi thá»i nay, cÆ¡ nghiệp vốn liếng tính ra từ đầu đến chân vị chi còn có má»—i cái credit card . Nay Ä‘i đứt thì có chết cá»­a tứ không, hở giá»i !
oOo
Trên thiên hạ khắp chốn giang hồ năm châu từ Âu sang à nếu há»™i liên hiệp phụ nữ quốc tế có tổ chức má»™t cuá»™c tranh giải vô địch quần thoa vá» sá»± làm dáng, đại lãn và Ä‘oảng vị trong giá»›i anh thư, chắc ít ai đủù bản lãnh qua mặt được má»™t nhân vật cá»§a vùng Southwest ở Houston Texas, má»™t ngưá»i đã từng hăng hái đóng góp đáng kể vào sá»± làm giàu cho các ngành kỹ nghệ cosmetic, fashion và jewelry tại thành phố này . Ãó chính là ngưá»i vợ yêu dấu cá»§a tại hạ .
Bùi thị Thu Sương, tức tên nàng, tức vợ tôi - sinh ra áp út trong má»™t gia đình đông chị em . Thưá»ng trong những gia đình lắm con gái, chỉ vài chị lá»›n má»›i hay phải giúp mẹ làm bếp, nên má»›i có cÆ¡ há»™i phát triển tài năng gia chánh . Còn áp út như Sương, ít khi phải hạ cố đến long thể vì nếu có việc gì phải làm, như đã nói trên trong nhà đã có sẵn má»™t hệ-thống đệm - buffer zone - gồm bốn bà chị hàng ngày giúp mẹ cÆ¡m nước quét tước dá»n dẹp giặt giÅ© . Má»—i lần các chị sai nàng làm gì thì mẹ nàng hay bảo :
- Em nó còn bé đừng bắt nó phải làm việc nhà tội nghiệp . Ở được với mẹ ngày nào còn sướng ngày ấy, mai sau đi lấy chồng là khổ .
Nghe vậy, Sương thích lắm . Vả lại, tay chân nàng vốn rất ư là vụng vá», nên chẳng ai muốn giao Sương trách nhiệm nấu nướng vì sợ phải tiêu thụ dùm những món nàng làm há»ng . Ai lại muốn ăn cÆ¡m khê, thịt kho cháy, cá chiên mà lòng ruá»™tù phèo phổi vẫn còn nguyên trong bụng bao giá» ! Y phục nhá» Sương á»§i, ai lại muốn mặc vá»›i ná»—i lo ngay ngáy là thể nào không có vết cháy nám cÅ©ng má»™t li biến thành ba bốn li như chÆ¡i bao giá» ! Do đó, càng ít việc giao, Sương càng ít cÆ¡ há»™i tập sá»± và ngày càng lưá»i và vụng hÆ¡n . Càng vụng, Sương càng ít bị ai giao việc . Cứ như thế, cái vòng luẩn quẩn mà môn tâm lý xã há»™i há»c gá»i là "vicious cycle" này đã làm cho Sương, ngưá»i vợ mai sau cá»§a tôi năm đó trở thành má»™t phụ nữ phương tây ngay từ những ngày còn ở trong (trứng) nước . Vả lại, Sương còn có má»™t triết lý sống khá vững vàng . Nàng cho rằng đối vá»›i phái nữ, trên Ä‘á»i quan trá»ng nhất không phải sá»± đảm Ä‘ang khéo tay hay làm; mà là việc Ä‘á»m dáng nom sao cho mát mắt là đủ . Nàng có má»™t niá»m tin mãnh liệt là cái nết dù quan trá»ng đến đâu, rồi cÅ©ng sẽ bị đánh chết tươi bởi cái đẹp . Và nàng xem chừng thành công mỹ mãn trên bước đưá»ng vạch ra từ thá»i niên thiếu . Vì vừa lá»›n há»c má»›i lá»›p tám lá»›p chín, Sương đã trông vẻ mặn mòi, đã có dáng nét hứa hẹn cho má»™t dung nhan yêu kiá»u trong má»™t tương lai không xa lắm . Vá»›i mái tóc Ä‘en mướt xoã ngang vai, khoé miệng cưá»i răng khểnh và đôi mắt nhung huyá»n trong sáng, Thu Sương đã là niá»m mÆ¡ má»™ng cá»§a bao gã trai non chung trưá»ng cùng lá»›p, đủ loại từ những chàng nhút nhát chỉ dám trao thư cho đến những anh bạo dạn ngày ngày đón đưá»ng đưa lá»i tán tỉnh, cả đến mấy tay hung hãn kèn cá»±a bịch nhau toé khói để hy vá»ng được nàng chú ý . Sá»± “đắt hàng†cá»§a Sương, đã đóng má»™t phần không nhá» vào sá»± hình thành cái cố tật đại lãn mà đã Ä‘eo Ä‘uổi nàng cho đến trá»n Ä‘á»i .
Tính đại lãn đáng yêu ấy cÅ©ng má»™t phần do sá»± tin tưởng lá»i thầy bói mà ra . Ngày đó, có má»™t đấng chuyên hành nghá» nói láo ăn tiá»n tiếng Mẽo bồi gá»i là turtleshell feeler, ông Má»™ng Dần, ngưá»i cùng làng bố Sương đã phán từ khi nàng chỉ má»›i mưá»i ba mưá»i bốn cái trăng tròn:
- Tôi xem lá số tá»­ vi con bé này, ông bà không phải lo đưá»ng chồng con cho nó . Sao đào hoa nằm ngay trong cung mệnh, lá»›n lên chẳng phải Ä‘i đâu, cứ ở nhà là tá»± nhiên sẽ có ngưá»i tranh nhau đến rước !
Ở trong bất cứ má»™t gia đình đông con gái vào thá»i buổi chiến tranh làm xã há»™i ta lâm tình trạng thiếu cò thừa hÄ©m, ná»—i kinh hoàng nhất cho các bà mẹ là năm tháng qua Ä‘i mà các cô con cứ ỳ cán cuốc, không thấy cô nào chịu ca bài "má»™t lần khép nép từ biệt mẹ cha" để ra ở riêng . Thế cho nên cái guarantee phun ra từ miệng ông tiên tri Má»™ng Dần rằng Sương, mai mốt somehow, someway sẽ có ngưá»i đến rước, thá»±c đúng là má»™t thứ insurance policy, thuá»™c loại premium-fully-covered . Còn phải lo tập nấu ăn tập làm bánh mứt làm gì cho mệt thân ! Còn phải lo há»c may vá thêu thùa làm chi cho tổn thá» ! Cho nên, Sương cứ thế mượt mà óng ả lá»›n lên, quan niệm cuá»™c Ä‘á»i như là má»™t cuốn phim mà nàng đã biết trước sẽ diá»…n biến ra sao; như trong cuốn Sleeping Beauty có nàng công chúa tuy Ä‘ang nằm chết nhăn răng nhưng chắc chắn rồi cuối phim cÅ©ng sẽ được chàng hoàng tá»­ nước láng giá»ng tìm đến trao tặng nụ hôn, sống dậy và được mang vá» hoàng cung sống Ä‘á»i Ä‘á»i hạnh phúc .
Thật là chạy trá»i không khá»i số . Mr . Má»™ng Dần, the Nostradamus Ä‘oán mò thế ấy mà đúng phong phóc . Quả nhiên ít năm sau, đất Sài Thành nẩy ra má»™t gã trẻ tuổi ngu ngốc trong má»™t phút men lòng dợn sóng ma dắt lối quá»· đưa đưá»ng đã tá»± ý dẫn xác đến nhà Sương nạp mạng, cố công làm quen và “rước†Sương y lá»i sấm truyá»n cá»§a ông thầy tá»­ vi; để rồi lãnh thẹo ngàn thu má»™t kiếp . Cố nhiên gã đó chính là tôi .
oOo
Vâng, nói theo thÆ¡ cá»§a Duyên Anh thì lúc ấy, Trần Ãăng Tiến "tôi khá» khạo lắm ngu ngÆ¡ lắm, chỉ biết yêu thôi chẳng biết gì" . . . Má»›i há»c hết năm dá»± bị, là ba mươi tháng tư xảy đến . Sài Gòn nhốn nháo kẻ mất ngưá»i còn, Sài Gòn sống trong hồi há»™p và tuyệt vá»ng . Công sở đóng cá»­a, công chức triệu tập Ä‘i há»c nhiá»u khoá cải tạo tư tưởng . Các đại há»c biến thành địa Ä‘iểm giảng dạy chính trị . Tôi bá» ngay nợ bút nghiên, ra Ä‘á»i mưu sinh để tránh bá»n sinh viên băng đỠngày nào cÅ©ng vác súng Ä‘i vòng quanh trưá»ng rình rập những phần tá»­ lạc hậu chưa giác ngá»™ đưá»ng lối và chá»§ nghÄ©a cách mạng . Vả lại, gia đình tôi bắt đầu sa sút nhiá»u, đồ đạc trong nhà cứ theo nhau ra chợ đúng theo khẩu hiệu cá»§a thành uá»· là “nhà sạch nhà, phố sạch phố†. Dần dần má»i thứ sạch banh cả . Ra chợ Lê Thánh Tôn, chợ Minh Mạng chạy cò đủ thứ hàng lậu như đồng hồ bút máy cho đến la-dô tá»§ lạnh, tôi kiếm cÅ©ng đủ sống, lây lất chá» ngày tìm đưá»ng vượt biên . Ãây thá»±c là má»™t nghá» vất vả . Sài Gòn Ä‘ang thá»i kinh tế xuống dốc trầm trá»ng, lại bị cắt hẳn liên lạc vá»›i thế giá»›i bên ngoài, hàng nhập từ các nước Âu Mỹ không còn nữa; hàng ná»™i địa cÅ©ng ngưng sản xuất . Nhu cầu thì nhiá»u mà không có mặt hàng tiêu dùng nên những thứ vứt Ä‘i không ai nhặt bây giá» cÅ©ng bán được giá . Các món đồ tầm thưá»ng ngày xưa như cassette, bàn á»§i Ä‘iện nay bá»—ng trở nên quý báu vô cùng . Thị trưá»ng chợ trá»i do đó má»›i có dịp phát triển . Những chợ này má»c lên như nấm ở khắp nÆ¡i trong mưá»i má»™t quận Sài Gòn . Dân chợ trá»i thuá»™c đủ thành phần xã há»™i, từ những ngưá»i buôn bán chuyên nghiệp có tiệm trước 75 nay bị đóng cá»­a phải chào hàng ngoài đưá»ng; hay đám lưu manh chuyên sống bằng sá»± lừa đảo nhá nhem; và nhiá»u nhất là những dân tay mÆ¡ xưa nay chưa há» chạy mánh nay túng tiá»n cÅ©ng ráng bon chen há»c nghá» chồm hổm .
Tôi thuá»™c loại ngưá»i sau cùng trong nhóm nêu trên . Ãồng nghiệp cá»§a tôi là những chị vợ gương mặt lúc nào cÅ©ng buồn tá»§i vì có chồng Ä‘i cải tạo, chỉ mong sao tiá»n chạy cò bữa nay đủ để mua vài ổ bánh mì cho đám con; hay những thầy cô giáo cÅ© nay đã từ biệt thiên chức cầm cục phấn và cây thước đứng giữ cá»­a Khổng sân Trình . Cá»­a Khổng giỠđã sÆ¡n màu Ä‘á», sân Trình nay đã nhuá»™m màu tang . Thầy Bùi Khương gốc Huế dạy Anh Văn trưá»ng tôi giá»ng nặng chình chịch mà tiếng Việt cá»§a thầy sau cả ná»­a khoá há»c tôi má»›i bắt đầu nghe ra nổi (còn tiếng Anh cá»§a thầy thì cứ gá»i là forget it, giá»i xuống mà hiểu), ông giáo trung há»c yêu nghá» kiến thức uyên bác vá»›i má»™t dáng dấp tiên phong đạo cốt ngày xưa, bây giá» sáng sá»›m đạp xích lô ở chợ Nguyá»…n tri Phương, gần trưa ra đứng ngã tư Trần quốc Toản - Nguyá»…n văn Thoại bán nhông và líp xe đạp . Gặp lại thầy Khương má»™t buổi chiá»u trên phố, tôi nhắc lại lá»i thầy ngày xưa thá» rằng sẽ sống chết vá»›i nghá» giáo trá»n Ä‘á»i . Thầy cưá»i lá»›n nhe hàm răng vàng khói thuốc Vàm Cá» :
- Hồi tau ná»i tụi mi câu rá»­a tau đâu biệc tụi giại phá»ng shau nì chá»§ng vô như ri ! Giài há»c . . . Giài há»c bi chừ chị cá» nược mà Ä‘oại !
Ãt lâu sau tôi được tin thầy Khương Ä‘i tù vì tá»™i loan những nguồn tin phương hại trật tá»± công cá»™ng . Số là thầy có có ngưá»i cháu bên Úc gá»­i vá» tỠđơn đã dịch ra tiếng Việt do chính phá»§ Úc phát ra để đăng ký di dân . Chẳng biết cái “tuy ô†đó thật hay giả, nhưng thầy đã đưa cho má»™t ngưá»i bạn xem tỠđơn; ông bạn này Ä‘em photocopy ra vài chục bản Ä‘em phát cùng làng xóm; thế là oan gia đại sá»± . Ông bạn bị tóm trước, khai ra thầy Khương rồi hai ngưá»i rá»§ nhau vô Ãại-Lợi nằm vài năm dưỡng lão .
oOo
Ãứng đưá»ng lâu ngày, con mắt tôi lúc nào cÅ©ng đăm đăm nhìn xem “hàng†đến chưa; hay dá»± phòng công an ruồng bắt, mái tóc cháy nắng đỠquạch, nước da tôi thành Ä‘en xạm, ngưá»i tôi gầy quắt lại, đã xấu trai sẵn lại càng xấu hÆ¡n . Ãôi khi nhìn vào gương tôi cÅ©ng ngán ngẩm cho nhan sắc chim sa cá lặn cá»§a mình . Vóc tôi nhá» con lại hÆ¡i lùn, kèm vá»›i cái trán kém thông minh và cặp mắt chỉ độc má»™t mí . Tôi vốn mang biệt hiệu Tiến hí từ nhá» vì đôi mắt giống hình hai sợi chỉ . Cái biệt hiệu quái ác do lÅ© trẻ cùng trưá»ng trung há»c đặt cho đã dính liá»n vá»›i Ä‘á»i tôi má»™t cách khó chịu . Ãến khi lên năm thứ nhất, môi trưá»ng đại há»c ít ai biết ai, không còn bị gá»i là Tiến hí nữa, tôi đã tưởng thoát kiếp . Nhưng mắt tôi vẫn không mở lá»›n ra, dáng dấp tôi vẫn không gây ấn tượng cho ai nên các cô sinh viên Khoa Há»c không ai để ý đến tôi . Chỉ có mẹ tôi chú ý đến tôi . Khi trước tôi còn Ä‘i há»c, mẹ tôi chưa lo lắm . Khi thôi há»c ra chợ trá»i buôn bán, mẹ tôi má»›i bắt đầu ưu tư cho đưá»ng vợ con cá»§a thằng quí tá»­ . Mẹ tôi thưá»ng chép miệng than vá»›i mấy bà bác :
- Hoài cá»§a cái thằng Tiến Ä‘ang há»c được . Thằng đã không tinh không tướng lại thôi há»c, con gái đứa nào nó chịu . . .
Còn bố tôi quả là ngưá»i lạc quan, thưá»ng dặn dò :
- Con ạ, đừng nghe lá»i mẹ mày . Trăm ngưá»i bán vạn ngưá»i mua . . . Thế gian này chá»­a có hết đàn bà đâu mà lo ! Ở ngoài chợ thấy đứa nào nó chăm chỉ, chịu thương chịu khó, tảo tần, tiết kiệm, khéo chân khéo tay thì cố làm quen nó mà lấy . Chá»› có quàng vào cái đứa se sua, móng chân móng tay sÆ¡n bóng vá»›i lại chuyên ăn hàng chợ mà chết đấy, mai mốt cứ hầu nó mà chá»› . . .
Tôi nghe thế cÅ©ng không biết phải trả lá»i sao . Bố tôi không nhận ra thằng con mình đâu phải thứ danh giá, bảnh trai chi mà ra Ä‘iá»u kén chá»n . Tuổi thanh niên hăm ba cá»§a tôi, sinh ra trong chiến tranh, vào Ä‘á»i khi mất nước, há»c hành lem nhem, nay phải bươn bả lặn lá»™i kiếm ăn nên tình hình kiếm vợ không mấy chi sáng sá»§a lắm . Những tiểu thư khuê các con các ông nhà giàu trong mấy biệt thá»± khu tôi ở đã theo gia đình Ä‘i nước ngoài từ 75 . Phố chợ La Cai chỉ toàn rặc những A Múi, Sáu Nhá», Sen Lùn . Vài cuá»™c tình bâng quÆ¡ thoáng qua Ä‘á»i tôi vá»›i mấy em bạn chợ nói trên, chỉ là để khoả lấp chuá»—i ngày trống vắng . Thưá»ng thì tôi dắt ngưá»i tình há» Ä‘i coi cải lương, rồi ghé xe mì quảng làm tô há»§ tíu trong những lần hò hẹn . Không mối tình nào last quá ba tháng . Có lẽ vì sá»± bất tâm đầu . Chẳng hạn như Sen Lùn; khi vô coi cải lương ngồi cạnh tôi thưá»ng say sưa ca ông ổng theo lá»i diá»…n viên trên sân khấu vì thị coi Ä‘i coi lại vở tuồng nhiá»u lần nên thị đã thuá»™c làu . Vài lần liên tiếp như thế, tôi chán quá nên gài số de ngay . Còn Sáu Nhá» ngưá»i tình năm trước thì lại mê ăn ốc vặn . Buổi dating đầu tiên, nàng rá»§ tôi ra ngã sáu Chợ Lá»›n đến má»™t quán ốc lá»™ thiên, quầy hàng ở giữa, bạt poncho căng tứ phía cho khách . Chín mươi chín chấm chín phần trăm khách hàng là phụ nữ . Có lẽ quá quen vá»›i chá»§ quán nên Sáu Nhá» thản nhiên múc hai dÄ©a ốc luá»™c đầy có ngá»n đẩy ra trước mặt tôi má»™t dÄ©a vá»›i má»™t chén mắm gừng bá»± rồi tấn công dÄ©a cá»§a nàng . Thanh toán xong, nàng “lụm†luôn dÄ©a cá»§a tôi vì tôi bảo không biết ăn thứ ốc ấy, sợ Ä‘au bụng . Buổi xi-nê tối hôm đó, mùi ốc và mắm gừng từ miệng Sáu Nhá» phát ra ôi quá nồng nàn làm tôi cảm thấy chân lý tu là cõi phúc tình là dây oan thật chí lý . Cuối cùng là A Múi, nàng Trung Hoa có cái tên rất Ä‘iện ảnh Hồng Kông là Lâm Tiểu Muá»™i, tuy là ngưá»i coi được mắt nhất trong đám girlfriends cá»§a tôi, thì lại có problem sá»­ dụng tiếng Việt không được khéo lắm . Nàng chuyên gá»i tôi bằng nị hoặc mày, và gá»i ngưá»i khác - bất cứ ai - là nó . Thí dụ như khi nàng thá» thẻ nói vá» mối tình ngang trái cá»§a tôi và nàng “tui thương nị mắc má»› gì thằng cha tui mà nó đòi quánh tuiâ€, nghe thật không mùi mẫn chút nào . Tôi sá»­a hoài không được nên đành phải ca bài Lá»i Cuối cá»§a Từ Công Phụng - Thôi, còn tìm đến nhau làm gì .
Tuy vất vả nhưng nghá» chợ trá»i cÅ©ng có những phút nghỉ ngÆ¡i, thưá»ng vào ban trưa . Những buổi trưa nắng ế hàng, tôi thưá»ng ghé sạp cÆ¡m chị Mạch lỠđưá»ng La Cai, má»™t quầy ăn trưa hạp khẩu và hạp ngân sách nhất cá»§a tôi, làm má»™t dÄ©a thịt kho tầu dưa giá béo ngậy, hoặc tô sưá»n rim đậu hÅ© đậm đà . Chị Mạch là má»™t ngưá»i đàn bà béo trùng béo trục, lúc nào tay chân ngưá»i ngợm cÅ©ng bóng nhẫy mồ hôi nhưng vẫn tươi cưá»i như hoa, luôn miệng Ä‘on đả không ngá»›t chào má»i khách ăn trưa đến và Ä‘i . Hiếm thấy ai ngá»t miệng chuyện trò bằng chị . Lần nào cÅ©ng vậy, Ä‘i ngang qua hàng cÆ¡m cá»§a chị, vừa chưa kịp dá»±ng chiếc xe đạp vào gốc cây me sần sùi khoá lại, tôi đã nghe tiếng chị Mạch vang lên :
- Cậu Tiến ăn gì ? Hôm nay chị có cá sặc Long An má»›i Ä‘em lên kho rục vá»›i gừng tá»i tiêu á»›t, cho cậu biết nếm vị ngon miá»n tỉnh .
Hoặc :
- Món má»±c khóm cá»§a cậu nóng hổi má»›i bắc ra khá»i bếp đây ! Thật đấy, chẳng có ai hên như cái nhà cậu Tiến này, thích món xào lại đến đúng lúc . Ãể chị làm cho cậu má»™t dÄ©a xe lá»­a .
Chị Mạch vẫn nói giá»ng bắc rặc, tuy sống ở Sài Gòn đã lâu . Giá»ng bắc kỳ quen thuá»™c vang lên giữa má»™t phố xá miá»n Nam - nhất là tại vùng bìa Chợ Lá»›n đầy những bạn hàng ngưá»i Hoa - nghe thật hiếm hoi, làm tôi cảm thấy má»™t sá»± gần gÅ©i như chuyện trò vá»›i ngưá»i há» hàng thân thích . Có lẽ nghe tôi nói giá»ng cùng miá»n nên chị Mạch cÅ©ng hay dành cho tôi những biệt đãi, như thỉnh thoảng má»™t ly trà đá free; hay lục lá»i cho tôi miếng sưá»n extra large đè trên đĩa cÆ¡m xá»›i đầy phá»§ kín bằng má»™t lá»›p bì vàng đậm dúi tận trước mặt tôi kèm thêm lá»i ân cần lo lắng như ngưá»i chị cả dành cho thằng em út, ná»­a như mắng má» ná»­a thương yêu :
- Dạo này gầy rá»™c ra rồi đấy . Tá»™i nghiệp . . . Ngưá»i đã gầy như con cò hương lại còn kén ăn sức đâu mà đứng nắng đứng chợ . Ä‚n khoẻ má»™t tí vào . Yếu như cậu làm cái nghá» chợ trá»i, làm sao chạy thoát công an . Nó chưa Ä‘uổi mình đã ngã lăn đùng . . .
Rồi ngắm nghía tôi thêm vài giây, chị giÆ¡ tay phân bua vá»›i ba bốn ngưá»i khách Ä‘ang quây quần quanh sạp :
- Cậu Tiến mai mốt phải kiếm con chủ tiệm ăn mà lấy thì sau này mới có da có thịt . Cơm hàng tôi mà cậu Tiến còn chê thì cơm nhà làm sao mà nuốt . . .
Một ông thực khách quen tên là Sáu Hiển chạy xích lô ngồi bên cạnh tôi đang gỡ cái xương sống con cá nục chiên để lộ nửa miếng thịt cá nạc trắng muốt, nghe thấy quay sang góp chuyện :
- Ãầu dãy này có con nhá» Tư bán bánh ướt coi cÅ©ng đằng đặng, chị quen nó hôn chị Hai Mạch ? Làm mai cho cẩu Ä‘i . Lấy nó ngày ăn hai cữ bánh ướt nhưn tôm không cÅ©ng đủ mập đại . . . Hay là con nhá» Tám há»™t vịt lá»™n ? Trá»i đất, chỉ ná»™i nó liếc má»™t cái là mấy thằng hay mua há»™t vịt thiếu cÅ©ng bắt ngán không dám quịt . Cậu Tiến hiá»n lành phải gả cho mấy đứa lanh lanh má»™t chúc . . .
Tôi chỉ nhìn quanh, bẽn lẽn cưá»i trừ . Má»›i ngoài hai mươi, há»… nghe tá»›i chuyện vợ con là tôi hay thẹn . Lại nghe tiếng bà Xuân Hương, bạn hàng chợ trá»i cá»§a tôi, vừa trá» tá»›i nghe chuyện liá»n bắt vô :
- á»i cái thằng Tiến này mà hÆ¡i đâu lo cho mệt . Hồi hổm tui thấy nó vá»›i con Sáu Thanh Vân Ä‘i Hào Huê coi cải lương . Tụi nó chở nhau ngồi ôm eo sát rạt !
Câu chuyện vá» hậu vận vợ con cá»§a tôi Ä‘ang dòn tan giữa chị Mạch và mấy ngưá»i khách quen, thì bá»—ng nghe tiếng má»™t ngưá»i con gái vang lên từ đưá»ng lá»™ :
- Chị ơi em đậu rồi !
Tôi quay lại . Má»™t ngưá»i con gái khoảng mưá»i tám, tóc thá» xoã vai, hấp tấp dá»±ng chiếc xe đạp vào lỠđưá»ng rồi Ä‘i nhanh đến bên chị Mạch . Thiếu nữ có gương mặt từa tá»±a chị Mạch nhưng thân hình nhá» nhắn trong bá»™ đồ bá»™ màu xanh vá»›i đôi mắt ngây thÆ¡, miệng cưá»i răng khểnh . Nàng ngồi xuống bên cạnh chị Mạch, ríu rít nói thật nhanh không kịp thở, không để ý đến ai xung quanh :
- Em đậu hạng tư trong trưá»ng . Con Hà, con Trang, thằng Khánh cÅ©ng đậu hết . Chúng nó Ä‘ang ở nhà mình, má nấu bún bò khao tụi nó ăn . . .
Nàng còn nói nhiá»u nữa nhưng tôi không nghe ra, không nhận ra nàng nói gì . Tai tôi ù Ä‘i vì lúc ấy tâm hồn tôi rung động lắm (chứng lùng bùng lá»— tai má»—i khi nghe hoặc thấy sá»± xúc động còn Ä‘eo Ä‘uổi tôi cho đến bây giá») . Nếu gá»i đó là cú sét ái tình thì nó ắt phải mạnh cỡ 2,500 volts, 60 hertz và 1,000 megawatts vì lúc đó tôi đã ngồi ngẩn ngÆ¡ bá» dở bữa cÆ¡m trưa, mặt nghệt ra, mắt không chá»›p dán đăm đăm nhìn ngưá»i con gái .
oOo
Buổi gặp gỡ đầu tiên cá»§a chúng tôi là như thế . Hai mươi năm sau trên đất khách, lòng tôi vẫn ấm lại má»—i khi nhá»› đến phút ban đầu . Nhưng hình như chỉ có mình tôi còn ấn tượng vá» ngày hôm đó, chứ Sương thì chỉ nhá»› lá» má» . Má»—i khi tôi nhắc đến cái thuở ban đầu lưu luyến ấy, Sương chỉ mỉm cưá»i :
- Ai thèm để ý tá»›i anh . Lúc ấy ngưá»i ta con gái Ä‘ang mÆ¡n mởn . . .
Nhắc cách chi nàng cÅ©ng không chịu nhá»› bất cứ má»™t chi tiết nào cá»§a ngày hôm ấy . Có lẽ tiếng sét chỉ giáng vào má»™t mình tôi, còn nàng, nàng lấy tôi chỉ vì chịu thua ngón võ “thứ nhất đẹp trai thứ hai mặt dầy†cá»§a gã Trần Ãăng Tiến ngày ná» ? Ãôi khi tôi tá»± an á»§i, có lẽ Sương cÅ©ng xúc cảm hồi hôm gặp tôi, nhưng vì tá»± ái nên không bao giá» chịu thừa nhận chăng ?
Nhưng cần gì . Tôi biết Sương yêu tôi nhiá»u lắm . Bằng chứng là nàng đã chẳng chăm chỉ mua sắm chưng diện Ä‘á»u Ä‘á»u để tôi được nở mày nở mặt vá»›i chúng bạn và Ä‘eo vô số nữ trang cho tôi được tiếng chiá»u vợ đấy ư ?
Suy nghÄ© miên man chuyện ngày xưa, xe tôi đã đậu trước parking cổng vào cá»§a cái tiệm mang tên Lord & Taylor đáng ghét . Sương đã đứng chá» sẵn bên đống thùng đồ má»›i mua, tươi tắn như má»™t bông hoa quỳnh buổi sáng . Nàng ríu rít cưá»i nói như thưá»ng lệ, quên bẵng anh chồng Ä‘ang ruá»™t xót như dầm, lòng Ä‘au như cắt :
- Suýt nữa là em miss cái big sale ngày hôm nay . Cả ba tiệm onsale cùng má»™t lúc, anh bảo có lạ không . Tiệm Foleys, JCPenney, vá»›i Lord&Taylor má»—i tiệm bá»›t mưá»i mấy phần trăm đó .
Ngừng một giây nàng khoan thai nói tiếp :
- CÆ¡ há»™i onsale ngàn năm má»™t thuở nên sức mấy mà em để lỡ . Ãã xài hết cái Visa rồi, nên em phải dùng đến personal check, ký thêm cho nó cái check sáu trăm rưởi nữa cho đủ . À này anh, account mình còn bao nhiêu nhỉ ? Liệu được sáu trăm rưởi không ?

Tôi chỉ còn sức để nghe được đến thế . Tai tôi lại bắt đầu ù đi . . .


Nguyen Cuong Andy


Mục Lục


2. Ngưá»i Tù Chăn Bò Ở Gia Trung

Phan thái Yên



(Phần II, tiếp theo và hết)

2.
Công việc chăn bò tưởng đơn giản thá»±c quả khó khăn cho ngưá»i thương binh phải chống nạng gổ băng đồi, trèo mương, dẫn bò tìm vùng có cá» non. Từ rạng sáng, sau khi lãnh khẩu phần cÆ¡m độn khoai và bi-đông nước, lúc vệ binh dẫn các tổ lao động Ä‘i thành xâu dài lên rẫy thì anh lê nạng gổ dẫn bò xuống đồi Ä‘i tìm ăn đến chạng vạng tối má»›i vỠđến trại. Gần đây ngưá»i thương binh vui mừng tìm ra được vùng đồi cá» mượt xanh, không xa suối, cho bò ăn no tắm mát, tuy phải chịu khó chống nạng Ä‘i xa. ÃÆ°á»£c ăn no và khá»i phải thồ kéo nặng nhá»c suốt ngày, con La nhanh chóng lấy lại sức lá»±c. Tuy còn gầy còm nhưng những lằn trÅ©ng giữa xương sưá»n cạn dần. Má»™t buổi chiá»u sau khi chống nạng trèo dốc vỠđến trại, anh cá»™t bò vào chuồng cạnh khu nhà vệ binh rồi mệt má»i vá» láng. Bụng đói cồn cào mà thân xác thì chỉ muốn nằm vật ra ngÅ© vùi. Ngưá»i thương binh ngạc nhiên khi thấy đông đủ bạn tù Ä‘ang ngồi quanh chá»ng tre cá»§a anh chỠđợi. Giữa chá»ng nhô cao má»™t vật gì đó được đậy kín bằng chiếc tấm đắp. Má»i ngưá»i nhôn nhao tranh nhau bảo anh nhắm mắt chá» nghe hô 1, 2, 3 xong má»›i được mở ra. Anh lặng ngưá»i nhìn trừng trừng chiếc chân giả trên chá»ng tre mà nước mắt hân hoan đầm đìa trên má. Lá»i cảm Æ¡n chiến hữu, tình bạn, tình ngưá»i, khản nghẹn trong ná»—i vui ngần ngật choáng váng. Anh chợt biết rất rõ mình có thể đứng thẳng và thách thức má»i Ä‘iá»u. Những bàn tay nhân hậu đã nắm chặt lấy nhau tá»± tại thì có sá chi chút cÆ¡ hàn khổ nghiệt.

Gần ná»­a tháng qua, bạn tù trong láng đã âm thầm Ä‘o đạc chiếc chân cÅ© cá»§a anh rồi cùng nhau góp tài năng sáng kiến hoàn thành chiếc chân má»›i. Chân đẻo bằng gổ cây căm-xe rất tinh xảo. Phần để cá»™t nối vào bắp vế được làm bằng nhá»±a bá»c da rất công phu vá»›i những sợi dây da có nẹp cài chắc chắn.
Ngưá»i hy sinh cái xách da tốt , má»™t bạn tù lá»›n tuổi, nói đùa.
- Có "chưn đứng" rồi thì ráng chăn bò cho mập để hôm nào cách mạng chia cho mỗi đứa một miếng thịt để nhét kẻ răng ăn mừng nghe "đồng chí".

Buổi tối hôm đó, ngưá»i thương binh mừng quá quên ngá»§. Anh gắn chân vào, Ä‘iá»u chỉnh tá»›i lui, tập Ä‘i hằng giá». Chỉ vài ngày sau khi ngưá»i thương binh có chân má»›i, giữa má»™t buổi há»c tập chính trị sau giá» lao động, quản giáo gá»i anh đứng dậỵ Cách mạng khen ngợi anh đã khắc phục tá»± làm chân gổ để Ä‘i, không cần nạng và không lệ thuá»™c vào chân giả Má»· Ngụy để lại. Cách mạng chí công vô tư sẽ giúp đở anh nâng cao năng suất lao động cải tạo. Từ nay ngoài công tác chăn bò tăng nhanh trá»ng lượng, má»—i ngày cách mạng tạo Ä‘iá»u kiện để anh đóng góp thêm vào chỉ tiêu lao động sản xuất các bạn tù phải làm. Tối hôm đó, tay xách chiếc đòn gổ cùng bước vá» láng, tổ lao động cá»§a anh có thêm câu chuyện để cùng nhau cưá»i qua đêm.

Hàng ngày dẫn bò xuống tắm ở giòng suối chân đồi, ngưá»i thương binh gợi chuyện rồi trở thành thân mật vá»›i ông già ngưá»i Rhadé má»™t mình giá»­ cháu ở cái chòi rẫy bên bá» suối. Ãứa bé trai chưa đầy bốn tháng mà cha mẹ phải bỠở nhà nhá» ná»™i trông để Ä‘i làm rẫy xa cho hợp tác xã nông nghiệp. Má»—i ngày há» phải ra Ä‘i từ rạng sá»›m đến tối mịt má»›i vá» lại chòi. Ông ná»™i già yếu chẳng có chi ngoài nước cÆ¡m pha muối để nuôi cháu. Lần anh trao cho ngưá»i Thượng già nhúm đưá»ng cát trắng quậy trá»™n vào nước cÆ¡m, nhìn đứa bé ngon lành nuốt trá»n từng muá»—ng ngá»t ngào mà lòng anh bàng hoàng xúc động. Từ đó, má»—i lần bạn tù sá»›t cho chút đưá»ng cát, tán đưá»ng, nắm muối, dúm bá»™t ngá»t anh Ä‘á»u không quên ngưá»i bạn vong niên nghèo khó bên bá» suối. Ông già Rhadé cÅ©ng cảm tấm lòng ngưá»i bạn Kinh khổ nạn, chỉ anh giăng bẫy đặt lá» giúp tổ lao động "cải thiện" bá»­a cÆ¡m tối. Gặp ngày "trúng mối" anh hí há»­ng cất dấu mang vá» trại con cá nhá» hay chú thá» con bằng nắm tay ngá» nghệch sa bẫỵ Ngưá»i và bò vá»›i những tấm tranh oằn lưng đếm từng bước mệt nhá»c trên con dốc dài trở vá» trại má»—i chiá»u hôm.

Mùa hè cải tạo thứ hai Ä‘ang đến trên vùng đày ải núi non vá»›i những trận mưa tầm tã nghiêng xám đất trá»á»‹ Mưa nguồn lê thê đêm tù, mở trừng trừng giấc má»™ng héo hon, dá»™t nát mái hồn ngưá»i bÆ¡ phỠđất trích.

Má»™t buổi sáng sau cÆ¡n mưa đầu mùa, anh vá»™i vã dẫn bò lên đồi, thở ra nhẹ nhá»m đứng nhìn những tấm tranh bện xong xếp gá»n gàng bên đống lá tranh đã phÆ¡i chất khô ráo trong chòi. Anh thầm cảm Æ¡n ngưá»i bạn vong niên. Nghe lá»i khuyên cá»§a ông già Rhadé, anh "tranh thá»§" mấy hôm liá»n dá»±ng chòi. Mái lá lợp xong ngày trước vừa kịp cho trận mưa rừng khai mùa rầm rỉ suốt đêm.

Gã vệ binh đứng nhìn xoi bói hồi lâu cái chòi tranh nép mình bên gốc sao già rồi bá» Ä‘i vá» phía sưá»n đồi nÆ¡i ngưá»i thương binh Ä‘ang cắt tranh. Quẩn bên anh là con bò Ä‘ang phe phẩy Ä‘uôi gặm cá». Hắn chăm chú đứng quan sát ngưá»i thương binh vá»›i cái chân gổ Ä‘ang nhanh nhẹn Ä‘i lại gom tranh vừa cắt thành bó.
- Anh bảo quản chất liệu lao động như thế là tốt lắm.
Câu nói gợi chuyện tan rá»›t trong tiếng cá» tranh xào xạt. Hắn nhìn cảnh đồi êm vắng rồi yên tâm vác súng bá» Ä‘i. Bước chân ngưá»i lính miá»n Bắc vất vả leo quãng dốc đất mòn trÆ¡n tuá»™t. Ãôi dép lốp bình-trị-thiên không còn ích lợi gì cho hắn vào lúc nàỵ Ngưá»i vệ binh lúi húi tháo dép xách taỵ Hắn bấm từng bước chân trần rịn thấm đất đỠcao nguyên ướt loang như máu.

Tiếng khóc sÆ¡ sinh đòi sữa vẳng lên từ cái chòi rẫy bên bá» suối nghe mà nao lòng. Ãã mấy hôm nay anh và các bạn tù chẳng còn chút đưá»ng nào để làm ngá»t thÆ¡m miếng nước cÆ¡m loãng nhạt. Tiếng khóc đúng cá»­ nghe như tiếng kẻng báo cÆ¡m buồn bã làm anh cảm thấy đói. Khẩu phần cÆ¡m độn mì bá»›i theo, chỉ lưng ná»­a cái lon gi-gô, anh ăn trá»n vá»›i muối mà chẳng thấm vào đâu so vá»›i cái bao tá»­ lép. Ngưá»i thương binh thở dài vói tay lấy cái bi-đông nước treo bên gốc cây sao. Anh tháo chân, ngồi tá»±a vách chòi, lặng lẽ uống từng ngụm nước.

Chênh vênh trên dãy đồi chồm cúi vào nhau nghiêng ngã, vài cụm mây xám vướng víu trôi trên nóc cánh rừng giang vật vá» gió núi. Con La chán cá», chạy quanh quẩn hồi lâu ở lưng chừng đồi rồi ung dung phe phẩy cái Ä‘uôi lông Ä‘en mượt, đủng đỉnh bước vá» chòi. Tiếng long cong phát ra từ những mẫu trúc Ä‘eo quanh cổ, Ä‘á»u đặn theo bước chân, nghe buồn buồn như tiếng mõ thiếu vắng âm vá»ng ngân nga cá»§a lá»i kinh tụng. Con bò đứng lại trước chòị Tiếng trúc im bặt. Ãứa bé cÅ©ng đã thôi khóc từ má»™t lúc nào đó, có lẽ đã được Ná»™i dá»— dành, ngá»§ qua cÆ¡n đói. Buổi trưa núi rừng ngút ngàn vắng lặng, mÆ¡ hồ tiếng gió đùa quanh tàng cây sao nắng in bóng lá.

Ngưá»i thương binh lạ lùng nhìn con bò anh chăn sóc hàng ngàỵ Anh nhá»› lại con bò trÆ¡ xương đứng âu sầu trước sân nhà hợp tác xã hai tháng trước đâỵ Bụng con La no tròn xuôi theo bá» lưng đầy đặn, bóng á»­ng màu lông vàng sậm, chẳng còn chút vết tích nào cá»§a dãy xương sưá»n đói khổ. Anh lê ngưá»i đến bên con bò, vuốt ve lên lá»›p da bụng tròn căng. Dãy bầu vú á»­ng mịn chút màu hồng mÆ¡n man giòng sinh động Ä‘ang chuyển mình trong rạt rào nhụy chồi hé nụ. Ngón tay anh bất chợt sá» lên núm vú rịn nhá»±a hồi sinh rồi sá»­ng sỠở đó. Trong cÆ¡n mÆ¡ rất thật, ngưá»i thương binh cúi đầu xuống vùng phÆ¡n phá»›t hồng son. Anh nuốt giòng sá»­a thÆ¡m, thấy mình trở vá» bên thuở sÆ¡ sinh sữa mẹ ẳm bồng.

Tiếng khóc cá»§a đứa bé từ bá» suối vẳng lên khiến ngưá»i thương binh bừng tỉnh cÆ¡n mê, nhìn xuống chân đồị Trong ná»—i hạnh phúc tràn bá», anh dẫn con bò mẹ chạy nhanh vá» phía bá» suối.

Con La hiá»n từ nhìn ngưá»i Thượng già ẳm đẩy miệng cháu vào dãy bầu vú mịn màng. Khả năng thiên bẩm giúp đứa bé hả miệng nút chùn chụt giòng sá»­a ngá»t từ bà mẹ má»›i. Ngón tay nhá» bé tham lam, sá» nắn mân mê từng bầu vú Ä‘ang hồi rịn ràn chất sống. Con La ngẩng cao đầu, miệng phát ra tiếng gá»i nghé trầm trầm run dài vào ná»—i nhá»› nào đó xa lăng lắc. Bầy con trai gái cá»§a mẹ. Những con bò đực, bò cái, vừa lá»›n đã bị sung công. Ãứa con nào vẫn hàng ngày thồ kéo khổ ải, bụng thiếu cá» khá»™ Ãứa con nào đã bị bức tá»­ vào những ngày lá»… há»™i vừa quạ Ãứa con nào sắp theo số phần cá»§a mẹ, chỠđến phiên mình làm hiến vật cho cuá»™c liên hoan máu thịt so Ä‘o. Tiếng gá»i nghé như chuổi âm nhạc trầm láy phát xuất tá»± đáy buồng phổi uất nghẹn. Âm thanh buồn mà sinh động cá»§a sá»± sống bá»n bỉ, cần thiết, lá»›n lên, thôi thúc. Ãó cÅ©ng là âm thanh nhắn nhá»§ vá» má»™t sá»± sống Ä‘ang tá»›i hồi kết cuá»™c. Thá»i gian vẫn trôi. Má»—i hoàng hôn vẫn xuống tiếp ngày lên. Rồi mùa Thu sẽ đến như sá»± nhắc lại vá» má»™t định mệnh rất buồn.

Tiếng khóc vá»ng từ bá» suối khiến ngưá»i thương binh giật mình trở vá» vá»›i thá»±c tại. Thằng bé hôm nay sao đói sá»›m quá!? Anh thầm nghÄ©, chống tay đứng dậy, loay hoay tra chiếc chân gổ vào ngưá»i. Anh thả mắt dài theo con dốc vắng lặng nắng trưa. Vệt đất đỠngoằn ngoèo trưá»n lên cao dần rồi mất hút sau cánh rừng giang im rá»n má»™t màu xanh thẩm ngút ngàn. Tia nhìn tìm kiếm dừng lại trên chiếc xe đò cÅ© ká»· vừa dừng ở cuối chân con dốc, nÆ¡i ngả ba tiếp giáp vá»›i khoảng đưá»ng nhá»±a xám Ä‘en loang lổ ổ gà. Chiếc xe đò vô tình để lại đám bụi đỠmù phá»§ quanh nhóm hành khách vừa xuống xe rồi chậm chạp lăn bánh theo con tỉnh lá»™ cheo leo xuôi vá» hướng đồng bằng. Niá»m hi vá»ng náo nức không tên vừa nhú chợt lả tả lụn tàn theo giấc mÆ¡ ngày không tưởng. Ngưá»i thương binh thất vá»ng nhìn dáng hai gã vệ binh tay cầm súng Ä‘ang cắm cúi leo con dốc sá»i. Anh thở dài lên tiếng gá»i con La Ä‘ang cuồng chân Ä‘i thÆ¡ thẩn trong bãi tranh vàng hanh màu nắng. Ngưá»i và bò buồn bã dẫn nhau Ä‘i vá» phía tiếng khóc.

Tháng 3, 2003

Phan thái Yên

Mục Lục


3. Mùa Nước Lũ ( kỳ 13)

Trần Công Nhung



(Trước khi vào truyện: Ãây là câu chuyện hư cấu, nhưng lại dá»±a trên những địa danh có thật, má»™t vài nhân vật có Ä‘á»i sống y như ở ngoài Ä‘á»á»‹ Nó là câu chuyện tâm tình cá»§a những ngưá»i tôi quen. Sá»± trùng hợp tên tuổi hoàn toàn ngoài ý muốn cá»§a ngưá»i viết.)

......
Tàu vào ga Huế khoảng 4 giá» chiá»á»¥ Anh em Nam thuê xe vá» nhà bác Ãiá»n. Ãã nhiá»u lần Ä‘i trên con đưá»ng từ ga vá» cầu Tràng Tiá»n, sao hôm nay ngồi xích lô Nam thấy cảnh vật hoàn toàn khác lạ. Nam như ngưá»i phương xa má»›i đến, trông cái gì cÅ©ng hay, cÅ©ng đẹp. Trong tâm hồn như co ùcái gì thật má»›i mẻ. Hai em Nam thì khá»i nói, há»i đủ thứ. Xe vào cá»­a Thượng Tứ thì rẽ trái men theo bá» hồ vào sâu trong xóm. Lúc nghe tiếng cối xay chạy rá»™t rá»™t Nam biết đã đến nhà bác Ãiá»n. Nhác thấy Nam, bác đã reo lên :
- A, cậu Nam trở vỠtỠ!

Mấy anh em Ãăng chạy lại mừng rỡ, phụ xách đồ vô nhà. Má»i ngưá»i xúm lại há»i chuyện Nam. Nam ngồi xuống giưá»ng rồi kể những gì đã xẩy ra phía bên kia vÄ© tuyến 17. Bà Ãiá»n thả cây guậy bá»™t, đến bên Nam :
- Răng cậu trở lại ?
Nam chưa kịp trả lá»i, mấy anh em Ãăng đã nhao lên :
- Ngoài đó răng anh?
- Ngưá»i ta di cư nhiá»u không ?
- Anh có thấy Việt Minh không?
Má»—i ngưá»i má»™t câu ồn cả nhà, bà Ãiá»n phải gắt lên :
- Tụi bây há»i dữ rứa răng cậu trả lá»á»‹ Tình hình răng cậu Nam ?
- Dạ thưa Bác lá»™n xá»™n lắm, ngưá»i ta bá» Ä‘i rất nhiá»u, lúc đầu cháu tính ở lại nhưng khi biết tình thế không xong, cháu phải Ä‘i .
- Mà răng đi có ba anh em ?
- Mẹ cháu vì còn nhà cửa và còn bốn đứa nhỠnên không đi được. Cháu tính hai năm sau, tổng tuyển cử, thống nhất cũng không lâu .
Bác Ãiá»n sá»±c nhá»› đậu xay chưa xong, la lên :
- Thôi đi làm hết đi .

Ãám con bà tản rạ Nãy giá» chỉ Loan, cô con gái lá»›n cá»§a bà là không há»i Nam câu nàỠÃến chiá»u, công việc hÆ¡i vản, Nam thưa vá»›i bà Ãiá»n ý định xin tá túc cá»§a mình. Bà vui vẻ nhận lá»á»‹ Bà nói :
- ÃÆ°á»£c rồi mấy anh em cứ ở đây vá»›i bác, có chi ăn nấỵ

Ba anh em nằm má»™t giưá»ng. Ngưá»i Ä‘á»i thưá»ng nói : "Chật bụng chứ chật chi nhà", Nam thấy đây là trưá»ng hợp Ä‘iển hình. Nhà bác Ãiá»n lụp xụp á»p ẹp, thấy là biết nhà nghèo như thế nàỠNhưng, tấm lòng cá»§a bác quả là nhân hậụ Nam lo công việc ngay ngày hôm saụ Trước tiên là dò tin lá»›p sư phạm cấp tốc. Ãã có thông báo thi tuyển vào cuối tháng 9. Còn 20 ngày nữa hết hạn nạp đơn. Nam chạy gặp Liêm, ngưá»i bạn thân, há»c trên Nam má»™t lá»›p, má»›i đậu Trung Há»c kỳ rồị Nam há»i mượn bằng cá»§a Liêm, ra Quận sao, sau đó dùng corrector sá»­a lại tên mình. Bạn nghe cÅ©ng có lý nên sẵn sàng cho Nam mượn. Nam lẳng lặng thá»±c hiện ý đồ cá»§a mình không ai haỵ Nam mang ná»™p thẳng hồ sÆ¡ tại Nha Há»c Chánh trong Thành Ná»™i, chá» ngày nhận giấy gá»i Ä‘i thị Việc thứ hai là đến thăm ông bà Gia, Nam yên chí sẽ tiếp tục lại công việc, má»—i tháng có đủ tiá»n cÆ¡m gởi cho bà Ãiá»n. Nam mừng thầm, cho rằng má»i việc Ä‘á»u trôi chảy theo ý mình. Không ngá», ông bà Gia đã dá»n nhà Ä‘i nÆ¡i khác. Há»i thăm có ngưá»i cho biết ông đổi vô Phan Thiết. Nam thấy lòng buồn thật buồn, buồn vì không còn thấy những khuôn mặt dá»… thương cá»§a chị em Hà. Nam suy nghÄ© vá» thá»±c tế cá»§a hoàn cảnh mình, bá» nào cÅ©ng phải kiếm công việc làm thêm dù chỉ tạm bợ. Số tiá»n mẹ cho, giá»i lắm c4ng chỉ tiện tặn được vài tháng.

Hai tuần lá»… sau, Nam nhận được má»™t bì thư màu vàng gởi qua Bưu Ãiện. Nam nghÄ© đây là giấy báo thi, lòng mừng lắm nhưng cố giữ yên lặng, vì việc làm khuất tất, Nam không muốn lá»™ cho ai biết dù vui hay buồn. Lúc bóc thư xem, Nam tái xanh mặt mày, ngưá»i choáng váng muốn ngã. Thế này thì tiêu sá»± nghiệp rồi, Ä‘ang trong hoàn cảnh bÆ¡ vÆ¡ lạc loài mà còn bị nạn nữa thì nhá» vào đâụ Nam thấy rõ việc dại dá»™t cá»§a mình. Nha Há»c Chánh đã khám phá ra vụ giả mạo bằng cấp cá»§a Nam nên gởi giấy đòi Nam đến trình diện Giám Ãốc để giải quyết. Nam quá ngây thÆ¡, bằng có số danh bạ, chỉ cần lật sổ ra là thấy số bằng, tên aị Nam có sá»­a trong sổ được đâụ Việc hết sức đơn giản, vậy mà Nam cho là diệu kế. Lúc đối diện ông Giám Ãốc, Nam thú thật hết má»i chuyện và xin tha thứ. Ông Giám Ãốc nói má»™t câu lạnh tanh:
- Vá» chá» giấy gá»i ra tòa

Nam tối tăm mặt mày, không còn biết van xin thế nào nữạ Nam như má»™t cái xác không hồn di chuyển ra khá»i phòng ông Giám Ãốc. Mấy ngày liá»n Nam kém vui, bà Ãiá»n đã gạn há»i :
- Răng Bác thấy cháu rầu rầu mấy bữa ni, hay trong nhà có ai nói chi cháu ?
Nam gượng trả lá»i :
- Dạ không có chi mô Bác, thỉnh thoảng cháu nhớ nhà, không biết chừ mẹ cháu ra răng.
- Nếu có Ä‘iá»u chi cứ nói cho Bác biết .

Nam rất biết lòng tốt cá»§a bác Ãiá»n. Nam cố làm ra vui vẻ . Nhưng há»… đêm đến là Nam như ngưá»i quẩn trí, Nam bị tù rồi mấy em làm sao . Nam không buồn Ä‘i đâu nữa, nằm nhà chá» trát Tòạ Chuyện gì phải đến đã đến. Hai tuần sau, Nam nhận được má»™t bì thư cÅ©ng màu vàng, Nam ra chá»— riêng bóc xem. Ãúng là giấy cá»§a Tòa SÆ¡ Thẩm Huế. Tai Nam ù lên như nghe tiếng ong bay vù vù. Ãầu óc rối bá»i chẳng biết tính toán saá» Chuyện khó khăn mà không thể tá» bày vá»›i bất cứ ai . Phải bấm bụng ôm lấy má»™t mình. Nam sống trong lo âu suốt mấy ngày liá»n. Nam định rồi sẽ nhận hết lầm lá»—i chỉ vì hoàn cảnh éo le cá»§a mình. Ãúng ngày giá» ghi trong giấy, Nam đến Tòa, nhân viên trá»±c đưa Nam lên lầu, Nam vào má»™t phòng khá rá»™ng, chung quanh toàn sổ sách hồ sợ Nam trình giấy cho ngưá»i đàn ông đứng tuổi ngồi sau chiếc bàn lá»›n, ông hÆ¡i cúi đầu để nhướng đôi mắt qua cặp kính trắng nhìn Nam. Bằng má»™t giá»ng vừa khàn vừa khô ông há»i:

- Cậu là Lê Ãình Nam.
Nam lắp bắp :
- Dạ..
- Cậu có biết cậu bị tội gì không ?

Nam Ä‘iếng ngưá»i không nói gì được cả. Ông lật bìa đựng hồ sÆ¡ màu vàng, Ä‘á»c lẩm nhẩm rồi ngước lên vá»›i giá»ng cá»§a má»™t quan tòa :
- Tội giả mạo giấy tỠ...tù từ 6 tháng đến 3 năm.
Nam bá»§n rá»§n chân tay, đơ ngưá»i, không mở miệng được.
- Tại sao cậu dám cả gan sá»­a bằng cá»§a ngưá»i khác.. ?
- Dạ thưa cháu dại dột không biết luật lệ ...dạ vì ..
Nam ấp úng trình bày cảnh ngộ của anh em Nam. Ông Tòa nghe với vẻ mặt thông cảm. Cuối cùng ông nói :
- Cậu may mắn là hôm nay ông Chánh Ãn Ä‘i công vụ không có nhà, tôi tha cho cậu, vì tuổi còn nhá», chá»› tá»™i này không nhẹ đâu .

Nam mừng rỡ vừa cảm động, ông tòa thật nhân hậụ Nam lí nhí nói lá»i cảm Æ¡n .
- Thôi vỠđi lần sau đừng có dại thế nữa .
Nam ra vá» lòng vui như vừa đậu thá»§ khoa Tú Tàị Không ngá» mình còn may mắn như vậỵ Nam lẩm nhẩm : "Ãúng là trong chùa có ông Thiện ông Ãc"

Chiá»u hôm đó Nam đãi má»i ngưá»i trong nhà má»™t chầu ciné. Không ai hiểu tại sao Nam Ä‘ang á»§ rá»§ lại vui như ngưá»i trúng số. Nam tá»± dặn lòng, sẽ không bao giá» làm những gì mà chính mình không có. Nam cố há»c, mùa tá»›i đậu trung há»c sẽ ná»™p đơn thị Anh em Nam lại chìm vào cuá»™c sống âm thầm cá»§a khu lao động nghèo . Má»™t thá»i gian sau Nam tìm được má»™t chân dạy kèm, 200đồng má»™t tháng, má»—i tháng anh em Nam chỉ trả tiá»n cÆ¡m có 300.

Các trưá»ng đã vào mùa thi Lục Cá Nguyệt, anh em Nam cÅ©ng há»c ráo riết. Ở Huế có cái không khí há»c tập rất lạ. Dưới từng cá»™t đèn, tụ tập từng nhóm năm ba há»c sinh. Há» há»c đến khuya má»›i vô nhà. Có lẽ trong nhà chật chá»™i, ồn ào khó mà thuá»™c bàị Nam vừa lo phần mình vừa lo cho em, cho mấy con bác Ãiá»n. Có vất vả thật nhưng bao nhiêu xui xẻo Ä‘á»u qua, Nam không còn biết mệt má»i nhá»c nhằn. Nam cần cù ngày đêm để cố đạt bằng được những gì đã phác há»a lúc đầụ Má»—i khi nhá»› đến Mẹ và Thảo, Nam thấy ngưá»i càng hăng hái càng dÅ©ng mãnh. Sau những lúc căng thẳng vì công việc, Nam thả lá»ng cho lòng mình tìm vá» những giây phút ká»· niệm năm xưạ Những cảm giác cá»§a ngày qua ngây ngây mÆ¡ hồ. Bất giác Nam nói vá»›i hư không, "Anh sẽ vỠđón em Thảo Æ¡i". Nam thấy má»i dá»± tính gần ká». Ngưỡng cá»­a Trung Há»c, Nam sẽ bước qua không khó. Ãáng ra Nam đã theo các bạn thi băng từ năm Ãệ NgÅ© nếu không gặp chuyện tang chế trong gia đình. Còn hÆ¡n tháng nữa là đến kỳ thi, Nam dồn hết tâm lá»±c cho Ä‘á»an cuối vòng Ä‘uạ Má»™t tương lai tươi sáng đã hiện dần ra tước mắt.

(Còn tiếp)
Trần Công Nhung, Tel.(310) 978-8978,
email: trancongnhung@yahoá»com,
homepage:www.ltcn.net



Trần Công Nhung
10/01


Mục Lục


4. VỠ(kỳ 19)

Thanh Sơn



Tình cảm nếu cứ để tuôn trào mãi sẽ chẳng bao giá» dứt. Cho nên khi sóng lòng cá»§a con cháu dâng lên đến đỉnh Ä‘iểm thì phải có ngưá»i tìm cách ngăn chặn lại. Ãó là ông anh cả bên phía bà. Ông anh vẫn có tiếng là ngưá»i hay pha trò nhất nhà. Có lẽ chính ông cÅ©ng đã không che dấu được sá»± xúc động vì đôi mắt ông vẫn còn thoang thoáng nét đỠau, song ông cÅ©ng cố cưá»i mà nói vã lả : thôi gia đình gặp lại nhau hầu như đầy đủ thế này, chắc là bố mừng lắm rồi. Và quay sang phía bà, ông anh nói tiếp luôn : nhất là cô, xa nhà từ ngày lên chín tuổi, trải qua bao vật đổi sao dá»i, tưởng rằng bố con, anh chị em không bao giá» còn gặp lại nhau nữa. Hôm nay cô đã vá», lại dẫn theo cả chú, cả các cháu để ông con, cháu cụ nhận ra nhau, thế là quí lắm. Thế má»›i biết chim có tổ, ngưá»i có tông, cóc chết bao năm vẫn quay đầu vá» núị Gia đình nghe cô chú và các cháu vá» mừng lắm nên tiện thể mình tổ chức chúc thá» thày luôn. Chẳng mấy khi đông đủ há»p mặt thế nàỵ Ai cÅ©ng hi sinh nghỉ má»™t vài ngày để quần tụ gặp cô chú. Và thế là máu hài hước cá»§a ông anh nổi lên. Ông cưá»i cưá»i hả hê : để xem Việt Kiá»u vá» quê khác thế nàá»

Ông cụ đưa tay cản lại. Cặp mắt sáng quắc nhìn má»™t lượt các con cháu. Cụ đưa tay vuốt chòm râu và nhẩn nha tỠý : anh trưởng đừng nói thế khiến hai em rụt rè. Trong gia đình mình chẳng có Việt kiá»u, Việt ná»™i gì cả. Chỉ có má»™t khối thống nhất những tấm lòng nhìn vá» nhau mãi thôi. Hai em đã có công tìm vá», bố muốn những ngày em và các cháu ở đây, tất cả hãy vun quén cho em, cho các cháu tình yêu thương cá»§a đất mẹ. Mai này các em lại ra Ä‘i, chân trá»i góc bể, bố muốn hai em má»—i khi nhìn lại chốn quê nhà sẽ còn nhá»› mãi ngày hôm nay há»p mặt. Các anh chị nghÄ© chúc thá» bố, ấy thà khi còn sống giữ được cho nhau chút gì hay chút ấỵ Chứ khi trở vỠđất rồi thì cá»— bàn linh đình gì cÅ©ng chỉ cúng cho ma thôi. Sống vá»›i nhau chả tá»­ chả tế, đợi khi chết Ä‘i má»›i khóc bù lu bù loa, trông đến là kịch. Bố mừng gia đình 10 ngưá»i, bá» Ä‘i 2, còn 8, đứa nào cÅ©ng ăn nên làm ra cả, cháu đầy đàn. Chả bù dạo nàá».. Cụ ngưng ngang không nói, mắt dõi vá» má»™t cõi xa xăm nàỠTrong khoé mắt cụ long lanh có ngấn lệ.

Lần lượt các con rồi các cháu chúc tuổi cụp. Những phong bao nho nhá» trao tay, những món quà đặt cạnh. Cụ dá»­ng dưng nhìn, thỉnh thoảng lại cầm món này cho đứa cháụ Lá»i chúc xoay quanh niá»m hi vá»ng cụ sẽ ở vá»›i con cháu thêm đến tròn tuổi thế ká»·. Trong những lá»i chúc thá», có lá»i cá»§a đứa con trai lá»›n ông bà làm cho cả nhà xúc động, ai cÅ©ng rÆ¡m rá»›m nước mắt. Cháu nói : bố mẹ con vẫn hằng mong má»™t lần vá» quê ngoại cho thoả lòng. Chúng cháu đã được nuôi lá»›n lên bằng hình ảnh ao cá, vưá»n cam và ngôi nhà thá» tổ. Hôm nay được vỠđây, chúng cháu má»›i hiểu nổi vì sao mẹ cháu Ä‘i mà vẫn luôn nhắc nhở vá» làng. Hôm nay vỠđây nhận nÆ¡i mẹ cháu đã sinh ra, đã lá»›n lên, nhận tình há» hàng, chăm sóc, chúng cháu má»›i thấy hạnh phúc có được ngưá»i mẹ đáng quí biết bao. Lần này vá», không biết đến khi nào má»›i lại có kỳ tái ngá»™. Chúng cháu mong rằng trá»i đất thương để cho bố mẹ cháu còn được ngưỡng vá»ng vá» vui vá»›i ông lần nữa. Cầu xin cho ông cố sống thêm vá»›i tuổi trá»i. Cầu xin cho các bác, các cậu, dì luôn để ông được vui để lá»i ước mong cá»§a chúng cháu sẽ trở thành sá»± thá»±c.

Cụ ngồi đó như má»™t cây trưá»ng sinh bóng rậm. Cụ đón nhận những tấm lòng, tình cảm cá»§a cháu con. Những ngón tay run run gõ nhịp nhẹ như những nốt ghi chép vào máy vi tính lá»i thương yêu tha thiết. Thỉnh thoảng cụ lại nhấp môi, không rõ là để chặn ná»—i trào dâng nào đó hay để nén Ä‘i má»™t giông bão cuá»™c Ä‘á»i.

Lá»i chúc đã giáp vòng. Các con cháu chá» lá»i cụ căn dặn. Ai cÅ©ng im lặng chá». Sá»± im vắng đến nghe rõ tiếng vo ve cá»§a má»™t con ruồi bay qua lúc đó. Cụ ngồi thong dong lâu, rất lâu, rồi má»›i nói : Ông cảm Æ¡n các anh, các chị, các cháu đã chúc thá» cho ông. Ông mừng thấy con cháu đầy nhà. Tuổi già chồng chất trên hai vai ông xem chừng đã thấy nặng. Ngưá»i ta bảo Ä‘a thá» là Ä‘a phúc, riêng ông nghÄ© Ä‘a thá» lại Ä‘a nhục. Sống đã chẳng đỡ đần được con cháu chút gì thì nghÄ© chỉ thêm chật đất. Ông nghÄ© đến tuổi này có vá» vá»›i các cụ thì cÅ©ng quá lứa rồi, còn tiếc chi mà bám víu cuá»™c sống. Ông chỉ vui là bây giá» bà đã có má»™t nÆ¡i nằm yên vị, cạnh bên bà các anh chị đã dành sẵn má»™t khoảnh cho ông. Nếu sá»›m hôm ông nằm xuống, được dặt cạnh bên bà là mừng lá»›n lắm rồi. Chỉ cần nghe tiếng cây reo, nhìn xuống con đưá»ng dốc lượn, ông cÅ©ng thấy mình hạnh phúc lắm. Ông có Ä‘i đột ngá»™t, các anh chị, các cháu cÅ©ng đừng thương Ä‘au, nuối tiếc. Ai chẳng má»™t lần phải qua cầu ly biệt. Chén cháo lú giúp chúng ta quên cuá»™c sống kiếp trước lẫn kiếp sau. Nhưng đó là lẽ vô thưá»ng cá»§a Ä‘á»i ngưá»á»‹ Mây nào há»p để chẳng tan. Nắng đẹp tươi rồi sẽ đến lần mưa bão. Lá xanh sẽ trở vàng. Hoa xinh rồi tan vỡ. Biết cái có có không không như thế má»›i thấy bá» nhau không phải là chuyện lạ. Có ai Ä‘á»i kiếp cứ giữ mãi sá»± gần cận bên nhau.

Như má»™t báo trước vá» má»™t lần gặp cuối. Ãó là lần gia đình ông vá» thăm cụ kịp lúc cụ còn. Bởi vì đưá»ng Ä‘i ngày má»™t khó, biết lần sau vá» liệu có còn quấn quít bên cụ nữa chăng ?

(còn tiếp)

Thanh Sơn




Mục Lục


5. Ngàn Năm Mây Trắng cá»§a Yên Bình-Ngá»c An

Lê Mộng Nguyên ( Paris)

Hay là "Tình trong giây phút mà thành thiên thu" (Sonnet d’Arvers - Khái Hưng)

"Bút hiệu Yên Bình do Ngá»c An sáng tạo đặt cho anh khi Ngá»c An giá»›i thiệu anh vào làng thÆ¡ văn hải ngoại ... Cuá»™c Ä‘á»i tình cảm riêng tư cá»§a anh, chúng tôi không được biết, chỉ biết rõ anh yêu thương Ngá»c An vá»›i tấm chân tình, nhưng không rõ vì sao đã hÆ¡n bốn năm quen biết vẫn giữ mãi tình thân mà không tính tá»›i cuá»™c sống chung. Những ngưá»i chị ruá»™t cá»§a anh cho chúng tôi biết : Cuá»™c Ä‘á»i anh chất ngất thương Ä‘au từ tấm bé, đỗ vỡ tình yêu, Ä‘i tù Cng Sản, trở vá» há»a ngục Ä‘á», tỵ nạn nước ngoài vá»›i diện HO, tưởng hạnh phúc trong tầm tay, nào hay chia biệt nghìn trùng và cái chết như má»™t định mệnh, Ä‘au thương rÅ© sạch từ đây !... ngưá»i Ä‘i thân xác thành tro bụi nhưng hình ảnh thân thương cá»§a anh, những dòng thÆ¡ tha thiết kia sẽ sống mãi trong tiá»m thức chúng tôi nÆ¡i vùng đất tạm dung này !" (Nhật Thịnh - Sacramento 09-02, Ngàn Năm Mây Trắng, tr.61). Nhà thÆ¡ cá»±u chiến binh Yên Bình Lê Xuân Hàm sinh năm 1945 tại Hà Ãông (Hà Ná»™i), sau 6 năm lao tù cải tạo, được đến Hoa Kỳ, định cư tại San Jose (California) từ 1994, nhưng không bao giá» nguôi ná»—i hận thù :
Ôị.. những ngày chinh chiến thật hào hùng
Sao chúng ta lại là ngưá»i thất thá»§ ?
Ãể những kẻ tá»™i đồ tim dã thú
Bước lên ngai thống trị cả núi sông (Gá»­i Ngưá»i Bạn CÅ©, ThÆ¡ Yên Bình 1999, tr. 26-27)
... và lẽ dÄ© nhiên chỉ muốn trở vá» thăm cố quận má»™t khi đồng bào quốc ná»™i thoát khá»i gông cùm chế dã man :
Ngưá»i yêu ơị.. hiểu lòng tôi nhé
Ãâu phải chỉ mình em nhá»› thương
Ãất nước đớn Ä‘au bao tá»§i hận
Bạo tàn còn thống trị quê hương
Nên tôi, ngưá»i lính thá»i chinh chiến
Chưa trá»n nguyện thá» vá»›i núi sông
Xin giữ cùng em lá»i ước hẹn
Ngày không còn nữa lá cá» hồng (Xin Giữ Lá»i Thá», tr. 28-29). CÅ©ng như trong ‘’30 - 4 Và Em’’, tr. 18-19), Yên Bình không ‘’dám ngăn’’ ngưá»i yêu trở vá» thăm quê mẹ, nhưng vá» phần anh, phương thế thật rõ ràng :
Riêng tôi sẽ chẳng bao giỠtrở lại
Dù tận trong lòng trăn trở nhớ thương
Ngậm mối căm há»n sống kiếp tha hương
Ãá»i xa xứ, ngập những niá»m cay đắng...
Nhưng tôi sẽ chỠmt ngày mai tươi sáng...
Tương tá»± thi sÄ© Ãá»— Bình ( cá»±u sÄ© quan QLVNCH như YB) mà cÅ©ng là mt ngưá»i chí khí hiên ngang, đã xin gia đình thứ lá»—i, vì anh không chịu ngã gục trước những lá»i dụ dá»— hòa giải và hòa hợp quốc dân : ‘’Viá»…n xứ mây chiá»u vương dáng mẹ, Mắt buồn u ẩn mấy hàng tre, Tuyết rÆ¡i tê tái hồn vong quốc, Mẹ xá cho con ti mun vá»... ‘’ (Mẹ, tr. Bìa cá»§a Bóng Quê)...Quả thật là những ngưá»i xứng đáng, không hổ danh dòng giống Lạc Việt.
Trong bài ‘’Bản Nhạc Tình Muôn Thuở’’, trang 44-45, NNMT’’ (Kính tặng hương hồn nhạc sÄ© Hàng Trá»ng), Yên Bình đến thăm nghệ sÄ© tài hoa ở bệnh viện, lắng nghe ngưỡi tiếp tục làm ‘’Dá»± án tương lai ánh lên trong mắt’’ :
Anh nói với tôi những chuyện ngày mai
Tôi ngồi nghe lòng bỗng cảm thấy vui
Chá» anh khá»e để nghe dòng nhạc má»›i
Chào từ giã anh, lòng tôi mở hội
Tin rằng anh sẽ sống mãi vá»›i Ä‘á»á»‹..
trước khi được ... ‘’Tin anh mất đến vá»›i tôi lặng lẽ, Nước mắt đã khá»™.. nhưng lòng còn nhá» lệ, Thêm má»™t lần, tôi lại đến thăm anh, Giữa khói hương anh ngá»§ rất an lành... ‘’ Bài này, nhà thÆ¡ Yên Bình sáng tác năm 1999, nghÄ©a là hai năm trước khi anh rá»i bá» cuá»™c Ä‘á»i ngày 17 tháng 9 năm 2001 tại nhà thương O’connor sau má»™t cuá»™c mổ tim. Thật ra đã từ lâu, anh có linh tính má»™t ngày nào đó, anh sẽ mất vì hiểm há»a này :
Bấm đốt tay, mấy mùa đông trở giấc
Nửa hồn tạ.. đã gửi núi sông thiêng
Ná»­a trái tim tạ.. ôm ấp những lụy phiá»n
Nửa mái tóc tạ.. màu xanh không trở lại !
... Em nói Ä‘i em... dù má»™t Ä‘á»i đưa tiá»…n
Ná»­a xót xa ná»­a tàn nhẫn đến khôn lưá»ng
Em nói đi, đâu là nguồn cội đau thương
Dù câu nói ấy làm ta rỉ máụ.. (Nửa Cuc Tình Say, Thơ YB 20-08-1999, tr. 23).
CÅ©ng như trong ‘’Bão Lòng’’ (tr. 34-35) mà anh đã viết lúc còn ở miá»n Nam nước Việt năm 1962, duá»›i thá»i Ãệ Nhất Cá»™ng Hòa (1955-1963), sau khi ngưá»i yêu Ä‘i lấy chồng :
Nhưng rồị.. em đã vội sang sông
Nhìn theo ngưá»i cÅ© chết trong lòng
Xe hoa rực rỡ chỠem đó
Có kẻ yêụ.. tim rỉ máu hồng . Từ ‘’tim rỉ máu hồng’’ đến ‘’tim ta rỉ máu’’ trong bài ‘’Mưa’’ (tr. 42-43), nhà thÆ¡ Yên Bình tiếp tục trong năm 1967 (Ãệ Nhị Cá»™ng Hòa) bị ám ảnh bởi má»™t quan niệm hãi hùng vá» máu và tim trong tương lai :
Mưa vẫn đưá»ng hoàng tàn ác
Rít lên những điệu nhạc
Man rợ, man rợ, căm há»n
Trá»i đất quay cuồng... tim ta rỉ máu !
Tim và Máu theo tôi là chá»§ đỠhứng cảm cá»§a nhà thÆ¡ cá»±u sÄ© quan QLVNCH đã trải qua biết bao ná»—i gian truân trong cuc Ä‘á»i và ngay ‘’Phút giây đầu gặp em... tôi đã biết, Ãã bước vào ná»—i chết cá»§a Ä‘á»i mình’’ (Gá»­i Má»™t Dòng Sông, thÆ¡ YB 30-03-2000, tr. 49). Má»™t năm rưỡi sau, Yên Bình tạ thế (ngày 17-09-2001) sau bốn năm hạnh phúc kể từ ngày gặp gỡ (02-08-1997) cho đến ngày vÄ©nh biệt (17-09-2001) vá»›i nữ sÄ© Ngá»c An, má»™t ngưá»i bạn Ä‘á»i muôn thuở : ‘’Chiá»u nay tôi đến tìm em nhé, Xin hãy cho tôị.. má»™t nụ cưá»i, Tôi sẽ ôm em vào giấc ngá»§, Thiên thụ.. tôi sẽ mãi yêu ngưá»á»‹.. (Xin Má»™t Nụ Cưá»i, ThÆ¡ YB, tr. 15) :
Thôi nhé ! Từ nay xin giã biệt
Trả em vá» vá»›i cuá»™c Ä‘á»i vui
Thoáng còn nhá»› đến ngưá»i cô độc
Xin gửi cho tôi chút ngậm ngùị.. (Chim Anh Vàng, Thơ Yên Bình, tr. 55).
Như Hoa Lê Quang Sinh (há»™i trưởng HTTTVNHN) đã viết ‘’Thay Lá»i Tá»±a’’ (tr. 9-11) : Ngàn Năm Mây Trắng là tên thi tập do Ngá»c An xuất bản thÆ¡ Yên Bình in chung thÆ¡ Ngá»c An được xem như là má»™t ká»· vật quý giá giữa hai tâm hồn đồng Ä‘iệu ... Yên Bình đã ra Ä‘i quá sá»›m trong lứa tuổi còn nặng nợ tình, nặng nợ thi ca, chúng ta những ngưá»i ở lại thương tiếc anh vô cùng... Ngá»c An chí tình trá»n vẹn thay mặt chúng ta để an á»§i linh hồn ngưá»i đã khuất... Thi tập dày 194 trang (xb Mùa Thu 2002 nhân dịp Ãại Há»™i ThÆ¡ Tài Tá»­ VN Hải Ngoại tổ chức ngày mồng 7 & mồng 8 tháng 9-2002 tại Paris) Ä‘i đôi vá»›i CD ThÆ¡ và Nhạc ‘’Ta Gá»i Tên Ngưá»i’’ cá»§a YB-NA, gồm nhiá»u bài thÆ¡ cá»§a Yên Bình và Ngá»c An, kèm theo nhiá»u thương tiếc cá»§a thân hữu văn nghệ sÄ© vá» mối tình dứt Ä‘oạn nhưng êm đẹp biết bao giữa hai nhà thÆ¡ rất quí mến cá»§a chúng tạ Riêng Ngá»c An là má»™t tác giả lừng danh, đã xuất bản : Tiếng ThÆ¡ Là Những ÃÆ°á»ng TÆ¡ Cá»§a Lòng (Thi tập 1996), Rừng Thu Xưa Vẫn Nhá»› (Tuyển tập ThÆ¡ Văn, 1998), Từ Miá»n Biển Sóng (Thi tập 2000)... cùng 1 CD nhạc Cánh Nhạn Sầu Ãông; và Yên Bình đã đăng ThÆ¡ in chung : Mt phía trá»i thÆ¡ (3, 4), Cụm Hoa Tình Yêu (IV-1998, V-1999, VI-2000), Tuyển tập Xuân Thụ.. Vá»›i thi tập NNMT ... ‘’Ngá»c An hy vá»ng giữ lại được những ká»· niệm thân thương cá»§a anh (YB) , cùng gia đình, bạn hữu và Ngá»c An... thi phẩm này là cá»§a anh, dành cho anh cho nên được mang tên : Ngàn năm mây trắng... Anh vẫn sống mãi vá»›i thi ca, vá»›i gia đình, vá»›i bạn hữu và vá»›i Ngá»c An... ‘’ (NA viết cho YB, San Jose th. 4-2002, tr. 12). Nữ sÄ© Ngá»c An quả thật là má»™t nhà thÆ¡ có biệt tài làm xúc động và rung cảm (vá»›i lối hành văn giản dị, sá»± đúng đắn trong tác dụng danh từ, động từ, nhằm Ä‘i thẳng tá»›i linh hồn ngưá»i Ä‘á»c. Cho nên thi sÄ© Yên Bình, ngưá»i tình quá cố cá»§a nàng, ngay từ buổi đầu gặp gỡ đã không ngần ngại ... xin quỳ đôi chân đã má»i, Dâng cho em (Ngá»c An) mảnh Ä‘á»i còn lạị.. Dù có muá»™n màng... (Chá» Mùa Thu Tá»›i, ThÆ¡ YB 15-10-1997, tr. 16-17). Ôi ngưá»i đẹp VÅ©ng Tàu (miá»n cát trắng) đã chiếm cứ tất cả tâm hồn anh, trong bốn năm còn lại cá»§a má»™t cuá»™c Ä‘á»i ngày đêm tưởng nhá»› :
Anh thấy ngưá»i yêu trong giấc mÆ¡
Trang đài tha thướt một nàng thơ
Cầm tay ước hẹn đêm thần thoại
Môi thắm trao nhaụ.. thá»a đợi chá» (Gá»­i Tình Cho Biển, ThÆ¡ YB 10-12-1998, tr. 21).
Nhà thơ có một linh tính (đeo đuổi và ám ảnh tâm khảm anh) vỠsự mong manh, sự ngắn ngủi của một mối tình mun màng, không ngày mai :
Tình trong tim chẳng thể nhòa,
Thì thôi vậy nhé tôi xa bụi hồng...
Còn chi đâu nữa mà mong
Còn gì đâu nữa đành xong mt Ä‘á»i
Thoáng trong mÆ¡, có nhá»› ngưá»i
Xin em gá»­i gió cho tôi má»™t lá»i
Thinh không tôi sẽ mỉm cưá»i
Ngàn năm mây trắng... cuối trá»i mây bay (Ngàn Năm Mây Trắng, ThÆ¡ YB 17-11-1999, tr. 25).
Yên Bình vÄ©nh viá»…n ra đị.. để lại cho Ngá»c An rất nhiá»u ‘’Thương Tiếc Yên Bình’’ (ThÆ¡ NA 17-09-2001, tr. 90-91) và đớn Ä‘au ... Cùng chung cảnh ngá»™ vá»›i bà Tương Phố khóc chồng qua ‘’Giá»t Lệ Thu’’ (1923) : ‘’Trá»i thu ảm đạm má»™t màu, Gió thu hiu hắt thêm rầu lòng em, Trăng thu bóng ngã bên thá»m, Tình thu ai để duyên em bẽ bàng’’, nữ sÄ© Ngá»c An đã ‘’làm thÆ¡ khóc tiá»…n anh Ä‘i ...’’, trong má»™t ngày đầu thu , buồn tận xương tá»§y :
... Anh có nghe không.. lá»i em tha thiết
Ãắng cay nào hÆ¡n khúc nhạc chia ly
Buồn nào hÆ¡n kẻ ở tiá»…n ngưá»i Ä‘i
Ãể vÄ©nh viá»…n không bao giá» tương há»™i ...
... Em tiếc cho anh, sá»›m vá» miá»n đất lạnh
Khi tuổi còn tràn nhựa sống hồn nhiên
Bước chân vui anh Ä‘i khắp má»i miá»n
Và tình cảm trong lòng anh bất diệt...
... Anh đi nhé ! bình yên theo số phận
Ãừng trở trăn cho hồn được nhẹ nhàng
Trá»i Cali phá»§ trắng má»™t màu tang
Như thương tiếc ngưá»i thợ.. vừa bạc mệnh !!!
Gần hai tháng sau, nhân ká»· niệm thất tuần Yên Bình (11-11-2001), trước má»™ ngưá»i yêu dấu, Ngá»c An không cầm được nước mắt : ‘’Anh nằm đó ! ôi, má»™t Ä‘á»i bất hạnh / Ãã lặng im vào thế giá»›i vô hình / Em kêu gàá».. anh cứ mãi lặng thinh / Lá»i mật ngá»t theo anh vá» cát bụi ! (Tiá»…n Tình Vào Miên Viá»…n, ThÆ¡ NA, tr. 96-97). Nhà thi hào BAUDELAIRE đã viết má»™t cách bí ẩn : ‘’Chính Tá»­ Thần là kẻ an á»§i ta, than ôi, và làm cho ta được sống’’ (C’est la Mort qui console, hélas, et qui fait vivre), cuá»™c Ä‘á»i cá»§a Ngá»c An từ nay là những chuá»—i ngày lâm li, chỠđợi :
Ta gá»i tên ngưá»i, giá»t lệ rÆ¡i
Xa xôi cách biệt mấy phương trá»i
Bao giỠgặp nữa tình nhân hỡi ?
Cát bụi chôn vùi năm tháng trôi (Ta Gá»i Tên Ngưá»i, ThÆ¡ NA, tr. 94-95), cÅ©ng như : ‘’Ngàn Năm Mây Trắng viết cho ta / U uẩn từng lá»i yêu thiết tha / Từng chữ, từng câu như báo trước / Má»™t ngày vÄ©nh biệt sẽ không xa !’’ (ThÆ¡ NA, tr. 95)... Tôi đã nhấn mạnh nhiá»u lần (trên đây) khi nói đến cái linh tính lạ thưá»ng này trong tiá»m thức Yên Bình phát biểu bằng thÆ¡ (‘’Phút giây đầu gặp em... tôi đã biết / Ãã bước vào ná»—i chết cá»§a Ä‘á»i mình’’, ThÆ¡ YB 30-03-2000, tr. 49). Ngày vÄ©nh biệt ấy đã đến má»™t mùa thu 2001, Yên Bình ra Ä‘i, để lại cho Ngá»c An ‘’Những Ãêm Dài Không Ngủ’’ (De Longues Nuits Blanches)
Từ ngưá»i lìa bá» ta Ä‘i
Trắng đêm không ngủ sá gì dung nhan
Nhiá»u lần dá»— giấc muá»™n màng
Chiêm bao ác mộng bàng hoàng thêm thôi
Tỉnh ra thêm nỗi ngậm ngùi
Ngưá»i yêu nay đã vá» nÆ¡i muôn trùng
... Và để kết cục : ‘’Còn chi để lại cho tôi ? Chỉ còn má»™t ná»—i sầu vÆ¡i tấc lòng’’ (Những Ãêm Dài Không Ngá»§, ThÆ¡ NA, tr. 103). Tôi không dám so sánh tình yêu Yên Bình-Ngá»c An vá»›i tình yêu diá»…n tả trong bi kịch hoang đưá»ng Tristan et Iseult (Chỉ có cái chết má»›i sẽ Ä‘oàn tụ hai kẻ tình nhân), nhưng ná»—i buồn thê lương cá»§a NA còn sống sót trên cõi Ä‘á»i này ‘’không có anh’’ làm cho ngưá»i Ä‘á»c vô cùng xúc động, và thông cảm sâu đậm vá»›i nàng :
Anh đã vỠnơi đâu ?
Ãể trần gian thương Ä‘au
Em âm thầm đối bóng
Nghe từng tiếng... thu sầu (Thu Sầu, ThÆ¡ NA 2002, tr. 107). Hoặc khi đông vá» lạnh buốt : ‘’Ai tiếc mùa Thu, thương lá rụng / Ai vỠấp á»§ má»™ng xuân sang / Cho tôi gá»­i gắm niá»m tâm sá»± / Ãến chốn vô cùng cá»§a nát tan’’ (Ãông Vá», ThÆ¡ NA, tr. 112). LAMARTINE có hai câu thÆ¡ bất há»§ ‘’Chỉ thiếu má»™t ngưá»i tình yêu duy nhất, Là Ä‘á»i ta như vắng vẻ, quạnh hiu’’ (Un seul être vous manque, et tout est dépeuplé), Ngá»c An kéo dài định mệnh cô đơn cá»§a mình (trở thành vô nghÄ©a), ao ước tình xưa như kẻ mất đưá»ng trên sa mạc mong được giải khát, nay chỉ còn lại ká»· niệm làm phương châm cho cuá»™c Ä‘á»i :
Xuân vỠbuồn quá cố nhân ơi !
Sao bá» ra Ä‘i chẳng má»™t lá»i
Ãể kẻ dương gian sầu lẻ bóng
Ngưá»i Ä‘i biá»n biệt chốn non Ä‘oàị..
Vắng bóng anh rồi giữa thế gian
Còn ai tâm sự lúc đêm tàn
Vòng tay đâu nữa chuyá»n hÆ¡i ấm
Cô lẻ mình ta giữa tiết Xuân... (Khi Trần Gian Vắng Anh, Thơ NA, tr. 100-101).
Má»™t phần cá»§a thi tập ‘’Ngàn Năm Mây Trắng’’ (trang 142-186) để dành cho thÆ¡ Ngá»c An nói lên tình yêu đất nước và gia đình, chứng tá» nàng không quên chá»— chôn nhau cắt rốn (mặc dầu tình yêu đôi lứa nát tan), cha mẹ nay đã vào nÆ¡i thiên cổ :
Công cha mẹ lớn bằng non bằng bể
Giữa ngày xuân nhìn di ảnh lệ rơi
Từ hôm nay cho đến cuối cuá»™c Ä‘á»i
Chỉ còn lại ... mùa xuân trong ảo ảnh ! (Mùa Xuân Trong Ảo Ảnh, ThÆ¡ NA 2001, tr. 171). Hướng vá» cố quận, nhà thÆ¡ Ngá»c An giải bày ‘’Niá»m Ãau Mất Ải Nam Quan’’ (tr. 179) sau khi nhà cầm quyá»n Hà Ná»™i dâng lãnh thổ (hiệp định ngày 30-12-1999) và lãnh hải (hiệp định ngày 25-12-2000) cho Trung Quốc : ‘’Thương nước Việt bị quân Tàu lấn tá»›i, Bốn ngàn năm khí hùng không biến đổi, Dẫu xa xưa ká»m kẹp bởi quân Tàu, Ải Nam Quan cố quận đã vỠđâu ?’’, và ‘’Niá»m Ãau Không Quên’’ (tr. 178) vá»›i hận vong quốc muôn Ä‘á»i, đồng bào quốc ná»™i lầm than và ná»—i gian truân trên đất ngưá»i cá»§a những kẻ trầm luân cá»§a tá»± do ngày xưa :
Hăm bảy năm chẳng thể quên
Sài Gòn nay đã đổi tên mất rồi !...
Tha hương vất vả quê ngưá»i
Ãành thôi mang hận má»™t Ä‘á»i lưu vong
Máu xương ngày ấy chất chồng
Chừng nào má»›i thấy non sông thanh bình (ThÆ¡ Ngá»c An , Tháng Tư -2002)
Ngàn Năm Mây Trắng trước hết là má»™t tán dương ca mối tình muôn thuở giữa Ngá»c An và nhà thÆ¡ bạc mệnh Yên Bình mà rất nhiá»u thân hữu đã nói lên bằng thÆ¡ văn (hoặc nhạc) muôn vàn thương tiếc đớn Ä‘au (Hà Thượng Nhân, Như Hoa Lê Quang Sinh, Lynh Phương, Ngô Ãa Thiện, Nhật Thịnh, Thiên Tâm, VÅ© Gia Sắc, Tố Nguyên, Trúc Giang, Thảo Chi, Sương Mai, Lê Xuân Hoan [Cảm tưởng vá» thÆ¡ Ngá»c An : Trùng Quang, Nguyá»…n Lý Tưởng, Nguyên Châu] . Ad vitam aeternam.

Lê Mộng Nguyên (Paris)
10/01


Mục Lục


6. Cảm Tưởng VỠMột Phim à Châu: Better Luck Tomorrow

Trần Viết Minh-Thanh



Tuần thứ hai cá»§a tháng Tư qua, giữa các phim được trình chiếu lần đầu tiên tại các rạp ở Hoa Kỳ, các phim có số thu vÄ© đại như “Anger Management, Holes, The Boothâ€, có má»™t phim cá»§a đạo diá»…n trẻ gốc Ãài Loan, Justin Lin, vá»›i tá»±a là "Better Luck Tomorrow" (BLT) - Ngày Mai Tốt Ãẹp HÆ¡n . Phim BLT tuy chỉ được ra mắt quần chúng tại năm thành phố lá»›n thôi (Los Angeles, Orange County, San Francisco, New York và Chicago), nhưng là má»™t phim được các nhà phê bình gia Ä‘iện ảnh đặc biệt lưu ý từ ngay khi phim ra mắt tại Sundance Film Festival, má»™t há»™i Ä‘iện ảnh do tài tá»­ Robert Redford thành lập năm 1981, để bảo trợ và khuyến khích các nhà làm phim ảnh độc lập .

Phim đã được quay tại quận Cam, California, vá»›i con số chi phí rất khiêm nhưá»ng: $250,000, so vá»›i các phim cá»§a Hollywood. Tuy vậy, số tiá»n này cÅ©ng đã làm cho đạo diá»…n Lin Ä‘iêu đứng, vì là bước đầu cá»§a má»™t ngưá»i làm phim không tên tuổi, không có tay trong quen biết tại Hollywood, và là má»™t ngưá»i à Châu, vá»›i thành phần diá»…n viên chính là à Châụ Ban đầu không có má»™t hãng phim lá»›n nào chịu bá» tiá»n tài trợ cho phim, và Lin đã phải rút hết ngân quỹ tiết kiệm cá»§a anh, mượn đến mức tối Ä‘a số tiá»n thẻ tín dụng cho phép để hoàn thành tác phẩm "gây-nhiá»u-tranh-cãi này".

Thật thế, khi phim BLT ra mắt lần đầu tại Sundance Film Festival, đã có nhiá»u khán giả gốc à Châu lên tiếng phàn nàn cốt chuyện cá»§a phim: Há» phê phán rằng phim đã cho dân chúng má»™t cảm tưởng không tốt vá» ngưá»i Mỹ gố à Châụ Roger Ebert, nhà báo và cÅ©ng là phê bình gia Ä‘iện ảnh lâu năm, đã đứng lên bênh vá»±c cho phim BLT. Ãể trả lá»i cho câu hạch sách vá» khía cạnh xấu mà đạo diá»…n Lin trình bày trong phim vá» ngưá»i à Châu tại Mỹ, Roger Ebert đã cho cảm tưởng như sau: "Nếu phim này cá»§a má»™t đạo diá»…n da trắng, trình bày vá» má»™t thành phần da trắng khg được tốt đẹp, thì chẳng có má»™t ai phê phán hay thắc mắc gì cả . Ãạo diá»…n Lin có quyá»n tạo những nhân vật cá»§a ông ra sao tùy thích! Các vai à châu không bị bắt buá»™c phải đại diá»…n cá»™ng đồng cá»§a há» ."

Nhá» những tranh luận và các bài viêt cá»§a các phê bình gia Ä‘iện ảnh, mà phim đã được má»i ngưá»i chú ý, và hãng phim MTV đã đứng ra để phát hành phim má»™t cách rá»™ng rãi trên thị trưá»ng . Tại quận Cam phim đã được chiếu tại Irvine Spectrum, má»™t rạp chiếu bóng lá»›n mà các thanh thiếu niên trẻ thích trong vùng thích đến . Ãó cÅ©ng là má»™t Ä‘iá»u may mắn cho phim. Ãạo diá»…n Lin đã phát biểu ý kiến như sau: "Tôi thật vui sướng khi má»i ngưá»i nói vá» phim tôi . Tôi yêu những ngưá»i thích phim tôi, nhưng tôi cÅ©ng yêu cả những ngưá»i ghét phim tôi . Tất cả những cảm xúc này đưa dẫn đến những cuá»™c tranh luận . Tôi mở rá»™ng vòng tay đón chào những phim mà ngưá»i ta bàn luận tớị"

Chuyện phim như thế nào mà có những ngưá»i phản đốỉ Phim nói vá» má»™t nhóm há»c sinh trung há»c gốcà Châu tại Hoa Kỳ, là những há»c sinh xuất sắc tại trưá»ng, nhưng có má»™t cuá»™c sống bá» trái: há» làm giùm bài vở, bán đỠthi lấy tiá»n, tổ chức ăn cắp máy vi tính cá»§a trưá»ng, toàn những việc làm xấu xa . Những việc này lại cho há» có nhiá»u tiếng tăm, được nể trá»ng trong giá»›i há»c sinh (dưới mắt cá»§a các cậu) và Ä‘em lại cho há» rất nhiá»u tiá»n, để Ä‘i đến những tiêu xài bừa bãi trong đó có ma túy! Biết là xấu nên Ben Manibag (vai chính) muốn chấm dứt lối sống đó, nhưng rồi chuyện làm cuối cùng đã gây nên án mạng .

Ly kỳ, và kịch tính quá chăng? Không đâu, cách đây mưá»i năm, tại quận Cam, California đã xảy ra má»™t chuyện tương tợ như chuyện phim, và đã gây xôn xao trong vùng . Các báo địa phương đã dành nhiá»u tuần để tưá»ng trình chuyện không tưởng nàỵ Cậu há»c sinh Stuart Tay, gốc Ãại Hàn, đã bị má»™t nhóm bạn giết chết, vì bất đồng ý kiến trong má»™t vụ âm mưu ăn cắp máy vi tính. Stuart Tay ở vùng Tustin, quận Cam, há»c sinh cá»§a trưá»ng trung há»c Sunny Hills, tỉnh Fullerton. Ãứng đầu đám há»c sinh giết Stuart Tay là Robert Chan, há»c sinh ưu tú cá»§a trưá»ng. Các thành viên trong nhóm Ä‘á»u là há»c sinh giá»i, tương lai sẽ vào các trưá»ng danh tiếng tại Hoa Kỳ. Lý do nào đã đưa há» Ä‘i vào con đưá»ng Ä‘en tối, cá»§a giết chóc và tù tộỉ

Chắc hẳn lý do chính là vấn đỠtâm lý . Các há»c sinh à Châu được tiếng chăm chỉ, há»c giá»i, ngoan ngoãn, có nhiá»u trò dẫn đầu ở nhiá»u môn, mà tiếng Anh gá»i là "overachievers", được cha mẹ và thầy cô đặt nhiá»u kỳ vá»ng vàỠPhải chăng đây là sức ép rất nặng cho nhiá»u thanh thiếu niên, mà trong tiá»m thức tạo nên tính phản kháng, muốn hành động ra ngoài vòng luật pháp ?

Có thể giết ngưá»i hay Ä‘i ăn cắp, cÅ©ng như xá»­ dụng ma túy là những hành động phản kháng quá khích, phát xuất từ tâm lý phức tạp, tùy vào từng trưá»ng hợp cá nhân. Nhưng các hành động phản kháng nhẹ và thụ động hÆ¡n, như thanh thiếu niên bị bệnh chán nản (depression), hay khi lên đại há»c bá»—ng nhiên bá» há»c ná»­a chừng ... là những hành động thông thưá»ng hÆ¡n . Ãó cÅ©ng chính là những tiếng kêu cứu các phụ huynh phải lưu ý tớị Có má»™t mẩu quảng cáo trên truyá»n hình mục đích ngăn ngừa ma túy, đã cảnh cáo trưá»ng hợp các há»c sinh há»c giá»i, được Ä‘iểm A, Ä‘iá»u làm cha mẹ yên tâm vá» con mình, nhưng thật sá»± không nhất thiết bảo đảm các em đủ khôn ngoan để tránh xa ma túỵ Thanh thiếu niên Ä‘ang tuổi lá»›n dá»… bị sức ép cá»§a bạn bè, tiếng Anh gá»i là "peer pressure". Ở tuổi đó rất khó từ chối mà không "thá»­ cho biết". Ma túy cÅ©ng như thuốc lá, là má»™t hình ảnh "cool", chứng tá» mình gồ ghá», không phải là những ngưá»i chỉ biết cắm đầu cắm cổ vào sách vở.

Chuyện cá»§a Stuart Tay không phải là nguồn cảm hứng duy nhất để đạo diá»…n Lin thá»±c hiện phim BLT . Khẳng định chỉ dá»±a phần nào vào câu chuyện thật, vụ án mạng Stuart Tay, Lin đã nảy ý thá»±c hiện má»™t phim vá» bạo hành trong giá»›i thanh thiếu niên từ má»™t chuá»—i những vụ bạo động xảy ra tại há»c đưá»ng, mà quan trá»ng nhất là vụ cậu há»c trò Ä‘em súng tá»›i bắn loạn vào bạn bè và thầy cô tại trưá»ng trung há»c Columbine . Cố tình giữ những nhân vật trong phim là những ngưá»i à châu, vì đạo diá»…n Lin muốn phim mang má»™t khía cạnh riêng biệt . Ãiá»u quan trá»ng là anh muốn độc giả thấy là sá»± bạo động trong giá»›i thanh thiếu niên là thá»±c, và có thể xảy ra bất cứ thành phố hiá»n hòa nào cá»§a xứ Mỹ .

Thế nên, đạo diá»…n Lin đã từ chối các đỠnghị thay đổi những nhân vật chính trong chuyện thành ra Mỹ trắng, Mỹ Ä‘en hay ngưá»i Mỹ góc Má»… . Có nhà sản xuất còn đỠnghị tài tá»­ Macaulay Culkin thá»§ vai chính cho phim (tài tá»­ cá»§a phim Home Alone, nay khoản 20 tuổi). Ãể giảm chi phí cho phim, nhà đạo diá»…n trẻ này đã Ä‘i mượn vài máy móc thay vì mua và cố gắng kiếm phim trưá»ng tại những nÆ¡i không phải trả lệ phí . Trong lúc quay, các tài tá»­ đến ngá»§ nhá» tại nhà cha mẹ anh . Ãôi lúc Lin cÅ©ng gặp hên . Má»™t lần gặp ca sÄ© nhạc Rap Mc Hammer tại Las Vegas, và sau buổi tâm sá»±, Hammer đã gởi biếu Lin má»™t ngân phiếu 5,000 đô .

Hình ảnh phim đầu tay cá»§a đạo diá»…n Justin Lin, được quay vững vàng, bắt mắt. Vá»›i má»™t ngân quỹ không-có-ngày-mai (bằng tiá»n thẻ tín dụng), công việc cá»§a Editor (Justin Lin), và các chuyên viên quay phim là má»™t công việc khó khăn, và các phê bình gia Ä‘iện ảnh đã nhận xét Ä‘iá»u này qua các loạt bài viết vá» phim. Nhạc đệm, loại nhạc Rock, Rap, diá»…n tả cuá»™c sống vá»™i vã, cá»§a giá»›i trẻ, trá»i cho bá»™ óc, rất thành công vá»›i sách vở, nhưng không có hướng đị Các vai chính Ä‘á»u là những tài tá»­ có má»™t lý lịch kịch ảnh khiêm nhưá»ng, nhưng đã diá»…n tả vai trò cá»§a mình rất đạt. Parry Shen trong vai Ben Manibag, và cÅ©ng là ngưá»i kể chuyện, có má»™t khuôn mặt Ä‘iển hình cá»§a các há»c sinh con nhà lành, diá»…n xuất tá»± nhiên. Cô tài tá»­ Karin Anna Cheung (Stephanie), má»™t nữ tài tá»­ còn rất má»›i, lần đầu tiên trong vai chính, cô đúng là hình ảnh cá»§a má»™t1 cheerleader tại trưá»ng, vừa xinh đẹp lại thông minh. Nhưng theo thiển ý, tài tá»­ xuất sắc nhất là Jason Tobin, trong vai Virgil Hu, bạn thân cá»§a Ben, diện mạo không được Ä‘iển trai, nhưng đã làm nổi bật vai cá»§a mình qua tài diá»…n xuất cá»§a anh. Virgil Hu vừa lất cất, vừa có mặc cảm tâm lý, đóng đúng vai trò cá»§a má»™t teenager, có đôi tí mạo hiểm, đùa giỡn vá»›i súng đạn, nhưng lại rất nhạy cảm. Tài tá»­ John Cho (vai con nhà giàu, bồ cá»§a Stephanie) là ngưá»i có kinh nghiệm trình diá»…n nhiá»u nhất, vì anh đã từng là standup comedian.

Phim lôi cuốn, vá»›i nhiá»u đối thoại đã làm cả rạp cưá»i vang, nhưng khi thảm kịch xảy ra đã gây khán giả cảm giác nghẹn há»ng. Theo má»™t nhà phê bình Ä‘iện ảnh thì phim sẽ đạp đổ những thành kiến mà ngưá»i Mỹ có vá» ngưá»i à Châụ

Sau khi năm thành phố lá»›n trình chiếu phim BLT, số phận cá»§a phim BLT sẽ được định Ä‘oạt bởi con số khán giả Ä‘i xem phim vào những tuần đầu . Nếu phim thu hút được má»™t số đông khán giả, thì phim sẽ được trình chiếu tại nhiá»u thành phố khác trên toàn quốc . Ngưá»i ta hy vá»ng phim sẽ gặt hái thành công tốt đẹp như phim "The Joy Luck Club", má»™t phim mà các nhân vật chính toàn là à châu, trình làng cách đây 10 năm . Trong lãnh vá»±c nghệ thuật thứ Bảy, các tài tá»­ và các chuyện phim à Châu chưa có má»™t chá»— đứng trên thị trưá»ng tại Hoa Kỳ . Lâu lâu má»›i có 1 phim có má»™t tiếng vang, kể cả phim ngoại quốc . Các tài tá»­ à Châu rất khó dành được vai chánh . Ãạo diá»…n Lin nói: “Nếu 10 phần trăm ngưá»i à Châu đến xem phim cá»§a tôi, cÅ©ng đã đủ lắm rồi“ . Ãể đạt được con số mong má»i, và để khuyến khích và á»§ng há»™ các nhà làm phim trẻ góc à Châu, xin giá»›i thiệu "Better Luck tomorrow" cùng ngưá»i Việt hải ngoại, mà quan trá»ng nhất là dân cư tại quận Cam .

Trần Viết Minh-Thanh




Mục Lục


III . Ngàn Lá»i Ca (kỳ 4)__________________________________________

5 . Nhạc Tình Giữa Muà Kháng Chiến

Nhạc Sĩ Phạm Duy



Ãôi dòng tiểu sá»­:
· Tên thật là Phạm Duy Cẩn, sinh ngày 05 tháng 10 năm 1921 tại phố Hàng Cót, Hà Nội.
· Ông sinh ra trong má»™t gia đình "làm văn há»c và trá»ng văn há»c" (theo Tạ Tỵ), là con thứ 10 cá»§a nhà văn trào phúng xã há»™i Phạm Duy Tốn. Các anh cá»§a ông, (Phạm Duy Khiêm, Phạm Duy Nhượng) Ä‘á»u có viết văn, soạn nhạc.
· Thuở nhá», Phạm Duy từng theo há»c các trưá»ng Trung há»c Thăng Long, Cao Ãẳng Mỹ Thuật, Kỹ Nghệ Thá»±c Hành; tá»± há»c nhạc năm 1940 và viết ca khúc đầu tay Cô Hái MÆ¡ năm 1942.
· Ông gia nhập đoàn hát lưu động năm 1943, đi hát từ Nam chí Bắc, phổ biến tân nhạc, sau đó tham gia kháng chiến với nhiệm vụ sáng tác và phổ biến kháng chiến cạ Ông cũng đã khởi xướng phong trào phục hồi và phát triển dân ca trong giai đoạn này. Năm 1949, ông kết hôn với ca sĩ Thái Hằng.
· Phạm Duy cùng gia đình vợ vào Nam năm 1951, thành lập ban hợp ca Thăng Long vá»›i những thành viên chính là Thái Hằng cùng các anh em trong nhà: Hoài Bắc Phạm Ãình Chương, Hoài Trung Phạm Ãình Viêm và Thái Thanh. Tiếp tục phục hồi và phát triển dân cạ
· Ãi Pháp để tìm hiểu và bổ túc thêm nhạc lý Tây Phương năm 1954-1955; ông vừa nhận sá»± chỉ dạy cá»§a nhạc sÄ© Robert Lopez, vừa làm bàng thính viên tại Institut de Musicologie, Paris, vừa khởi sá»± sáng tác trưá»ng cạ
· Từ năm 1956 đến nay, ông tiếp tục sáng tác Ä‘á»u đặn: tâm ca, vỉa hè ca, tục ca, đạo ca, hoan ca, và dÄ© nhiên tình ca lần lượt ra Ä‘á»i.
· Tháng 4 năm 1975, Phạm Duy cùng gia đình di cư sang Hoa Kỳ và định cư tại Midway City, California. Nhạc sÄ© soạn thêm tị nạn ca, ngục ca, Hoàng Cầm ca, thá»­ nghiệm và khảo cứu nhạc Ä‘a Ä‘iệu cùng vá»›i con thứ Phạm Duy Cưá»ng, viết Hồi Ký...

Nhạc sĩ Phạm Duy hoạt động trong cả ba lĩnh vực : ca diễn, sáng tác và nghiên cứu.

Tác phẩm chá»n lá»c:

Trưá»ng Ca Con ÃÆ°á»ng Cái Quan
Trưá»ng Ca Mẹ Việt Nam
Tình Ca
Giá»t Mưa Trên Lá
Bà Mẹ Gio Linh
Khối Tình Trương Chi
Bên Cầu Biên Giới
Ãố Ai
Bài Ca Sao
CỠHồng
Trả Lại Em Yêu
Con ÃÆ°á»ng Tình Ta Ãi
Thương Tình Ca
Ãừng Xa Nhau
Kỷ Vật Cho Em
Cô Hái Mơ
Thiên Thai
Ngậm Ngùi
Tiá»…n Em
ÃÆ°a Em Tìm Ãá»™ng Hoa Vàng
Ão Anh Sứt Chỉ ÃÆ°á»ng Tà
Tình Cầm
Tổ Khúc Bầy Chim BỠXứ
và Minh Há»a chuyện Kiá»u (tác phẩm cuối Ä‘á»i và là tổng hợp hành trình nghệ thuật)

NHẠC TÃŒNH GIá»®A MÙA KHÃNG CHIẾN

Trong thá»i gian còn phục vụ cho kháng chiến, từ 1945 cho tá»›i 1951, ngoài những bài hát cho cuá»™c chiến đấu chung, tôi có gặp dăm ba cuá»™c tình và do đó cÅ©ng có soạn nhạc tình.

Nếu trong thá»i kỳ trước, cÅ©ng như hầu hết các nhạc sÄ© còn non trẻ khác, tôi chỉ soạn nhạc tình cho ngưá»i tình tưởng tượng và cho ra Ä‘á»i ba bản gá»i là "tình ca ấp úng", "tình ca nhút nhát" hay "tình ca câm lặng" như CÔ HÃI MÆ , CÂY ÃÀN BỎ QUÊN, KHá»I TÃŒNH TRƯƠNG CHỊ.. thì sau đó, tôi có má»™t mối tình giang hồ để soạn bài TÃŒNH KỸ Ná»® là má»™t bản tình ca có đối tượng thật sá»±. Từ đây trở Ä‘i, tôi sẽ chỉ soạn nhạc tình khi có ngưá»i yêu bằng xương bằng thịt ở trong vòng tay cá»§a mình. Trong kháng chiến, vào năm 1947, tôi gặp má»™t ngưá»i tình là cá»±u vÅ© nữ (tên là Mai thì phải) làm tình báo viên cho kháng chiến tại Lào Kay, nÆ¡i đây tôi gặp nàng và soạn bài BÊN CẦU BIÊN GIỚỊ Tuy nhiên, ngưá»i vÅ© nữ hoàn lương (và biết đâu có ngày chẳng trở thành má»™t nữ anh hùng dân tá»™c) cÅ©ng chỉ có thể đến vá»›i tôi má»™t chiá»u khi nắng phai rồi, khi nắng cÅ©ng như tôi, ngừng trên chiếc cầu biên giớị.. Rồi ngưá»i tình cÅ©ng không thể ngăn được tôi mÆ¡ tá»›i ngày được sống bên ngưá»i đẹp Tô Châu hay chết bên bá» sông Danubẹ.. Ãây là má»™t bản nhạc tình nhưng cÅ©ng là má»™t bài hát viá»…n mÆ¡ .

BÊN CẦU BIÊN GIỚI
(Lào Kai-1947)
Ngừng đây soi bóng bên dòng nước lũ
Cầu cao nghiêng dốc bên dòng sông sâu
Sầu vương theo gió suôi vá» cuối trá»i
Một vùng đau thương chốn làng cũ quê xưa .
Ngưá»i Ä‘i chưa hết hương sầu lữ thứ
Hồn theo cánh gió quên tình xa xưa
Tuổi xanh như lá thu rụng cuối mùa
Mộng vỠđêm đêm khát vừng trán ngây thơ .
Em đến bên tôi, má»™t chiá»u khi nắng phai rồi
Nắng ngừng bên chiếc cầu biên giới
Xa xa thoáng đàn trầm vô tư
Ãâu đây dáng huyá»n Ä‘á»n duyên mÆ¡
Bên cầu biên giới
Tôi lặng nghe dòng Ä‘á»i từ từ trôi
Sông nước xa xôi
Mây núi khắp nơi
Không tá» má»™t đôi lá»i .
Ôi giấc mơ qua
Má»™ng Ä‘á»i phiêu lãng giang hồ
Sống trong lòng ngưá»i đẹp Tô Châu
Hay là chết bên bỠsông Danube
Những đêm sáng sao
Nhưng đưá»ng quá xa vá»i
Hương trá»i vẫn mê mải
Lòng tôi sao vẫn còn biên giới
Ãá»i tôi sao vẫn ngừng nÆ¡i đây
Ôi dòng tóc êm Ä‘á»m
Ôi bể mắt đắm chìm
Ãá»i phong sương cÅ© chỉ là thương nhá»›
Má»™ng bá»n năm xưa chỉ là mÆ¡ qua .

Khi bài BÊN CẦU BIÊN GIỚI phổ biến mạnh mẽ trong vùng kháng chiến thì chính quyá»n đỠnghị tôi khai tá»­ nó vì cho rằng nó quá lãng mạn. Ãó cÅ©ng là má»™t lý do để tôi đành phải bá» ra Ä‘i .

Bản nhạc tình giang hồ nữa là bài TIẾNG ÃÀN TÔI, soạn tại Chợ Ãại Cống Thần cÅ©ng vào năm 1947, nÆ¡i đây tôi có cuá»™c tình vá»›i má»™t thiếu nữ rất đẹp. Sau đây là nguyên văn lá»i ca cá»§a bài hát, vá» sau tôi không nhá»› vì sao tôi sá»­a cả nhạc lẫn lá»i :

TIẾNG ÃÀN TÔI
(1947)
Ãá»i lạnh lùng trôi trên dòng nước mắt
Vá»›i bao tiếng tÆ¡ sót thương Ä‘á»i
Vì cuộc tình đã chết một đêm nao
Lúc trăng hãy còn thơ ấu
Dù Ä‘á»i tàn trên cánh nhạc chÆ¡i vÆ¡i
Vẫn còn mong nhá»› khúc yêu Ä‘á»i
Ngưá»i đẹp vá» trong lúc mùa Thu rÆ¡i
Tiếng chuông tiễn đưa tới tôi .
Mênh mông lả ơi
Thuyá»n vá» tá»›i bến Mê rồi
Khoan khoan hò ơi
Dặt dìu trong tiếng đàn tôi .
Hương Hương, nàng ôi
Nàng vá» xoã tóc không lá»i
Khoan khoan hò ơi
Lệ sầu rụng xuống đàn tôi
Buồm vỠdội nắng trên vai
Bao nhiêu mầu hoa ngát trên đôi môi, ngưá»i ôi
Có tiếng hát ru hồn tôi
Ru cho đau thương linh hồn đắm đuối
Mênh mông lả ơi
ÃÆ°á»ng vá» xa tắp khung trá»i
Khoan khoan hò ơi
Lạnh lùng em đã rá»i tôi .

TIẾNG ÃÀN TÔI
(sửa lại)
Ãá»i lạnh lùng trôi theo dòng nước mắt
Vá»›i bao tiếng tÆ¡ sót thương ngưá»i
Vì cuộc tình đã chết một đêm nao
Lúc trăng hãy còn thơ ấu
Dù Ä‘á»i tàn trên cánh nhạc chÆ¡i vÆ¡i
Vẫn còn mong nhá»› khúc yêu Ä‘á»i
Lúc bao nhiêu tiếng cưá»i
Rộn ràng chẩy vỠxuôi .
Mênh mông lả ơi (chú ý: lả ơi)
Thuyá»n vá» tá»›i bến Mê rồi
Khoan khoan hò ơi
Dặt dìu trong tiếng đàn tôi .
Mênh mông lả ơi
Thuyá»n vá» bát ngát hương trá»i
Khoan khoan hò ơi
Nhịp sầu xa vắng mà thôi
Buồm vỠdội nắng trên khơi
Bao nhiêu hoàng hôn đến cho êm vui ngưá»i Æ¡i
Có tiếng hát theo đàn tôi
Như ru như thương linh hồn đắm đuối
Mênh mông lả ơi
Thuyá»n chá» mong gió lên trá»i
Mang theo đàn tôi
Chẩy vỠđậu bến ngày mai .

Thế rồi trong kháng chiến, tôi lấy vợ. Tôi gặp Thái Hằng ở Chợ Ãại-Hà Ãông rồi ở Chợ Neo-Thanh Hoá và chúng tôi lấy nhau vào năm 1949 ở Chiến Khu IV. Tôi soạn bài ÃÊM XUÂN cho Thái Hằng. Bài này đậm đà, thắm thiết, chứa chan hạnh phúc. Trong bài này, lần thứ sáu, tôi nói tá»›i cây đàn. Khi trước là CÂY ÃÀN BỎ QUÊN côi cút, là TIẾNG ÃÀN TÔI chết chóc trên đưá»ng dương thế xa vá»i, là tiếng đàn trầm vô tư BÊN CẦU BIÊN GIỚI, là cung đàn thá» Æ¡ cá»§a TÃŒNH KỸ Ná»® hay là cung Nam Thương, Nam Ai thở than cá»§a KHá»I TÃŒNH TRƯƠNG CHỊ Bây giá» là tiếng đàn báo tin Xuân đã vá» và hạnh phúc đã tá»›i .

ÃÊM XUÂN
(Chợ Neo, Thanh Hoá-1948)
Ãêm qua say tiếng đàn
Ãôi chim uyên tá»›i giưá»ng
Chim báo tin Xuân đã vỠtrong giấc mộng
Em yêu câu hát buồn
Lả lướt trong màn trăng
Yêu trá»i thanh vắng đón đưa em tá»›i chàng
Hồn em chùm đêm tối
Tình em còn chơi vơi
Lòng em yêu rồi xin đừng nhạt phai
Ãừng nhạt phai .

Chưa quen nhau lúc đầu
Em nghe theo tiếng sầu
Ôi khúc ca nuôi mối tình muôn sắc mầu
Em phôi pha tháng ngày
Vì lúc trăng vỠđây có đàn đêm ấy
Ãã ru trái tim này
Hồn em tìm nương náu
Tình em chỠthương đau
Lòng em chưa tàn, xin đừng phụ nhau
Ãừng phụ nhau .

Ngoài bài ÃÊM XUÂN mặn nồng đó, tôi còn soạn cho Thái Hằng má»™t bài có tính chất dân ca hay bé ca là bài CHÚ CUỘI, trong đó tôi nói dối lÅ© trẻ con là:
''... Ngày xá»­a ngày xưa, có chú chăn trâu tên là Cuá»™i, ngồi ở dưới gốc Ä‘a, mặc kệ cho trâu ăn lúa, chú nhìn mây bay theo gió và xin ai cho mình má»™t đôi cánh vàng, hoặc cho mượn má»™t cái chiếu mây non để chú theo ánh sáng lên cung trăng và không trở vá» làng nữạ Lý do là vì Chị Hằng xuống trần để tìm ngưá»i nuôi nấng cung đàn Hằng Nga (lại nói tá»›i đàn!) Chú Cuá»™i bị Hằng Nga quyến rÅ© nên bay lên trá»i, chứ không phải vì nó mắc tá»™i nói dối rồi bị đầy lên cung trăng''.

CHÚ CUỘI
(Chợ Neo, Thanh Hoá-1948)
Trăng soi sáng ngá»i
Treo trên biển trá»i
Tình ơi ! Một đàn con trai
Rủ đàn con gái
Ra ngồi nhìn trăng
Ra nghe chú Cuội
Ngồi gốc cây đa
Cuá»™i Æ¡i ! Ãể trâu ăn lúa
Nhìn mây theo gió
Miệng ca á»i á»i .
Ta yêu cô Hằng
Ãêm xưa xuống trần
Nàng ơi ! Nàng vỠdương gian
Tìm ngưá»i nuôi nấng
Cung đàn Hằng Nga
Xin đôi cánh vàng
Mượn chiếu mây non
Cuội ơi ! Cuội theo ánh sáng
Cuội lên cung vắng
Cuội không vỠlàng.
Ãnh trăng vàng
Bên ngưá»i đẹp yêu chồng
Khúc Nghê Thưá»ng Quên đưá»ng vá» dương gian
Ãnh trăng vàng
Kìa ánh trăng vàng
Ãá»i dương thế
Có ngưá»i trong đêm tối
ChỠtrăng chiếu
Mối tình của Hằng Nga
Ãá»i Ä‘á»i má»c trăng mÆ¡ sáng loá.
Trăng soi tóc thá»
ÃÆ°a trai gái vá»
Tình Æ¡i ! Ná»­a đưá»ng thôn quê
Gặp đàn em bé
Hát vè một câu
Câu thơ : " Chú Cuội
Mà lấy Tiên Nga
Cuá»™i Æ¡i ! Ãể trâu ăn lúa
Ngồi trên lưng gió
Tình yêu mặn mà "

Tiện đây, tôi cÅ©ng xin báo cáo là trong má»™t bài bé ca khác nhan đỠMỘT ÃÀN CHIM NHỎ soạn vào năm 1957, tôi nói trước tá»›i việc hoả tiá»…n sẽ chỉ mất có ba ngày để lên tá»›i mặt trăng và cÅ©ng chỉ vì lo sợ loài ngưòi gây phiá»n nhiá»…u cho nên Chú Cuá»™i đành... "Ä‘em chị Hằng Nga tìm xứ xây nhà không biết ở đâủ "
* * *
MỘT BÀI HÃT ÃOẠN TÃŒNH
1950, sau khi quá mệt má»i vì cuá»™c chiến kéo dài, phần buồn rầu khi nghe tin mẹ tôi đã qua Ä‘á»i, phần không thể nào sống nổi ở vùng quê vá»›i vợ dại và con thợ.. tôi tính chuyện "zinh tê". Trước khi rá»i vùng kháng chiến vá» thành, tôi soạn má»™t bài hát buồn, kể chuyện má»™t tiên nữ bị Trá»i đầy xuống trần gian chỉ vỉ mắc tá»™i làm huyên náo Thiên ÃÆ°á»ng bằng mối tình cá»§a nàng...
... CÅ©ng giống như tôi sẽ bị đầy vào thành phố vậy ! Bài hát nhan Ä‘á»:

CÀNH HOA TRẮNG
(Thanh Hoá-1950)
Một đàn chim tóc trắng
Bay vỠqua trần gian
Báo tin rằng : có Nàng Giáng Hương
Nàng ngồi trên cung vắng
Trong một đêm tàn trăng
Phá then vàng bước vào vưá»n hoang.
Không gian tràn dâng niá»m thương
Rồi tiếng hát sui cuộc tình duyên
Bao nhiêu nàng tiên nỉ non
Làm huyên náo Thiên ÃÆ°á»ng lạnh lẽo .
Trá»i đầy cô tiên nữ
Xuống đầu thai thành hoa
Giữa đêm má», hoa nở ngát hương
Ngưá»i vá» trong đêm tối
Ôm cành hoa tả tơi
Bóng in dài gác Ä‘á»i lẻ loi .

Mùng 1 tháng 5 năm 1951, tôi từ Chiến Khu IV (Thanh Hoá) vào thành. Tôi chỉ ở Hà Nội có đúng một tháng rồi toàn thể gia đình lên máy bay, bay vào sinh sống ở Saigon.


(còn tiếp nhiá»u kỳ)

Phạm Duy

Mục Lục


IV . Những Bức Thư Tình_____________________________________________

Thư Tình Tháng Này

DHH



Anh yêu dấu,

Trá»i tháng 5, từng cÆ¡n mưa lại kéo đến, như thầm giúp các hoa lá đổi màu, xanh tươi trở lạị Thế là cô bé cứ ngồi bên khung cá»­a sổ nhìn ra vưá»n hoa hồng tuyệt đẹp mà mÆ¡ má»™ng vu vợ NÆ¡i ấy, được bàn tay cá»§a Mẹ chăm sóc, vì thế cho nên, các bông hoa trở nên tươi tốt và xinh đẹp. Trong các cây hoa hồng nÆ¡i khu vưá»n ấy, cô bé thích nhất loại hoa hồng màu tím hoa cà, thật dá»… thương và lạ mắt.

Nhá»› năm xưa, vì biết bé thích hoa hồng, anh đã đưa bé Ä‘i chá»n mua nhiá»u loại hoa hồng, cho vưá»n hoa cá»§a Mẹ. Chúng ta đã chá»n, nào là hoa hồng trắng, hoa hồng cam, hoa màu hồng, hoa hồng nbung, và cô bé thích thú reo vui khi thấy hoa hồng tím, thế là cô bé chá»n ngay chậu ấỵ

Anh mỉm cưá»i trêu bé : Thế thì hoa hồng nào cho anh đây ? Cô bé tinh nghịch, nheo mắt trả lá»i : Con trai, ai lại cần hoa hồng, mấy anh chỉ nên ngắm hoa và tặng hoa hồng cho các cô mà thôi .

Anh biết không, má»›i đấy giỠđã 4 năm trôi nhanh, cây hoa hồng tím, đã lá»›n mạnh, và nở nhiá»u hoa xinh. Những ngưá»i bạn cá»§a em Ä‘á»u trầm trồ khen. Không biết là em khéo chá»n hay là Mẹ khéo vun.

Ãến những ngày lá»… cá»§a Mẹ, em vẫn thưá»ng hái dâng Mẹ những đóa hoa xinh tươi, thÆ¡m ngát ở vưá»n hoạ Thỉnh thoảng Mẹ trêu và há»i em : " Bao giá» con gái cá»§a Mẹ, Ä‘i lấy chồng, cho Mẹ nhá» "
Cô bé nÅ©ng nịu nhìn Mẹ trả lá»i : " Mẹ Æ¡i, Mẹ lại trêu con gái cá»§a Mẹ nữa rồi, con sẽ không thèm lấy chồng đâu, và con sẽ ở mãi bên Mẹ thôi, trừ khi Mẹ Ä‘uổi con gái cá»§a Mẹ Ä‘i " Mẹ cưá»i bảo : " Ấy chết, con phải mau Ä‘i lấy chồng cho đỡ tốn cÆ¡m cá»§a Mẹ, vá»›i lại Mẹ thấy cậu ấy cÅ©ng được lắm đấy "

Câu nói cá»§a Mẹ, làm em nhá»› đến anh, nhá»› đến tình yêu nồng thắm cá»§a anh, nhá»› đến bài hát 999 đóa hoa hồng anh thích nghe, và nhá»› nhất lá»i thì thầm anh nói khẽ " I Love You " má»—i khi anh trao tặng hoa hồng cho em. Xin tình yêu mãi đẹp nÆ¡i anh và mãi mãi trong trái tim hồng cá»§a chúng tạ

Tình yêu như dóa hoa hồng
Xinh tươi, rạng rỡ thơm nồng hương say
Tình theo cánh bướm ngất ngây
Vây quanh cơn mộng đêm ngày nhớ thương
Tình anh trải khắp con đưá»ng
ÃÆ°a em vá» vá»›i nghê thưá»ng dấu yêu

Bài Viết Cho Giao Mùa,
May 2003



DHH ~~~/~~((@

Mục Lục


V . Nghiên Cứu_____________________________________________

1. Nhà văn PHAN KHÔI một vì sao lạc (kỳ 2)

Nguyá»…n Quý Ãại



Vụ án Nhân văn - Giai Phẩm

Tết bính ngá» tháng 2 năm 1956 tại Hà Ná»™i xuất hiện đặc san Giai Phẩm mùa Xuân do nhà xuất bản Minh Ãức (tư nhân) do Trần Thiếu Bảo ấn hành (Chính Ãạo Việt Nam niên biểu 1939-1975 NxB Văn hóa Houton tr. 108).

Giai phẩm Xuân nầy tập há»™p các cây bút sáng tác tá»± do, không lệ thuá»™c chính quyá»n. Không chấp nhận sá»± " lãnh đạo văn nghệ" Trong giai phẩm nầy nổi bậc nhất bài thÆ¡ " Nhất định thắng" cá»§a Trần Dần , bị chính quyá»n kết án chụp mÅ© phản động, báo bị tịch thâu và ngày mồng 2 Tết Bính thân (13.2-1956)

Các văn nghệ sÄ© sống tại Hà Ná»™i chia làm hai thành phần : theo Ãảng làm bồi bút . Hoặc độc lập sống nghệ thuật vì nghệ thuật. Thá»i bấy giá» dư luận xôn xao trong quần chúng vá» việc công báo kết quả các "Giải Thưởng Văn Há»c" năm 1954-1955 trên báo Văn Nghệ Hà Ná»™i số 112 ra ngày 15.3.1956 và báo Nhân Dân ngày 17.3.1956.

Các tác giả vừa có tác phẩm tham dá»±, vừa được làm giám khảỠHá» là văn ,thi sÄ© cá»§a đảng cá»§a chính quyá»n , ná»™p bài và tá»± chấm bài lãnh giải thưởng. (Tố Hữu giải nhất; giải nhì Xuân Diệu .. .)

Phan Khôi ngưá»i cương trá»±c, viết bài phê bình vạch trần sai lầm đó . Tá»±a bài " Phê bình lãnh đạo văn nghệ " dài 14 trang giấy đánh máy đăng trong Giai phẩm mùa Thu tập 1 ngày 29-8-1965.

" Lãnh đạo văn nghệ thành ra vấn Ä‘á», quần chúng văn nghệ thắc mắc vá»›i lãnh đạo " đưa các vấn đỠchính : Sau năm (1954) từ chiến khu trở vá» Hà Ná»™i, thá»i gian chấm dứt chiến tranh .Văn nghệ sÄ© tiếp tục bị trói buá»™c trong khuôn khổ cá»§a chế độ cá»™ng sản, không có tá»± do sáng tác, giai phẩm mùa Xuân bị tịch thu (Trần Dần bị tù), văn nghệ sÄ© góp tiếng nói ôn hòa xây đựng xã há»™i, không xách động bạo hành, nhưng tiếng nói cá»§a há» bay vào hư vô .

Phan Khôi viết truyện ông Năm Chuá»™t trong giai phẩm mùa Thu tập 1 (giai phẩm nầy có thêm tập 2, tháng 10.1956 và tập 3 tháng 11.1956 .Giai phẩm mùa Ãông tháng 12-1956. bị đóng cá»­a cấm phát hành)

Trong bài phê bình lãnh đạo văn nghệ Phan Khôi viết : " dưới chế độ tư sản, sá»± đối lập là thưá»ng nhân dân đối lập vá»›i chính phá»§, công nhân đối lập vá»›i chá»§ xưởng, há»c sinh đối lập vá»›i nhà trưá»ng ..Nhưng ở dưới chế độ cá»§a chúng ta, vá» má»i phương diện, yêu cầu phải không Ä‘i đến đối lập, há»… còn đối lập là cái hiện tượng không tốt, cái triệu chứng không tốt.." " trưá»ng thi phong kiến thưở xưa tuy có ám muá»™i gì bên trong, chứ bên ngoài há» vẫn giữ sạch tiếng : Má»™t ngưá»i nào đó con em Ä‘i thi , thì ngưá»i ấy có được cắt cá»­ cÅ©ng phải " hồi tị", không được Ä‘i chấm thị Bây giá» cả đến chính mình Ä‘i thi mà cÅ©ng không "hồi tị" má»™t lẽ ở thá»i đại Hồ Chí Minh, con ngưá»i đã đổi má»›i, đã "liêm chính" cả rồi, má»™t lẽ là tráng trÆ¡n vì thấy má»i cái "miệng" đã bị "vú lấp" Bài báo gây dư luận sâu rá»™ng tại Hà Ná»™i " có ngưá»i thốt lên rằng chín mưá»i năm nay má»›i nghe tiếng nói sang sảng cá»§a cụ Phan Khôi " (Hoàng Văn Chí sÄ‘d 26)

Cụ Phan Khôi còn làm bài thơ ngụ ngôn :

Má»™t dạo, giữa loài giở cạn giở nước, mở cuá»™c thi sắc đẹp. Nhân có sá»± tranh chấp, ba con Ếch , Cóc, ểnh ương đấu khẩu vá»›i nhaụ Tiếng cóc nhá» hÆ¡n hết, nhưng mà động đến trá»á»‹ Trá»i phán: " chỉ có mày là đồng loại vá»›i chúng nó, mày sẽ làm vừa ý ta, không được từ chối" Sau khi cá»±c chẳng đã phải làm trá»ng tài, Nhái bén tâu kết quả : Ểnh ương giải nhất, Ếch giải nhì, Cóc không ở giải nào cả? Trá»i tá» dáng không vui, bảo Nhái bén : " Mày cố hết sức tìm ra ưu Ä‘iểm Cóc xem" Nhái bén tâu : Cóc có mụt nằm khắp cả ngưá»i Con không tìm ra ưu Ä‘iểm nào Trá»i phán " Thôi cho mày Ä‘i vá»" Mấy hôm sau, có nghị định cá»§a Hà Bá sức vá» : "Nhái bén bị đày vÄ©nh viá»…n ở dưới nước, không được lên cạn nữa" Nhái bén gặp Cá Trê, kể cảnh ngá»™ cá»§a mình , Cá trê bảo : " Mày dại lắm Ä‘i đâu chẳng biết con cóc là cậu ông Trá»i" Tao đây mà cÅ©ng còn thua kiện nó nữa là ..
Nhân Văn

Sau giai phẩm mùa Thu tập 1. Nhân văn ra Ä‘á»á»‹ Phan Khôi giá»­ chức chá»§ nhiệm kiêm chá»§ bút số 1 ra ngày 20.9.1956 đến số 6 Ä‘ang in tại nhà in Xuân Thu bị tịch thu và đóng cá»­a ngày 15.12.1956.

Tuổi vá» già nhưng Phan Khôi tận lá»±c theo Ä‘uổi lý tưởng, không sợ bạo quyá»n Ä‘e dá»a, dùng ngoài bút đấu tranh mong dành lại cho Văn há»c Việt Nam, má»™t chổ đứng trung thá»±c dưới chế độ cá»™ng sản.
Nắng chiá»u tuy có đẹp
Tiếc tài gần chạng vạng
Mặc dầu gần chạng vạng
Nắng được thì cứ nắng
1956 (Hoàng Văn Chí sđd tr 57)

Nhân văn và Giai phẩm như những bông hoa hương sắc nở ra trên đất Bắc "Trăm hoa đua nở "? không lâu " Trăm hoa bị vào tù ! "
Báo Văn
Báo Văn 10.5.1958 số 36 ngày 10.1.1958 do nhà Văn Nguyá»…n Hồng quản lý tòa sá»an, đăng bài ông năm Chuá»™t cá»§a Phan Khôi trong số 36. ngày 10.11.1958 từ đó bị đóng cá»­a Cá»™ng sản làm cái bẩy "Trăm hoa Ä‘ua nở " để bắt toàn bá»™ văn nghệ sÄ© có tư tưởng chống lại chế độ, thanh trừng : bá» tù đưa Ä‘i lao động, cải tạo trên các vùng rừng sâu nước độc. Các nhà Văn, thi sÄ© thá»i tiá»n chiến (trước 1945) nổi danh như : Xuân Diệu , Huy Cận, Lưu Trá»ng Lư , Thế Lữ, Nguyá»…n Tuân há» sống vá»›i cái xác trong xã há»™i cá»™ng sản, hồn thÆ¡, lá»i văn cá»§a hỠđã chết từ lâu .
Văn nghệ sÄ© tại miá»n Bắc sống trong Ä‘e dá»a thưá»ng bị kết án phản động. Phan Khôi viết
" thật là cái tá»™i phản động ở xứ nầy sao mà ghép má»™t cách dá»… dàng quá.. nhược bằng bắt má»i ngưá»i phải viết theo lối cá»§a mình, thì rồi đến má»™t ngày kia, hàng trăm thứ hoa cúc Ä‘á»u phải nở ra cúc vạn thá» hết" " Cụ Ãồ Chiểu Æ¡i! Cụ Ãồ Chiểu Æ¡i ! Ở thá»i cụ, cụ đã kêu : Ở đây nào phải trưá»ng thi, Ra đỠhạn vận má»™t khi buá»™c ràng ! Thế mà ngày, bảy tám mươi năm sau cụ, ngưá»i ta còn làm ăn gì được nữa cụ Æ¡i ! Tôi đâu còn là tôi đâu được nữa cụ Æ¡i !! "
Ãầu năm 1956 ngưá»i ta đưa cho Phan Khôi dịch cuốn sách trong đó có chữ "Pomme de terre" ông dịch chữ đó " khoai nhạc ngá»±a" . Báo Cứu quốc chê Phan Khôi già lẩm cẩm dịch sai cho rằng hai chữ trên phải dịch là "khoai tây " sao dịch là " khoai nhạc ngá»±a" ?
Phan Khôi trả lá»i : ai cÅ©ng biết "pomme de terre" là " khoai tây" nhưng lâu nay cán bá»™ phụ trách cấm ông dùng chữ " Tây " và chữ "Tàu" ..vv .khi ông viết chữ " chè Tàu" thì bị sá»­a lại thành " chè Trung quốc", thịt " kho Tàu" thì đổi thành " thịt kho Trung quốc".
Do đó ông chiá»u ý lãnh đạo đỉnh cao trí tuệ ông đã dịch chữ "pomme de terre" ông không dịch là " khoai tây" mà dịch là " khoai nhạc ngá»±a" vì theo tiếng Trung quốc gá»i là " mã linh thá»± ". Phan Khôi thông hiểu hai ngôn ngữ Hán văn va Pháp văn. Ông lý luận rõ ràng không thể chê vào đâu được.
Phan Khôi vá»›i " Nắng Chiá»u"
Vụ án Nhân văn Giai phẩm năm 1956 Phan Khôi, không bị tập trung cải tạo như các văn nghệ sÄ© trí thức khác phải Ä‘i lao động khổ sai, nhưng cuá»™c Ä‘á»i cá»§a ông là chuổi ngày còn lại cô đơn !
Làm sao cũng chẳng làm sao
Dẫu có thế nào cũng chẳng làm sao
Làm chi cũng chẳng làm chi
Dẫu có làm gì cũng chẳng làm sao
(theo Hoàng văn Chí sđd 58)
Ngày sinh nhật thất thập của Phan Khôi viết :
Lên bảy mươi rồi mẹ nó ơi !
Thá» ta, ta chúc ná» phiá»n ai
Tai vách mạch rừng đến tai nhà văn Nguyá»…n Công Hoan nhà văn bồi bút đắc lá»±c vá»›i chế độ Cá»™ng sản kiếm miếng đỉnh chung, há»a lại bài thÆ¡ thật vô lá»…, khiếm nhã vá»›i nhà thÆ¡ đàn anh lão thành Phan Khôị
Nhắn bảo Phan Khôi khốn kiếp ơi !
ThỠmi, mi chúc chớ hòng ai
Văn chương! Ãù mẹ thằng cha bạc !
Tiết tháo ! Tiên sư cái mẽ ngoài
Lô-dích, trước cam làm kiếp chó
Nhân văn nay lại hít gì voi
Sống dai thêm tuổi cho thêm nhục,
Thêm nhục cÆ¡m trá»i chẳng thấy gai
(Theo Hoàng văn Chí sđd tr.15)

Nắng Chiá»u là tá»±a đỠcá»§a tác phẩm Phan Khôi tập há»™p các bài bút ký, tạp văn viết từ năm 1946. Bản thảo cá»§a Phan Khôi đưa cho nhà xuất bản Há»™i Nhà Văn. Bị dìm luôn không được đăng tải

Có thể bản thảo Nắng Chiá»u được các nhà văn "bồi bút" trong há»™i Ä‘á»c. Thế Lữ (1907-1989) viết bài trên báo nhân dân ngày 12-4-1956 số 1501 lên án Phan Khôi
" Phan Khôi phản cách cách mạng, ngấm ngầm chống đảng lãnh đạo cách mạng từ trong kháng chiến, đó là việc hiện giỠta đã thấy rõ hiển nhiên..Phan Khôi vẫn khoe là được Hồ Chủ tịch tặng chiếc áo lụa, và kể cho tôi nghe một chuyến gặp Hồ chủ tịch. Chuyện được chiếc áo, tôi không thấy ông ta tỠra một ý nào là cảm kích.." (Nguyễn Minh Cần sđd tr. 33)
Trong bài phê bình tiếp tục cá»§a tác giả Ãoàn Giá»i (1925-1989) tá»±a đỠ" tư tưởng phản động trong sáng tác cá»§a Phan Khôi " đăng trên báo Văn Nghệ số 15 tháng 8-1958. Nhá» bài phê bình trên có trích dẫn, những bài viết trong tác phẩm cuối cùng Nắng Chiá»u cá»§a Phan Khôi gồm có hai phần :

Phần một các truyện : Cầm Vịt - Tiếng Chim - Cây cộng sản

Nói vá» chuyện Cầm Vịt " Tôi thấy làm cái nghá» này tuy vất vả mà ăn ở như thế thì đầy đủ lắm, giữa chá»§ và bạn cÅ©ng không có chi khác nhaụ Ông chá»§ nói rằng nếu không thế thì không thuê được ngưá»i chẳng những phải trả tiá»n thuê má»—i tháng mà cuối mùa còn phải chia hoa hồng cho anh em nữa, vì thế tuy được lãi nhiá»u mà vào tay ngưá»i chá»§ không còn mấỵ."

Tiếng Chim:
"Một lần ở Cẩn Nhân, tôi ngồi nơi nhà sàn, thấy hai con quạ rình bắt gà con kia bị gà mẹ chống cự, bắt không được cũng bay đi tuốt, nó không hỠnói " Mầy phải cho tao với !"
Cây cộng sản

" Có má»™t thứ thá»±c vật cÅ©ng như sen Nhật Bản ở xứ ta, trước kia không có mà bây giá» có rất nhiá»á»¥ Ãâu thì tôi chưa thấy, chỉ thấy ở Việt Bắc không chổ nào không có." Theo Phan Khôi có nÆ¡i gá»i loại cây trên là " cá» bù xít" hoặc " cây cức lợn" hoặc "cây chó đẻ" Ông nói rằng những tên cây đó Ä‘á»u không nhã tí nào, ngưá»i có há»c không gá»i như vậy mà gá»i là "cây cá»™ng sản "
" Không mấy lâu rồi nó má»c đầy cả đồn Ä‘iá»n, trừ khá»­ không hết được, nó lan tràn ra ngoài đồn Ä‘iá»n. Cái trình trạng ấy bắt đầu có những năm 1930-1931 đồng thá»i vá»›i Ãông Dương Cá»™ng sản đảng hoạt động. Phong trào cá»™ng sản cÅ©ng lan tràn nhanh chóng như thứ cây ấy, cÅ©ng không trừ khá»­ được như thứ cây ấy, cho nên bá»n Tây đồn Ä‘iá»n đặt tên nó là ( herbe communiste) đáng lẽ dịch là cá» cá»™ng sản. Nó còn má»™t tên rất lạ há»i ông già Thổ .Tên nó là cây gì ? ông nói tên nó là ( cá» cụ Hồ) .Thứ cá» nầy trước kia ở đây không có, từ ngày cụ Hồ vỠđây lãnh đạo cách mạng, thì thứ cỠấy má»c lên, không mấy lúc mà đầy cả đưá»ng sá đồi đống, ngưá»i ta không biết tên nó là gì, thấy nó cùng má»™t lúc vá»›i cụ Hồ vá» thì gá»i nó là như vậỵ
Phần hai tạp văn các truyện : Thái Văn Thu, Ông Năm Chuá»™t- chuyện ba ông vua Kiá»n Long, Quang Trung và Chiêu Thống và Nguyá»…n Trưá»ng Tá»™, được trích dẫn :
Thái văn Thu
"Theo lá»i Thu thì nhà hắn cÅ©ng đủ ăn , hắn Ä‘i ăn trá»™m không phải vì túng thiếu mà không muốn làm nghá» gì hết. Cái nhân sinh quan hắn đại khái là "ngưá»i An Nam" phải làm giặc đánh Tây mà không làm được , thì Ä‘i ăn trá»™m, ăn trá»™m cá»§a "Tây"
Nói vá» Nguyá»…n Trưá»ng Tá»™
" Tá»± Ãức có phê vào bổn Ä‘iá»u trần cá»§a Nguyá»…n Trưá»ng Tá»™ do quan tỉnh dâng lên má»™t câu Dùng được đấy hay là cho nó má»™t chức quan để lấy lòng nó, dùng sức nó má»™t chức quan Ông ấy tưởng ngưá»i ta báu cái chức quan cá»§a ông ấy lắm đấy,". Vua thì như thế còn đám quan liêu từ triá»u đình đến ở các tỉnh phần nhiá»u là há»§ nho, đám sÄ© phu ở dân gian càng đông hÆ¡n cÅ©ng Ä‘á»u là há»§ nho, dưới vua, hai hạng ngưá»i nầy nắm quyá»n lợi má»™t nước trong tay há» cấu kết vá»›i nhau để giữ lấy quyá»n lợi , thì còn ai mà làm gì được ? " Lấy trưá»ng hợp Nguyá»…n Trưá»ng Tá»™ để án chỉ xã há»™i dưới thá»i Cá»™ng sản."
Phan Khôi con ngưá»i khẳng khái, Sống và Viết trung thá»±c không luồn cúi dưới chế độ Cá»™ng sản, để mưu cầu danh lợị Ông sống đúng tiết tháo cá»§a má»™t nhà nho cho đến cuối cuá»™c Ä‘á»i
Những bài Ông viết trong tập Nắng Chiá»u dù không được xuất bản, Nhưng nhá» Ãoàn Giá»i trích dẫn phê bình. Chúng ta thấy Phan Khôi chá»§ đích chính trong bài chỉ trích chế độ cá»™ng sản độc tài cai trị tại miá»n Bắc Việt Nam lúc bấy giá»
Phan Khôi má»™t vì sao lạc vá» dưới chế độ cá»™ng sản, đã giết chết cuá»™c Ä‘á»i văn chương cá»§a ông. Nhưng trong tuổi già nắng xế Phan Khôi viết và chưởi chế độ cá»™ng sản như loại " cá» bù xít" vì loại cá» nầy có mùi hôi như con bá» xít. "Hoa cứt lợn" hay là cây " Chó đẻ". Tình thần sống và hoạt động cá»§a nhà văn Phan Khôi thật đáng ngưỡng má»™ . Ông mất vào lúc 11 giá» sáng ngày 16-1-1959 tại số 73 phố Thuốc Bắc Hà Ná»™i, nhà văn Phan Khôi sống và mất như nhà thÆ¡ Phùng Quán viết :
Tôi muốn làm nhà văn chân thật
Chân thật trá»n Ä‘á»i
ÃÆ°á»ng mật công danh không làm ngá»t được lưỡi tôi
Sét nổ trên đầu không xô tôi ngã
Bút giấy tôi ai cướp giật đi
Tôi sẽ dùng dao viết lên đá
(Hoàng Văn Chí sđd 121)
_Hết _
(Sau nầy ngưá»i con trai Phan Thao viết bài phê bình báo Nhân Văn do thân phụ giữ chức chá»§ nhiệm kiêm chá»§ bút ngày 16-12-1956 tại Hà Nộị Bởi vì tư tưởng không đồng nhất Phan Khôi thích Dân Quyá»n , ngược lại con ông thích cá»™ng sản. " con cãi lại cha " )
1/ Phan Khôi bút chiến
Phan Khôi viết bài phê bình trên Phụ Nữ Tân Văn số 54 tháng 6 năm 1930 " Ãá»c cuốn Nho giáo cá»§a ông Trần Trá»ng Kim" sau đó Trần Trá»ng Kim trã lá»i cùng tá» báo trên số ngày 10-7-1930 bài " Mấy lá»i bàn vá»›i tiên sinh vá» Khổng giáo " tiếp theo số báo 62 ngày 24-7-1930 Phan Khôi viết tiếp" Sau khi Ä‘á»c bài trã lá»i Trần Trá»ng Kim tiên sinh, cảnh cáo các nhà há»c phiệt " Trong bài nầy có đỠcập đến Phạm Quỳnh. Phạm Quỳnh trã lá»i Phan Khôi số báo 60 ngày 28-8-1930 " Trã lá»i bài cảnh cáo các nhà há»c phiệt cá»§a Phan Khôi tiên sinh " Phan Khôi đáp lại số 70 ngày 18-9-1930 " Vá» cái ý kiến lập há»™i Chấn Hưng Quốc Há»c cá»§a ông Phạm Quỳnh" Sau bài viết cá»§a Phan Khôi trên báo Ãông Phương (1933) Nguyá»…n Khoa Văn đả kích Phan Khôi duy tâm Phan Khôi viết lại trên Phụ Nữ Thá»i Ãàm gây bút chiến sôi nổi vá» " Duy tâm hay duy vật "
Tài liệu tham khảo thêm
Ân tích cộng sản Việt nam của GS Trần Gia Phụng
http://www. Freeviet.org/nvth/nhanvan/nchieụhtml
http://www.xuquang.com/links/vanhoc/phankhoi/ )
độc giả có thể Ä‘á»c toàn bài thÆ¡ nhất định thắng cá»§a Trần Dần
http:/www.freeviet.org/nvth/nhavan/ndt.html.
Chú thích thêm
Xuân Diệu và Tố Hữu vua của văn nghệ bồi bút Xuân Diệu đã viết :
Chúng con thá» nguyện má»™t lá»i,
Quyết tâm thành khẩn..lá»™t ngưá»i từ đây
Hoặc trong bài ( Trước đây bốn tháng viết 1953)
..Mẹ xưa chăm cháo, chăm cơm,
Ãảng nay nuôi nấng còn hÆ¡n mẹ hiá»n.
Bệnh từ Ä‘á»i cÅ© liên miên,
Ãảng trong thức ngá»§ chăm liá»n sá»›m hôm.
Anh em ơi quyết chung lưng
Ãấu tranh tiêu diệt tàn hung tá»­ thù
Ãịa hào, đối lập ra tro
Lưng chừng phản động đến giỠtan xương
Thắp duốc cho sáng khắp đưá»ng
Thắp đuốc cho sáng đình làng đêm nay
Lôi cổ bá»n nó ra đây Bắt quỳ gục xuống Ä‘á»a đày chết thôị.
Tố Hữu bài ( Ãá»i Ä‘á»i nhá»› ông viết năm 1953)
..Sta-lin ! Stalin !
Yêu biết mấy, nghe con tập nói
Tiếng đầu lòng con gá»i Sta lin !
-------------------------- Thương cha, thương mẹ,thương chồng
Thương mình thương má»™t, thương ông thành mưá»i
Giết giết nữa bàn tay không phút nghỉ
Cho ruộng đồng lúa tốt thuế mau xong
Cho đảng bá»n lâu, cùng rập bước chung lòng
ThỠMao chủ tịch, thỠSit-ta-lin bất diệt..

Nguyá»…n Quý Ãại

Mục Lục


2. VÀI à NGHĨA TRUYỀN THUYẾT HÙNG VƯƠNG

Trần Gia Phụng



Trình bày tại Lễ Giổ Tổ Hùng Vương
Chủ Nhật 13-4-2003 tại Mississauga, Canada .

Ãây là lần đầu tiên từ nhiá»u năm nay, Cá»™ng đồng ngưá»i Việt hai thành phố Toronto, Mississauga và các há»™i Ä‘oàn, đặc biệt có Liên há»™i Sinh viên Há»c sinh Ontario, cùng chung đứng ra tổ chức lá»… Giổ Tổ Hùng Vương. Ãiá»u nầy mang má»™t ý nghÄ©a đặc biệt vá» sá»± Ä‘oàn kết càng ngày càng phát triển trong cá»™ng đồng ngưá»i Việt tại Toronto và vùng phụ cận.

Nói vá» sá»± Ä‘oàn kết, truyá»n thuyết Hùng Vương kể rằng thá»i cổ Việt, Lạc Long Quân kết hôn vá»›i con gái cá»§a Ãế Lai tên là Âu CÆ¡, sinh ra được má»™t trăm trứng. Trăm trứng đó nở ra má»™t trăm ngưá»i con trai . Lạc Long Quân bàn vá»›i Âu CÆ¡: "Ta là dòng dõi rồng, ngươi là dòng dõi tiên, ăn ở vá»›i nhau lâu không được. Nay chúng ta được má»™t trăm con, vậy ngươi Ä‘em năm mươi con lên núi, còn ta Ä‘em năm mươi con xuống biển lập nghiệp."(1)

Qua câu chuyện nầy, có ngưá»i lý giải rằng ngay từ đầu, dân tá»™c chúng ta đã chia rẽ . Lý giải như thế là không đặt câu chuyện trên vào hoàn cảnh lịch sá»­ mà truyá»n thuyết Hùng Vương được hình thành. Bá»™ chánh sá»­ đầu tiên cuả nước ta là Ãại Việt sá»­ ký do Lê Văn Hưu viết xong năm 1272 không có chuyện Hùng Vương. Qua những truyá»n thuyết nhân gian, vị sá»­ gia đầu tiên vinh danh Hùng Vương là Ngô SÄ© Liên, trong bá»™ Ãại Việt sá»­ ký toàn thư viết xong năm 1479 dưới triá»u Lê Thánh Tông (trị vì 1460-1497). Lê Thánh Tông là vị vua đầu tiên đưa ra khái niệm “công dân†hiểu theo nghÄ©a ngày naỵ

à thức công dân Ãại Việt thể hiện rõ nét trong bá»™ Quốc triá»u hình luật được hoàn chỉnh dưới thá»i Lê Thánh Tông, theo đó triá»u đình xác nhận dân tá»™c Ãại Việt có tính cách Ä‘a sắc tá»™c, gồm cả những ngưá»i ở đồng bằng và những giống ngưá»i ở miá»n núi, mà lúc bấy giá» ngưá»i ta gá»i là ngưá»i “man liêuâ€, có văn hóa khác vá»›i ngưá»i đồng bằng. Những thành phần nầy nằm trong gia đình dân tá»™c Việt, khác vá»›i ngưá»i “ngoại quốc†là những ngưá»i từ các nước khác đến.(2)

Như thế, làm thế nào giải thích tại sao có sá»± khác biệt giữa các sắc tá»™c miá»n đồng bằng và miá»n núi trong đại gia đình dân tá»™c Việt? Câu trả lá»i nằm trong lá»i nói cuả Lạc Long Quân. Dầu ngưá»i miá»n núi hay miá»n đồng bằng, dầu thuá»™c sác tá»™c nào trên đất Ãại Việt, dầu phụ hệ hay mẫu hệ, chúng ta là con cháu cùng chung má»™t bá»c trứng (đồng bào) mà ra, và chúng ta phân phối sinh sống trên khắp nước Việt, ở miá»n núi non hay đồng bằng, tùy vào những truyá»n thống và tố chất Ä‘a dạng cuả ngưá»i Việt, má»—i ngưá»i thích nghi ở má»™t địa . phương nào đó thì tá»± do chá»n lá»±a vùng đất sinh sống.

Lá»i nói cuả Lạc Long Quân vá»›i bà Âu CÆ¡ khi tổ tiên chúng ta má»›i lập quốc luôn luôn nhắc nhở chúng ta đừng bao giá» quên rằng má»i sắc tá»™c trên đất Ãại Việt ngày trước và trên đất Việt Nam chúng ta ngày hôm nay, từ thá»i xa xưa Ä‘á»u có cùng má»™t nguồn gốc mà ra .

Ngày nay, các bạn thanh niên, sinh viên, há»c sinh á» hải ngoại hấp thụ ná»n văn hóa thá»±c dụng, nên thưá»ng đặt nhiá»u câu há»i rất thá»±c tế, ví dụ: Truyá»n thuyết Hùng Vương kể rằng bà Âu CÆ¡ sinh ra 100 trứng, và 100 trứng đó đã sinh ra 100 con, vậy trứng có thể nở ra ngưá»i được không? Rồi làm sao các vua Hùng Ä‘á»u sống quá 100 tuổỉ Hay nói cách khác, các bạn muốn đặt vấn Ä‘á»: truyá»n thuyết Hùng Vương có phải là thá»±c tế lịch sá»­ hay không?

Ãể giải đáp câu nầy, má»™t lần nữa chúng ta phải trở lui lại lịch sá»­ đất nước chúng ta .

Cho đến khi Ngô Quyá»n đánh Ä‘uổi quân Nam Hán năm 938 (mậu tuất) và xưng vương năm 939 (ká»· hợi), lãnh thổ nước ta bao gồm chính yếu khu vá»±c đồng bằng sông Hồng, còn các vùng biên viá»…n, mà các nhà viết sá»­ ngày trước gá»i là các châu “ky myâ€, ở phiá bắc (dá»c theo biên giá»›i Việt Hoa sau nầy), chưa nằm dưới quyá»n cai trị cuả chính quyá»n nhà Ngô ở Cổ Loa (nay thuá»™c huyện Ãông Anh, Hà Ná»™i).

Khi cầm quyá»n năm 1010 (canh tuất), các vua đầu nhà Lý (1010-1225) xây dá»±ng đất nước càng ngày càng hùng mạnh và phồn thịnh, dần dần thu hút các bá»™ tá»™c ở các châu “ky myâ€. Các vua Lý còn gả các công chúa cho tá»™c trưởng các bá»™ tá»™c nầy, kết nạp há» vào trong hoàng gia nhà Lý, nghÄ©a là vào đại bá»™ phận dân tá»™c Việt, và lãnh thổ cuả há» vào lãnh thổ cuả chính quyá»n Thăng Long. Cần chú ý thêm là các dân tá»™c miá»n núi theo mẫu hệ nên ảnh hưởng cuả các công chuá nhà Lý có thể khá rá»™ng rãi trên các vùng đất má»›i nầỵ Dần dần, các bá»™ tá»™c miá»n núi gia nhập vào đại gia đình dân tá»™c Việt, tuy vẫn duy trì những tập tục và truyá»n thống văn hóa riêng biệt.
Ãể cho những bá»™ tá»™c hay sắc dân cá»§a Ãại Việt cùng ngồi lại vá»›i nhau dưới má»™t mái nhà chung, trong má»™t đất nước chung thì cần phải xây dá»±ng má»™t tuyá»n thống chung, má»™t thuá»· tổ chung. Từ đó, huyá»n thoại Hùng Vương, vị thuá»· tổ chung được hình thành để Ä‘oàn kết các sắc tá»™c vá»›i nhau, qua hình tượng má»™t mẹ sinh trăm trứng, nở ra trăm con. Trăm con không phải là hằng số nhất định, mà là lượng số tượng trưng cho sá»± kết hợp không giá»›i hạn, vì ngày trước số trăm được dùng để chỉ má»™t số lá»›n không thể đếm cụ thể được. (Ví dụ: trăm há», trăm sá»±, trăm nghá», trăm dâu đổ đầu tằm...)
Gần đây, tại Afghanistan, sau khi chế độ Taliban bị sụp đổ vào tháng 11-2001, tổ chức Liên Hiệp Quốc và các cưá»ng quốc trên thế giá»›i muốn giúp thành lập má»™t chính phá»§ má»›i để tái thiết và xây dá»±ng lại nước Afghanistan, nhưng gặp rất nhiá»u khó khăn, vì có nhiá»u bá»™ tá»™c và các sắc dân khác nhau sinh sống tại nước nầỵ Phải chăng đây là má»™t trưá»ng hợp khá»§ng hoảng vì thiếu má»™t truyá»n thống chung giữa các bá»™ tá»™c trên cùng đất nước?
Trên địa bàn cổ Việt, tất cả các sắc dân cùng chung sống hài hòa vá»›i nhau, cho thấy chá»§ trương chung cá»§a ngưá»i Việt là sống cùng vá»›i má»i ngưá»i và để má»i ngưá»i cùng sống vá»›i mình. Huyá»n thoại chia 50 con xuống biển, 50 con lên rừng là đặc tính cá»™ng sinh cá»§a ngưá»i Việt. Dù ở rừng hay ở biển, dù thuá»™c nhiá»u bá»™ tá»™c khác nhau, theo những tập tục khác nhau, trên đất Việt má»i ngưá»i là anh em từ cùng má»™t bá»c trứng (đồng bào), luôn luôn cùng sống vá»›i nhau má»™t cách hòa bình trong đại gia đình dân tá»™c. Vốn tin tưởng rằng cùng xuất phát từ bá»c trứng trăm con, vá»›i nhiá»u bá»™ tá»™c khác nhau, nên ngưá»i Việt cÅ©ng dá»… dàng nhận thêm nhiá»u sắc dân khác gia nhập đại gia đình dân tá»™c Việt, như ngưá»i Hoa, ngưá»i Chăm (Champa), ngưá»i Chân Lạp (Cambodia).

Chính nhỠđặc tính cá»™ng sinh và sống hài hòa, mà ngưá»i Việt vẫn sống vá»›i ngưá»i Hoa sau những cuá»™c đụng độ nẩy lá»­a trong những cuá»™c chiến tranh xâm lăng vì tham vá»ng cá»§a các triá»u đại Trung Hoa . Ãôi khi ngưá»i Việt còn hoan há»· tiếp nhận những đợt di dân cá»§a ngưá»i Hoa từ phương Bắc xuống. CÅ©ng chính nhá» tính cá»™ng sinh và sống hài hòa vá»›i má»i sắc dân, mà ngưá»i Việt tiến được dá»… dàng xuống phía Nam. Ngưá»i Việt không chá»§ trương tiêu diệt ngưá»i Chăm tức ngưá»i Chiêm Thành ở miá»n Trung (ngày nay) hoặc ngưá»i Chân Lạp ở miá»n Nam (ngày nay) nên không gây hận thù chá»§ng tá»™c. Ngưá»i Việt chỉ đến cá»™ng sinh vá»›i há». Má»™t bá»™ phận ngưá»i Chăm cÅ©ng như ngưá»i Chân Lạp bị thu hút và há»™i nhập vào xã há»™i Việt, rất được ngưá»i Việt hoan nghênh. Những ngưá»i Chăm và Chân Lạp khác không chịu sống hòa lẫn vá»›i ngưá»i Việt, thưá»ng co cụm lại trong các bản làng hay buôn sóc riêng, thì vẫn được ngưá»i Việt tôn trá»ng và giúp phát triển cá»™ng đồng cá»§a há».

Từ khi Hai Bà Trưng thất bại năm 43 (quý mão), nước Việt bị bắc thuá»™c cho đến khi Ngô Quyá»n đánh Ä‘uổi quân Nam Hán năm 938 (mậu tuất) và xưng vương năm 939 (ká»· hợi). Từ đó nước ta vÄ©nh viển thoát ra khá»i ách đô há»™ cá»§a ngưá»i Trung Hoạ Tuy nhiên, không phải ngay từ đầu nước Việt lá»›n mạnh ngay, và thoát ra khá»i hẳn những ảnh hưởng sâu đậm cá»§a gần 1000 năm Bắc thuá»™c. CÅ©ng không phải sau trận Bạch Ãằng Giang năm 938, ngưá»i Trung Hoa từ bá» vÄ©nh viá»…n ý đồ xâm lăng và đồng hóa nước tạ Do đó, chắc chắn trong má»™t thá»i gian dài, tổ tiên chúng ta luôn luôn bị ám ảnh bởi nạn bắc xâm, nên phải thưá»ng trá»±c đỠphòng và thưá»ng xuyên chiến đấu để bảo vệ đất nước. Ngày nay, ngưá»i ta thưá»ng dùng chữ “há»™i chứng tâm lý†để chỉ trưá»ng hợp nầỵ Ở đây có thể nói tổ tiên chúng ta ngay tư thá»i lập quốc luôn luôn bị ám ảnh bởi “há»™i chứng Trung Hoa xâm lăngâ€.

Truyá»n thuyết Hùng Vương vá»›i ná»n tảng vua Hùng lập quốc độc lập ngay từ lúc con ngưá»i má»›i tập hợp thành xã há»™i, không thua kém gì thuở bình minh cá»§a lịch sá»­ Trung Hoa ở phương Bắc, và vá»›i những vị vua Hùng cai trị lâu dài vững bá»n giống như thá»i Nghiêu Thuấn cá»§a Bắc phương, chính là sá»± giải toả những ám ảnh hay “há»™i chứng†nầỵ Nói tóm lại, dù truyá»n thuyết Hùng Vương có thể không phải là thá»±c tiển khoa há»c thá»±c nghiệm, nhưng do nhu cầu xây dá»±ng quốc thống, truyá»n thống Ä‘oàn kết, cá»™ng sinh hài hòa và độc lập bất khuất, truyá»n thuyết nầy đã được hình thành từ hÆ¡n 500 năm naỵ Trong lịch sá»­, đôi khi những truyá»n thuyết, dầu có tính cách thần thoại, lại có giá trị hÆ¡n những thá»±c tế lịch sá»­, nhất là trong việc xây dá»±ng quốc thống anh hùng cuả dân tá»™c. Ai cÅ©ng biết việc Lý Thưá»ng Kiệt má»™ng thấy thần nhân cho bốn câu thÆ¡ hoàn toàn có tính cách thần thoại, nhưng chính những câu thÆ¡ đầy tính thần thoại cuả ông đã làm nức lòng binh sÄ© để cùng nhau chiến đấu chống quân Tống ngoại xâm năm 1077, và những câu thÆ¡ đó, ngày nay cÅ©ng vẫn là niá»m kiêu hãnh cuả dân tá»™c Việt Nam.(3) “Nam quốc sÆ¡n hà nam đế cưâ€, là nhạc hồn đất nước, trầm hùng như vó ngá»±a tổ tiên suốt hàng ngàn năm vệ quốc, luôn luôn hiện hữu trong tâm tư cuả tất cả ngưá»i Việt, dù ngưá»i Việt ở bất cứ nÆ¡i nào trên thế giá»›i .

Trở lại huyá»n thoại Hùng Vương, chính huyá»n thoại nầy đã kiến tạo niá»m tin tinh thần và tâm linh vững mạnh vào truyá»n thống cao cả và anh hùng cá»§a dân tá»™c để má»i ngưá»i dân Việt hăng hái hy sinh bảo vệ và xây dá»±ng đất nước. Như thế, niá»m tin vào huyá»n thoại Hùng Vương tạo cho dân tá»™c chúng ta má»™t sức mạnh “Phù Ãổng†thần kỳ, để vươn vai hùng cứ má»™t cõi ở phương nam.

Khi nói đến sức mạnh “Phù Ãổngâ€, xin các bạn thanh niên sinh viên há»c sinh lưu ý cho rằng chính Thánh Gióng hay Phù Ãổng Thiên Vương, là ngưá»i trẻ tuổi đầu tiên trong lịch sá»­ dân tá»™c Việt Nam lên đưá»ng cứu nước. Truyá»n thống cao cả nầy được tiếp nối xuyên suốt lịch sá»­ Việt Nam, từ ngưá»i anh hùng “cá» lau†Ãinh Bá»™ LÄ©nh, qua Trần Quốc Toản quyết hy sinh “phá cưá»ng địch, báo hoàng ânâ€, đến những đảng viên Quốc Dân Ãảng má»›i trên 20 đã hy sinh trên Ä‘oạn đầu đài Yên Bái năm 1930, và ngày nay, vá»›i luật sư Lê Chí Quang bất khuất đứng ra báo động cuá»™c xâm lăng cuả bắc phương.

Trong hoàn cảnh ngày nay, Ä‘ang sống xa quê hương ná»­a vòng trái đất, các bạn không cần làm những chuyện vá trá»i lấp biển, mà vá»›i những kiến thức đã đạt được ở quê ngưá»i, hy vá»ng các bạn cùng nhau xây dá»±ng cá»™ng đồng ở hải ngoại ngày má»™t phát triển, và bảo lưu truyá»n thống và văn hóa Việt Nam ở nước ngoài . Ngoài ra, nếu má»™t ngày kia có sá»± thay đổi chính trị ở trong nước, tạo Ä‘iá»u kiện thuận lợi để các bạn trở vá» quê hương, hy vá»ng chẳng những các bạn sẽ xây dá»±ng đất nước Việt Nam giàu mạnh, mà các bạn còn phát huy dân chá»§, dân quyá»n và nhân quyá»n ở Việt Nam giống như ở Canada vậỵ Như thế là các bạn đã đóng góp rất nhiá»u cho nước Việt Nam cá»§a chúng ta .

Mong lắm thay!
CHÚ THÃCH:

1. Trần Trá»ng Kim, Việt Nam sá»­ lược, Nxb Tân Việt, in lần thư 7, Sài Gòn, 1964, tt. 23-31. [Trung Bắc Tân Văn xuất bản lần đầu năm 1920 ở Hà Ná»™i .]
2. Nguyá»…n Ngá»c Huy, Quốc triá»u hình luật, Phiên âm, dịch nghÄ©a và chú thích, quyển A, Viet Publisher, [không đỠnÆ¡i xuất bản], 1989, tr. 188.
3. Sau đây là bài thÆ¡ mà Lý Thưá»ng Kiệt nói là cuả thần nhân đã ban cho ông:
Nam quốc sơn hà nam đế cư,
Tiệt nhiên định phận tại thiên thư .
Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm,
Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư . "
Có ngưá»i dịch là:
"Sông núi nước Nam vua Nam ở,
Rành rành định phận ở sách trá»i .
Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm,
Chúng bay sẽ bị đánh tÆ¡i bá»i . "



Trần Gia Phụng

Mục Lục


2. HỘI CHỨNG HÔ HẤP CẤP TÃNH NẶNG (SARS)

BS. Nguyá»…n Văn Ãức

(Severe Acute Respiratory Syndrome)

Cho đến hôm nay, 25 tháng 3/2003, đã có 456 trưá»ng hợp bệnh lạ, được tạm gá»i “há»™i chứng hô hấp cấp tính nặngâ€, tại 13 quốc gia, Ä‘a số ở vùng Ãông Nam Ã, vá»›i 17 cái chết do căn bệnh gây ra. Chính phá»§ Mỹ hiện khuyên chúng ta tạm không nên Ä‘i Việt Nam (vì lỡ bịnh, ở đó không đủ phương tiện chữa trị).

Vấn đỠđang gây nhiá»u xôn xao, nhất là cho những ngưá»i vừa du lịch vá» từ các vùng Ãông Nam à (và cho cả gia đình há»). Ngày 15 tháng 3/2003, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật Hoa Kỳ gá»­i đến các bác sÄ© những khuyến cáo liên quan đến bệnh lạ này. Chúng tôi lược dịch bản thông báo và khuyến cáo cá»§a Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật để chúng ta cùng tìm hiểu. (Bài đăng trên Sức Khoẻ Là Vàng tuần trước, nay được cập nhật vá»›i những chi tiết má»›i, kèm lá»i khuyên cá»§a ngưá»i viết ở cuối bài).

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật (Centers for Disease Control and Prevention, viết tắt CDC) và CÆ¡ quan Y tế Thế giá»›i (World Health Organization) nhận được những báo cáo từ Canada, China, Hong Kong, Indonesia, Philippines, Singapore, Thailand và Việt Nam, vá» má»™t số ngưá»i bị há»™i chứng hô hấp cấp tính nặng (Severe Acute Respiratory Syndrome, viết tắt SARS) .

Nguyên nhân cá»§a căn bệnh hiện chưa biết rõ và Ä‘ang được tìm hiểu. Ngưá»i bệnh có triệu chứng giống như nhiá»…m cúm: sốt, nhức đầu, Ä‘au má»i bắp thịt, rát cổ, ho khan, khó thở. Nhiá»u trưá»ng hợp sau đó biến thành nặng vá»›i viêm phổi không Ä‘iển hình (atypical pneumonia), lượng dưỡng khí trong máu xuống thấp, suy hô hấp cần máy giúp thở, và có thể đưa đến tá»­ vong. Các thá»­ nghiệm cho thấy bạch huyết cầu và tiểu cầu trong máu ngưá»i bệnh xuống thấp. (Ghi chú cá»§a ngưá»i viết: trong những trưá»ng hợp viêm phổi Ä‘iển hình thông thưá»ng do vi trùng, số lượng bạch huyết cầu trong máu tăng cao). Nhiá»u ngưá»i thân cận tiếp xúc vá»›i ngưá»i bệnh, kể cả nhân viên y tế, sau đó cÅ©ng có những triệu chứng tương tá»±. (Ghi chú cá»§a ngưá»i viết: cho đến nay, 2 y tá và 2 bác sÄ© ở Việt Nam đã chết vì lây bệnh).

Trước tình trạng này, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật Ä‘ang theo dõi sát để truy tìm các trưá»ng hợp bệnh giống vậy trong số những ngưá»i Ä‘i du lịch thá»i gian gần đây, hoặc những ngưá»i thân cận tiếp xúc vá»›i há» .

Những trưá»ng hợp nên nghi ngá»
Các bác sÄ© nên để ý nghi ngá» tìm bệnh nếu có ngưá»i bệnh nào đến khám sau ngày 1 tháng 2/2003 vá»›i:
- Sốt trên 38 độ C (trên 100.4 độ F).
- Các triệu chứng đưá»ng hô hấp gồm cả ho, khó thở; tri giác kém sáng suốt vì thiếu dưỡng khí (hypoxia); khám thấy ngưá»i bệnh có dấu chứng thở khó (respiratory distress); phim chụp cho biết có viêm phổi (pneumonia).
Và:
- Trong vòng 7 ngày qua, ngưá»i bệnh đã Ä‘i Hong Kong, Quảng Ãông (Trung Quốc), hay Hà Ná»™i (Việt Nam).
- Hoặc ngưá»i bệnh là ngưá»i thân cận tiếp xúc vá»›i ngưá»i có bệnh đưá»ng hô hấp và đã Ä‘i du lịch đến các vùng nói trên.
[Hiện những ngưá»i du lịch các vùng Ãông Nam Ã, khi trở vá» Mỹ, tại phi trưá»ng được phát má»™t thẻ vàng gá»i là thẻ “Khuyến cáo y tế†bằng 4 thứ tiếng Anh, Việt, Tàu, Ãại Hàn, giải thích sÆ¡ lược vá» há»™i chứng hô hấp cấp tính nặng, và khuyên há» (hoặc ngưá»i nhà há») nên Ä‘i khám bác sÄ© nếu có triệu chứng hô hấp gì lạ trong vòng 7 ngày kể từ khi trở vá». Há» cÅ©ng được khuyên khi Ä‘i khám bác sÄ©, nên đưa bác sÄ© xem thẻ vàng này để bác sÄ© biết và cảnh giác].

Ãịnh bệnh
Vá»›i những trưá»ng hợp đáng nghi ngá» vì đạt những Ä‘iá»u mô tả kể trên, để định bệnh, các trắc nghiệm đầu tiên nên làm gồm phim ngá»±c (chest X-ray, chúng ta hay quen miệng gá»i nhầm “phim phổiâ€), Ä‘o lượng dưỡng khí (oxygen) trong máu (pulse oxymetry), cấy trùng máu (blood culture), thá»­ Ä‘á»m (sputum Gram’s stain and culture), và tìm các siêu vi gây bệnh đưá»ng hô hấp, nhất là siêu vi cúm A, siêu vi cúm B, siêu vi “respiratory syncytial virusâ€. (Ghi chú cá»§a ngưá»i viết: đến giá», ngưá»i ta Ä‘ang nghi nguyên nhân gây há»™i chứng hô hấp cấp tính nặng là coronavirus, má»™t loại siêu vi thưá»ng chỉ khiến ta cảm xoàng. Lạ, chả hiểu sao kỳ này chúng lại dở thói giết ngưá»i).
Các bác sÄ© nên để dành lại những mẫu thá»­ nghiệm (Ä‘á»m, máu...), để nếu cần sẽ thá»­ thêm cho đến khi Ä‘i đến má»™t định bệnh chắc chắn.
Nếu thấy cần, bác sÄ© cho nhập viện ngưá»i bệnh có những Ä‘iá»u khiến ta nghi ngá» há» bị há»™i chứng hô hấp cấp tính nặng.
Những ngưá»i thân cận vá»›i ngưá»i bệnh (chăm sóc, ở cùng nhà), và các nhân viên y tế tiếp xúc vá»›i ngưá»i bệnh nên Ä‘i khám bệnh nếu thấy mình bắt đầu có những triệu chứng đưá»ng hô hấp.

Kiểm soát sự lây nhiễm
Nếu cho bệnh nhân nhập viện, bác sÄ© nên thông báo ngay cho cÆ¡ quan giữ trách nhiệm kiểm soát các vấn đỠliên quan đến bệnh truyá»n nhiá»…m.
Trong thá»i gian ngưá»i bệnh nhập viện, cho đến khi xác định được rõ ràng nguyên nhân và đưá»ng lây nhiá»…m cá»§a căn bệnh, ngoài những cẩn trá»ng thông thưá»ng, còn cần:
- Cẩn trá»ng vỠđưá»ng hô hấp (airborn precautions): như cách ly ngưá»i bệnh trong má»™t phòng riêng, che mÅ©i và miệng những ngưá»i vào thăm để bảo vệ đưá»ng hô hấp cá»§a há» vá»›i má»™t dụng cụ đặc biệt gá»i là “N-95 respiratorâ€...
- Cẩn trá»ng trong việc tiếp xúc (contact precautions): như dùng áo choàng và găng tay cho những ngưá»i phải tiếp xúc vá»›i ngưá»i bệnh cùng những thứ chung quanh há» .
Sá»± cẩn trá»ng căn bản vẫn gồm việc rá»­a tay kỹ lưỡng sau lúc tiếp xúc vá»›i ngưá»i bệnh. Bác sÄ© cÅ©ng nên mang dụng cụ che chở mắt má»—i khi thăm khám cho ngưá»i bệnh bị há»™i chứng hô hấp cấp tính nặng.

Ở nhà, để tránh lây truyá»n cho ngưá»i khác, ngưá»i bệnh nghi bị há»™i chứng hô hấp cấp tính nặng nên hạn chế việc ra ngoài giao thiệp, cho đến khi cÆ¡ chế lây truyá»n cá»§a căn bệnh được hiểu rõ hÆ¡n. Khuyên ngưá»i bệnh mang khẩu trang (mask) khi có việc ra ngoài, và trong những lúc tiếp xúc vá»›i ngưá»i nhà cÅ©ng là Ä‘iá»u cẩn trá»ng nên làm.
Chữa trị
Cho đến bây giá», vì nguyên nhân gây há»™i chứng hô hấp cấp tính nặng chưa được biết rõ, nên Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh tật chưa thể đưa ra lá»i khuyên đặc biệt nào vá» cách chữa trị há»™i chứng này.

Hiện tại, sá»± chữa trị bệnh viêm phổi không Ä‘iển hình (atypical pneumonia), biến chứng cá»§a há»™i chứng hô hấp cấp tính nặng, giống sá»± chữa trị bệnh viêm phổi nhiá»…m ngoài cá»™ng đồng (community-aquired pneumonia) không biết đích xác vì vi trùng nào, vá»›i các thuốc chống những vi trùng được xem hay gây viêm phổi. [Ghi chú cá»§a ngưá»i viết: viêm phổi được chia hai loại: viêm phổi nhiá»…m ngoài cá»™ng đồng (community-aquired pneumonia) và viêm phổi nhiá»…m trong môi trưá»ng bệnh viện (nosocomial pneumonia), gây bởi những vi trùng khác nhau. Nhiá»u trưá»ng hợp viêm phổi không biết đích xác tại vi trùng nào, sá»± chữa trị sẽ dá»±a vào thống kê trong các tài liệu y há»c, cho biết những vi trùng nào hay gây bệnh viêm phổi nhiá»…m ngoài cá»™ng đồng, những vi trùng nào hay gây bệnh viêm phổi nhiá»…m trong môi trưá»ng bệnh viện, và thuốc trụ sinh dùng sẽ nhắm vào những vi trùng nghÄ© đến này]. Sá»± chữa trị tùy vào mức độ nặng nhẹ cá»§a bệnh. Các bác sÄ© nên tham khảo thêm ý kiến cá»§a bác sÄ© chuyên vá» bệnh truyá»n nhiá»…m.

Báo cáo

Các bác sÄ© và nhân viên y tế công cá»™ng nên báo cáo cho cÆ¡ quan y tế tiểu bang hay địa phương những trưá»ng hợp bệnh bị há»™i chứng hô hấp cấp tính nặng mình gặp.

Ãể tìm hiểu thêm, quí vị có thể liên lạc cÆ¡ quan y tế tiểu bang hay địa phương, hoặc gá»i cho CDC Emergency Operation Center ở số 770-488-7100. Những tin tức cập nhập liên quan đến há»™i chứng hô hấp cấp tính nặng sẽ được đăng trên Website http://www.cdc.gov .
à kiến ngưá»i viết
Hiện thá»i, chúng ta hãy nghe theo lá»i khuyên cá»§a chính phá»§ Mỹ, tạm không nên Ä‘i Việt Nam (cẩn thận, thì cả các vùng Ãông Nam à khác, nếu chẳng có việc gì tối cần).
Còn bạn vừa trở vá» từ các nÆ¡i này ư? Trong vòng 7-10 ngày, bạn để ý xem mình (hoặc ngưá»i nhà) có triệu chứng hô hấp gì khác thưá»ng, nhất là xem có sốt [100.4 độ F (38 độ C) trở lên]. Nhà nên có cây Ä‘o nhiệt (thermometer, loại digital cho dá»… dùng). Nhà may có đủ phòng, bạn thu xếp ở má»™t phòng riêng để tránh tiếp xúc nhiá»u vá»›i ngưá»i trong nhà. Sau 7-10 ngày, bạn vẫn khá»e, ngưá»i trong nhà vẫn không sao, ta có thể yên tâm.
Thá»i gian 7-10 ngày này, cần Ä‘i khám bác sÄ©, bạn nhá»› gá»i Ä‘iện thoại lấy hẹn, và trình bày trước vấn đỠcá»§a bạn trên Ä‘iện thoại (nhá»› lấy nhiệt độ sẵn, cho bác sÄ© biết bạn có sốt không), để bác sÄ© nếu thấy bạn trong tình trạng nóng sốt, yếu mệt quá, khuyên bạn Ä‘i thẳng vào phòng cấp cứu cá»§a bệnh viện thay vì đến phòng mạch, còn không, sẽ thu xếp cho bạn vào khám sá»›m, mang khẩu trang (mask) che mÅ©i miệng, để khá»i lây cho những ngưá»i khác trong phòng mạch và cho cả... bác sÄ©. (2 y tá và 2 bác sÄ© ở Việt Nam đã mất mạng vì căn bệnh rồi!).
Thôi, tốt nhất, má»i ngưá»i chúng ta chẳng Ä‘i du lịch vùng Ãông Nam à lúc này làm gì. (Ở nhà, xem truyá»n hình, cùng cầu nguyện cho liên quân Anh-Mỹ sá»›m toàn thắng trên đất Iraq, an bình trở vá»).


BS. Nguyá»…n Văn Ãức

Mục Lục


4. ĂN TIỆM

Bác sÄ© Nguyá»…n à Ãức

Kỳ này, má»i quí độc giả Ä‘á»c bài viết cá»§a BS. Nguyá»…n à Ãức, vá» má»™t vấn đỠrất thá»±c tế.
BS. Nguyá»…n Văn Ãức

Ngày xưa, việc Ä‘i ăn tiệm là chuyện đôi khị Ãa số ăn uống Ä‘á»u do nấu nướng ở nhà vá»›i bàn tay khéo léo, kinh nghiệm cá»§a ngưá»i đàn bà quán xuyến. Lâu lâu, khi có việc gì đáng ghi nhá»› như ká»· niệm hôn nhân, có chuyện vui cần khao thưởng, thết đãi khách quý, thì gia đình má»›i rá»§ nhau lên cao lâu, Ä‘i ăn tiệm để cùng chung vui. Bây giá», trái lại, tá»›i gần ná»­a các bữa ăn cá»§a gia đình được diá»…n ra không phải dưới mái nhà ấm cúng và dưới nhiá»u hình thức khác nhau.
Má»™t ngưá»i Ä‘i làm, buổi sáng tạt vào tiệm bán thá»±c phẩm nấu sẵn mua má»™t ly cà phê, má»™t miếng bánh mì kẹp cho bữa ăn Ä‘iểm tâm. Trưa thì cÅ©ng ghé vào tiệm cÆ¡m gần đâu đó làm má»™t bụng cho đủ sức làm việc trong mấy giá» còn lại. Chỉ có buổi chiá»u thì má»i ngưá»i má»›i hẹn nhau cùng ăn bữa tối ở nhà.

Lý do đưa tới ăn tiệm
Có nhiá»u lý do đưa tá»›i sá»± thay đổi tập quán ăn uống này:
a- Vì nhu cầu vật chất, nếp sống mới, đa số phụ nữ tham gia công việc ngoài xã hội như đàn ông, nên ít có thì giỠcho việc bếp núc.
b- Vá»›i nhiá»u ngưá»i, việc ăn ngoài là chuyện cần thiết vì sở làm quá xa nhà để vỠăn trưa.
c- Một số vì nghỠnghiệp phải ăn tiệm để thảo luận dịch vụ hoặc luôn luôn phải đi công tác xa.
d- Vá»›i má»™t số ngưá»i khác như sinh viên há»c sinh, sống riêng rẽ thì ăn tiệm còn tốt hÆ¡n là vá»™i vàng mua vài gói thá»±c phẩm khô ở máy bán tá»± động. Các vị độc thân thì lấy "cÆ¡m chỉ" làm căn bản cho dinh dưỡng.
e- Ngoài ra, vì được sản xuất từng loạt, thá»±c phẩm làm sẵn thưá»ng thưá»ng rẻ hÆ¡n là thá»±c phẩm tươi.
f- Kỹ nghệ thá»±c phẩm cÅ©ng thay đổi để đáp ứng đòi há»i cá»§a dân chúng và cung cấp những món ăn tiện lợi, có nhiá»u dinh dưỡng thay thế cho các món nấu lấy.
Cho nên việc ăn ngoài trở nên má»™t chuyện thông thưá»ng trong Ä‘á»i sống hàng ngày cá»§a nhiá»u gia đình.
Ãã có thá»i kỳ, món ăn ở tiệm là đỠtài cho nhiá»u chỉ trích vì ngưá»i cung cấp chỉ quan tâm tá»›i việc làm tiá»n hÆ¡n là tá»›i sức khá»e ngưá»i tiêu thụ . Thá»±c phẩm thưá»ng quá nhiá»u chất có ảnh hưởng không tốt cho sức khá»e:
nhiá»u chất béo, nhiá»u muối, nhiá»u đưá»ng, nhiá»u gia vị, thiếu sinh tố, khoáng chất.
à thức được sá»± quan tâm cá»§a thá»±c khách, nhà hàng ăn cÅ©ng đã thay đổi cách nấu hầu cung ứng những món ăn lành mạnh hÆ¡n: ít chất béo, ít muối, nhiá»u rau trái tươi, chất đạm từ cá, gà vịt. Nhân viên nhà hàng cÅ©ng được huấn luyện vá» cách làm bếp và có thể giải thích, trả lá»i thắc mắc cá»§a khách. Nhưng ngưá»i tiêu thụ cÅ©ng cần để ý má»™t số Ä‘iểm căn bản trong lá»±a chá»n để bữa ăn được tốt lành.
Vài Ä‘iá»u cần lưu ý khi ăn tiệm
Mối bận tâm, ám ảnh thông thưá»ng nhất cá»§a ngưá»i tiêu thụ bây giá» tập trung vào sá»± lên cân, nhiá»u chất béo, muối và calories. Do tìm hiểu, há» biết là thá»±c phẩm có vai trò quan trá»ng trong việc duy trì sức khá»e tốt, nên nhiá»u ngưá»i áp dụng nguyên tắc căn bản ăn uống vừa phải, Ä‘a dạng và cân bằng. Há» dành cho bữa ăn vài suy tính trước khi tá»›i tiệm.
- Trước hết là chá»n lá»±a nhà hàng. Có tiệm ăn vá»›i vài món chuyên biệt mà thá»±c khách biết trước. Có nhà hàng bầy đủ loại thức ăn làm sẵn, khách ăn thả cá»­a sau khi trả má»™t số tiá»n nhất định. Hoặc nhà hàng có nhiá»u món ăn trên thá»±c đơn, nấu theo lá»i yêu cầu, khách có thể lá»±a chá»n theo ý thích và có thể kiểm soát được số lượng.
- Nếu có thể, nên dá»± tính ăn món gì trước khi tá»›i tiệm để tránh được sá»± gá»i đột nhiên những món ăn không thích. Lá»±a món ăn cÅ©ng nên có sá»± phối hợp vá»›i các bữa khác trong ngày. Nếu đã ăn trưa nhiá»u thịt thì tối nên gá»i nhẹ vá»›i nhiá»u rau đậu hoặc ngược lại.
- Lá»±a thức ăn trên thá»±c đơn theo đúng ý thích và nhu cầu vá»›i món ăn chÆ¡i nhẹ rồi món chính. Vá»›i cÆ¡m Việt Nam thì nhiá»u món được gá»i rồi ăn chung nên có sá»± chia sẻ vá»›i nhau. CÆ¡m Tây, cÆ¡m Mỹ thưá»ng thì chá»n cá nhân nhưng ta vẫn có thể trao đổi.
- Lá»±a món nào mà mình cần má»™t chút sức lao động và thá»i gian để sá»­a soạn trước khi ăn, tránh ăn ngấu nghiến cho hết hoặc cho xong bữa. Thí dụ, ăn món cua rang muối, món sò là ta phải ăn nhâm nhi vừa bóc vá» vừa ăn, hÆ¡n là món cua thịt xào. Ä‚n nhâm nhi như vậy có thể ăn ít hÆ¡n mà lại vừa ăn vừa thưởng thức chứ không vá»™i vàng nhét cho đầy bụng. Kinh nghiệm cho thấy: món ăn càng ngon, ta càng ăn mau, nuốt chưa kịp nhai, nên không có thì giá» thưởng thức.
- Há»i nhà hàng, món ăn mình lá»±a sẽ được nấu ra làm sao. Cho há» hay là mình Ä‘ang kiêng mỡ hoặc đưá»ng, để há» tiết giảm các thành phần đó. Muốn miếng thịt bò thật chín hay chín vừa, bát canh chua nhiá»u á»›t, món cá kho tá»™ ít tiêu cần phải nói cho rõ ràng để nhà hàng biết ý nấu cho vừa lòng khách.
- Quen thuá»™c vá»›i từ ngữ nấu nướng: chiên, xào, rán ngâm trong mỡ (deep fried), áp chảo, vá»›i nước thịt (gravy), mayonnaise, chiên dòn (crispy) thưá»ng nhiá»u chất béo, nhiá»u calories; hấp, tiá»m, luá»™c, nướng trên vỉ, bá» lò, om, kho rim (poach) thưá»ng ít calories; món ăn ngâm giấm, muối, thịt ướp xông khói, sấy khô, nước xuýt (broth), tẩm nước xốt (marinated) Ä‘á»u nhiá»u muối mặn. Rau hấp còn nhiá»u sinh tố, dinh dưỡng hÆ¡n rau luá»™c hoặc sào.
- Bá»›t các món ăn chiên rán nhất là tẩm bá»™t. Thịt cá tốt cho cÆ¡ thể, nhưng nếu lại tẩm bá»™t hoặc rắc bánh mì vụn rồi chiên thì sợ là có vấn Ä‘á». Má»™t miếng thịt gà chiên có 480 calories, 21 g chất béo, trong khi đó khi nướng chỉ có 300 calories và 8 g chất béo.
- Nếu không thấy món mình muốn ăn trong thá»±c đơn, cứ há»i nhà hàng xem há» có thể làm đặc biệt được không. Nhiá»u chá»§ tiệm sẵn sàng vì há» cÅ©ng há»c thêm được má»™t món mà nếu hấp dẫn, sẽ ghi vào thá»±c đơn.
- Chá»n thức ăn Ä‘a dạng tức là có đủ thành phần dinh dưỡng khác nhau như hướng dẫn trong Tháp Dinh Dưỡng. Lá»±a món mà mình chưa ăn bao giỠđể có cÆ¡ há»™i thá»­ món ăn má»›i. Lá»±a món ăn theo nhu cầu cá»§a mình chứ không vì ngưá»i khác lá»±a hai ba món mà mình cÅ©ng phải bắt chước như vậy.
- Há»i cho rõ món ăn, lá»›n nhá» ra sao. Nếu quá lá»›n thì mình lá»±a phân ná»­a, nếu nhà hàng không đồng ý thì ta biết trước, ăn má»™t ná»­a còn má»™t ná»­a yêu cầu há» bá» sẵn vào há»™p để mình mang vá».
- Giá»›i hạn việc nhâm nhi bánh mì và bÆ¡ trong khi chỠđợi, để dành bụng cho món chính. Khi tá»›i tiệm, sẵn sàng gá»i món ăn ngay để tránh buồn miệng ăn cả chục cái bánh mì quệt vá»›i bÆ¡ trong khi chá» thức ăn; nếu cần, chỉ lấy má»™t miếng bánh nhỠđể ăn rồi yêu cầu cất Ä‘i.
- Rượu có khá nhiá»u calories lại ít dinh dưỡng, nên cố gắng giá»›i hạn. Nếu định uống rượu vá»›i món ăn chính thì nhín cocktail hoặc thay vào đó má»™t cocktail nhiá»u nước trái cây, ít rượu. Má»™t ly vang, má»™t consomation rượu mạnh cho má»™t bữa ăn là lý tưởng, vừa tiết kiệm túi tiá»n, vừa ít calories lại tránh lái xe vá» trong cÆ¡n say. Uống nhiá»u nước lạnh trong suốt bữa ăn giúp giảm tác dụng cá»§a rượu đồng thá»i tránh uống rượu quá chén.
- Khi thấy món ăn không như ý hoặc có vẻ như không được vệ sinh thì đừng ngần ngại yêu cầu làm lại, vì mình mất tiá»n thì mình có quyá»n thưởng thức món ăn tinh khiết đã lá»±a. Gá»i má»™t đĩa thịt bò tái chấm tương mà phải ngồi nhai miếng thịt vừa thâm vừa chín thì mất cả hứng thú mà trong lòng cÅ©ng hậm há»±c, sót tiá»n.
- Thức ăn còn, cứ tá»± nhiên xin há»™p mang vá», đừng ngần ngại giữ kẽ. Ngày nay, việc cung cấp há»™p để thá»±c khách mang thức ăn dư là chuyện mà nhà hàng nào cÅ©ng làm. Tiệm ăn càng sang trá»ng thì há»™p nom càng đẹp. Thức ăn dư nhà hàng hỠđổ vào thùng rác chứ không để dành cho ngưá»i nghèo. Vả lại mang phần ăn dư vá» là ta đã có phần ăn trưa hôm sau Ä‘i làm, trả tiá»n cho má»™t bữa mà ta có thá»±c phẩm cho hai bữa ăn.

- Khi đã no bụng, yêu cầu dá»n bàn, kẻo có sẵn thá»±c phẩm là lại nhấm nháp ăn thêm "kẻo phí cá»§a giá»i" rồi vá» nhà cứ lo lên cân.
- Ãã mất công Ä‘i ăn, mất tiá»n trả thì lá»±a món mà mình thích, dù có đắt hÆ¡n món khác tương tá»±. Khi có nhiá»u ngưá»i cùng ăn mà lá»±a nhiá»u món thì bắt đầu bằng món mình ưa thích để dằn bụng và ăn nếm món mình không thích.
- Ãợi sau khi ăn xong món chính hãy lá»±a món tráng miệng, tùy theo tiếng nói cá»§a bao tá»­ chứ không vì no bụng mà đói con mắt kẻo lại chất quá nặng cái dạ dầy. Vài miếng trái cây, má»™t ly kem có ít calories hÆ¡n là má»™t miếng bánh ga tô nhiá»u đưá»ng nhiá»u chất béo hoặc má»™t cái bánh bông lan (flan) nhiá»u cholesterol.

Vá»›i nhiá»u ngưá»i, ẩm thá»±c là má»™t nghệ thuật. Cứ từ từ thưởng thức, chậm rãi ăn để cÆ¡ thể thấy no dần dần và miệng thá»a mãn vá»›i hương vị cá»§a món ăn. Ãâu có phải rá»­a chén bát, dá»n bàn mà vá»™i vã. Kinh nghiệm cho hay, khi món ăn ngon là ta thưá»ng ăn vá»™i vàng, nuốt chưa kịp nhai, gắp món ăn liên hồi. Ãến khi ngán, má»›i chậm lại. Ngoài ra, cÅ©ng nên để ý coi việc nấu nướng có hợp vệ sinh để tránh các bệnh do thá»±c phẩm gây ra.
Bình thưá»ng thì nhà hàng nào cÅ©ng phải trải qua nhiá»u cuá»™c thanh tra, kiểm soát cá»§a chính quyá»n, phải tuân theo những Ä‘iá»u lệ khắt khe vá» vệ sinh. Tuy nhiên, để cho an toàn, ta nên lưu tâm tá»›i vài Ä‘iểm như khăn trải bàn, khăn ăn có phẳng phiu sạch sẽ; bàn được lau kỹ; nhân viên ăn mặc tươm tất; ly chén không có vết nhÆ¡; không có vài chú ruồi bay quanh bàn đòi nếm món ăn; phòng rá»­a tay sạch sẽ vá»›i giấy lau, nước nóng nước lạnh đầy đủ; chung quanh tiệm không có những thùng rác chất đống ruồi nhặng bu đầy. Coi quầy thức ăn có được che phá»§ và giữ ở nhiệt độ thích hợp: thức ăn nóng vá»›i nhiệt độ cao, thức ăn lạnh vá»›i nhiệt độ thấp.
Kết luận
Không phải là ngày nay, khi Ä‘i ăn tiệm ta má»›i để ý tá»›i các chi tiết vừa kể, mà từ gần trăm năm trước, Cụ Tản Ãà cá»§a chúng ta cÅ©ng đã quan tâm tá»›i việc ăn ngon. Nói vỠăn uống chung chung, ngưá»i thi sÄ© ngông, say "quanh năm ăn quỵt, chÆ¡i lưá»ng" đã nhắc nhở "muốn má»™t bữa ăn ngon thì thức ăn phải ngon, lúc ăn ngon, chá»— ăn ngon và nhất là có ngưá»i cùng ăn ngon".

Ăn uống phải chăng cũng là một nghệ thuật vậy.
TX, 2/03



Bác sÄ© Nguyá»…n à Ãức

Mục Lục


5. NÃO BỘ NGƯỜI GIÀ

Bác sĩ Trần Mạnh Ngô

Kỳ này, má»i quí độc giả Ä‘á»c bài cá»§a BS. Trần Mạnh Ngô, viết vỠóc, má»™t cÆ¡ quan còn nhiá»u Ä‘iá»u chúng ta chưa hiểu rõ.

BS. Nguyá»…n Văn Ãức

Óc cá»§a ngưá»i già thá»±c sá»± hãy còn rất nhiá»u bí ẩn. Trải qua bao năm nghiên cứu nhưng chúng ta vẫn chưa hiểu óc chúng ta đã già Ä‘i như thế nào? Việc trở ngại trước tiên là bởi loài ngưá»i chúng ta có Ä‘á»i sống tương đối ngắn ngá»§i, không đủ thá»i gian để nghiên cứu óc già biến chuyển ra sao. Không lâu lắm, chỉ khoảng má»™t trăm năm vá» trước, 1900, lúc đó ngưá»i Mỹ sống thá» trung bình có 47 tuổi, nghÄ©a là gần tương đương vá»›i tuổi thá» cá»§a ngưá»i Việt Nam chúng ta thá»i đó. Ngày nay, tuổi thá» cá»§a ngưá»i Việt hải ngoại đã khá hÆ¡n. Riêng đối vá»›i ngưá»i Mỹ, tuổi thá» bây giá» tăng lên tá»›i 75 tuổi. Óc chỉ cân nặng 3 cân (lb), nhưng óc là bá»™ phận quan trong bậc nhất cá»§a cÆ¡ thể. Óc Ä‘iá»u khiển tim đập Ä‘á»u đặn, giúp hÆ¡i thở Ä‘iá»u hòa, và bảo tồn trí nhá»› cho má»—i ngưá»i.

Má»—i khối óc chứa hÆ¡n trăm tỉ tế bào não, có nhiệm vụ phát Ä‘iện từ hệ thần kinh ra ngoài và từ ngoài vào trong. Tế bào thần kinh đưa tín hiệu tá»›i hàng ngàn tế bào khác, vận tốc lên tá»›i 200 dặm má»™t giá», liên hệ rất nhiá»u Ä‘iện tín qua lại và tùy thuá»™c nhiá»u hóa chất trong não.

Gần đây, chúng ta hiểu rõ hÆ¡n bệnh lãng quên Alzheimer cÅ©ng là bởi tế bào thần kinh hết hoạt động khi già nua. Chúng ta cÅ©ng biết thêm rằng nếu không vì bệnh tật thì tế bào vẫn còn khá»e mạnh cho tá»›i lúc chết. Ngoài ra chúng ta còn rõ vài ba Ä‘iá»u căn bản khác nữa sau đây:
· Tuổi từ 20 tới 90, cân lượng óc sẽ càng ngày càng giảm đi, khoảng 5 tới 10%.
· Những vết lõm xung quanh não càng ngày càng rộng ra.
· Tích tụ đây đó những tế bào não chết đi hợp lại thành từng mảng.
· Bệnh lãng quên khi vỠgià không phải do tế bào não bị hư và chết đi như trước đây nhầm tưởng. Nhưng chính là do sự giảm hoạt động trong não liên hệ những phản ứng tương tác do những hóa chất trong não thay đổi khi vỠgià. Thí dụ bệnh Alzheimer liên hệ hiện tượng viêm não khi vỠgià và sinh ra những tảng amyloid. Và chính những tảng amyloid này đã gây trở ngại cho trí nhớ và giết chết tế bào não.
Não già liên hệ đến việc chất dopamine thuyên giảm trong não. Khi chất dopamine trong não ít Ä‘i, cÅ©ng sẽ làm giảm trí nhá»›. Bình thưá»ng dopamine có thêm nhiệm vụ khác là gây khoái cảm cho con ngưá»i.
Tiếp theo là di truyá»n ảnh hưởng tá»›i não già nua. Những khám phá quan trá»ng hÆ¡n gần đây cho biết lối sống cÅ©ng ảnh hưởng tá»›i não già, chẳng hạn ăn uống kiêng khem và lành mạnh có thể giảm tốc độ óc già. Ngược lại bệnh tiểu đưá»ng sẽ làm óc già hÆ¡n khi so sánh vá»›i ngưá»i bình thưá»ng.
Thêm những yếu tố khác nữa cũng ảnh hưởng óc già, thí dụ:

· Vấn đỠgiáo dục tăng trưởng: sống trong những môi trưá»ng có Ä‘á»i sống tâm linh tốt, hoạt động và thể dục sẽ giúp sinh sản thêm tế bào não má»›i.
· Tập thể dục ít nhất 45 phút mỗi lần, 3 lần mỗi tuần, sẽ giúp trí nhớ khá hơn khi vỠgià.
· Nghỉ ngơi hay ngủ đủ 8 tiếng mỗi ngày sẽ chống được bệnh tật kinh niên, bảo vệ trí nhớ.
· Bệnh cao huyết áp ảnh hưởng làm óc nhá» lại và giảm trí nhá»›. Dù uống thuốc để giảm cao máu nhưng óc vẫn bị teo và giảm trí nhá»› như thưá»ng.
· CÆ¡ thể căng thẳng sẽ sinh kích thích tố cortisol ra nhiá»u, và ảnh hưởng đến tế bào thần kinh khu hippocampus trong não.
· Thương tích ở đầu, thí dụ võ sÄ© bị đánh vào đầu có thể sinh triệu chứng giống bệnh lãng quên Alzheimer. Tóm lại, giữ gìn sức khá»e tốt là Ä‘iá»u cần thiết giúp óc hoạt động lâu dài. Chẳng hạn, cần kiểm soát huyết áp kỹ lưỡng, kiểm soát đưá»ng và cholesterol trong máu, ăn uống lành mạnh, uống vài thứ sinh tố, tập thể dục và giữ tinh thần tráng kiện là những phương cách hay nhất để giúp trí não hoạt động cao độ. Nhưng chúng ta còn phải chá» thêm nhiá»u khảo cứu trong tương lai, như tìm cách giảm chất amyloid trong não, dùng phương pháp gen trị liệu, cấy tế bào não lành mạnh để phát sinh loại bạch đản đặc biệt giúp tế bào não tăng trưởng. NghÄ©a là khoa há»c sẽ còn Ä‘i sâu hÆ¡n, nghiên cứu vá» gen nhiá»u hÆ¡n và hy vá»ng má»™t ngày nào đó sẽ biến đổi được hiện tượng óc già cá»§a loài ngưá»i.




Bác sĩ Trần Mạnh Ngô

Mục Lục


VI. Giá»›i Thiệu - Tin Tức, Văn Há»c, Nghệ Thuật ___________________________________________________





1. Nhạc bản : Chiá»u Xuống Paris



Thân má»i bạn Ä‘á»c Giao Muà ghé nghe nhạc bản "Chiá»u Xuống Paris" do nhạc sÄ© Ngô Thụy Miên phổ thÆ¡ Trưá»ng Ãinh.

http://www.honque.com/ngothuymien/Unicode/cxp_nhacban.html


Mục Lục




2. Hóa Ra Lần Cuối Em Buồn Nghỉ Chơi



Giao Muà vừa nhận được thi tập "Hóa Ra Lần Cuối Em Buồn Nghỉ Chơi" của nhà thơ Nguyễn Nam An do Diệu Hạnh gửi tặng.

Lá»i tá»±a: An Phú Vang, thay lá»i bạt: Trần Hoài Thư - Dương Nổ. Bìa: Tranh há»a sÄ© Hồ Thành Ãức. Phụ bản màu: Tranh há»a sÄ© Quỳnh Hương - 265 trang

QUYÊN BOOKS xuất bản.
gía bán $15.00 (cả bưu phí Priority Mail trong USA)

Xin trân trá»ng giá»›i thiệu đến độc giả Giao Muà

Ãặt mua sách xin liên lạc:
anphuvang@yahoo.com


Mục Lục




3. Nhạc Vũ Thư Nguyên



Thân má»i bạn Ä‘á»c ghé thăm nhạc VÅ© Thư Nguyên, trong tuần qua ở:

http://www.trinhnu.net/VHNT/DaPhoNhac.php?co=/?vuthunguyen

Các bài mới:

1. Hình Như: thÆ¡ Phạm Ngá»c
2. Thôi Nhé: thơ Linh Lan
3. Ãừng quên em nhé, tôi thÆ¡ Du Tá»­ Lê
4. Tôi nhớ ai hay tôi nhớ tôi thơ Du Tử Lê

và đặc biẹt là bài nhạc Tây Nguyên: "Em, hoa, chim, mây", thơ Nhược Thu:

http://www.trinhnu.net/Music/?622


Mục Lục




4. Website của nhạc sĩ Phạm Duy



Giao Muà vừa nhận được tin nhạc sĩ Phạm Duy đã hoàn tất website của mình tại:
www.phamduỵcom

Má»™t website nữa Ä‘ang trong thá»i kỳthiết lập:
www.phamduỵorg

Xin trân trá»ng giá»›i thiệu đến độc giả Giao Muà


Mục Lục


VIỊ Nhạc : 1. Chiá»u Xuống Paris

Mục Lục


2. Thôi Vá» Ãi Ta ÃÆ°a


VIII . Hộp Thư Toà Soạn ___________________________________________________



Nguyệt San Giao Muà xin cám Æ¡n những thân hữu sau đây : Bích Hà, CC, Cung VÅ©, Duy Văn, DHH, Gia Phong, Hàn Trân, Hoàng Mai Phi, Hoa Cá», Hoàng Trúc Giang, Lâm Huân, Lê Má»™ng Nguyên, Linh VÅ©, Ngô Thy Vân, NS Ngô Thụy Miên, Ngá»c An, Nguyá»…n Ãăng Tuấn, BS Nguyá»…n Văn Ãức, BS Nguyá»…n à Ãức, Nguyen Cuong Andy, Nguyá»…n Vạn Thắng, Nguyá»…n Qúy Ãại, -NXVK-, Nhật Khánh, Nhược Thu , -q.t, NS Phạm Duy, Phạm VÅ© Anh Nam, Song Châu Diá»…m Ngá»c Nhân, Sương Mai, Tân Văn, tn, Trầm Tư, GS Trần Gia Phụng, BS Trần Mạnh Ngô, Trần Công Nhung, Trần Hoan Trinh, Trần Thị Hà Thân, Trưá»ng Ãinh, Tá»­ Nhi và Võ Thị Xuân Ãào, đã dóng góp bài vở cho Nguyệt San Giao Muà số 13 . Má»™t số bài khác sẽ được đăng dần vào số tá»›i. Mong má»i sẽ nhận được những sáng tác cá»§a các bạn bốn phương để cho Nguyệt San Giao Muà thêm phần hương sắc trong tương lai.

Mục Lục


Thể lệ để nhận Nguyệt San Giao Muà: 1) Ãể vào danh sách cá»§a NSGM (subscribe), xin gá»­i email vá» TrungKy@hotmail.com
2) Ãể rút ra danh sách cá»§a NSGM (unsubscribe), xin gá»­i email vá» TrungKy@hotmail.com
3. Má»i chi tiết, thể lệ, thắc mắc, xin gá»­i vá»: TrungKy@hotmail.com 4. Má»i bài vở, đóng góp, xin gá»­i vá»: GiaoMua2002@aol.com Nguyệt San Giao Muà Homepage: http://www.GiaoMua.com Thể lệ gá»­i bài cho Nguyệt San Giao Muà: 1. Xin các bạn gá»­i bài theo dạng VIQR (Vietnet) (dùng cách bá» dấu như trong trang này) 2. Xin liên lạc vá»›i NSGM hay trá»±c tiếp tá»›i tác giả nếu muốn trích dịch hay đăng lại các bài trên NSGM. 3. Xin cho biết nếu các bạn muốn để tên và diạ chỉ email ở cuối bài hay không. 4. Bài vở xin gá»­i đến GiaoMua2002@aol.com 5. Má»i chi tiết, thể lệ, thắc mắc, xin gá»­i vá»: TrungKy@hotmail.com

Ãịa Chỉ Liên Lạc:

Nguyệt San Giao Muà
P.O . Box 378
Merrifield, Virginia 22116-0378
USA

Trang NhÃ