Số 26
Ngày 1 tháng 6 năm 2004
Nguyệt San Giao Mùa
P.O. Box
378
Merrifield, Virginia
22116
USA
Thư Ngỏ
Tháng 6. Một mùa hè đang bắt đầụ..
Thủ đô Hoa Thịnh Ðốn tràn ngập những con ve sầu (cicadas) mà cứ cách 17 năm lại xuất hiện. Những con ve sầu trông rất giống những con ve Việt nam, chỉ khác là đôi mắt thì màu đỏ sậm, trông thật dữ dằn. Trung bình trong một mẫu đất thì có đến gần ngàn con ve chui từ lòng đất cho nên mặt đất thì trở nên lỗ chỗ với những lối thoát của loại sinh vật này sau 17 năm nằm dưới lòng đất nhấm nháp rễ câỵ Buổi trưa gió mát, nằm dưới bóng cây với tiếng ve sầu inh ỏi, khiến chúng ta quay về những ngày tháng ấu thơ ở quê hương. Những ngày còn mặc quần cụt, chạy theo bắt ve với một cành cây thoa mủ mít . Ðó là một lối bắt ve cổ điển của trẻ con. Ðầu cây khi được thoa mủ của cây mít, khi đặt gần con ve thì khi nghe động, ve sẽ vỗ cánh bay đi thì đôi cánh sẽ bị dính chặt vào đầu câỵ Bắt ve xuống, dùng dầu hỏa để rửa mủ mít trên cánh ve, thế là chúng ta có một chú ve làm bạn .
Cũng cách đây 17 năm, tôi cũng chuẩn bị khăn gói từ giã tiểu bang Michigan để quay về chốn cũ , thủ đô Hoa thịnh Ðốn, nơi chốn đầu tiên tôi đặt chân lên đất Mỹ nhưng rồi phải giã từ để đi theo con đường học vấn và công việc. Những ngày đầu tiên trở lại chốn này, mỗi đêm tôi vẫn thường giật mình thức giấc, và việc đầu tiên là mãi tìm kiếm khung cửa sổ trên đầu giường của că n nhà cũ, rồi bỗng chợt nhớ là mình đã không còn ở nơi chốn cũ, và rồi lại băn khoăn, không hiểu là đã chọn đúng con đường đi hay không ?
Thấm thoát đã 17 năm, khác với chú ve sầu Cicada tái xuất giang hồ để tìm kiếm bạn để gieo truyền giòng giống, tôi thì vẫn hoài mơ tưởng đến một bóng người ngày cũ, mới đó mà thời gian đã như tựa tên bay, và để rồi:
Ta vẫn mình ta bóng cô liêu
Ngắm trăng để nhớ những yêu kiều
Ngày xưa chung lối tình muôn lối
Giờ thấy quanh mình cõi tịch liêu ...
(Hết Yêu Người - Ðà Ðiểu)
Ðinh Ðặng Trường Như
BBT Nguyệt San Giao Mùa
I . Thơ _______________________________________________________________________
| 1. Ðôi bờ thương nhớ | ______Hồ Công Tâm | |
| 2. Mưa Trong Mắt Người | ______l.t. quỳnh hương | |
| 3. Thuyền Trăng / Ước Như Lão Tô | ______Trần Nhất Lang/Kim Hải | |
| 4. Ðổi Cả Thiên Thu Tiếng Mẹ Cười | ______Trần Trung Ðạo | |
| 5. My Life For My Mom's Laughter | ______Thanh Thanh | |
| 6. Thành phố lạ | ______Trần Văn Lương | |
| 7. Còn Gì Không ? | ______ TH | |
| 8. có, ở giữa của bắt đầu và kết thúc | ______Nnguong | |
| 9. Hỏi Anh | ______Ngô Thy Vân | |
| 10. Ngày Trăm Tuổi | ______Tần Khanh | |
| 11. Những Khía Cạnh Cuộc Ðời | ______Chu Kỳ Thư | |
| 12. anh vẫn biết khi em thành quả phụ | ______Tôn Thất Phú Sĩ | |
| 13. Ngày Tôi Ðiên | ______Nguyệt Viên | |
| 14. Nghiệp | ______Hồ Quỳnh Như | |
| 15. Ba | ______Vũ Thị Thiên Thư | |
| 16. Nỗi Buồn Của Ngoại | ______Châu Thái Lê | |
| 17. Tưởng Như Còn Muà Ðông | ______Trần Kiêu Bạc | |
| 18. tình như mái tóc ... | ______Hà Nguyên Du | |
| 19. Tình Yêu Cao Thượng | ______Phạm Vũ Anh Nam | |
| 20. Vườn Thu | ______Bích Hà | |
| 21. Áo vàng em tháng sáu | ______CC(Paris) | |
| 22. xa vắng | ______Thùy Lam | |
| 23. áo đỏ bây giờ | ______Tâm Thư | |
| 24. Nỗi Buồn Còn Lại | ______Trần Hoan Trinh | |
| 25. Hoa Tóc | ______Sông Cửu | |
| 26. Tìm Nhau | ______Mạc Phương Ðình | |
| 27. Nhớ Vân Anh | ______Trần Nhất Lang | |
| 28. Nhớ Người Phương Xa | ______Mộng Hoài Nhân | |
| 29. Biển Nhớ - Xa Tận Mù Khơi | ______Trần Thị Hà Thân | |
| 30. Mẹ Kể Quê Ngoại Lụa Hà Ðông … | ______Nguyễn Hữu Viện |
II . Văn _______________________________________________________________________
| 1. Mưa như mưa cơn ngày nào _______ Ðỗ Thành |
| 2. Tuổi Học Trò ___________ Tôn Thất Phú Sĩ | 3.Mùa Nước Lũ ( kỳ 23) ___________ Trần Công Nhung |
| 4.Cây đa bến cũ (kỳ 5) ___________ Thanh Sơn |
| 5.Câu Chuyện Tâm Lý: Thất Vọng ___________ Trần Viết Minh-Thanh |
| 6.Lấy Chồng Tại Mỹ ___________ Vành Khuyên |
| 7.Hoa Mai ___________ Xuân Phương & HMP sưu tầm |
| 8.Chúng Tôi và một chuyến đi chơi: Quốc Tử Giám (tiếp) ___________ Hương Kiều Loan |
| 9.Dưới Mái Hiên Người ___________ Phan Thái Yên |
III . Ngàn Lời Ca (kỳ 15)________________________________________________________________
| 1. Viả Hè Ca _______________________________ NS Phạm Duy |
IV. Những Bức Thư Tình...________________________________________________________________
| 1. Thư Tình Mỗi Tháng _______________________________ DHH |
V. Nghiên Cứu________________________________________________________________
| 1. Tư vấn Y khoa miễn phí: Giới thiệu Paltalk _______ Bác sĩ Nguyễn Quyền Tài |
| 2. BỆNH MỤN MẶT _______ Bác sĩ Nguyễn Văn Ðức |
VI. Tin Tức, Văn Học, Nghệ Thuật__________________________________________________
| 1. Website Huỳnh Tiểu Hương _______ Giao Muà |
| 2. The Institute for Vietnamese Culture & Education (IVCE) _______ Giao Muà |
| 3. Nguyệt san VietHome _______ Giao Muà |
VII . Hộp Thư Toà Soạn__________________________________
| 1. Nhắn Tin/Trả Lời Bạn Ðọc _______ Ban Biên Tập |
I . Thơ __________________________________________________
II . Văn___________________________________________________________
Ðỗ Thành
Ðỗ Thành Tôn Thất Phú Sĩ
Tôn Thất Phú Sĩ
Trần Công Nhung Thanh Sơn
Thanh Sơn
5. Câu Chuyện Tâm Lý: Thất Vọng
Trần Viết Minh-Thanh Trần Viết Minh-Thanh Vành Khuyên
Vành Khuyên
Xuân Phương & HMP sưu tầm
Xuân Phương & HMP sưu tầm
8. Chúng Tôi và một chuyến đi chơi:
Quốc Tử Giám (tiếp theo) Hương Kiều Loan
Ðó là bản văn trong một khung kính mà tôi đọc đuợc, còn bản văn trong khung kính thứ hai thì đành chịu, dù đã dùng đủ mọi cách! Thế cũng là một kinh nghiệm và một kỷ niệm đáng nhớ. Từ nay nếu gặp truờng hợp nào tương tự thì tôi sẽ phải chụp ít nhất vài ba tấm cho chắc ăn, chụp đủ góc cạnh để sau này còn xoay sở được khi cần. Nhìn lại những tấm hình do chính tay tôi đã làm thợ “nháy “ bất đắt dĩ, cũng khá hài lòng! Và tôi cũng ao ước một ngày thật gần đuợc về thăm Quốc Tử Giám lần nữa khi sức khoẻ vẫn còn.
Hương Kiều Loan
Phan Thái Yên
Phan Thái Yên
III . Ngàn Lời Ca (kỳ 16)__________________________________________ Nhạc Sĩ Phạm Duy
Phạm Duy
IV . Những Bức Thư Tình_____________________________________________ DHH
DHH V . Nghiên
Cứu_____________________________________________ 1. Tư vấn Y khoa miễn phí: Giới thiệu Paltalk Bác sĩ Nguyễn Quyền Tài
Bác sĩ Nguyễn Quyền Tài Bác sĩ Nguyễn Văn Ðức
Bác sĩ Nguyễn Văn Ðức VI. Giới Thiệu - Tin Tức, Văn Học, Nghệ Thuật
___________________________________________________
1. Website Huynh Tieu Huong
2. The Institute for Vietnamese Culture & Education (IVCE)
New York (May 14th, 2004).
3. Nguyệt san VietHome
Giao Muà vừa nhận được Nguyệt san VietHome số tháng 6 do chị Ðỗ Mùi gửi tặng. Báo in mầu giấy láng từ trong ra ngoaì, baì vở nhiều tiết mục: khoa hoc, van học, nhiếp anh? y tế, gia chánh...... Người chủ trương là chị Ðỗ Mùi, một khuôn mặt quen thuộc trong lĩnh vực báo chí. VII . Hộp Thư Toà Soạn
___________________________________________________
Thể lệ để nhận Nguyệt San Giao Muà:
1) Ðể vào danh sách của NSGM (subscribe),
xin gửi email về TrungKy@hotmail.com
Ðịa Chỉ Liên Lạc:
Nguyệt San Giao Muà
1.-
Về chuyến này, tôi nhận ra nhiều chuyện lạ. Ra đón tôi tại phi trường có Tiên và thằng Toả. Tiên là em họ tôi, nhỏ hơn tôi độ 4 hay 5 tuổi, còn tôi gọi Toả là thằng vì từ trước tôi vẫn quen gọi nó như thế. Bây giờ mặc dù nó đã lớn gộc, đứng gần bên đã xuýt xoát cao bằng tôi, nhưng bất chợt phải đổi cách xưng hô khác để gọi nó, tôi thấy chưa thích ứng ngay.
Nhìn cái cách Tiên và Toả ăn mặc ra đón tôi, tôi thấy chuyện lạ đã hiện diện ngay từ đó. Tiên mặc cái váy maxi, gấu quét lẹt xẹt dưới đất. Tóc nhuộm chỗ xanh, chỗ đỏ, môi tô son màu máu bầm, móng tay to bè, dài lêu nghêu, cắt vuông cạnh và sơn màu trắng ngà. Cái kính đeo mắt, Tiên không để nơi mắt mà gài trên tóc. Còn nhìn thằng Toả châm điếu thuốc, tôi đã tự thấy thua nó rất xa. Nó khum khum dùng cái bật lửa Zippo mồi thuốc, rồi khua lách cách trước khi đóng nắp lại cho vào túi, tôi không nghĩ nó là cái thằng Toả của dạo nào ngày trước. Ðã vậy nó còn dùng 2 ngón tay búng búng khảy tàn thuốc rồi mới đưa lên môi hút tiếp, quả thực nó điệu nghệ hết cỡ.
Mang tiếng là ở xa về, mà so ra tôi thua hai đứa nó rất xa. Tôi không thể ngờ được sự thay đổi ở hai đứa chóng vậy, vượt ra ngoài sự suy nghĩ của tôi. Chẳng bù với những ngày còn ở nhà, hai đứa nó ngây ngô, quê quệch hết sức. Thành thực mà nói, và nếu trung chính mà nhận xét, có khi tôi còn có nét kém cỏi hơn hai đứa hiện giờ rất nhiều.
Tôi quay qua nhìn Tiên chăm chăm. Có lẽ hiểu ngay ý tôi, Tiên cố giải thích : bây giờ mốt này ở đây thịnh hành lắm. Ba cái phim Hàn quốc nhập vào, thấy cảnh các cô đào sửa soạn, chưng diện, ai cũng làm theo để không bị chê là chậm tiến. Chị ở chơi vài ngày, có dịp nhìn sẽ thấy thành phố đâu đâu cũng kiểu tóc tai như vậy cả. Ðến các cô giáo vào lớp cũng sửa soạn vậy, đã xa rồi cái thời đi đâu cũng bà ba đen và đôi dép lốp. Tôi bật phì cưới, nhưng chỉ nói " hèn gì " mà không tiếp thêm lời nào.
Còn thằng Toả, nói gì thì gì, tôi không thể đoán ra nó chóng lớn đến vậy. Mới hồi nào tôi vẫn còn chê nó là thằng cả đẫn, lăng xăng lít xít, chỉ chực phá rối tôi một cách ngây ngô. Dạo đó, không mấy hôm nó không khiến tôi phải bực mình. Sáng nào cũng vậy, nó cứ như đánh vật, giành giựt với tôi cái nhà vệ sinh. Ðàn bà, con gái tụi tôi sáng nào cũng phải dùng cái nhà tắm lâu lâu một tí để chải gỡ, xăm xoi, trang điểm thì y như đúng lúc nó nhăn nhó gào lên kêu đau bụng đòi một hai tôi phải ra nhường chỗ cho nó. Có khi chưa kịp mặc nốt cái áo, nó đã gõ ầm ầm doạ là ra chậm, nó nhín không nổi nữa thì tai vạ gì là tôi lãnh đủ hết. Thế là tôi đành chui ra, tay còn bụm bụm cái vạt áo dài chưa cài kịp, và cái xú chiêng còn toè loè ra một khoảng. Những lúc đó, tôi thấy thằng Toả nhìn say sưa, mặt nghệt hẳn đi. Lúc đầu tôi cũng cho là thằng bé xấu tính xấu nết, ăn không chừa, nhịn không nổi; sau hiểu ra mới biết là nó giả ngộ để được thấy một chút gì thân thể của tôi. Có lần tôi giận quá khi biết mình bị mắc lỡm nó, tôi đã củng cái nào cái ấy nên thân lên đầu nó. Một mặt thì nó cứ xuýt xoa :
" oan em, oan em "; nhưng mặt khác nó lại cười hề hề khiến tôi thêm lộn ruột.
Trước ngày tôi lên đường vượt biên, có hôm thằng Toả đã bịn rịn vào cửa phòng tôi, gọi nhỏ " chị ngủ chưa ". Ðến khi tôi lên tiếng, nó đã bộc bạch tâm sự nó : " trời ơi, chị mà đi, không biết Toả còn ai để đùa giỡn và bị ăn kí tiếp đây ". Tôi biết nó muốn nói trại đi, chứ nó mà thương tiếc gì tôi, chẳng qua nó hết còn dịp mằn mò nhìn trộm sự hớ hênh của tôi thì có. Cho nên tôi bảo nó " thì mày coi đứa nào chịu đèn, thương đại nó đi mà tha hồ ngắm ". Nhưng rồi tôi lại sợ nó sảng lên đem chuyện tôi tính vượt biên mà khai báo tùm lum, nên tôi hăm nó :
" bồ tao là thằng du đãng có căn, mày giỡn mặt đi báo, tao mà bị bắt là nó lụi mày cái chắc, đừng loạng quạng chết uổng nghe em".
Ðược cái thằng Toả cũng kín miệng, nên chuyện ra đi của tôi trót lọt êm xuôi. Tôi qua đảo rồi đi định cư, thư viết về, tôi vẫn gửi lời thăm và cám ơn nó. Thấm thoắt đã gần 10 năm trời. Tôi đã hai lần về, lần trước con Tiên và thằng Toả vẫn còn loắt choắt, cái dáng vẫn còn quê quê. Lần này thì cả hai thực tình đã thoát xác, đứa nào đứa ấy bự tổ chảng. Cái ngực con Tiên đã nhú nhú lên cao, cái mông đã tròn vo nung núc mỡ. Thằng Toả thì cũng lanh lẹn hẳn, nó nhìn vào người nào đã thấy như muốn cuốn hút người ta.
Tôi hỏi giỡn con Tiên : sao bồ bịch gì chưa. Sẵn tao dzìa, làm đại đám cưới cho tao dự luôn thể. Không dè con Tiên cũng hổng vừa. Nó trả lời tôi tỉnh bơ : thì cũng có mấy đứa, nhưng tụi nó con nít quá, em chưa chấm được đứa nào. Hưởn, hưởn để xem có vớ được đám nào khá hơn, em sẽ cho chị hay. Thằng Toả chụp lời chen vào : bà dữ như bà chằn, thằng nào dám nhào vô để lãnh búa. Con Tiên dơ nắm tay định thụi thằng nhỏ, thằng Toả la thêm : đó, chị thấy bả dễ sợ hôn. Chưa gì mà đã dở thói đấu võ, thằng nào vô phúc lọt vào trướng bả, chắc mỗi ngày cũng ăn đòn đôi trận ". Tôi bật cười, giải hoà cả làng.
2.-
Chúng tôi ra khỏi phi trường trên chiếc xe thuê riêng của con Tiên và thằng Toả. Tôi bảo tụi nó : tụi bay bày đặt cho tốn tiền. Ði taxi ra được rồi, mướn xe riêng làm chi hổng biết. Con Tiên đối đáp ngay : Lâu lâu chị mới dzìa, tiếp đón coi cho được một chút, chớ để trở sang bển, chị chê tụi này cù lần sao. Thằng Toả cũng xen vô : hồi này tụi tui cũng khá hơn, chị cứ để tụi tui nghinh tiếp chị cho phải đạo. Tôi nghĩ chà hai đứa coi bộ bảnh dữ, song cũng không can, kệ để coi tụi nó lo được tới đâu cho biết.
Trời Saigon buổi trưa thiệt nắng gắt. Xe cộ chạy mù trời, len lách thấy mà ghê. Cái này chạy xẹt qua lối cái kia, có lúc tưởng đụng vào nhau tới nơi, vậy mà rồi hổng sao hết. Qua khúc Lăng Cha Cả thấy lạ hoắc, dãy câu lạc bộ Huỳnh Hữu Bạc chìm lủm đâu mất biệt. Con đường rộng thêm ra, chia nhiều ngả, không còn nhận ra một chút bóng dáng nào của hồi xưa.
Tôi chợt nhớ đến kỷ niệm những đêm theo Tăng vào khiêu vũ trong câu lạc bộ. Tăng hồi đó là phi công F-5, từng đón tôi vào trong đó nhảy nhót, có lần phãi xem vũ sexy giữa buổi khiêu vũ, tôi đã thẹn quá xá. Tôi một hai đòi Tăng đưa về, nhưng bạn bè Tăng trêu chọc giữ lại, Tăng vì tự ái không nghe tôi. Ðến khi khiêu vũ tan, Tăng đưa tôi ra, tôi đã giận đấm vào lưng Tăng bùm bụp. Sau lần đó tôi không bao giờ đi với Tăng nữa và chỉ vài tuần kế là được tin Tăng rơi máy bay chết. Ngày đưa Tăng có ai đó đã hát bên mộ huyệt Tăng " anh nẵm xuống không bạn bè, không tiễn đưa... ", tôi đã tự trách mình cố chấp và lầm thầm xin Tăng tha lỗi.
Lần này về, tôi cố nhớ lại hình dáng Tăng khi xe chạy qua cổng Phi Long, nhưng không tài nào nhận ra được. Thằng Toả nãy giờ ngồi yên, chợt lôi tôi ra khỏi mộng mơ bằng câu nói : Chị Hai nè. Hồi chị đi rồi, sáng sáng chợt nhớ chị ghê, tiếc là không còn được chọc ghẹo để chị củng cho đau điếng. Thú thiệt với chị, hồi đó tui chỉ ước ao được một lần nào ôm ấp chị để hít cái hương của chị vào mình, cho dù chị có đập chết tui cũng chịu. Bây giờ nhiều khi nhớ cảnh chị chạy ra bíu bíu lấy cái áo che che tui vẫn cười tiếc rẻ. Tôi đưa bàn tay nhứ nhứ : cái thằng tật nào tật đó hổng chừa, coi chừng ăn roi đó em. Thằng Toả cười lên hềnh hệch : ối, tại mấy bà điệu bộ, chứ hà rầm gì, nói hổng phải khoe chớ giờ này tui hết ham rồi nghe.
3.-
Chiếc xe đưa mấy đứa tôi về lại con hẻm xưa mà mỗi lần mưa hơi lớn là đã trở nên lụt lội, có khi mấy giờ sau nước mới rút hết. Cây cầu xi măng có niềng theo mấy thanh sắt chỉ hẹp vừa đủ một chiếc xe qua vẫn còn đó. Nhớ những đêm cuối cùng của tháng 4, xe chen nhau chạy kẹt cứng, mấy tay đeo băng đỏ bắn súng đùng đùng. Có lẽ trời cũng vừa mưa xong, nước còn đọng lệt sệt. Vài đám bùn còn đóng ở hai bên đầu cầu. Con Tiên, thằng Toả khệ nệ bưng mấy cái túi xách vào nhà, tôi đi tay không theo phía sau. Chừng như cái tin tôi về cả xóm ai cũng hay, nên lấp ló chỗ nào cũng thấy có người đứng trông ra. Tôi ít nhận ra những người quen cũ. Vả lại người về thì có nghĩa lý gì, đâu có phải làm nên vương tướng gì đâu mà chờ được săn đón, song bên nhà vẫn vậy, nghe tin ai về là cũng chờ xem.
Tôi hỏi con Tiên và thằng Toả : tụi bay hồi này có tiền sao không kiếm ra ngoài ở. Dù sao sau cơn mưa cũng đỡ hơn, ở chi cái nơi này. lụt lội thấy mà ớn. Con Tiên cho biết : đất Saigon bây giờ đắt hơn kim cương, cỡ tụi tui rớ vô hổng lọt. Vùng này vậy chứ gọi sang nhà là có người vớt ngay, nhưng bán đi thì chui rúc nơi đâu. Còn thằng Toả thì thêm : ở đâu miết quen đó. Coi vậy chớ đi chỗ khác, chưa chắc đã yên thân. Ba cái tay khu vực, thấy mình lạ hoắc là ăn hiếp, bắt chung lên chung xuống cũng mạt.
Tôi thay đồ sửa soạn đi tắm. Mồ hôi rịn ra khiến tôi rất khó chịu. Tôi hăm he thằng Toả : chuyến này tao cấm mày không được lộn xộn. Ðể tao ngâm mình lâu lâu một chút cho đã. Mày mà phá đám, tao ra đập cho văng mỏ luôn. Thằng Toả giả bộ như sợ sệt, rồi cười phân trần : ai mà ngu đụng vô Việt kiều để khỏi được bao xài hỉ hả. Nói rồi nó chuồn đi ngay.
Tôi vào nhà tắm, mọi vật vẫn như xưa. Vẫn cái vòi rô bi nê bằng đồng nhỏ nhoi, dưới là cái chậu ni lông hứng nước. Vẫn là khoảng xi măng tráng mỏng, thế đất hơi nghiêng về phía lỗ cống thoát nước. Ngày xưa tôi vẫn phải vừa hứng nước vừa tắm hoặc gội đầu. Xà bông ào ra vẫn luềnh duềnh trôi xuống đọng tại lỗ cống, lâu thật lâu mới tan hết. Tôi nhớ đến cái lần tôi trượt chân suýt ngã, tôi đã ao ước khi nào có tiền sẽ xây một cái gờ cho nước chỉ quanh quẩn ở đó mà thôi. Rồi cho đến khi tôi bỏ đi, bao năm trời cái gờ vẫn không xây nổi. Con Tiên, thằng Toả chắc là chưa thấy sự nguy hiểm nên chẳng làm gì.
4.-
Bóng nắng lao xao đưa cành trứng cá sau nhà lung linh trên khung cửa sổ. Tôi nhớ rõ cây trứng cá của căn nhà giáp vách phía sau lưng mà ngày còn ở nhà thỉnh thoảng tôi vẫn thấy đôi chùm trái chín đỏ loăng quăng cao thấp. Hồi đó, tôi không sao hái trái từ phía bên này nhà vì tường xây kín mít, nhưng cái bóng của cành thì luôn tung tăng rọi vào căn buồng tắm khi có cơn gió đưa. Món quàưa thích của tôi khi còn chạy chợ dạo đó may được con bạn cũng có cây trứng cá hái cho một bọc vì biết tôi hay ăn. Buổi trưa ế khách, tôi lấy ra nhâm nhi vài trái, nghe cái ngọt nhè nhẹ và mùi thơm thoang thoảng len lách vào mồm. Hồi đó, đi buôn thì ít mà đầu óc lúc nào cũng toan tính tìm cách vượt biên thì nhiều, cho nên người ngợm trông cứ như con mắm khô thiếu nước.
Mấy lần ra đi, tưởng là thoát, rồi lại phải quay về. Tên khu vực xục xạo đoán mò chặn đầu chặn đuôi tôi hỏi : mấy bữa nai cô hai đi đâu dzắng, chắc là cô hai dzượt biên hổng lọt nên trở dzìa. Tui nói cho cô hai hai tui mà nắm được bằng chứng là tui cho đi cải tạo mút mùa đó nhen. Hồi đó giận cành hông mà cứ phải ngọt ngào với hắn : trời đất anh nói chi mà nghe bắt ghê. Còn đâu đẹp hơn quê hương mình, mắc gì mà bỏ đi anh. Không rõ hắn có tin hay chăng mà hắn cười hề hề bước đi. Còn tôi thầm chửi thề khi liền đó.
Nay lần mai lữa, thét rồi cũng lọt. Ngày lên đảo đã nghe xôn xao sắp đến hạn đóng cửa trại, cũng may mà còn thời gian và cũng may mà không bị vướng vào tay hải tặc. Lòng nhân đạo đã cho tôi đi định cư, dần dà hội nhập vào cuộc sống và dăm thì mười hoạ lại kéo về thăm bên nhà.
Chuyện thăm hay không thăm vẫn là đề tài bàn cãi của cộng đồng bên đó. Người lên án, người phe lờ, song giá như gia đình ai cũng trót lọt đi với nhau hết thì đã yên, đằng này còn có người đi kẻ ở, mà số đi ít hơn số ở nhà thì chuyện tình cảm làm sao bứt hết nổi. Tôi không biện hộ phân minh cho việc tôi đi về, vì có nói sao vẫn bị phê bình chỉ trích. Thế nhưng nồi nhà ai, vung nhà ấy úp, thì đành nhận cái khuyết điểm phía mình, chờ ngày nào có được phép lạ lôi tuột hết thân nhân sang với mình rồi sẽ cáo chung việc đi lại nhiêu khê.
Sống lâu dần quen, lo học hành dăm ba chữ xứ người rồi tếch ra đi làm miết. Bù đầu đánh vật với trăm thứ, được cái người Việt vốn giỏi liệu cơm gắp mắm, nên biết chi tiêu dành dụm mà rồi dù lương chẳng bằng ai vẫn dè xẻn lâu lâu về thăm nhà và thân thích. Ðời sống như thế là tốt quá rồi, trừ phi những ai dễ tìm ra đồng tiền thì mỗi lần về mới dám chơi ngông vung vít còn chung chung thì cốt về để cái dây thân tình đừng bị chặt đứt, chứ có phải hay ho gì mà vung vít như ai.
Thì như tôi đã nói, mang danh Việt kiều mà so ra tôi còn thua con Tiên, thằng Toả đủ mọi mặt. Con người, quần áo, đường đi nước bước, cách đối xử, nhất nhất tôi ở dưới cơ chúng xa. May mà mấy đứa cũng hiểu cho tôi nên không chê trách; trái lại còn cố làm đẹp với tôi để tránh cho tôi cái mặc cảm buồn phiền.
5.-
Saigon vẫn vậy. Trời bước sang tháng 5 vẫn là những ngày với cái nắng hừng hực. Khắp nơi tiếng ve sầu kêu râm ran. Thật lâu lắm mới có một cơn gió, nhẹ đến nỗi chưa kịp lung lay cành lá đã lặn đi mất. Chỉ có hoa phượng nở ngập tràn. Ði đến đâu cũng thấy màu hoa chói chang trong nắng. Buổi trưa Saigon càng lúc càng ngột ngạt, cái ngột ngạt của một thành phố quá đông người đến mất dần đi khoảng trống, thiếu bóng cây xanh, thiếu khung trời rộng. Tầm mắt bị chặn khuất vì những bờ tường, tai ù vì tiếng động cơ chạy ào ào không đường lối, mũi cay vì khói đủ thứ nhiên liệu của xe. Cho dù vừa tắm táp xong bước ra đã thấy như muốn quay vào ngâm nước lại. Thế nhưng đến nước cũng hiếm, mọi người phải e dè xài để giữ lấy túi tiền và chia phân cho sự sống suốt cả tháng.
Người Saigon vẫn cắm cúi chịu đựng những chuỗi ngày khắc nghiệt đó. Chỗ nào cũng thấy ăn uống chen lộn với việc làm như là một. Vừa làm vừa nhâm nhi ly cà phê, vừa tính áp phe vừa nhậu, khói thuốc lá lúc nào cũng như hun hơi thở và buồng phổi con người. Thời gian không có sau trước, đời sống không thấy tính xa nên có bao nhiêu sức lực, đồng tiền con người dốc ra, như sợ không tiêu thì không còn kịp nữa.
Buổi sáng lên khi đèn đường Saigon chưa kịp tắt. Chợ cá, chợ trái cây đã thức như vậy suốt từ đêm. Bến ghe ồn ào nhộn nhịp, tiếng muỗng dĩa lao xao, người ta đổ cà phê ra dĩa húp xì xà xì xụp. Ổ bánh mì, cái bánh bao dằn bụng cho qua một đêm dùng nhiều sức. Tiếng xích lô máy, tiếng xe hôn đa, tiếng xe ba gác lích kích tận trong xóm, ngoài lề. Ai ngủ cứ ngủ, ai thức cứ thức, Saigon là đêm dài của người này song lại là ngày quá ngắn của người kia. Cho nên bạ đâu người Saigon cũng ngủ được. Từ cái sạp trong chợ, từ lòng xe xích lô, từ trên yên xe thồ, từ trong khung ba gác, thậm chí chỉ cần dựa vào một cây cột, một cái sọt hay một mé tường là có thể nhắm mắt rất nhanh.
Ðó là những gì tôi đã nhận được khi về. Con Tiên, thằng Toả chạy đâu suốt ngày để mặc tôi làm chủ cả căn nhà bé nhỏ. Tôi ngại đi ra khỏi cái hẻm, tôi ngại dầm mình dưới cái nắng nóng nung. Tôi ngại gặp những người quen lối xóm vì tôi chẳng biết phải nói năng, trả lời những gì với họ. Tôi nằm nhà nghĩ vẩn vơ, bù lại những tháng ngày quên cả giờ giấc bên đất lạ. Tôi nhớ về những ngày nhỏ khi còn sống với Saigon. Tất cả như là một con nước duềnh lên và rút đi đem theo hết những gì êm ấm cũ. Chỉ còn lại cái ngấn nước đen xì của con rạch đóng bùn mà khi nước kéo đi không kéo nổi nó theo.
6.-
Buổi chiều khi hai đứa trở về, tôi vẫn còn ngủ. Tụi nó đánh thức tôi dậy và nói mưa lớn quá. Từ lâu rồi Saigon thiếu mưa, chiều nay mưa đã đời, ai cũng khoái. Tôi rụt rè mắc cỡ, tụi nó xuề xoà hiểu cho tôi : thì ở không chị Hai cứ ngủ chớ ngại gì. Chưa chừng tại chị Hai đem mưa dzìa mà Saigon mát hẳn ra. Mai mốt chị Hai trở lại bển, có muốn ngủ cũng hôn ngủ nổi. Rồi tụi nó bày ra đủ thứ : bánh hỏi, thịt quay, gỏi cuốn, bò bía, nước mía, hối tôi ăn. Cơn mưa khi chiều tuy đã tạnh mà nước vẫn lấp xấp trước cửa nhà. Thằng Toả khoe với tôi : bữa nay em trúng mánh, mấy chả ở đâu vô mua đủ thứ hà rầm, em chạy hàng bắt mệt. Nhưng có vậy mới đãi mừng chị Hai dzề. Nó vói tay ra sau lưng lôi chai rượu ngoại ra. Tôi hoảng hồn, trời đất nó ép tôi uống rượu thì chịu gì nổi. Nhưng thằng Toả đã trấn an tôi :
chị Hai hổng uống được nhiều, chỉ nhắp môi thôi làm chủ toạ để con Tiên với em cưa hết. Chị mà không khui tiệc, ai dám hỗn cầm đũa lên.
Tôi bỗng thấy Saigon với những cơn mưa chiều đều đặn. Những cơn mưa tháng 5 chợt to rồi chợt dứt, bứt những lá me thử dài theo lề đường. Những cơn mưa làm cho con đường Yên Ðổ, Lê Lợi, Lê Lai, Phạm Hồng Thái đọng đầy nước không kịp rút mà có lần khi Tăng chở tôi trên xe Honda bị ngập bô phải ì ạch xuống đẩy qua. Tăng cứ lạch bạch trong bộ đồ bay với đôi giày sô ướt mẹp, tôi đòi xuống xe cho nhẹ, nhưng Tăng không nghe. Tăng bắt tôi ngồi yên co chân lên cho khỏi ướt quần và Tăng đưa tôi qua vùng nước ngập. Sau đó, hai đứa ngồi chờ cho anh thợ lau lại bu di xe và chấn chỉnh lại máy, rồi Tăng tiếp tục chở tôi về.
Bây giờ thì Tăng đã nằm yên trong lòng đất mẹ. Tôi lạc loài nơi một đất nước xa. Saigon vẫn có những cơn mưa, mưa như mưa cơn ngày nào, song người Saigon xưa giờ đã vắng đi nhiều lắm. Bất chợt tôi cất tiếng thở dài. Con Tiên và thằng Toả chưng hửng nhìn tôi. Chúng nghĩ là tôi giận vì chúng ép uống rượu. Tôi nói không sao, không sao; nhưng thằng Toả vẫn cầm chai rượu lên định cất đi. Tôi nói nhỏ với chúng : chị thở dài vì chợt nhớ đến một người. Người ấy của Saigon ngày trước và dĩ nhiên bây giờ Saigon đã khác nên người ấy không còn nữa.
Tôi chẳng nói gì thêm, song cả hai đứa em đều đã hiểu ra. Bởi vì tôi tin rằng tất cả những ai đã từng sống ở Saigon thì chắc chắn là trong tâm tưởng mình vẫn còn một góc Saigon nào đó theo mỗi bước chân đi. Cho dù đang ở đâu, sống ở đâu...
1. Ðệ Thất
Tặng bạn bè Ðà Nẵng thuở xưa
Lớp Ðệ thất 2 niên khoá 1954-1955 trường Trung Hoc đệ nhất cấp Phan chau Trinh Ðà nẵng có khoảng 40 học trò, trong số đó 12 trò con gái ngồi ba bàn đầu phía phải ngay cửa vào lớp đối diện với bàn thầy giáo , tôi ngồi đầu bàn thứ tư sau một học trò con gái , tôi làm quen ngay thằng bạn ngồi bên cạnh , Nguyễn Trân , thằng bạn thuỏ ban đầu , hơi nhỏ người , thấp hơn tôi một chút nói tiếng Huế , lanh le. và có vẽ thạo đời hơn tôi , giờ học đầu tiên là giờ âm nhạc của thầy Hoàng Bích Sơn , thầy cũng là giáo sư chính của lớp chúng tôi , với giọng Huế trầm trầm nhè nhe. thầy giói thiệu tên thầy và môn học do thầy phụ trách , thầy mở sổ điểm danh gọi tên từng đứa một , đứa nào được gọi tên phải đứ ng dậy vòng tay hô to : Có mặt ;sau đó ngồi xuống , cả lớp lặng yên theo dỏi buổi học đầu . Thầy Sơn không cao bao nhieu , ốm người , thầy ôm một cái cắp hình như nặng gần bằng trọng lượng của thầy , thầy viết trên bảng đen Thời khoá biểu hằng tuần cho chúng tôi chép , tất cả đều là những môn học mới lạ . Sau đó Thầy bảo tôi lau bảng , cầm miếng giẽ mà trong lòng thấy hãnh diện , không có gì hãnh diện cho bằng , được thầy cô sai làm cái này làm cái nọ .Lủ học trò chưa quen biết , nhưng sự làm quen đến rất mau lẹ , cả lớp rì rào nói chuyện , Thầy Sơn viết bài hát HIỆU ÐOÀN CA trên bảng , chúng tôi cặm cụi chép vào tập vở :Phan châu Trinh người chiến sĩ Quốc Gia bất diệt , đã từng hy sinh tranh đấu cho nhân quyền , ngàn đời còn ghi công ơn người chiến sĩ , buồn thấy Ðế Quốc chiếm giang sơn , công lao bao đấng anh hùng điêu linh dưới ách gông cùm . Ra tay ... Quyết lòng vì nước quên mình . Hồ Tây phương Nam còn in bóng ....Lời ai dư âm vẵng qua rừng ....
Tiếng hát của thầy , tiếng hát của học trò vang lên trong lớp , hùng hồn như khúc nhạc hành quân , một hồi kiểng do bác Thôi ( Cai Trường ) đánh vang lên , chấm dứt một giờ học đầu tiên , để nhớ mãi trong cuộc đời , Giờ ÂM NHẠC của Thầy Hoàng Bích Sơn .
Lớp Ðê. thất 2 có tất cả 48 trò , 12 gái 36 trai , người ta nói con gái nhút nhát hay e lê. thẹn thùng , mới bắt đầu niên học nên chưa biết có đúng như vậy không , có một điều đặt biệt là lần nào điểm danh thì lại có 11 gái 37 trai , tình trạng gái thiếu trai thừa này là trong nhóm con gái có một người con gái tên là NGUYỄN VĂN NHƯ Ý , điều quái gỏ nữa là chử S va chử Y lại gần nhau trong danh sách của lớp , nên mỗi lần điểm danh khi thầy gọi đến TTPS , tiếp theo là NVNY , tôi lại ngồi bàn sau và sau lưng NY , từ đó NY và tôi bắt đầu là hai điểm sáng để bạn bè chọc phá sau này , theo nhận xét của tôi bấy giờ NY là một cô gái xinh , hiền và học giỏi , có mái tóc đen nhánh xoả ngang vai mà sau nay lớn lên tôi mới biết gọi là " tóc thề đã chấm ngang vai " .
Không khí vui nhộn lớp Ðê. thất 2 của chúng tôi bắt đầu từ ngày cô Tôn Nữ Từ Diệm làm giáo sư chính , lúc đầu niên học cô dạy Anh văn , sau đó thầy Bữu Thiết thay thế , cô Diệm dạy Công Dân và Sử Ðịa , cô có giọng nói nhẹ nhàng , từ tốn , một lần vào tháng sắp Tết các lớp thi nhau làm Bích báo tường ,cô cho tiền chúng tôi mua giấy , viết mực , màu vẽ , trong 4 lớp Ðệ Thất cô bảo Ðệ Thất 2 phải nhất , thế là lủ nhóc chúng tôi cặm cụi làm báo , tôi được bầu làm trưởng ban báo chí , vội vàng về nhà nhờ Me vẽ cho cái đề : BÁO XUÂN * Ðệ Thất 2 , màu đỏ cho thật nổi , năm đó tờ báo của chúng tôi được chấm nhất toàn trường , nội dung và trình bày thật đẹp và phong phú , nhờ một phần lớn Me tôi giúp đở mà cô Diệm không biết
tôi còn nhớ mang máng bài thơ
của bạn vô danh nào đó viết trên tờ báo tường ngày xưa :
CÔ GIÁO CỦA TÔI
Lớp tôi , Ðệ Thất Hai
Có cô giáo dể thương
Tên chi ... đố ai biết ?
Hiền như một bà mẹ
Nghiêm như một người cha
Vui như một người chị
Ðẹp như một vầng trăng
Tên cô a a a........... biết rồi
Tôn nữ Từ Diệm ... Cô tôi
Ha.. ha... hạ.......
Rồi một ngày Cô dẩn cả lớp đi du ngoạn Sơn Trà , Cô cùng chúng tôi leo núi , băng qua mot con suối nhỏ , giòng suối trong mát , gió từ biển đưa lên , gió từ xa đưa về , chúng tôi nắm tay nhau đi trên những phiến đá trơn nhẫn , nước chảy róc rách dưới chân , cùng hát vang lời hát do cô dạy một ngày nào đó:
Vui ca lên nào anh em ơi , hát cho lòng thắm tươi , đừng thấy khó mà quay đi lui , ta cố tiến lên đường ...dù , bao chông gai ...nào anh em ta ...vẫn không sờn chí trai ...cùng cất tiếng mà ca lên đi , cả bao người đều vui .
Trong cái vô tình của một dây chuyền nắm tay nhau , tôi nắm phải tay Như Ý , những thằng bạn rắn mắt chợt thấy cùng la lên Phú Sĩ nắm tay Như Ý , thế là chúng chế riễu kết đôi , cươi ầm vang lên như bầy ong vở tổ , Cô Diệm ngạc nhiên hỏi
- Các em cười gi thế . Bọn chúng bạn nín khe im thin thít .Cô cười nhắn nhủ - Coi chừng té nghe các em . tiếng vi vu của núi rừng , tiếng cười đùa của những tâm hồn trong trắng hoà với tiếng cô diệu hiền tạo thành bản nhạc nhớ hoài không quên .
Hiệp định Genève 20-07-54 , chấm dứt chiến tranh Pháp- Việt Cọng , đất nước chia đôi , chuyện người lớn , chúng tôi con nít chưa biết gi , nhớ lại có một cuộc biểu tình khắp đường phố , dân chúng và học sinh tập họp từ sáng tính sương , đoàn Học sinh Phan châu Trinh theo thứ tư. từng lớp do các Giáo sư chính hướng dẫn , người biểu tình đông nghẹt khởi hành tư Chợ Hàn đi khắp các con đường của thành phố , những tiếng Hoan Hô , Ðả đảo hai Ông BẢO ÐẠI và NGÔ ÐÌNH DIỆM vang trời , chúng tôi được một ngày nghĩ vui chơi , tuổi con nít vô tư , được nghỉ học là vui rồi , sau đó Cô Diệm giãi thích ý nghĩa cuộc Biểu tình chúng tôi mới hiễu , tôi muốn nhắc lại vì lớp Ðệ thất của chúng tôi rơi vào một điễm quan trọng của lịch sử đất nước thời bấy giờ .
Những cơn gió mùa đông đem cái se lạnh đến , ngoài những hoc sinh là dân DANANG , một số không ít hoc sinh các miền quê được gia đình cho ra DaNang học , đời sống chật vật khó khăn từ nơi ăn chốn ở , có đứa phải đi bộ mỗi ngày hơn 10 cây số mới đến trường ,nhà trường sau buổi học là khoá cổng , cho nên buổi trưa các bạn này phải ra gốc cây , vĩa h ăn nắm cơm mang theo , đợi đến buổi học chiều , mùa nắng thì không có điều chi , nhưng mùa mưa đến , những cơn mưa dài lê thê của miền Trung cằn cổi , từng cơn rét xé lòng người hoc trò đơn côi , thế hê. chúng tôi lúc bấy giờ là thế hệ giao mùa giữa chiến tranh và hoà bình , 100 năm Pháp thuộc chấm dứt , bây giờ đất nước lại bị chia đôi ,Chiến tranh tạm ngưng , Hoà bình tạm thời đã đến nhưng đời sống dân chúng còn nghèo nàn lạc hậu , nhất là miền quê , cả Tĩnh Quảng Nam không có một trường Trung Hoc . Hoc sinh Hội An , Tam Kỳ và nhất là những vùng quê hẻo lánh phải ra Ðà Nẵng trọ học , nhìn bạn bè , nhìn lại mình , cãm thấy mình còn may mắn rất nhiều .
Rồi một ngày , cuộc sống êm a? của lớp Ðệ Thất chúng tôi có một chuyện buồn ; Thầy Hồ Vinh dạy Việt văn , một buổi sáng đang giãng bài cho chúng tôi , thình lình một toán Cãnh Sát xông vào lớp còng tay Thầy và bắt lên xe đưa đi đâu , chúng tôi không hiểu , Thầy Vinh người ốm và cao , giong Huế dịu dàng , nhỏ nhẹ , chúng tôi thích nghe Thầy giãng chuyện Trê Cóc và Lục súc tranh công , Thầy xưng với học trò là anh em chứ khong phải là trò và tôi hay anh và tôi như các Thầy Cô khác . Sau đó chúng tôi được biết Thầy là cán bô. Cọng Sản nằm vùng , dù sao di nũa, trong đầu óc non dại của chúng tôi , Thầy vẫn là người Thầy kính yêu , ngày Thầy bị bắt chúng tôi buồn vô cùng , có đứa khóc trong đó có tôi .
Trường tôi lúc bấy giờ chỉ có một dãy dài trệt nằm dọc theo đường Lê Lợi , đối diện với Bệnh Xá DN , sau này là trường Nam Tiểu Học gồm 8 lớp học và văn phòng nằm chính giữa , xung quanh trường là một khoảng đất rộng không một bóng cây , mãi sau này 55-56 nhà trường mới bắt đầu được trồng cây có bóng mát , phần lớn là Phượng , trong thời gian này khu trường Trung Hoc Lyceé Pascal của Pháp đã chuyễn giao va sát nhập vào Trường PCT , dùng làm phòng dạy nghề cho hoc sinh , nói là dạy nghề chứ thật ra chỉ dạy đánh máy chử và về sau xây thêm phòng thí nghiệm , nơi đây cũng là tư gia của Thầy Hiệu Trưởng ,trước trường có một sân bóng rổ ,về sau một vài lớp .đươc chuyển qua , trong đó có lớp Ðệ Thất của chúng tôi được chuyển qua vào cuối niên học . Bức tường ngăn chia giữa PCT và Trường Lycée được sửa lại thành dãy nhà dài để xe đạp . Quang cảnh trường tôi buổi ban đầu đơn sơ trống vắng ,không có chổ cho học sinh chơi đùa , cho nên vào những giờ nghĩ học , chúng tôi lang thang khắp đường phố DANANG , bãi biển Thanh Bình cát trắng phẵng lì với hàng thông già vi vu , sân vận Ðộng Chi Lăng những chiều chạy nhảy đá banh , con đường Quang Trung mát rượi bởi hàng xoài cao vút chạy dài qua Thanh Bồ , qua Trẹm , bờ sông Hàn những tàn cây xanh , hàng ghế thơ mộng vào những chiều nắng đẹp , Cổ Viện Chàm huyền bí , tiệm kem Diệp Hải Dung , tiệm chè Ngã Năm quyến rũ , cầu vồng nao nức trong ngày đua xe đạp , khu vườn Diên Hồng , một khu đất rộng lớn ngay trung tâm thành phố vài trăm mét cách Chợ Hàn , khu đất còn bỏ trống trồng vô số me chua và nơi để các gánh hàng rong tu họp ăn uống ,những đám hát xiệc với vài con khỉ , vài con trăn làm trò xiếc hay quảng cáo bán thuốc Cao Ðơn Hoàn Tán . Các rạp ciné Lido , Chợ Cồn , Kinh Ðô ....còn chiếu phim đen trắng ...đêm cuối tuần , trước Ty Thông Tin Thành Phố tổ chức Văn Nghệ cộng Ðồng ... tất cả là Da Nang thân yêu của tuổi thơ , của tuổi Ðệ Thất Phan Châu Trinh ngày xưa .
Lớp tuổi của chúng tôi hồi đó vẫn còn dư âm của nền giáo dục cũ , trong lớp học vẫn còn treo các câu châm ngôn : TIÊN HỌC LỄ HẬU HỌC VĂN , ĂN VÓC HỌC HAY ĂN NGAY NÓI THẬT , KHÔNG THẦY ÐỐ MÀY LÀM NÊN ... Học sinh vẫn còn sợ Thầy Cô như Cha Me , vẫn còn bị bắt quỳ hay phạt đòn khi bị phạm lổi nặng , gặp Thầy Cô ngã nón hay vòng tay chào , cho nên đối với Thầy Cô chúng tôi kính yêu không dám hổn hào vô phép , năm đầu Thầy Cô phần lớn là người Huế , Thầy Trần Tấn dạy Pháp Văn , Thầy Bùi Tấn dạy toán , Cô Ðặng thị Liệu dạy Anh Văn , Thầy Trần Ngọc Quế dạy Việt Văn , Thầy Phạm hữu Khánh dạy vẽ , Thầy Nguyễn văn Ðáo dạy Sử Ðịa .. Thầy Cô mỗi người có một cá tánh , một phương pháp dạy và sư. chăm sóc thương yêu học trò khác nhau , tôi vẫn nhớ từng nét đặc biệt của mỗi Thầy mỗi Cô , tôi sẽ hồi tưỡng lại vào những bài viết cho năm Ðệ Lục đến Ðệ Nhị , riêng năm Ðệ Thất , nhớ nhiều đến thầy Trần Ngọc Quế ,Thầy có cái miệng móm duyên vì thầy nói chuyện rất hấp dẫn và lôi cuốn người nghe , Thầy dạy môn Việt Văn , thời đó chương trình Việt Văn chia làm hai loại Cổ Văn và Tân Văn , Cổ văn là những câu chuyện bằng thơ Lục bát hay Song thất lục bát như Trê Cóc , Nhi thập tứ hiếu , Lục súc tranh công ... Tân văn phải làm Luận để mô tả một cái gì đó , tả cảnh , người hay đồ vật ... Thầy dạy , làm một bài văn phải có nhập đề thân bài và kết luận , một thằng bạn tên là Kim mỗi lần làm luận là không bao giờ có đoạn kết , văn nó rất hay thường thường được đọc cho cả lớp nghe mỗi khi bình phẩm , nhưng đoạn kết Thầy phải làm dùm , cho nên khi cho điểm lúc nào cũng bị trừ một phần ba rồi từ đó chúng tôi đặt cho nó một cái tên là KIM MỘT PHẦN BA ; Giờ Việt văn là một giờ rất hấp dẩn với chúng tôi , không phải hấp dẩn vì môn học mà hấp dẫn vì đoạn kết , ngược lại Kim Một Phần Ba không có đoạn kết vì không đủ thì giờ làm , Thầy Quế là người Thầy của đoạn kết của hai giờ Việt Văn . , hai giờ Việt Văn lúc nào Thầy cũng để ra 15 phút cuối , kể chuyện Tàu như Hán Sở Tranh Hùng , Tam Quốc Chí ... , cả lớp im lặng lang tai nghe Thầy kể đến đoạn hấp dẩn hồi họp gay cấn , Tiếng kẻng của Bác Cai trường vang lên , Thầy ôm cặp bước ra khỏi lớp , chúng tôi ngẩn ngơ tiếc rẽ , thế là mong cho chóng đến giờ Việt Văn để còn được nghe tiếp , giờ Việt Văn không bao giờ thiếu vắng một trò nào , trên bảng điểm danh lúc nào SĨ SỐ : 40 . VẮNG MẶT : 0 HIỆN DIỆN : 40 . bởi vì chúng tôi mê say Lưu Bang , Hạng Vỏ ,Hàn Tín , Trương Phi , Quan Công , Lưu Bị , Khổng Minh ...
Năm Ðệ Thất , chúng tôi là những học sinh ngoan , chăm học và không bao giờ làm phiền Thầy Cô , chưa xuất hiện những CON NGỰA CHƯỚNG SÂN TRƯỜNG , cuộc sống êm a? vô tư trong tiếng giãng bài , những ngày vui chơi đây đó của những dịp đi du ngoạn , cắm trại NON NUOC , SƠN TRÀ , MỸ THỊ , MỸ KHÊ ... trong năm học chỉ lo lắng hai kỳ thi trong lớp là Ðệ Nhất va Ðệ nhị Lục cá nguyệt , thời gian lững lờ qua , mùa hè thấp thoáng ngoài cửa lớp , trong sân trường , tiếng ve sầu bắt đầu rã rích , những cây Phượng dọc đường Lê Lợi trước cổng trường bắt đầu đỏ rực , Cô Diệm dạy cho bài hát HÈ VỀ của HÙNG LÂN : Trời hồng hồng , nắng trong trong , ngàn phượng rung nắng ngoài sân .Cành mềm mềm gió ru êm bầu trời như bích ngọc qua màu duyên , đàn nhịp nhàng hát vang vang , nhạc hoà thơ đón hè sang . Hè về trong khóm trúc mềm đầu bờ , hè về trong tiếng sáo diều dật dờ , hè về gieo ánh tơ . Bâng khuâng nghe mái chèo khuya sóng thuyền ai biếng trôi ....
Những tập Lưu Bút ngày xanh được thầm thì trao cho nhau , ghi những tình cảm , những kỷ niệm của nhau trong một niên học , có trò bạo dạn đưa cho Thầy Cô để xin nhũng dòng lưu niệm , hình như những trang Lưu Bút lúc nào cũng bắt đầu : Hè về , tiếng ve sầu rên rỉ , màu phượng đỏ như máu trong tim, chúng ta sắp sửa chia tay , tạm biệt ban , tạm biệt anh ,tạm biệt chị , tạm biệt mày , tạm biệt em và tạm biệt mái trường thân yêu , tạm biệt thầy cô , có trò tạm biệt cả áng mây bay qua cửa lớp ... ôi ! lưu luyến làm sao trước khi chia tay ... đôi khi có vài cánh phượng khô được ép vào trong tập lưu bút để tăng thêm phần nhung nhớ và chắc chắn là lúc bấy giờ chưa có TẠM BIỆT những mối TÌNH HỌC TRÒ bâng quơ , chưa có nước mắt hoà với màu phượng vĩ theo tiếng ve sầu phiêu du vào HẠ .
Ðệ thất Phan Châu Trinh của tôi , của những bạn bè năm ấy , vô tình ngang qua , vô tình đọc bài này có ai còn nhớ những ngày thơ ấu xưa .
(Còn Tiếp)
7/03
Trần Công Nhung
Hôm nay nhà bà Nhiêu đãi tiệc, khách đến rầm rập. Khách toàn lớp tuổi của Nam và Thảo. Bà Nhiêu rất hãnh diện thấy con cái đã trưởng thành, có bạn bè đàng hoàng, chứng tỏ gia đình bà cũng có vị thế trong xã hội. Suốt bao nhiêu năm chịu đựng kham khổ, vất vả cho con, nay bà sung sướng vô cùng.
Trước khi vào tiệc, Nam Thảo giới thiệu hai bà mẹ với các bạn. Bà Nhiêu nói mấy lời:
- Hôm nay hai bác rất vui mừng thấy các cháu đã đến thăm Nam và Thảo. Ngày mai Nam lên đường đi nhận việc, nhưng chắc tình cảm anh chị em sẽ còn mãi mãi. Bác tiếc là nhà cửa tay áo, không được rộng rãi để các cháu vui chơi....
Bà nói chưa dứt lời cả đám trẻ đã nhao nhao:
- Không sao bác, nhà chật mà đồ ăn nhiều vẫn hơn bác ạ...
Mọi người cười ồ, vỗ tay đôm đốp. Hai bà ngồi vào bàn:
- Mời các cháu..
Trong suốt bữa tiệc ai cũng chúc Nam hai điều :
- Chúc anh Nam ngày mai lên đường nhiều may mắn.
- Chúc anh Nam mau đến ngày lên xe bông.
Một cô xinh đẹp tiếp lời :
- Tôi xin chúc chị Thảo một điều ...
Mọi người đồng loạt quay nhìn cô gái làm cho nàng khựng lại.
- Chúc người đi chứ sao chúc người ở lại.
- Chúc chị Thảo có nghĩa là chúc anh Nam, tôi chúc chị sớm cho chúng tôi uống rượu hồng.
Tiếng reo hò và tiếng vỗ tay vang nhà. Hai bà cầm đũa một lúc rồi lấy cớ đứng dậy để cho đám trẻ tự do. Bữa tiệc tuy đạm bạc nhưng tràn ngập không khí vui nhộn trẻ trung. Nhiều anh chị cứ tìm cách nói xa nói gần, cứ muốn khai thác chuyện tình của Nam và Thảo, khiến mặt Thảo đỏ gấc.
Nam ngầm sung sướng thấy mọi người đã rõ chuyện của mình, chẳng khác gì một món hàng được cầu chứng tại tòa. Không còn sợ ai chen vào. Thực ra trong đám bạn Thảo, có Liêm, học cùng lớp, từ lâu đã đem lòng thương yêu Thảo. Nhưng Liêm rất mực đàng hoàng. Chưa một lần tỏ lời hoa bướm. Thỉnh thoảng lấy cớ đến thăm Hiền để có dịp chuyện trò với Thảo. Thảo cho là tự nhiên, vì Liêm là em bà con với Hiền. Liêm học khá trong lớp, ăn nói hoạt bát lại hay giúp đỡ bạn bè. Chính Thảo cũng đã có đôi khi nhờ Liêm về bài vở. Thỉnh thoảnh Thảo bất chợt thấy trong cái nhìn của Liêm có điều gì đó khác thường. Nhưng tuyệt nhiên chưa bao giờ Liêm có lời nói ẩn ý xa gần. Có lần Liêm năn nỉ Hiền :
- Chị nói giúp em .
- Chị làm sao nói được ? Con nhỏ cứng lắm. Phải chi nó chưa có ai.
- Nhưng mà họ cũng chỉ quen nhau chứ đã thành vợ chồng đâu mà sợ.
- Theo chị thấy thì hai người chỉ còn đợi ngày lành tháng tốt mà thôi.
Nghe vậy Liêm cũng chùn bước, nhưng gặp Thảo hàng ngày, hình ảnh cô gái có hai chòm tóc mai và đôi bàn tay buồn bâng quơ cứ ám ảnh, làm cho Liêm ngất ngây như nhấp phải rượu. Lạ một điều là Liêm lại giống Nam khi nhận xét về vẻ đẹp của Thảo. Biết Liêm để ý mình nhưng Thảo chưa bao giờ rung động vì Liêm. Liêm như một con bướm bay quanh ngoài hàng rào vườn. Một hôm Liêm đón lối Thảo hay đi băng về phòng.
- Thảo đã đọc cuốn này chưa, truyện của Nhất linh hay lắm.
Vừa nói Liêm vừa đưa cuốn truyện cho Thảo. Thảo cười cảm ơn. Liêm hơi lúng túng dặn hờ :
- Thảo nhớ đọc trước rồi mới cho người khác mượn nghe.
Thảo nghi có gì đây. Về phòng mở sách, thấy ngay lá thư xanh, chữ viết đầy hai trang. Chờ lúc Hiền đi ra ngoài Thảo đọc nhanh bức thư. Thư kể lễ nỗi lòng của Liêm bao ngày tháng qua đã ôm ấp hình bóng Thảo trong lo âu dằn vặt. Câu cuối Liêm xin Thảo một ân huệ : "Nếu Thảo không đáp lại mối tình này xin hãy đốt lá thư, và đừng bao giờ hé môi cho ai biết". Thảo hoan hỉ làm theo yêu cầu của Liêm. Còn nhiều chàng nữa, tuy không nói ra nhưng cũng "mết" Thảo lắm. Thảo không muốn ai khổ lụy vì mình, song Thảo không có cái cứng rắn phủ phàng nên đã làm nhiều người hiểu lầm.
Nam đi được một tuần thì Thảo có giấy báo nhận việc tại bệnh viện Trung Ương Huế. Bà Ðàm mừng đến chảy nước mắt. Bà ôm Thảo vào lòng :
- Vậy là Má con mình không phải xa nhau. Con báo cho Nam biết chưa ? Nam sẽ mừng lắm .
- Lát con đi đánh điện tín cho ảnh.
Thế là liên tiếp nhà bà Nhiêu tiệc tùng chúc tụng, hết Nam đến Thảo. Nam không về được để dự bữa tiệc vui. Các bạn học của Thảo đều có mặt. Xóm làng cũng có vẻ quí mến gia đình hai bà. Bà Nhiêu tâm tình với bà Ðàm:
- Nhờ Trời một hai năm thằng Nam chuyển về, nhà mình lại vui hơn.
- Tui nghe nói nhiều lắm là hai niên khóa là được.
Bà Ðàm quay gọi Thảo :
- Thảo à, Nam dạy trường gì con?
- Hình như trường Kỳ Lam Quận Ðại Lộc.
- Là chỗ mô ?
- Con nghe ảnh nói Ðà Nẵng vô Vĩnh Ðiện rồi rẽ lên năm ki lô mét.
- Vậy là thuộc nhà quê. Không biết có an ninh không, dạo này nghe "bên kia" rục rịch hoạt động.
- Không răng mô má, mình nhà giáo có hại ai mà sợ.
Bà Nhiêu nghe vậy cũng tỏ ý e ngại :
- Chỉ sợ đi đường gặp rủi ro thôi. Thời buổi giặc giả, tai bay vạ gió là thường.
Nam Thảo đi làm, nhà bà Nhiêu thưa khách, hằng ngày bà vẫn nấu rượu, nhưng không nhiều như trước kia. Ðứa con út bà ngày càng đau nặng. Hôm Thảo đưa lên bệnh viện Huế mới biết thằng bé viêm phổi trầm trọng. Phổi đầy nước. Nhiều lúc nó như ngộp thở. Bà Nhiêu hết sức chạy chữa, nhưng sau hai tuần lễ thì thằng bé qua đời. Nam không kịp về dự đám tang em.
Trong thời gian cu Phúc nằm viện, Thảo gặp Huy, bác sĩ mới ra trường. Huy tốt nghiệp Ðại Học Y Khoa Sài Gòn năm ngoái. Thảo làm ở khoa tim nhưng thường lui tới khoa phổi để trông chừng thằng bé. Huy biết điều đó nên hết lòng trong công việc của mình. Mỗi khi Thảo lên thăm cu Phúc đều gặp Huy. Vừa cùng ngành lại gặp nhau hàng ngày nên hai người thân nhau mau chóng. Huy đã tỏ dấu hiệu quí mến Thảo trên mức bình thường. Thảo thì thấy Huy quả là con người hoàn toàn. Huy cao lớn, khuôn mặt chữ điền, rắn rỏi thông minh và rất lịch thiệp. Huy có lối nói đưa đẩy mà người nghe không trách cứ được. Trái lại còn thích. Một hôm trong phòng ăn trưa tại bệnh viện, thấy Thảo ngồi riêng một bàn, Huy đã lấy thức ăn đến ngồi chung. Huy hỏi Thảo:
- Thảo à, sau một thời gian làm việc, em có cảm tưởng gì về nghề của mình?
- Thảo thấy thích, hàng ngày có cơ hội làm dịu nổi đau của người khác đó là niềm vui.
- Anh cũng thế nhưng đôi khi không khỏi buồn.
- Sao vậy Bác Sĩ ?
- Thảo khách sáo lắm. Chúng ta cùng nghề, hằng ngày gặp nhau nên xem nhau như người trong nhà. ..anh lớn tuổi làm anh là lẽ tự Nhiên. Trong tình anh em Thảo sẽ thấy công việc dễ dàng hơn, ấm áp hơn. Anh ghét lối làm việc kiểu cách quan quyền.
Thảo hơi mỉm cười, lòng có chút xôn xao. Huy hạ giọng :
- Em thấy có gì khó khăn không ?
- Dạ không, nhưng nơi công cộng e người ta dị nghị
- Huy cười thông cảm:
- Tất nhiên chúng ta ứng xử tùy lúc.
Thảo nhắc lại câu Huy nói lúc nãy :
- Anh nói đôi khi "không khỏi buồn", có phải vì bệnh nhân không biết điều ?
- Không đâu, nhưng mà thôi để khi khác.
Càng ngày bác sỹ Huy càng tìm cách gần gũi cô y tá Thảo. Nhưng, Huy như một người tập lái xe, cho xe chạy vòng vòng chứ không dám chạy xa hơn. Thảo thì lúc nào cũng khiêm nhường giữ lễ của một người làm việc dưới quyền. Thỉnh thỏang có gợn lên chút giao động thì nàng vội nghĩ đến Nam, mọi việc lại đâu vào đấy.
Bà Nhiêu lo ma chay cho thằng cu út xong thì Nam về. Cả nhà mừng vui trong nổi buồn. Mới chưa đầy mấy tuần lễ mà bao nhiêu việc xẩy ra. Sáng nay Nam và Thảo đi thăm mộ cu Phúc chôn sau đình Bãi Dâu. Thắp nhang và khấn vái hương linh em xong hai người đi ra phía bờ sông, chỗ cây lộc vừng già.
- Ngồi đây một lúc đi em.
Vừa ngồi xuống Nam đã siết cứng người Thảo tỏ nỗi nhớ mong. Thảo kêu
lên:
- Anh làm vầy có ngày em gãy hết xương cho coi. Mà..em hỏi tại sao cả tháng chỉ có một lá thư ?
- Em biết không, mình là giáo viên mới ra trường cái gì cùng bỡ ngỡ, bao nhiêu là việc phải làm. Hơn nữa chỗ trường anh xa Bưu Ðiện cả chục cây số. Em đừng buồn.
- Em nói vậy thôi. Trường anh có đông không ?
- Chỉ có 5 lớp. Nhưng là lọai trường đặc biệt tổ chức theo lối Mỹ.
- Là sao anh ?
- Ðây là trường cộng đồng, nghĩa là ngoài giờ học văn hóa, học sinh còn được dạy nghề, như Mộc, May, Nông Nhiệp ..vv.
- Có cô giáo nào không ?
- Có một cô.
Thảo quay phắt qua :
- Trẻ không ?
Nam nhéo nhẹ vào má Thảo vừa cười :
- Chi mà dữ rứa ?
- Thì hỏi cho biết chớ bộ ...
Nam lảng qua chuyện khác:
- Em đi làm có vất vả lắm không ?
- Bình thường thôi, vui hơn hồi đi học. Làm việc mình biết thêm được nhiều điều, quen được nhiều người trên mình để học hỏi...
- Có quen bác sĩ trẻ nào không ?
Câu hỏi làm Thảo hơi khựng lại, nàng vừa nghĩ đến Huy. Thảo nhanh nhẩu đáp một cách tự nhiên :
- Bác sĩ trẻ thiếu gì, nhưng họ làm việc họ, mình làm việc mình.
Nam có vẻ trầm ngâm. Ðầu óc Nam vừa bị khuấy lên bởi những chuyện tình giữa các bác sỹ và y tá. Chuyện thường thấy trong truyện và nhan nhản trong đời thường. Thảo cầm tay Nam lắc mạnh :
- Anh nghĩ gì vậy ? Không được nghĩ "viễn vông" nghe chưa.
Câu nói đã xóa tan đám mây mờ trong đầu óc Nam.
- Anh hỏi thiệt, em có nhớ anh không ?
- Sao không nhớ ?
- Nhớ thì em làm gì ?
Thảo lúng túng một lúc rồi hỏi lại:
- Còn anh làm gì ?
- Những lúc trí óc không bận bịu công chuyện thì anh nói chuyện với em.
- Bằng cách nào ?
- Anh hình dung em bên cạnh, anh ngồi thì em ngồi, anh nằm thì em nằm, hai người chuyện trò cho đến lúc có việc gì đó để làm, hoặc đi vào giấc ngủ.
- Thảo ngúng nguẩy phát một cái vào lưng Nam:
- Anh thiệt dễ sợ.
- Sao lại dễ sợ, có những chàng trai mỗi khi nhớ người yêu thì đi tìm thú vui khác để khỏa lấp, em muốn anh cũng vậy sao ?
- Em thì mỗi khi nhớ anh, em ghi vào sổ tay cảm nghĩ của mình.
- Hôm nào cho anh xem. Chắc là tình tứ lắm.
- Thôi, để anh cười em hả.
- Khóc vì em mới sợ chớ cười mà sợ gì.
- Anh răng lúc nào cũng ưa xa xôi bóng bẩy. Chừng nào anh đi ?
- Thứ hai, anh đưa em đi làm rồi đi luôn.
Có ở trong hoàn cảnh của Nam mới thấy thì giờ quí như thế nào. Hai ngày bay qua cái vèo, Nam có cảm tưởng như mới về, lại phải đi ngay. Lòng nôn nao muốn làm cái gì đó mà cứ lay hoay đứng ngồi không yên, vào ra không ổn. Cuối cùng, phải nói câu giã từ: "Anh đi". Một dấu chấm.
Trời đã vào mùa mưa dầm gió bấc. Mưa ngày này qua ngày khác. Ra đường mưa quất vào mặt rát rạt. Dân Huế thường nói : "Mưa thúi đất thúi đai". Mưa Huế không vui như mưa Sài Gòn. Mưa trong Nam chạy qua rào rào rồi thôi. Ðôi lúc mình chạy trước mưa theo sau, về đến nhà, trời hết mưa. Huế, mưa tối ngày, nhà văn Nguyễn Tuân gọi là "mưa chì chiết". Suốt hai tuần nay trời mưa liên tục, nước sông Hương đã liếm vào bờ. Cây rừng trôi về lớp lớp, vài chiếc thuyền mạo hiểm ra giữa dòng vớt củi. Bà nhiêu hơi lo, nếu cứ cái đà này thì nước sẽ vào nhà nay mai. Bà hỏi thăm ông Tám hàng xóm :
- Anh Tám thấy trời ri có lụt không?
- Năm ngoái đã lụt rồi, năm nay không biết răng.
- Lụt tới mô anh Tám ?
- Gần vô nền nhà. Nhà chị cao chắc không răng mô.
- Tui lo mấy con heo..
Chiều trời bổng ngớt cơn mưa, bầu trời bớt màu chì, một vài chỗ đã sang sáng. Thảo về đến ngõ đã gọi mấy em ra sông coi người ta vớt củi. Bà Ðàm nằm trong giường nói vọng ra:
- Thôi con ơi, lỡ chúng nó ham coi mà trợt chân là nước cuốn đó, Má nghe nói nước chảy mạnh lắm.
Mấy em Nam nghe nói đi coi nước lụt thích thú reo lên:
- Ði chị, mình đừng ra sát bờ thì sợ chi.
Thảo thay áo rồi cùng sáp nhỏ ra bờ sông. Bà Ðàm nói vói theo :
- Coi chừng đó. (bà hạ giọng) Con nhỏ này lớn rồi mà như trẻ nít !
Qua một đêm nước rút xuống khỏi bờ. Bầu trời quang đãng phố Huế tươi tỉnh trở lại. Bà Nhiêu thở ra với vẻ mặt hết lo lắng.
Mấy hôm nay cứ chiều chiều bà Ðàm thấy người gai gai muốn đi nằm. Thảo cho bà uống thuốc cảm. Người lớn, mùa lạnh bị cảm là thường, nhưng không thấy thuyên giảm mà có vẻ ngày một nặng thêm.. Có khi bà ho muốn tắt thở. Thảo nói như dỗ dành:
- Má ráng uống thuốc, mai con xin nghỉ để đưa má lên bệnh viện khám.
Trước khi đi làm, Thảo nhờ bà Nhiêu:
- Ở nhà có gì Bác lo giùm con, có thể con lên xin phép rồi về.
- Ðược rồi, con yên tâm, để bác coi cho.
Thảo đến bệnh viện mà lòng cứ nôn nao, đôi lúc như người đãng trí. Trưa gặp Huy trong phòng ăn, Thảo có vẻ hững hờ, Huy vồn vã hỏi :
- Hôm nay Thảo sao vậy ?
- Em thấy người không yên.
- Có chuyện gì cho anh biết, may ra chia sẻ với em.
Thảo kể chuyện Má bệnh mấy hôm nay cho Huy nghe. Huy nhìn đồng hồ, thấy còn sớm, nói ngay:
- Anh đi với em về thăm Bác.
- Anh chưa ăn cơm.
- Không sao, em dọn bàn, anh qua phòng lấy đồ nghề, ta đi ngay.
Chỉ mấy phút Huy trở lại với chiếc túi da đen, hai người đi chung xe gắn máy. Trong tình thế cấp bách Thảo không còn chọn lựa nào hơn. Nhìn nét mặt lo lắng của Huy, Thảo cảm động vô cùng. Ngồi lên xe, Thảo lại nhớ cảm giác lần đầu ngồi xe đạp với Nam, lúc xe chạy qua cua Thảo phải ôm vào người Huy để khỏi té.
Bà Nhiêu đang ở sau bếp, nghe tiếng xe gắn máy trước sân, vội chạy ra. Thấy Thảo về bà mừng quýnh :
- Cháu đó hả, Má cháu ho dữ quá, Bác nấu miếng nước gừng ...
- Thưa Bác đây là Bác Sĩ Huy trên bệnh viện xuống thăm bệnh cho Má cháu. Huy nghiêng người chào :
- Dạ chào bác, thưa, bác ấy ho mà có nhiều đàm không bác ?
- Dạ nhiều mà đặc xanh.
Bà Ðàm sốt cao, rên hừ hừ. Thảo cởi bớt áo cho Má. Huy đến cạnh cúi xuống đặt ống nghe lên ngực dò một vài chỗ rồi quay qua Thảo :
- Cô đỡ bác ngồi dậy. Thảo và bà Nhiêu đỡ bà Ðàm lên. Trông bà sút hẳn, hơi thở nặng và mệt lắm.
- Bác thở mạnh.
Bà Ðàm rán thở ba hơi đã thấy đuối .
- Thôi bác nằm nghỉ.
Bà Nhiêu và Thảo theo dõi nét mặt Huy.
- Có nặng lắm không bác sĩ ?
- Không nặng lắm nhưng phải đưa bác đi bệnh viện ngay. Phổi bác bị đã lâu. Phải nhập viện để chữa kịp thời.
Dù trong nghề nhưng Thảo cũng cuống lên hỏi Huy :
- Bây giờ em phải làm gì ?
- Cô gọi chiếc xích lô đưa bác đi, tôi lên trước thu xếp cho bác nhập viện. Nhớ đưa vào phòng cấp cứu.
Nói xong Huy gom đồ nghề, nổ máy xe, chạy ngay, quên chào mọi người. Bà Nhiêu hối Thảo :
- Cháu đi kêu xích lô lẹ lên.
- Bác soạn đồ giùm cho Má con.
Chưa đầy năm phút đã có xích lô. Thảo dìu bà Ðàm lên xe rồi ngồi nhích phía trước, anh xe phủ tấm bạt che kín hai người . Bà Nhiêu theo xe ra đến đường cái, trước khi quay vào, bà dặn Thảo: "Coi Má như thế nào về cho Bác hay nghe" .
Cây đa bến cũ con đò khác đưa.
Ca dao Việt Nam
Cậu bé và Mơ đứng nói chuyện chẳng đâu vào đâu mà thời gian qua rất chóng. Nắng trong vườn đã chói chang thêm nhiều, cái nắng chớm hè làm cho con người thấy bứt rứt khó chịu. Thế rồi đến lúc cha xứ bàn bạc công việc xong, trở ra mà câu chuyện vẫn chỉ quẩn quanh bên sự sắp chia tay và hẹn vẩn vơ.
Cha xứ cất tiếng nói với cậu bé : Mọi việc xong rồi, giờ cha con ta về. Chợt cha thấy Mơ, cha nhớ đến cô bé ngày nào cha đã gặp trong nhà thờ. Cha nhỏ nhẹ hỏi : lâu quá không thấy con ghé lại cung thánh. Nói rồi, cha mới thấy lỡ lời, vì có một lần Mơ đã thưa với cha là không có đạo. Cha ngần ngừ, nhưng Mơ cũng đã kịp thưa ngay : con nghỉ học rồi, cha. Cha hết sức ngạc nhiên, buột phát ra : giê su ma, lạy chúa tôi; thế thì nghỉ học, con làm gì được. Lại một lần, Mơ chua xót, nhỏ nhẹ trả lời : vâng, con biết thế, nhưng làm sao được, thưa cha. Vì nhà con không đủ điều kiện cho con theo học tiếp nữa.
Chỉ nói có thế mà Mơ đã thấy nghẹn, nước mắt chỉ chực trào ra. Cha cũng áy náy đứng nhìn. Cha biết rằng cảnh này chẳng thiếu gì ở nơi mà con chiên cha và gia đình Mơ đang sống. Nhưng mà cố giang cánh tay ra như Chúa, để ôm tất cả con cái vào lòng, thì cha chưa làm nổi. Cha chỉ đành cất tiếng thở dài, cái thở dài như bay vút lên theo bóng nắng lao xao trên đầu cây đa cổ thụ.
Hai bên từ giã nhau. Người quay đi cũng bịn rịn mà kẻ đứng lại cũng bồn chồn. Giá gì có một phép tiên để tình cảm mọi người được trang trải trọn vẹn thì sung sướng biết bao. Cậu bé chân bước đi mà mắt còn nhìn lại. Mơ cũng thấy trong tâm hồn như có một sự gì vừa trôi mất tan theo.
Phần 2
Những năm về sau, thời cuộc càng ngày càng tàn tệ. Vùng bên kia sông, quân đội Pháp kéo về đóng đồn. Ra những qui định gắt gao về giờ giấc những con đò qua lại, tuyệt đối không còn cho sang sông khi trời chưa sáng hẳn. Cái xóm bên này sông đã ảm đạm nay càng ảm đạm thêm. Những buổi đi lễ sớm không còn ồ ạt như trước. Người ta không thể hi sinh ngày giờ để rồi trở về bê bết với ruộng vườn. Chuông nhà thờ vẫn điểm, nhưng lòng con chiên đành tạm quên Chúa để lo cho cuộc sống của mình. Dân xóm đạo chỉ còn tự chăm lo mặt cứu rỗi cho nhau để mong lòng tin không bị phai nhạt trôi đi. Cha xứ nhắn tin qua nhiều bận, song con chiên cũng xin chịu. Cha đã phải lặn lội sang sông nhiều lần, nhắc lời Chúa với con cái người, song nghe thì có thấm mà hoàn cảnh éo le thì làm sao thực hiện lời cha mong mỏi được. Cho nên ví như cơn gió rào rào trên đầu ngọn đa mà không đủ sức lay cho cả khối đa lay động. Những đám tang đã do tự người trong xóm lo liệu lấy. Một ông đầu đàn đã thay cha đọc kinh, làm phép thánh, xức dầu rồi làm thủ tục đưa chôn. Những buổi xưng tội đặc cách trước kia nay đành lơ là bỏ sót.
Nhiều đêm ngồi bên này sông, Mơ thấy bên kia sông ánh điện lập loè chói sáng. Mơ hình dung cảnh nhà thờ đứng im lìm trong vắng lặng u buồn. Thỉnh thoảng bóng hoả châu bay vụt lên trời, soi sáng rực xen lẫn với tiếng đạn ròn rã trong đêm. Hôm sau y như rằng lại một hai cái xác trôi lềnh bềnh trên con nước. Chiến tranh đã tràn về hai bên bờ con sông này. Người trong xóm đã bàn tán về những trận công đồn và cảnh người bị bắt. Mơ đã nghe loáng thoáng về những chuyến đò đi lén trong đêm, cảnh những người có của bỏ đi thoát khỏi vòng chinh chiến. Người dân một cổ đôi tròng, cả hai bên bờ sông đều ngăn cấm sự ra đi. Những cuộc rước kiệu cũng thưa vắng đi vì dân sợ làm ra, bên kia sông sẽ pháo sang, gây cảnh chết chóc hãi hùng. Xóm Mơ tối im lìm như cảnh hoang. Nhà nhà đều đóng phên sớm, cả đến tiếng cầu kinh cũng chỉ nghe nhẹ như hơi thở nhỏ nhoi.
Có một lần, Mơ chợt nhớ đến cậu bé. Mơ tự hỏi cậu còn ở lại trên phố hay đã quay lại về nhà. Mơ hỏi mà không trả lời được. Song Mơ cầu mong sao anh ấy cứ ở lại thành phố vì dù gì vẫn nhẹ thở hơn nơi chốn thôn quê. Thế nhưng Mơ lại sợ, e rằng mải vui chơi mà anh ấy chẳng còn thiết trở về. Ơ hay, sao Mơ lại lẩn thẩn đến vậy. Nào hai người đã có gì hứa hẹn với nhau đâu, chẳng qua hỏi han nhau cũng chỉ là tình bạn. Mơ lại chẳng có tí gì chung đạo với anh thì nhắc nhớ xem ra như điều viển vông khó thể thực hiện.
Mẹ Mơ càng lúc càng yếu dần. Thản hoặc Mơ đã thấy bà có dáng uể oải. Mơ lăng xăng lo giúp mẹ, song bà gạt đi. Lúc ấy, bà lại cố hăng hái lên để Mơ yên tâm. Nhưng đêm đến, Mơ đã nghe hơi thở bà có chiều nặng nhọc. Chập chờn Mơ tỉnh lúc nào thì nghe bên chỗ bà nằm tiếng trở mình liên tục. Mơ biết sức mẹ giờ như bóng nắng nhạt màu. Mơ đã lo lo, một mai mẹ bỏ đi thì Mơ một thân một mình, liệu lo toan làm sao cho cuộc sống. Mơ trông lên bóng đa, thấy ngút ngàn âm u một hình thù đen kịt. Tiếng con vạc bay đêm nghe lóc xóc đôi cánh đập trên đầu.
(còn tiếp)
Thất vọng là cảm xúc không hài lòng với kết quả của một sự việc xảy ra không đúng như mong mỏi. Thất vọng chỉ có tính cách nhất thời, là một cảm xúc bình thường và sẽ mau chóng qua đi . Chớ để thất vọng trở thành chán nản, trầm cảm, đó là lời khuyên của các nhà tâm lý học.
Có nhiều độ của thất vọng, tùy thuộc vào trường hợp, mà tâm trạng thất vọng là nặng, nhẹ hay nhiều, ít. Ta đi xem một phim chiếu bóng mong đợi đã lâu, vì quảng cáo hấp dẫn, khi xem xong phim, lại không thấy hay như dự tưởng, vậy phim đã làm cho ta thất vọng. Thất vọng còn là tâm trạng chung của một nhóm người, có cùng sở thích, tỉ như yêu một bộ môn thể thao và cùng thích một đôi banh, chúng ta thất vọng khi đội banh nhà bị thua nặng . Nếu ta không đặt một số tiền cá độ lớn vào trận banh, thì sau khi bàn tán chán chê, tâm trạng “sầu đời" này cũng sẽ qua đi, vì tuần sau, hoặc sang năm, mọi sự sẽ khởi đầu mới mẻ như mùa xuân và mùa banh lại trở về. Tuy nhiên độ thất vọng sẽ lớn hơn, nếu người ái mộ đội banh đã đặt một số tiền cá độ lớn . Mà nghĩ lại trong trường hợp này có lẽ người ái mộ đó nên xét lại cái máu "cờ bạc" của mình, thay vì phân tách tại sao mình lại chán nản thế này! Tóm lại hai thất vọng vừa qua vào độ nhẹ, chỉ tạo cho chúng ta thêm chuyện bàn tán, nhưng không gây ảnh hưởng gì trong đời sống chúng ta.
Thất vọng có tầm quan trọng hơn, trong trường hợp cha mẹ thất vọng khi thấy con mình không theo đúng kỳ vọng mà ông bà đã đặt ra cho người con này, ông bà muốn cô hay cậu đó phải đỗ đầu, phải theo ngành y khoa, hay nên chọn một ý trung nhân mà ông bà nghĩ thích hợp hơn với cô hay cậu. Thất vọng như vậy là thất vọng ta cảm cho người khác, có liên quan mật thiết với ta. Còn thất vọng cho cá nhân mình là trường hợp một người kỳ vọng được lên chức, thay thế người giám đốc đã chuyển qua nơi khác, người đó đinh ninh mình sẽ được giữ chức trống đó, nhưng trái với điều dự tưởng, ông giám đốc đã chọn một nhân viên khác, trẻ tuổi hơn, thiếu kinh nghiệm hơn (mà lại là đàn bà nữa).
Vậy cảm xúc thất vọng có thể xảy ra từ một hoàn cảnh, một sự việc.
Thất vọng có thể là một tâm trạng chung của một nhóm người, như trường hợp đội banh nhà, hoặc là cảm xúc riêng tư của một cá nhân, vì một ước vọng đi ra ngoài ý muốn.
Thất vọng có thể do người khác tạo đến cho mình, mà cũng có thể là tâm trạng ta cảm cho người khác, mà thường là người thân trong gia đình, bạn bè, tuy rằng có khi ta có cảm nhận đó cho người dưng không quen biết: thí dụ ta cảm cho cô thể tháo gia Michelle Kwan khi thấy cô cứ bị hụt huy chương vàng Olympics!
Thất vọng nhiều hay ít, nặng hay nhẹ cũng cùng mang một tâm trạng như nhau, điều quan trọng là cách chúng ta phải hành xử ra sao khi cảm giác thất vọng đến, nhất là lúc bất ngờ nhất, lúc mà ước mơ của chúng ta bị đổ vỡ, và sự thật phũ phàng diễn ra trước mắt (nếu chúng ta muốn nó cải lương một tí).
Theo bác sĩ tâm lý Joyce Brothers, trước hết đề phòng cho khỏi thất vọng thì chúng ta nên chuẩn bị tinh thần để đừng bị rơi vào tình trạng thất vọng "não nề" . Bà lấy thí dụ của một chức trống trong hãng, còn là một thăng tiến trong nghề nghiệp. Bạn đã làm trong hãng một thời gian dài, tự nhận rằng mình là người có kinh nghiệm, tài năng hạp với chức vụ đó, đương nhiên chức đó phải về tay mình, bạn đoan chắc như thế! Thế rồi cấp trên quyết định trao chức vụ đó cho người khác. Chuyện xảy ra ngoài dự tính và bạn thất vọng vì cảm thấy bị coi thường. Thật ra nếu bạn chuẩn bị tinh thần, có cái nhìn khách quan hơn, thì sẽ ít bị thất vọng . Hãy đặt mình lên bàn cân so với các nhân viên cùng sở, và nếu tự cho điểm mình một cách khách quan, thì có lẽ mình chỉ được 7 điểm thay vì 10 điểm, vì thế khi không được trao chức mà bạn mong đợi, thì sự thất vọng cũng giảm đi rất nhiều.
Bác sĩ Joyce Brothers còn cho biết, thất vọng chưa chắc gì đưa đến một tương lai đen tối như ta vẽ trong đầu. Một người học trò xong trung học đợi được nhận vào trường lớn mà mình thích, thư về cho thấy cô / cậu đó không được nhận vào, và phải chọn một trường khác nhỏ hơn, ít tiếng tăm hơn, tâm lý của người học sinh này sẽ cảm thấy thất vọng . Nếu tâm trạng này chỉ có trong một thời gian ngắn thì là chuyện bình thường, nhưng nếu người thanh niên đó để cảm xúc phiền lòng này kéo dài lâu, biến thành chán nản, não nề, thì thật là một điều không nên. Sau mấy tuần qua đi những bàng hoàng, xúc động của một viễn ảnh tương lai khác mình kỳ vọng, người học sinh này không nên nghĩ xa xôi hơn mà chỉ chú tâm vào việc học, rồi sự khó nhọc dùi mài kinh sử sẽ đem đến kết quả tốt đẹp, cậu sẽ gặp nhiều bạn bè mới khác, tương lai sẽ có nhiều hứa hẹn đẹp đẽ . Vậy không nên ngồi than vãn cho số phận mình (thật sự không có gì để phải than vãn cả), mà nên sửa soạn để đi con đường mới . Cha mẹ cậu cũng thế, không nên quá buồn lòng, vì sự việc không theo ý mình muốn, mỗi cuộc hành trình có những khó khăn cũng như những lý thú khác nhau, miễn là ta đạt đến mục đích mà thôi.
Ngoài ra, có khi sự việc xảy ra, gây thất vọng lúc đầu, nhưng về sau lại diễn tiến tốt đẹp không ngờ. Trường hợp bị hãng sa thải ngoài ý muốn, nhưng đã bắt buộc nhiều người phải xông xáo đi kiếm việc khác, và sẽ thấy cơ hội đến tốt hơn trong hãng mới, gặp và quen những bạn mới thay vì cứ ôm mãi một việc mà mình nhàm chán, nhưng không có can đảm bỏ đi kiếm việc khác.
Ðể thay đổi quan niệm về một sự việc, một điều gì, bạn có thể làm một trắc nghiệm tâm lý cho chính mình qua các câu hỏi sau đây:
- Bạn kỳ vọng gì ở chính mình, mong mỏi gì từ người khác, ước vọng gì trong cuộc đời?
- Tại sao bạn lại mong mỏi điều đó? Ðiều đó có thật sự cần thiết cho đời sống của bạn không ?
- Bạn mất gì, nếu sự việc không xảy ra như mong mỏi? Ðiều gì xảy ra nếu bạn không theo được những gì mình kỳ vọng?
- Ðiều bạn mong mỏi, kỳ vọng là do bạn đặt ra cho mình hay là do người khác đặt ra, mà bạn nghe từ nhỏ, và tưởng đó là của mình?
Con người lớn lên trong những ràng buộc, những kỳ vọng của gia đình và xã hội: Phải thành công trong xã hội, phải sống như thế này, thế nọ, hành xử như thế nọ thế kia, nhà phải rộng lớn, vợ đẹp, con khôn. Nếu con mình không đứng nhất và lãnh bằng khen như con cúa các bạn bè, họ hàng khác, tự dưng mình cảm thấy phiền lòng, mà thật ra con cái mình học hành cũng không kém gì và điều quan trọng nhất là chúng vui vẻ, sống hoà đồng với bạn bè, không làm những điều xấu xa, chúng có công ăn việc làm vững vàng, tuy không là bác sĩ, luật sư, kỹ sư, giám đốc công ty như cha mẹ hằng mong đợi Trở lại bài trắc nghiệm ở trên, chúng ta sẽ khám phá ra những kỳ vọng mà ta đặt ra, có thể được thay thế bằng những điều khác tương tợ, vậy thì nếu ta không đạt đến thì cũng không có chi là buồn nản cả . Có khi kỳ vọng đó cũng chẳng do ước muốn của chính ta ..
Các nhà tâm lý đưa ra những giải pháp sau đây, hầu chuẩn bị tâm lý cho ta bớt thất vọng, hoặc nếu có thì nhờ vào sự suy nghĩ khác biệt mà ta dễ dàng qua khỏi tâm trạng thất vọng ban đầu.
1 - Vứt bỏ ý nghĩ mình là Nhất: Con người phát hoạ cho mình con đường đi thật vững chãi đàng hoàng và nếu sự việc không xảy ra như ý muốn, đâm ra buồn bực . Bác sĩ Joyce Brothers đặt vấn đề: Bạn có tự cho mình là nhất và mọi việc phải theo ý bạn không ? Nếu sự việc không như ý muốn, đâm ra buồn bực, rồi cha’n nản , nhưng nếu bạn bình tĩnh nhìn lại, thì thấy việc xảy đâu đến nỗi tệ như mình tưởng, mà dưới mắt của nhiều người khác thì còn là một điều rất thông thường nữa cơ, không có gì phải than vãn cả! Nếu chúng ta thay đổi quan niệm của mình về đời sống, có một cái nhìn thực tế hơn, không bám víu vào những gì đã định sẵn thì chúng ta sẽ bớt thất vọng . Nếu đối tượng ham muốn ta được đổi khác thì niềm thất vọng sẽ vơi đi khi ta không chiếm được .
2 - Nhận thức rằng chúng ta chỉ có quyền giới hạn . Trường hợp cha mẹ đối với con cái đã trưởng thành, cha mẹ chỉ có một quyền tương đối mà thôi, vậy khi con cái đi theo con đường khác kỳ vọng của cha mẹ, và cha mẹ đã có sẵn ý nghĩ "quyền giới hạn" trong đầu, thì ông bà sẽ nhẹ gánh "phiền muộn" đi rất nhiều . Ðối với những người chung quanh ta cũng vậy: anh em, bạn bè, lối xóm, ta càng không có quyền tối đa, vậy nếu sự việc xảy ra ngoài ý muốn thì ta sẽ đỡ thất vọng biết bao!
3/ Nên có môt cái gì đó đi bên lề, một dự định song song với điều ta kỳ vọng, giúp chúng ta có một cái gì khác làm, không lệ thuộc hoàn toàn vào điều ta mong đợi . Từ chuyện nhỏ như rủ bạn bè đi xem chiếu bóng, đi ăn, đi du lịch tới chuyện rủ người cùng làm ăn, ta phải chuẩn bị rằng, người được hỏi có quyền trả lời không và sẽ bớt đi thất vọng . Thế nên, một thày giáo đã bảo: "No appointment, no disappointment", tạm dịch là:"Không có kỳ vọng thì sẽ không có thất vọng!"
Cuối cùng bác sĩ Joyce Brothers có lời khuyên: Trong mọi chuyện, dù thế nào đi nữa, con người sẽ có cơ hội khác để tiến lên . Ðời đem đến thử thách, con người sẽ tạo sức mạnh tâm thành để vượt qua thử thách . Thất vọng là một trạng thái bình thường, nhưng đừng bao giờ để thất vọng dẫn đến tuyệt vọng! Kinh nghiệm cho thấy, rất nhiều người đã ngạc nhiên khi thấy trong các trường hợp gây ra chán nản và hết hy vọng nhất, về sau lại mang đến cơ hội tốt . Bà lấy tỉ dụ của một người đàn bà không có con được, đà trải qua một thời gian đi thử nghiệm, những lần phiền phức cấy tinh trùng của khoa học tân tiến nhất, nhưng cuối cùng vẫn không có con như mong mỏi . Sau niềm thất vọng, bà đã nhìn lại những chọn lựa mình có thể có, đổi ý và chọn con đường nuôi con nuôi . Ðược làm mẹ, nuôi con, phải chăng đó là mục đích chính của bà, dù đứa con đó không phải là do bà sanh ra, nhưng cũng sẽ mang lại cho bà kết quả như nhau: tình thương, dạy dỗ và chăm sóc một đứa bé thành người hữu ích trong xã hội . Bà sẽ trải qua đoạn đường đời không khác gì các bà mẹ khác . Như vậy, người đàn bà này đã đổi niềm thất vọng ra thành niềm hy vọng . Và đó là thực tế của đời sống .
Thi sĩ Tony Hoagland có một bài thơ, tựa là Thất Vọng:
Trong chiếc áo choàng mùa đông,
Vẩn vơ nhìn dòng nước đục lờ dưới cầu
những ngọn sóng đọng tuyết trắng
trông như một con cá bạc lấp lánh bơi lăn tăn
bên vệ đường những đám hoa dại
khoe màu sắc nhe nhàng đằm thắm
và màu đất đỏ trên ngọn đồi sáng bừng lên ...
Cái cảm giác buồn rầu, chán nản sao không có trong một ngày mùa đông, tức thời tàn của một người đang thất vọng? Ðộc giả chỉ thấy những hình ảnh nhỏ nhắn, đẹp đẽ: cá bạc làm sáng dòng nước đục, hoa khoe màu sắc, và đất đỏ của ngọn đồi bừng sáng . Ðó là tâm trạng của anh thi sĩ, tới lúc đông về, thời xuống dốc của đời người, thì anh mới có thì giờ nhận thấy những gì tầm thường nhất mà trước đây anh không để ý đến như hoa dại, cỏ hèn, đất đỏ ... Anh chàng thi sĩ này đã chia sẻ kinh nghiệm thất vọng của anh: sự thanh thản của tâm hồn .
10/01
Thập niên 90 , con gái VN tại Mỹ tương đối hiếm , các anh ế
là ế chạy dài . Tìm ra một cô được mắt thì cũng đánh với
bao nhiêu là anh khác mới mong lọt được vào mắt nàng .
Tôi nghe đồn vậy khi sắp rời VN thì ngại lắm . Này nhé , chả
gì tôi cũng không tới nổi nào , người chỉ quê mùa cục mịch,
chút đỉnh , đi theo diện HO thì để mấy anh đánh nhau vì mình
tôi chắc là thấy ngại lắm .
Tính tôi thì không thích làm phách. Làm dáng tôi càng không
thích. Tôi cứ thích cái gì thành thật, đâu ra đó, có qua có
lại có dễ chịu hơn không.
Nghe đồn vậy mà khi tôi tới Mỹ , tôi đâu có thấy anh nào tự
dưng theo mình đâụ Tôi vào trường cộng đồng học thì tìm
mõi mắt mới nhìn thấy dáng của một người Á đông có dáng
dấp Việt Nam chút xíu . Tôi chạy lại hỏi thăm liền thì người
ta cũng chỉ thoang thoảng vài ba câu với tôi rồi thôi , đắt giá
cái chỗ nào .
Buồn vì vậy , lời đồn chả đúng . Thôi , không có người VN
, tôi bắt qua các nước lân cận như Thái chẳng hạn. Trong lớp
ESL tôi đang theo học năm đó có một anh chàng Thái hay nói
chuyện với tôi lắm . Có lần anh vắng lớp cả hai tuần . Sau
đó trở về gặp tôi mừng rỡ và đưa tôi chiếc đồng hồ .
Anh bảo tôi giữ làm kỷ niệm . Tôi đâu có tính lấy , tôi
cầm cái đồng hồ lên coi, lắc lắc coi có chạy thiệt không vì
nghĩ anh đùa , khi đã biết thật tôi quay lại nói với anh ta "
Không, bạn bè thì tôi không dám nhận , còn có ý gì thì xin
lỗi nha , tôi cũng không muốn nhận luôn " . Thế tôi có rắc
rối cho chính tôi không cơ chứ .
Anh bạn Thái đó , lúc ấy , nhìn tôi tiu nghỉu và từ đó không
thân mật với tôi nữa . Thế cũng rõ là người đàng hoàng
có khác .
Tôi thật không có gì làm tiếc .
Tôi học trong trường đại học cộng đồng đúng 2 năm để có
đủ credits chuyển lên trường lớn . Các lớp tôi học có đủ
mọi chủng tộc . Tôi ít nói vậy mà cũng may mắn có người
muốn hiểu . Một lần , tôi hỏi mua sách cũ của một anh bạn
người Etiopiạ Anh đã bán cho tôi giá rẻ hơn trong bookstore vì
sách đã xài rồi mà , luôn tiện mời tôi ăn cơm tối . Tôi
thoái thác vì không muốn có tai tiếng trong trường là đã đi
chơi với người này , người kia .
Con gái VN có khác. Tôi sợ như vậy thật đấy . Nhiều ngày
sau , tôi thật lạ là anh bạn người Etiopia đó cứ tránh tôi .
Tôi thắc mắc , thấy anh ta trong trường , tôi chạy lại hỏi thì
anh ta trả lời anh ta không thích thái độ kỳ thị màu da của tôi
.
Tôi như trên trời rơi xuống . Kỳ thị cái gì chớ . Con gái VN
chỉ không thích tai tiếng thôi . Tôi chọn ai thì mới đi với
người đó , tôi đã lớn không thể ngao du sơn thủy với bất
cứ ai muốn đến với mình đâu . Tôi thật tình không muốn
bị mang tiếng kỳ thị , nhưng tôi biết là có giải thích đến
mấy anh bạn đó cũng chẳng thể nào hiểu được cái tiếng quan
trọng như thế nào với một người phụ nữ VN.
Tôi lên trường lớn term sau đó. Quen với nếp sống tỉnh lẻ ,
lên đây , gặp ai tôi cũng chào " Hi" và cười thật tươi dù
chưa hề quen biết . Có ai hiểu đâu , chỉ mỗi cái anh giữ
cổng bãi đậu xe người Mỹ thấy tôi thân thiện thì lúc nào
cũng cười lại với tôi mỗi ngày tôi đến trường .
Qua chưa đầy một term, anh ta ra khỏi ki -ốt nói chuyện với tôi
nhiều hơn . Tiếng Anh của tôi lúc đó mới 4 năm cũng còn ú ớ
, tôi cười và nói chuyện với anh bằng tay hơn bằng chữ .
Một ngày , anh nói với tôi anh phải đi lính để sau đó mới có
tiền trả nợ đã mượn . Anh đã mời tôi đi ăn tốị Tôi lại
từ chối , chỉ đưa cho anh địa chỉ đang sống và nói anh giữ
liên lạc với tôi như bạn .
Sau ngày anh đi , tôi được nhận vào sở xả hội làm . Tôi
với anh thư từ qua lại rất đều , kể cả khi anh đóng quân
ngoài Mỹ anh cũng viết thư rất đều cho tôi . Tôi cũng đã
nhờ những bức thư của anh và của những người bạn khác tại
Nhật , Pháp , Úc để mà sống , để mà qua cái cô độc khi
thời gian đó tôi quá tập trung vào việc học , việc làm vì tôi
làm full time và học part time cùng lúc .
Một ngày đang trong giờ làm việc , cô nhân viên tổng đài của
sở lại ngay bàn tôi hối hả " Trâm , chồng mày gọi " Tôi ngớ
người nhìn bà chất vấn " Này nhé , bà biết tôi chưa có
chồng , sao bà còn nói vậy , ai mà kiếm tôi" . Bà vẫn một
mực không đổi . " Chồng mày gọi từ Ðức , nó muốn mày bắt
phone " Tôi đang duyệt hồ sơ mời khách vào phỏng vấn , không
muốn để khách đợi , nhưng tôi cũng không thể thoái thác cú
phone này cho đồng nghiệp . Tôi bắt lên , thì ra là anh , anh
gọi tôi bảo rất nhớ tôi và báo sắp về lại Mỹ muốn gặp tôi
dẫn tôi về nhà anh ..
Thế này thì chết thật . Tôi vẫn giữ cho anh tình bạn trong
sáng lắm. Tôi không muốn làm tổn thương anh nhưng tôi cũng
không muốn miễn cưỡng về nhà anh gặp gia đình anh khi quan hệ
giữa tôi với anh chỉ có chừng ấy .
Tôi nói thật và sự thật đó cướp đi tình bạn giữa tôi và
anh sau ngày tôi nói .
Tôi nghĩ cũng như bao con người khác , người Mỹ họ rất rõ
ràng trong quan hệ .
Tôi thì vẫn mơ ước lấy chồng người VN , nói gì chưa nói
hết câu , nhưng yêu thương nhau , cùng gốc , chắc là cũng đỡ
bị hiểu lầm hơn nhiềụ Dù tôi hiểu ngay cả là người VN,
người gốc Trung , gốc Bắc hay gốc Nam cũng đã là một vấn
đề lớn với bố mẹ tôi trước kia , nay ngay lúc này tôi đã
có ai đâu mà so đo, bố mẹ tôi đã dể dãi ra đôi chút cứ
không phải người nước ngoài thì với bố mẹ tôi là được
rồi .
Cứ dắt anh nào về có thể nói chuyện với cả gia đình chứ
không phải để cho hắn coi ti vi cả buổi , chẳng hiểu gia đình
nói gì, thế là được .
Thời gian trôi qua rnhanh , sau khi đã ra trường , tôi vẫn chưa
tìm được một ý trung nhân nào người Việt hết . Năm đó là
năm 96 , các gia đình HO có con gái tới Mỹ nhiều hơn , tính tôi
lại không đua đòi , bon chen , không đi chơi , không tới chỗ
đông người , thì lấy gì cho tôi tìm , tôi kiếm một người
chồng VN , mặc dù ai cũng nói ở Mỹ con gái VN đắt giá , và dù
con gái qua nhiều chăng nữa con gái vẫn có quyền chọn ...
Bao nhiêu năm nữa đã qua , tôi khoác lên mình thêm bao tuổi ,
bố mẹ tôi cũng đã gần đất xa trời . Tôi thì thèm một lời
mời ăn tối của bất cứ ai, gốc Phi , gốc Âu hay thậm chí Ả
rập Xê Út cũng được mà giờ không có . Bố Mẹ tôi đã mở
rộng cho tôi nhiều cửa hơn là cho phép dắt bạn trai về người
Trung Hoa , Nhật , Ðại Hàn hay thậm chí cùng quê với Bin Laden,
họ vẫn ok , miễn là người đó yêu thương tôi và cùng tôi
nhìn về một hướng ...
Nhưng cũng đâu có đâu ..
Vâng tôi vẫn chờ để lấy được một người chồng tại Mỹ
dù không phải là người VN .
5/04
Ðã từ lâu hoa mai đã được mọi người chiêm ngưởng , tượng trưng cho những gi đẹp đẽ thanh taọ Mỗi khi hoa mai nỡ rộ là mỗi lúc lòng người hớn hở nao nao, là dấu hiệu mùa xuân đang về. Hoa mai và ngày xuân là một biểu tượng không thể thiếu cho phần lớn các sắc dân cư ngụ trong vùng Á Châu . Khi nói đến ngày xuân , người ta liên tưởng đến ngày đầu năm , thật vậy , ngày Tết Nguyên Ðán mà thiếu vắng bóng dáng hoa mai là một điều thiếu sót lớn mà mọi người trong chúng ta đều mặc nhiên công nhận . Ðã từ lâu hoa mai đã đóng một vai trò quan trọng trong văn học Á Ðông , đó là nguồn cảm hứng của biết bao danh nhân .
Vị tình lai ký nhất chi mai
Ký nhất chi mai hữu biệt hoài
Hữu biệt hoài chi mai nhất ký
Chi mai nhất ký vị tình lai
( diễn nghĩa )
Vì tình ai gởi lại một cành mai
Gởi lại cành mai xa nhớ hoài
Xa nhớ hoài cành mai gởi lại
Cành mai gởi lại vì tình ai
"Nhất chi mai" và cũng chỉ "nhất chi khai" nói lên cái đẹp của một cành mai và chỉ một cành mai nở hoa đẹp tuyệt vời trong khung cảnh tuyết phủ lạnh lẽọ Nhấ t chi mai trong bài "Cáo thị tật chúng" của thiền sư Mẫn Giác:
Ðình tiền tạc dạ nhất chi mai
(Ddêm qua sân trước một cành mai)
Nhất chi khai, chỉ duy nhất một cành mai nở sớm trong bài "Tảo mai" của Tề Kỷ: Tạc dạ nhất chi khai
Người Trung hoa lấy hoa mai tượng trưng cho tinh thần và khí tiết của dân tộc, họcoi hoa mai là quốc hoạ Nghệ thuật thưởng thức hoa mai phát xuất từ Trung Hoa , sau đó lan rộng sang những nước chịu ảnh hưởng của nền văn hóa nàỵ Muợn hoa, muợn cảnh để gởi gấm tâm tình của các thi nhân hay chuyển ý, tải đạo của các vị thiền sư đã trở nên vô cùng quen thuộc. Xuất phát từ Thiên Quý Thi trong sách Luận ngữ "Ích giã tam hữu" là hữu trực, hữu lượng và hữu đa văn (Bạn hữu có ích gồm 3 hạng ; ngay thẳng, rộng lượng và hiểu biết nhiều) mà người xưa đã xếp Mai, Tùng , Trúc thành "Tam Ích Hữu" (3 người bạn có ích , gọi là Ngự Sử Mai, Trượng Phu Tùng và Quân Tử Trúc). Sách Nguyệt Lệnh Quảng Nghĩa lại gọi hình tượng ước lệ mai, tùng , trúc là "Ðông Thiên Tam Hữu", Ðông Xuân Tam Hữu" hay " Tuế Hàn Tam hữu". Tuế hàn tam hữu là đề tài chiếm một vị trí quan trọng trong thi ca cổ điển Á Ðông nói chung và Việt Nam nói riêng. Mai, tùng , trúc là 3 loại cây códặc tính biểu hiện cho cái đẹp chân, thiện , mỹ , chịu đựng được sự khắc nghiệt của phong ba, bão tuyết nên được xưng tụng là Tuế Hàn Tam Hữụ Thiển nghĩ, những người tiên phong trong việc thành lập Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa chắc hẳn đã dựa trên nguyên lý ấỵ Trong quân hàm của Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa, các sĩ quan bộ binh cấp Thiếu Úy trở lên được đánh dấu bằng hoa mai vàng , sĩ quan cấp Thiếu Tá trở lên được đánh dấu bằng hoa mai trắng , có phải chăng người sáng lập đã it nhiều mượn hình thái và bản chất của hoa mai để nói lên cái tính hào hiệp của người lính trận, tính tháo vát vẹn toàn của cấp chỉ huy giữa trận mạc. Trong cuộc chinh chiến nam bắc vừa qua, hình ảnh các thiếu nữ miền nam tha thướt trong tà áo dài trắng , dường như đã gắn liền với bông mai vàng của các sĩ quan tốt nghiệp trường võ bị. Hình ảnh các sĩ quan trẻ trong bộ quân phục lấp lánh trên ve áo bông mai vàng là tượng trưng cho những gì oai phong hào hiệp mà thi ca vào thời điểm đó đã không ngớt ca tụng và lưu lại trong kho tàng văn học nhũng tình khúc thời chinh chiến bất hủ .
Ngoài bộ Tam Hữu,mai còn kết hợp với lan, cúc, trúc tạo nên bộ tranh " Tứ Quý " lưu truyền trong dân gian. Chính danh 4 loại cây"Mai , Lan, Cúc, Trúc " đuợc các vị theo Nho học gọi phóng là " Tứ quân Tử " , nói lên sự yêu quý của họ đối với tứ quý nàỵNgười Trung Hoa xếp hạng " Quân tử" cao hơn " Anh hùng, Hào kiệt" rất nhiềụ Như ta biết trong Tứ Quân Tử thì trúc đứng hàng đầụ
MAI: là loài hoa nở đầu tiên trong năm, ngay từ tiết Lập xuân giá lạnh, trong khi những loài hoa khác lại bị héo úa, nên được xưng tụng là " Bách Hoa Khôi ", tượng trưng cho cốt cách thanh nhã của người quân tử.line
LAN : còn gọi là " Vương giả chi hoa ", riêng Khổng Tử gọi là " Vương giả chi hương " qua bài "Ỷ Lan Tháo", khi nhìn hoa lan nở giữa đám cỏ dạị Bởi thế Lan tượng trưng cho người quân tử bất đắc chí.
CÚC còn có tên là " Tiết Hoa ", không chịu nở cùng lúc với các loài hoa khác, chỉ nở vào tiết lạnh của mùa thụ Do sự biệt lập đó mà Cúc tượng trưng cho tiết tháo của kẻ sỹ: không a dua, không xiểm nịnh.
TRÚC: " Tiết trực tâm hư " là một loài phi thảo, phi mộc; bất cương, bất nhu ; tiểu dị không thực, đại đồng tiết mục...Trúc tượng trưng nơi ăn, chốn ở của bậc chính nhân.
Sách vở Trung Hoa đã phân chia thứ bậc cho các giống maị Quý nhất là Khánh Khẩu mai, kế đến Hà Hoa mai, Ðàn Huơng mai, Ban Khấu mai, sau cùng la Cẩu Ðăng mai .
- Khánh Khẩu mai : hoa mai mọc ở vùng núi cao Khánh Khẩu .
- Hà Hoa mai : cánh mai giống như cánh hoa sen ôm tròn vào nhụy .
- Ðàn Huơng mai : hoa mai màu vàng sậm như màu gỗ Tử Ðàn .Hoa mai Ðàn Huơng rất nhiều hoa, huơng thơm nồng, nở truớc các loại mai khác.
-Ban Khấu mai : cánh hoa cong cong, khi nở không xòe và hoa hơi cúi đầu.
-Cẩu Ðăng mai : hoa nhỏ, không có huơng thơm.
Tên khoa học của hoa mai là Ochna Harmandits. Trên thế giới có hơn 20 loại hoa mai khác nhaụ Riêng tại Việt Nam, có khoảng tám (8) loại mai gồm Bạch mai, Hồng mai, Hoàng mai, Nhất chi mai , mai tứ Quý, mai Chiếu Thủy, Song mai và hai (2) loại đã có tên riêng theo trái của nó đó là mơ và mận . Nhưng khi phân loại theo tính chất của một loài hoa, mơ và mận vẫn đuợc ghép vào loại hoa maị Theo phong thủy từng vùng, những cơn mưa phùn trên đất Bắc và xứ Huế, luôn kèm theo những cơn gió bấc, nên "Ddàng Ngoài" có các loại mai như :
-SONG MAI: Một giống mai đặc biệt, có nhiều ở huyện Thanh Trì, miền Bắc.Hoa màu trắng muốt, ra hoa và kết trái từng đôi nên đuợc gọi là song maị
-MAI MƠ: Còn gọi là Hạnh mai, thông tục gọi là cây mợTên khoa học là Prunes Mume(Armeniaca Mume), xếp vào họ Rosaceae, có khoảng 300 loại . Cây mơ cao từ 6 đến 9 mét , lá rộng tròn và dài, đầu nhọn, có răng cưa .Hoa nở vào đầu xuân, sau đó mới nảy lá, đài hoa đỏ tía hoặc xanh thẫm, hoa thuờng có 5 cánh với hai sắc: trắng và hồng. Hoa mai mơ sắc trắng còn đuợc gọi là Lục Ngạc Mai . Hoa kết thành quả, quả khi chưa chín có màu xanh, khi quả chín có màu vàng. Trái có vị chua ngọt, mùi thơm phảng phất rất lâu . Trái mơ đuợc rim với đuờng làm thành ô mai xí muội mà trẻ con và thanh thiến niên không thể không biết đến. Trong thi ca, ô mai đã đi chung với tuổi vị thành niên như bài " Tuổi O mai " ( .. ten nhac sĩ ) , chữ xí muội gọi theo âm Quảng Ddông của chữ Hán Tiểu Maị Nơi núi rừng quanh chuà Huơng, thuộc vùng Mỹ Ðức, tỉnh Hà Tây, Bắc Việt có những rừng mơ trắng xóa , phong cảnh này đuợc nhắc đến rất nhiều trong thi ca Việt Nam như
" Rừng mơ hiu hắt lá mơ rơi " - Nguyễn Bính
hay
" Thỏ thẻ rừng mai chim cúng trái " - Chu Mạnh Trinh .
Tại miền nam Việt Nam ngày Tết luôn rơi vào thời tiết nóng, vì thuộc khí hậu nhiệt đới và gần đường xích đạo, khác với khí hậu có phần nào lạnh lẽo như tại miền Bắc , do đó tại " Ðàng Trong " ta tìm thấy các loại mai như mai Chiếu Thủy, Nhất chi mai, mai Tứ Quý, Bạch mai, Hoàng mai, Nam mai và một loại mới, đó là mai trắng Miến Ddiện.
- MAI CHIẾU THỦY : là cây đa niên,gốc to, cành nhánh nhiềụ Cao khỏang 1m50 . Lá dài, nhỏ, mọc thành đôịHoa nhỏ 5 cánh, mọc thành chùm nhỏ li ti, màu trắng tuyền, có mùi thơm dịu dàng, dễ chịụ Cuống hoa duới luôn luôn huớng xuống đất nên đuợc gọi là mai Chiếu Thủỵ
- NHẤT CHI MAI : hoa màu trắng pha hồng, gặp ở miền Nam.
- MAI TỨ QUÝ : Loại mai có 5 cánh màu vàng tuơi, tên khoa học là Ochna Astropurpur. Hoa không nhiều, nhưng tự trổ, không cần trảy lá trước. Loài hoa này đuợc coi là một loại mai kiểng . Vì loài hoa này nở quanh năm, mùa nào cùng có thể trổ hoa nên còn đuợc gọi là mai Tứ Quý. Ngoài ra còn có tên gọi khác là "Mai đỏ" , nguyên do chính là khi hoa tàn 5 cánh hoa vàng rụng hết và 5 đài hoa bên duới liền biến thành đỏ sẫm. Các đài hoa thay vì xòe ra như truớc khi tàn, lại úp vào ôm lấy nhụy, trông như đóa hoa búp vậy . Nhụy hoa bên trong kết hạt, từ màu xanh khi còn non đổi sang màu đen lúc già,to dần, đẩy 5 đài hoa lại nở bung ra lần thứ hai như một đóa hoa mai màu đỏ, chính vì lẽ đó mà mai Tứ Quý còn đuợc gọi là Nhị Ddộ mai ( hoa nở 2 lần, truớc vàng, sau đỏ).
- BẠCH MAI : Cây cao 15m, hoa có mùi thơm dễ chiu như mai Chiếu Thủy . Hoa bạch mai có dáng như hoa sứ, màu trắng, 4 cánh dày, nhụy vàng , thuộc loại hoa hiếm . Có ở vùng núi Bà Ðen ( thuộc tỉnh Tây Ninh), đền Cây Mai (Cholon), chuà Giác Duyên ( Cholon ), đình Phú Hưng( Bến Tre), lăng Mạc Cửu ( Hà Tiên ).
-MAI TRẮNG MIẾN ÐIỆN : Ðây là một loài hoa mai lạ, chỉ có ở một số tỉnh miền Tâỵ Thân cành như cây mai vàng, lá hơi to, màu sắc nửa trắng, nửa xanh như lá cây mai trắng Miến Ðiên . Ðài hoa có 5 cánh thuôn dài, bên ngoài màu xanh nhạt, bên trong màu xam xám. Hoa rất đẹp,10 cánh màu trắng , nở xòe rộng, to và tròn. Dọc theo cánh hoa có từ 2 đến 3 đuờng gân nhuyễn nổi lên , trông rất la .Ngay giữa hoa có chùm nhụy màu vàng nghê, có khi từ 10 cánh, hoa nở thành12 hoặc13 cánh.
-NAM MAI : là một loại mai trắng có rất nhiều ở vùng" Nam kỳ lục tỉnh", cũng có thể kiếm thấy ở Thừa Thiên, miền Trung. Ðó chính là cây "Mù U". Cây mù u có tên là Nam Mai do sự tích Nguyễn Ánh (vua Gia Long) tẩu quốc. Cây mù u có tên khoa học là Ochrocarpus samensis,thuộc họ Guttiferae(măng cụt). Cây mù u thân mộc, dùng làm cột nhà , cầu khỉ, cối xay v.v...Lá mù u to bản, dày, kích thuớc bằng bàn tay nguời lớn . Trái mù u tròn, to cỡ ngón chân cái, không ăn đuợc . Hột mù u ép làm dầu thắp đèn(nhiều khói, ít sáng). Vỏ trái mù u dùng làm gáo múc nuớc mắm, nuớc cốt dừa v.v...Gáo mù u càng dùng lâu càng đổi màu nâu sẫm. Hoa mù u 5 cánh trắng và to như hoa Bạch mai , cây Nam mai này đã khơi nguồn cảm hứng cho nhà thơ "Minh Huơng" Trịnh Hoài Ðức và các cây bút cùng thời viết nên thi tập "Mộng Mai Ddình". Cây Nam mai này cũng là biểu tuợng của "Thi xã Bạch Mai" quy tụ nhiều tên tuổi ở Nam Kỳ vào thế kỷ truớc như Phan Văn Trị, Tôn ThọTuờng, Trần Thiện Chánh, Hồ Huấn Nghiệp, Hùnh Mẫn Ddạt, Nguyễn Thông v.v...
Thi hào Cao Bá Quát trong bài "Tài Mai" có câu
"Thí tương mai trử tịch quan sơn"
(Muốn đem hạt mai gieo trồng khắp núi đồi).
Vì hoa mai đã đuợc nhân tài thất thời của thế kỷ 19 nghiêng mình
"Nhất sinh đê thủ bái mai hoa"
(Một đời chỉ cúi đầu bái phục hoa mai).
Cây Nam mai cũng đuợc vào thi ca của Cao Chu Thần như sau:
"Phiêu phiêu thùy lệ huớng Nam Mai"
(Rưng rưng dòng lệ nhìn hàng Nam Mai)
Thi sĩ Kiên Giang đã viết "Nện vào lòng tiếng vọng rưng rưng" qua bài " Theo chân ngoại luợm trái mù u "
...Luợm tiếp ngoại mù u mới rụng
Xe đèn thắp đỡ tối ba muơi
Ở nhà quê nhớ thời đồ khổ
Ðèn đuốc mù u vẫn sáng trời
...Móc ruột mù u, chừa vỏ mỏng
Anh làm gáo nhỏ, chơi nhà chòi
Nuớc mưa, em uống năm, muời gáo
Uống nuớc nhà quê nhớ suốt đời
...Cây mù u cỗi, nguời ta đốn
Làm cối, làm chày, giã gạo thuê
Mất ngoại, xa em, buồn héo ruột
Mình anh thờ thẩn dạo đuờng quê
Ðèn mù u, chiếc gáo mù u
Ddã lắng chìm trong bụi mịt mù...
-HOÀNG MAI : Mai vàng, còn đuợc gọi là Lạp mai . Lạp là sáp ong, đuợc ví với màu vàng tươi nhuận của hoa ma ị Còn hiểu cách khác thì Lạp nguyệt là tháng chạp, vậy Lạp mai là loài hoa mai chỉ nở một lần trong năm vào cuối tháng chạp (tháng 12 âm lịch). Tại Việt Nam, nơi có nhiều mai vàng nhất là trong những khu rừng thuộc dãy Truờng sơn, thuộc các tỉnh từ Quảng Nam, Ðà Nẵng đến Khánh Hòa . Rừng ở các tỉnh cao nguyên cũng có, nhưng ít hơn . Mai vàng mọc trên rừng còn gọi là "Mai Núi". Mai núi do phải chen tìm đất sống với những cây khác ở địa thế khắc nghiệt trong cuộc sinh tồn nên dáng cây có vẻ đẹp đặc biệt. hoa lại có nhiều cánh. Có hoa có từ 12 đến 18 cánh . Một loại mai vàng khác mọc ở triền cát, rừng ven biển đuợc gọi là "Mai Ðộng". Dáng cây mai động suông, tròn , hoa ra chi chít, cánh nhỏ. Các tỉnh miền Trung từ Quảng Bình, Quảng Trị đổ vào, kéo dài đến tận đồng Nai, Tây Ninh, nơi nào cũng có mai vàng . Hoa mai vàng mọc thành chùm, có cuống dài treo lơ lửng bên cành, ở nách vệt cuống lá và hơi thưa . Hoàng mai mãn khai sau khoảng 2 ngày thì rụng cánh. Hoàng mai có nhiều loại khác nhau . Có loại cánh lớn, mọc dày , nguợc lại, có loại thật mỏng manh với những cánh nhẹ tênh. Có loại màu vàng đậm như Hùynh Tỷ mai, có loại phơn phớt vàng như mai Tai Giảo v.v...Cây mai vàng trong rừng rụng lá muà đông. Cành mai vàng mềm mại hơn cành đàọ Hoàng mai chuộng ánh sáng cùng đất thịt và ẩm ; ngược lại hoa không chịu đuợc khí lạnh. Nguời trồng Hoàng mai thuờng canh ngắt lá đúng ngày để dồn nhựa cho các nhánh ra hoa vào đúng dịp Tết Nguyên Ddán. Ngắt lá là một nghệ thuật vì nếu lá ngắt đi không đúng lúc sẽ ảnh huởng đến ngày hoa nở. Theo kinh nghiệm thì cây mai vàng càng già , hoa lại càng đẹp. Do đó, nguời ta rất ưa chuộng lão mai .
Như đã trình bài , hoa mai dường như đã đi sâu vào đời sống , ta tìm thấy chữ Mai hiện hữu khắp nơi . Các bậc sinh thành thường dùng chữ "mai" đặt tên cho con cái . Ða số dùng chữ Mai để đặt tên cho con gái, lẽ đương nhiên có vài trường hợp ngoại lệ dùng làm tên gọi cho con traị Ta thường tìm thấy chữ Mai d`ung đễ đặt tên cho phụ nữ như Xuân Mai, Kim Mai, Thanh Mai, Ngọc Mai, Mai Hương, v.v... Ngoài ra ta cũng tìm thấy chữ Mai dùng để đặt tên cho một số cơ quan từ thiện như bệnh viện Bạch Mai chẳng hạn .
Trong văn học Á Ðông hoa mai đã hiện hữu từ lâu , các danh nhân ngày xưa đãdùng hoa mai để làm đề tài , như
Tiền thôn thâm tuyết lý
Tạc dạ nhất chi khai
Hai câu thơ của Tề Kỹ đã vẽ cho ta một thôn xóm với tuyết phủ trắng xóa, dày đặc, một cây mai ngạo ngễ vươn lên với một cành điểm hoa nở đêm qua, hôm truớc chưa hề có. Nhà thơ với ba chữ "nhất chi khai" đã dồn hết tâm ý khi chiêm nguỡng hoa nở sớm, thuởng thức huơng sắc tuyệt vời của trời đất trên cánh hoa mai trắng nõn nà. Khí phách xung hàn của hoa mai gây nhiều cảm khái là vậy ! Hoa mai đuợc nhắc nhở trong thi ca của nguời xưa , dù ở Trung Hoa hay tại Việt Nam ,thuờng là mai trắng. Hoa mai nở vào mùa xuân là một hình ảnh rất phổ biến .Ðây là một nét độc đáo trong thi ca, vì bản thân mùa xuân đã là nguồn cảm hứng vô tận cho các thi sỹ , nhạc sỹ, hoạ sỹ v.v... Truớc khung cảnh mùa xuân với muôn hoa, muôn sắc gọi mời , ai có thể dửng dưng đuợc ? . Ðiể n hình là Thi sỹ Kim Tuấn đã bạo dạn tặng nguời yêu cả mùa xuân , lời thơ đã lẳng lơ gợi cảm , đồng gợi hình với những nét độc đáo như : "đuờng lao xao lá đầy", "lộc non vừa trảy lá ", "lời thơ thuơng cõi đời ", " bầy chim lùa vạt nắng" ... qua bài "Anh cho em mùa xuân" :
Anh cho em mùa xuân
Nụ mai vàng mới nở
Chiều đông nào nhung nhớ
Ðuờng lao xao lá đầy
Chân bước mòn hè phố
Mắt buồn vin ngọn cây
Anh cho em mùa xuân
Muà xuân này tất cả
Lộc non vừa trảy lá
Lời thơ thuơng cõi đời
Bầy chim lùa vạt nắng
Trong khói chiều chơi vơi ......
Mùa XUÂN và MAI là cái duyên keo sơn đã đuợc tạo hóa an bài từ thuở xa xăm, từ muôn kiếp truớc . Trong khi mai trắng đuợc ca tụng trong thi ca cổ nhân , thì mai vàng xuất hiện khắp nơi trong giòng nhạc thơi nay . Tiêu biểu nhất là bài "Mùa xuân trên cao" của nhạc sỹ Trầm Tử Thiêng:
Trời bây giờ trời đã xang xuân
Anh và mai ngủ bên bìa rừng
Chờ giấc ba muơi mộng ảo
Muà xuân vẫn đẹp vô cùng...
hay diễn tả tâm tư người lính trận gác giặc nơi địa đầu giới tuyến, nhìn rừng mai vàng trong bài "Ðồn vắng chiều xuân" của nhạc sỹ Trần Thiện Thanh:
...Ven rừng kín hoa mai vàng
Chợt nhớ tới sắc áo năm nào, em đến thăm gác nhỏ
...Ðồn anh đóng bên rừng mai
Nếu mai không nở
Anh đâu biết xuân về hay chưa ?
hay như trong bài "Anh và Mai" của NNguong :
..Như núi rừng trong mùa mai nở
Cùng trần gian thưởng ngoạn mùa xuân
Anh đã mở lòng mình khốn khó
Trải tình yêu ra thưởng ngoạn em
Lòng vẫn biết, mình thân rừng núi
Chỉ quẩn quanh bên cội mai vàng
Mở trái tim mình đem đánh đổi
Một mùa xuân cho kiếp lang thang
Trời bây giờ trời đã sang xuân+
Anh nhìn em, tình yêu thật gần
Mỗi lần xuân đến nhìn hoa :nhớ
Nở trong anh, MAI, đóa phù vân.
"Trải tình yêu ra thuởng ngoạn em"- ! Tác giả đã thi vị hóa nguời đẹp với hoa mai, hay hoa mai chính là nguời đẹp? " Chinh là em" ! "Thiên cổ tương phùng lưỡng bất vi" (cách hàng ngàn năm, gặp gỡ, tâm sự vẫn giống nhau) NNguong cùng một ý tuởng như nhà thơ Lô Ðồng, đời Ðuờng bên Tàu với bài "Hữu Sỡ Tư":
Mỹ nhân hề! Mỹ nhân
Bất tri mộ vũ hề! Vi triêu vân
Tương tư nhất dạ mai hoa phát
Hốt đáo dong tiền nghi thị quân
( diễn nghĩa )
Người đẹp này! Nguời đẹp
Bây giờ là mưa chiều hay mây sớm
Một đêm nhớ nhau, mai nở hoa
Trông thấy hoa truớc cửa sổ, ngỡ là bóng nàng
Với ba chữ "Mai cốt cách" , thi hào Nguyễn Du đã nói lên cái cốt cách , cái nét duyên dáng , đoan trang của nguời phụ nữ. Tao nhân, mặc khách ngắm hoa mai , không đơn giản nhìn cái màu sắc vàng rực rỡ của hoa, mà là cái tha thiết , bâng khuâng nơi cái duyên ngầm của hoa , hương hoa Mai . Khi bàn đến hoa mà không luận đến mùi hương quả là điều thiếu sót . Ðã nói đến hoa , thì hương hoa không thể thiếu .Hương thơm của hoa mai không nồng ngát như Dạ lan, không âm thầm như hoa Ngâu, không thắm đuợm như hoa Hồng mà rất nhẹ nhàng, thanh caọ Trừ mai vàng phô huơng hơi lộ liễu, các loại mai khác có huơng rất nhẹ, khó thuởng thức, phải nguời tinh nhạy lắm mới cảm thấy vì huơng mai là một thứ "Ám huơng". Tiết trời càng lạnh, mai càng tỏa huơng thơm ngan ngát. Nếu tâm tình con nguời vọng động thì khó mà cảm được huơng maị Như Tề Kỹ trong bài "Tảo Mai":
Phong đệ u huơng xuất
Cầm khuy tố diễm lai
(diễn nghĩa)
Gió lay nhẹ huơng thoát ra
Chim nhìn vẻ đẹp trắng ngà mê say
Làn gió nhè nhẹ đưa tới một mùi huơng sâu kín thoang thoảng tỏa ra, khiến cho chim chóc dòm ngó một vẻ đẹp nguyên vẹn hiện lên. Tư sắc và phong vận của hoa mai sẵn có, làm bạn với gió và chim muông . Nên Trần Huyền Trân đã thốt lời tự hỏi
"Nguời xưa lưu luyến ra sao nhỉ
Có giống như mình lưu luyến chăng?"
Người xưa và người nay đều đồng cảm với hương mai , dù cách nhau bao thế kỷ người có tâm hồn thường gửi gấm tâm tình của mình theo làn hương thoảng của hoa , gói trọn niềm nhung nhớ thương yêu trên cánh hoa nho nhỏ . Thử đọc bài "Mai Hương " của Hoàng Mai Phi:
Mai cành búp nở chào xuân
Hương vàng nắng tỏa từng cân trên ngàn
Mai em có nhớ tiếng đàn
Hương thơm đừng chất phủ phàng theo mưa
Mai về anh nhớ năm xưa
Hương thầm quyện lối so vừa bước chân
Mai còn lắng đọng ngoài sân
Hương thơm lơ lửng chào xuân hoa vàng
Mai đây em có ngỡ ngàng
Hương thơm đọng lại bóng chàng yêu thơ
Mai em còn nhớ hay mơ
Hương ơi ! Hãy nhớ vần thơ anh làm
Mai kia vẫn nở rộn ràng
Hương êm vẫn khép nép vàng dễ thương
Mai hoa còn khép mùi hương
Hương thơm đọng lại liễu nhường hoa mai
Hoa mai không những đã gây rung cảm cho các tao nhân trong dân gian mà còn tạo được niềm cảm xúc nơi người đã xuất gia . Một bài kệ của thiền sư Hoàng Bá Hy Vân ( người Phước Kiến-Trung Hoa -850 ) có hai câu:
Bất thị nhất phiêu hàn triệt cốt
Tranh đắc mai hoa phốc tỷ hương
(diễn nghĩa)
Chẳng phải một phen xương lạnh buốt
Hoa mai đâu dễ ngát mùi hương
Chiêm ngưỡng để rồi sau đó có ý tình với hoa mai mới thuởng ngoạn hết mùi huơng thanh khiết của hoa maị Chẳng biết nguời yêu hoa mai có cùng tâm trạng với thi nhân Lê Cảnh Tuân trong bài "Nguyên Nhựt" hay không:
Lữ quán khách ngưng tại
Khứ niên xuân phục lai
Quy kỳ hà nhật thị?
Lão tận cố huơng mai
(diễn nghĩa)
Thân mình phiêu lãng nơi đất khách , quê nguời không đáng lo,
Chỉ sợ "Cây mai cũ ở quê nhà ngày càng mòn mõi".
Cảm khái, bâng khuâng nhớ người tha thiết, ai hoài , tâm trạng của Hoàng Mai Phi ai nguời có hiểu ! Cái tên Hoàng Mai Phi đã gợi cho nguời viết cảm giác đi lạc vào một khu rừng mai , ngập tràn những cánh mai vàng mãn khaị Trong khoảnh khắc một làn gió nhẹ đi qua , cành mai chuyển mình đưa muôn vàn cánh hoa mai bay lả chả. Nhờ thân nhẹ nhàng , hoa đã nương theo gió luợn lờ tựa muôn ngàn cánh buớm , truớc khi đáp xuống mặt đất lạnh .Cái gắn bó duyên nợ của buớm và hoa làm sao có thể kể xiết trong đời . Thi sỹ Nguyễn Bính đà dùng rất nhiều "hình tuợng buớm" trong những bài thơ của ông như:
Hỡi ơi! Buớm trắng, tơ vàng
Mau về mà chịu tang nàng đi thôi-
( Cô hàng xóm )
hay:
Chiều nay buớm trắng ra nhiều quá
Không biết là mưa hay nắng đây-
( Vẩn vơ )p
hoặc là:
Ðầy vườn hoa bưởi, hoa cam rụng
Ngào ngạt huơng bay, buớm vẽ vòng-
( Xuân về )
Ðầy nuớc mắt như trong bài Dòng dư lệ viết cho TTKH:
Dừng chân truớc cửa nhà nàng
Thấy hoa vàng với buớm vàng hôn nhau
Tìm nàng chẳng thấy nàng đâu
Lá rơi lả tả bên lầu như mưạ
Yêu hương mai để nguyện làm một cánh mai vàng bay trong gió sao hữu tình lắm vậỵ Nhiều khi con nguời cũng cần có tâm tình đủ lớn để cảm nhận đuợc tình sâu của nguời khác. Hoa vàng với bướm vàng hôn nhau để hòa làm một thể hay cánh mai vàng chập chờn rơi tựa cánh buớm vàng thì cũng là một , thảo nào ngày xưa hồn Trang Chu hóa buớm hay buớm là hóa thân của hồn Trang Chu "Cái con buớm vàng vàng quá, buớm yêu yêu" trong bài "Hết bướm vàng" của Nguyễn Bính có hai câu:
Hôm nay, vuờn cải hoa tàn hết
Em hỡi từ nay hết buớm vàng!
Ôi! Từ con buớm vàng "khép cánh tình chung ở giữa đời" đến con buớm vàng của Ðình Nguyên:
Buớm vàng bay tận đâu dâu
Chẳng còn duyên cũ,thềxưa- chẳng còn
Ðuờng về xa tít đầu non
Thuơng ai cứ mãi héo mòn- thuơng ai
Mù u của những ngày nào
Bây giờ bên ấy ra sao-bây giờ.
Ðể cho một nguời bạn thơ là Vân Hạc họa lại như sau:
Buớm vàng ngủ đậu vuờn mê
Lỡ làng duyên nợ hẹn thề mai sau
Mù u chia nhánh tình đầu
Trầu cau giữ lại chờ nhau kiếp nào
Yêu người ngơ ngẩn ước ao
Mù u còn đó, bay vào buớm ơi !
Mù u hay Nam Mai và con bướm vàng cũng đã đi vào lòng người trong dân gian ."Mù u còn đó ,bay vào buớm ơi" ! Nếu không Trần Tiến chẳng đã nhắc đến trong ca khúc " Lá Diêu Bông " rất thành công qua giọng hát truyền cảm của đôi song ca Như Quỳnh / Mạnh Ðình .
Có chú bướm vàng bay theo em
Bướm vàng đã đậu cây mù u rồi
Lấy chồng sớm làm gì-
Ðể lời ru thêm buồn.
Ðã thế hoa mai đã được xử dụng như dấu mốc để đo lường thời gian. Hoa mai đi đôi với mùa xuân, nên hoa đã đã gợi lại hình ảnh thời xuân thì của người chinh phụ . Hoặc như cô đơn nơi khuê phòng người thiếu phụ đã đánh dấu thời gian theo những độ hoa mai nở, trãi nỗi niềm trông ngóng chinh phu biền biệt nơi miền xa . Thi sĩ Kim Tuấn chẳng viết :
Bông mai vàng thuở nàng còn trẻ
Trên lối đi về lắm kẽ đợi mong
Bây giờ tình đã sang sông
Anh trèo cây khế ngó trong đất trời
......
Bông mai vàng tiễn chàng xa xứ
Em ở quê nhà em cứ đợi trong
Mai vàng nở rộ mùa bông
Anh xa mà chẳng trông mong ngày về ...
Bước sang thế kỷ mới với bao tiến bộ về khoa học , nhưng có lẽ tâm tình con người không thể phôi pha . Ngày nào còn hoa còn bướm hiện hữu , dù trong hoàn cảnh nào tâm tư còn người vẫ rung động như nhaụ Nhìn nét hoa vàng rung rinh trong gió , cánh hoa vàng nho nhỏ bay bay trong gió với mùi hương nhẹ nhàng , không ai có thể dửng dưng .Dầu không diễn tả độc đáo nhưng ít nhiều tâm tư cũng dao động nhắc cho người nhớ đến ai đó , nhớ đến những gì thân thương nhất , gần gủi nhất , nhớ đến một thuở vàng son đầy hạnh phúc . Tất cả gói gém đơn gian trong chữ " MAI" .. Tạo hóa đã khéo an bày thay !
* *
Chắc anh đã mỏi chân theo tôi chạy loăng quăng mọi chỗ, lại mỏi miệng cắt nghĩa khi tôi tò mò hỏi về chỗ này, chỗ kia, nên anh xin phép được ngồi nghỉ đâu đó một lát. Nhóm bên kia thì anh chàng của tôi và chị Tuyên hình như coi bộ cũng bắt đầu ….xụm, nên đã thấy tọạ lạc ở bực thềm dãy bia rùa từ lúc nào. Tôi bèn chạy lại gần gạ đi coi tiếp chỗ khác, khu cuối cùng của Văn Miếu, thì anh chàng lắc đầu quầy quậy:
n Tôi mệt lắm rồi, em đi coi từ nãy giờ chưa chán à? Có gì nữa mà coi? Phía trong cũng giống như mấy ngôi chùa mà thôi, em muốn đi coi gì thì cứ đi, tôi ngồi đây. Chịu hết nổi cái nóng và oi bức này.
Nói xong anh chàng mở chai nuớc đã gần cạn để uống, Chị Tuyên thì quạt luôn tay, và cũng không nói nổi nữa. Quả vậy, cái nóng với oi nồng của Hà Nội mùa này thật kinh hãi, đến nỗi người ta sợ cả nói nhiều vì mệt. Với thứ thời tiết giết người đó tôi cũng đành ôm máy hình và tha chai nước suối đi tham quan tiếp một mình. Không có người chụp ảnh cho mình thì tôi…chụp phong cảnh, chụp chán , thấy tiếc phim, vì cảnh đẹp thế này mà mình không đuợc ‘dính” vào có mặt trong đó, nghĩ tức! Cảnh không có nguời …thấy thiếu thiếu! Bèn lại… gạ gẫm anh chàng:
-Hai người quay lại đây, em chụp cho một cái nghe. Nào cười đi…
Anh chàng gắt toáng lên:
_ No! dẹp đi. Lúc nào cũng hình với ảnh!
Tôi đoán anh chàng chắc đã mệt lắm nên mới quạu vậy, vì chỉ cần quay lạị, nhe răng cuời duyên tý xíu mà cũng không chịu, kể cả chị Tuyên. Cáu suờn tôi bèn chụp lén! Ha…ha….nhờ vậy mà sau này có cái hình coi hay ra phết!
Anh Tuyên trốn kỹ ở đâu, chắc sợ không theo nổi cái tật chạy lăng quăng của tôi. Thấy trên tuờng ở một khu khác trong Văn Miếu có treo hai khung kính lớn, bên trong là bản nói về lai lịch Văn Miếu, đuợc viết bằng chữ lối chữ in, dài quá, Tôi không đủ kiên nhẫn đứng đọc hết đuợc với khí hậu nóng và oi giết người này, hơn nữa anh chàng đang ơi ới gọi đi về. Tôi bén “nháy” hai tấm bảng đó luôn, dự tính sau này khi nào rảnh sẽ đọc. Việc chụp hai tấm khung đóng kính này làm tôi chợt nhớ đến người bạn năm xưa, anh là kỹ sư điện, đi tu nghiệp ở Nhật năm 64. Năm 1966, anh mang những hình chụp bên Nhật cho tôi coi. Khi thấy tôi cầm tấm ảnh chỉ chụp có cái bia chữ nho, chả có gì là đặc biệt cả. Ðoán tôi nghĩ thế, nên anh bạn đã giải thích: “Cái bia này nói về nơi danh lam chúng tôi đang thăm viếng. Mấy anh Nhật lùn trong pháí đoàn đố tôi đọc đuợc hết các chữ ghi trên tấm bia đó, chắc họ muốn thử tài đọc thông viết thạo của tôi, vì họ thấy tôi xi xô tiếng Nhật với họ suốt cả buổi đi. Tôi bảo : “để tôi chụp ảnh rồi về sẽ đọc, bây giờ không đủ thì giờ! “ Và anh cười thú thật rằng: "Hì..hì…đó là một cách mình thoái thác, vì thơ Nhật, mình đọc và hiểu sao nổi chứ?" Tôi không tin tiếng Nhật của anh bạn lại ăn đong như tôi, vì theo học khóa tiếng Nhật năm 65 , lớp học được tổ chức ở đại học Khoa Học. Sang khóa thứ hai thìø tôi đã bỏ cuộc vì khi phải bắt đầu viết loại chữ giống chữ nho, tôi cứ viết trái cựạ loạn cả lên, chả theo quy luật, hoặc nhớ nổi nét nào truớc, nét nào sau.
Bây giờ khi cần đọc đến thì….hỡi ôi! Sau khi scan hình xong, phóng to, soi kính hiển vi, cũng chỉ đọc đuợc mỗi một bản, bản kia bị nhòa vì đèn lóa khi gặp kính phản lại ánh sáng, chữ lại mầu vàng, đành chịu.
Bản đọc được thì như sau:
Văn Miếu Quốc Tử Giám
"Năm Canh Tuất (1010) vua Lý Thái Tổ rời đô từ Hoa Lư ra thành Thăng Long (Hà Nội ngày nay). Năm 1070, đời vua Lý Thánh Tông, cho lập Văn Miếu, đắp tượng Khổng Tử, Chu Công và bốn môn đệ xuất sắc nhất của Khổng Tử là: Nhan Hồi, Tăng Sâm, Tử Tư, Mạnh Tử. Vẽ hình 72 người hiền, và bốn mùa cúng tế. Hoàng Thái Tử đến học. Năm 1076, đời vua Lý Nhân Tông cho lập Quốc Tử Giám để con cháu quan lại biết chữ vào học. Việc thành lập Văn Miếu Quốc Gia Giám tôn kính các bậc Tiên Thánh, Tiên Hiền và đào tạo nhân tài cho đất nuớc đã chứng tỏ sự trưởng thành vượt bậc của tinh thần tự lập, tự cường, xây dựng quốc gia độc lập. Các vua Trần đã cho mở mang thêm vào những năm 1236, 1243,1253 và gọi là Quốc Học Viện. Năm 1428 vua Lê Thái Tổ mở mang thêm Quốc Tử Giám, chọn con cháu các quan và thường dân tuấn tú sung làm giám sinh Quốc Tử Giám. Năm 1444 nâng lên trình độ đại học gọi là Thái Học Viện. Năm 1453, Vua Lê Thánh Tông cho trùng tu lớn: Từ cửa chánh phía nam đi vào, hai bên dựng bia tiến sĩ : Qua cửa Ðại Thành và sân Ðại Bãi vàò điện Ðại Thánh thờ Khổng Tử. Hai bên tả hữu thờ 72 người hiền. Nơi đây còn có điện Canh Phục và kho giữ đồ tế khí. Phía sau điện Ðại Thành là Quốc Tử Giám có giảng đuờng , kho chứa văn gỗ đã khắc thành sách và sáu dãy nhà, có 150 phòng cho các giám sinh ở và học. Ðầu thế kỷ XIX nhà Nguyễn chuyển kinh đô vào Huế. Văn Miếu Hà Nội đuợc trùng tu lớn. Xây tường bao quanh, dựng Khuê Văn Các và điện Khải Thành thờ cha mẹ Khổng Tử trên nền Quốc Tử Giám cũ. Năm 1947, điện Khải Thành bị chiến tranh tàn phá. Nay đang có dự án tồn tạo để tôn vinh văn hóa dân tộc. Ngày 25-1-1965 Ủûy ban nhân dân Thành Phố Hà Nội quyết nghị thành lập: Trung Tâm Hoạt Văn Hoá, Khoa Học Văn Miếu. Quốc Tử Giám có chức năng: Quản Lý tổ chức hoạt động văn hoá khoa học, nghệ thuật, huớng dẫn du khách tham quan, lập quy hoạch tồn tạo di tích. Từ 1991-1995 Một số công trình của Văn Miếu Quốc Tử Giám đã đuợc tu sửa. Trong đó có 8 nhà che bia. Dự định đến năm 2000 việc tồn tạo sẽ hoàn thành. Văn Miếu Quốc Tử Giám là biểu tượng của nền Văn Hoá Giáo Dục Việtä Nam, thời phong kiến, khơi dậy tinh thần dân tộc truyền thống yêu nước, hiếu học và trọng đạo lý của dân tộc.”
(Bảng văn, photo:HKL)
(còn tiếp nhiều kỳ)
Em về bủa rộng hoang liêu
Buồn sông bóng mạ bên chiều nhớ nhung
Bùi Giáng
Buổi sớm đầu tiên trở về nhà sau chuyến đi xa. Người đàn ông ngồi dậy, biếng lười đôi mắt nhắm trủng đầy cơn mất ngủ. Ông định bụng làm vài động tác vươn vai cho tỉnh người nhưng giòng suy tưởng dài suốt canh trường lửng-vời-mộng-thực vẫn xao xác thành giòng, trì kéo ông vào màn sương thời gian đục lờ thất thoát do lai. Ông lặng lẽ bước ra khỏi phòng ngủ như gã mù đếm từng bước chân mình mà lòng thì vẫn loay hoay hồi tượng về những ngày vừa qua ở Paris. Hình ảnh buổi chiều trên tháp Eiffel gió lộng và một giòng sông đã trôi đi khiến ông bồi hồi đứng lại... Sương mù theo buổi chiều sa xuống mặt nước sông Seine khuất lấp mù tăm. Ngọn tháp như bị bứng gốc, lơ lửng trong gió xám lồng lộng thổi quanh. Thành phố bên dưới vừa lên đèn, qua màn sương, mơ hồ như một cõi khác xa vời...
Ông đứng đó, lòng phiền hà nghĩ về lần gặp gỡ không thành, về nỗi đau thương của người bạn bốn mươi năm chưa gặp lại đang phải gánh chịu.
Tiếng khóc nấc nghẹn của chị Thuyền từ bên kia điện thoại khiến người đàn ông sửng sờ, không tin điều vừa nghe là thật. Có lẽ nào...? Ðứa cháu nội duy nhất chưa đầy hai tuổi đời của chị vừa đột ngột từ trần đêm qua. Ðêm trước ngày chị đã thu xếp công việc, nghỉ ở nhà để chờ gặp lại những người bạn nhỏ thời trung học từ xa xôi đến tìm thăm.
Vợ chồng người đàn ông theo hẹn, đến Bruxelles tìm thăm gia đình người bạn cũ cùng lớp thời Phan Châu Trinh, Ðà Nẳng. Họ dự định cùng rời nhà vào sáng sớm cho kịp hẹn với chị Thuyền ở Troy, thành phố gia đình chị lưu cư gần hai mươi năm nay từ ngày đến Pháp. Cơn bảo tuyết muộn màng rơi từ sau nửa đêm đem mùa đông trở về phủ lên con phố dốc cổ kính ngoại ô Bruxelles. Tưởng chỉ gọi điện thoại để phân trần chuyện trể hẹn vì bảo tuyết, nào ngờ tai họa ập đến choáng váng không ngờ. Họ bàng hoàng nhìn nhau lúc người bạn lúng túng ngỏ lời chia buồn và không dám vướng bận chị lúc tang gia bối rối. Những gặp gở không thành đều bắt đầu bằng tiếng khóc. Dự định ấp ủ từ lâu chợt tàn rũ theo cơn đau thương choàng đến tâm hồn chị Thuyền run lạnh heo may.
Người đàn ông đứng lặng nhìn khung trời tuyết sa. Bên ngoài bệ cửa sổ, ngơ ngác mấy nhành uất-kim-hương vừa ươm nụ run rẩy vươn mình khỏi lớp giá băng. Nụ hoa ngại ngần tước ra những vết hồng loang trên tuyết trắng. Tuyết vẫn rơi, phủ trắng dãy mái ngói rêu xưa gảy góc và quãng phố lát gạch mòn dấu thời gian. Nỗi lòng nôn nao chờ gặp người chị thuở mười ba chợt rụng xanh theo cơn tiếc nuối. Ðịnh mệnh sao quá nghiệt ngã với chị. Tiếng khóc tang thương từ bên kia điện thoại, từ một cõi đau. Ông bàng hoàng nghĩ đến những tình cờ oan khiên của cuộc đời... Bốn mươi năm. Cái chết của đứa cháu nội đong thêm âu sầu cho người chị đã lắm cơ cầu.
Ngôi mộ ấp ủ tình sâu trên đồi xưa chôn cất phần đời chị Thuyền buổi Huế thanh xuân, xôn xao giảng đường, náo nức hương duyên . Ngôi mộ được vun xén đắp bồi trong kỷ niệm nhưng lẩn khuất, điêu tàn, trên bãi đồi chói chang, héo khô sim dại, chẳng ngõ ngách tìm ra để quay quắt lối chân chị trở về tìm viếng, ứa lệ bước không đành.
Biết bao giờ Thuyền trở lại đồi xưa? Người bạn của chị thuở học trò đã có lần nhắn hỏi trong một bài viết. Hay Thuyền đã chẳng hề ra đi ? Có phải ngôi mộ liệm cất tình xưa vẫn cát bụi im lìm trên lưng đồi mùa hạ Huế nắng chang đó sao?
Họ thương nhau. Người thanh niên Huế đi học rồi dạy học ở những ngôi trường trên cùng một phía của con đường xanh bóng cây long não và giòng sông hiền hòa con nước chảy về xuôi. Ðời anh êm đềm bóng mát cổ thành, thân thuộc khúc phố nhỏ nhoi và con đường quen chẳng mấy dài hơn sáu vài cầu phủ phê đôi bờ buổi sáng đến trường, chiều cuối tuần qua phố. Bà mẹ Huế cưới vợ cho con, tìm dâu cho mình. Chị Thuyền mất người yêu. Huế đem tới cho chị Thuyền tình yêu rồi lại lấy lui. Ngày chị Thuyền bỏ Huế mà đi, nước mắt chị rơi nhòa giòng sông, rớt ngược vào tim rồi ở đó dột nát mái đời.
Rồi chị lấy chồng, làm mẹ. Rồi phận nước đẩy đưa, tình nghĩa đổi thay. Cuộc trăm năm dài chưa đủ một nửa đời người đã đứt gánh giửa đàng. Trên vùng đất lưu cư, chị Thuyền tần tảo làm mẹ, làm cha, nuôi dạy con cái nên người. Chị dựng vợ, gả chồng cho con, trọn vẹn những cuộc tình duyên có trầu cau. Tuy bận rộn, lòng chị Thuyền vẫn chắt chiu từng kỷ niệm yêu thương ngày cũ. Cuộc sống thiếu hạnh phúc mà nhiều tai ương và cuối cùng là cái chết của người yêu thuở đầu đời vẫn khiến chị âu sầu mỗi khi nghĩ về. Hạnh phúc lứa đôi của con cái và sự ra đời của đứa cháu nội kháu khỉnh đã giúp chị Thuyền nguôi ngoai mà sống vui trong cảnh gia đình êm ấm.
Cho đến đêm qua...
Trên đường trở lại Paris, người đàn ông miên man nghĩ về tiếng cười ngọt xớt của chị Thuyền trong khu vườn cây trái sau nhà. Bốn mươi năm trước. Hình như là những hàng cây mảng cầu vừa lớn. Cũng có thể là cây chanh. Ông mường tượng đến những chùm hoa trắng thoảng hương xưa. Mười năm sau. Một buổi chiều theo tàu về trốn bảo trong thành phố vịnh biển quê hương. Ngồi chờ mưa tạnh trong quán Chiều Tím cạnh nhà, gã lính giang hồ bâng quơ nhìn vườn cây sum suê lá. Có lẽ chị Thuyền đang ở một nơi xa nào khác, dưới mái hiên người. Còn lại đôi mắt dáng thuyền cười xanh như lá.
5/2004
Ðôi dòng tiểu sử:
· Tên thật là Phạm Duy Cẩn, sinh ngày 05 tháng 10 năm 1921 tại phố Hàng Cót, Hà Nộị
· Ông sinh ra trong một gia đình "làm văn học và trọng văn học" (theo Tạ Tỵ), là con thứ 10 của nhà văn trào phúng xã hội Phạm Duy Tốn. Các anh của ông, (Phạm Duy Khiêm, Phạm Duy Nhượng) đều có viết văn, soạn nhạc.
· Thuở nhỏ, Phạm Duy từng theo học các trường Trung học Thăng Long, Cao Ðẳng Mỹ Thuật, Kỹ Nghệ Thực Hành; tự học nhạc năm 1940 và viết ca khúc đầu tay Cô Hái Mơ năm 1942.
· Ông gia nhập đoàn hát lưu động năm 1943, đi hát từ Nam chí Bắc, phổ biến tân nhạc, sau đó tham gia kháng chiến với nhiệm vụ sáng tác và phổ biến kháng chiến cạ Ông cũng đã khởi xướng phong trào phục hồi và phát triển dân ca trong giai đoạn nàỵ Năm 1949, ông kết hôn với ca sĩ Thái Hằng.
· Phạm Duy cùng gia đình vợ vào Nam năm 1951, thành lập ban hợp ca Thăng Long với những thành viên chính là Thái Hằng cùng các anh em trong nhà: Hoài Bắc Phạm Ðình Chương, Hoài Trung Phạm Ðình Viêm và Thái Thanh. Tiếp tục phục hồi và phát triển dân cạ
· Ði Pháp để tìm hiểu và bổ túc thêm nhạc lý Tây Phương năm 1954-1955; ông vừa nhận sự chỉ dạy của nhạc sĩ Robert Lopez, vừa làm bàng thính viên tại Institut de Musicologie, Paris, vừa khởi sự sáng tác trường cạ
· Từ năm 1956 đến nay, ông tiếp tục sáng tác đều đặn: tâm ca, vỉa hè ca, tục ca, đạo ca, hoan ca, và dĩ nhiên tình ca lần lượt ra đờị
· Tháng 4 năm 1975, Phạm Duy cùng gia đình di cư sang Hoa Kỳ và định cư tại Midway City, Californiạ Nhạc sĩ soạn thêm tị nạn ca, ngục ca, Hoàng Cầm ca, thử nghiệm và khảo cứu nhạc đa điệu cùng với con thứ Phạm Duy Cường, viết Hồi Ký...
Nhạc sĩ Phạm Duy hoạt động trong cả ba lĩnh vực : ca diễn, sáng tác và nghiên cứụ
Tác phẩm chọn lọc:
Trường Ca Con Ðường Cái Quan
Trường Ca Mẹ Việt Nam
Tình Ca
Giọt Mưa Trên Lá
Bà Mẹ Gio Linh
Khối Tình Trương Chi
Bên Cầu Biên Giới
Ðố Ai
Bài Ca Sao
Cỏ Hồng
Trả Lại Em Yêu
Con Ðường Tình Ta Ði
Thương Tình Ca
Ðừng Xa Nhau
Kỷ Vật Cho Em
Cô Hái Mơ
Thiên Thai
Ngậm Ngùi
Tiễn Em
Ðưa Em Tìm Ðộng Hoa Vàng
Áo Anh Sứt Chỉ Ðường Tà
Tình Cầm
Tổ Khúc Bầy Chim Bỏ Xứ
và Minh Họa chuyện Kiều (tác phẩm cuối đời và là tổng hợp hành trình nghệ thuật)
Viả Hè Ca
Trong thời gian tôi soạn những bài tình ca một mình, tâm ca, tâm phẫn ca, thương ca chiến trường... thì tôi cũng soạn một loại ca mà tôi rất khoái ! Ðó là vỉa hè ca và tục ca. Vỉa hè ca là danh từ dịch ra từ loại ca khúc của Pháp “chanson du pavé“.
pKhi quân đội ngoại quốc đổ vào Việt Nam vào giữa thập niên 60 thì có sự đổi thay rất lớn trong xã hội Miền Nam. Một số danh từ mới phát sinh ra trong thời đại này mà kể từ Tổng Thống, người viết báo cho tới người già trẻ em thuộc giới bình dân, lao động... ai ai cũng dùng trong ngôn ngữ hàng ngày như sức mấy, sức voi, tết Congo, nghèo mà ham, ô kê Salem, lính mà em v. v...
Sau khi đã dùng tâm ca, tâm phẫn ca để nói vào xã hội Việt Nam, bây giờ tôi soạn vỉa hè ca cũng không ngoài mục đích đó.
Sức Mấy Mà Buồn
(Saigon-1968)
Ðiệp Khúc
Sức mấy mà buồn ! Buồn ơi ! Bỏ đi Tám !
Sức mấy mà buồn, vào ngay Ðảng Ðỡ Buồn !
Sức mấy mà buồn, buồn Giao Chỉ không lớn
Sức mấy mà buồn, chịu chơi cả với buồn !
1
Tôi buồn vì nó đã bỏ tôi !
Tôi buồn vì nó đã đi rồi !
Tôi buồn nhưng nó vẫn thảnh thơi
Tôi buồn một lúc, sẽ tức cười ! Ớ !
(vào Ðiệp Khúc)
2
Tôi buồn vì tích hát, chuyện phim
Tôi buồn vì những cái hão huyền
Tôi buồn không có cớ là (tôi) điên
Không buồn lại rước lấy cái phiền ! Hơ !
(vào Ðiệp Khúc)
3
Tôi buồn vì đấm đá mọi nơi
Tôi buồn vì chém giết tơi bời
Tôi buồn vì đất nước tả tơi
Biết rồi ! Khổ lắm, cứ nói hoài ! Hớ!
(vào Ðiệp Khúc)
4
Không buồn thì đã có làm sao ?
Không buồn là sẽ hết đau đầu !
Không buồn đi đấu hót cùng nhau
Yêu đời bằng bất cứ giá nào ! Hớ !
Ðoạn Kết
Sức mấy mà buồn, cười lên để tranh đấu
Sức mấy mà buồn vượt ra khỏi cái sầu !
Sức mấy mà buồn niềm vui ở ta đến
Sức mấy mà buồn phải vui để sống còn !
Tôi vẫn cho rằng người Việt Nam có đặc tính là coi thường mọi sự. Danh từ sức mấy ra đời để đã diễn tả tinh thần chịu đựng ! Trước mọi hiểm nguy của cuộc đời, với chiến tranh leo thang tới tột độ, với vũ khí và tiền bạc đổ vào như nước làm thay đổi hẳn bộ mặt của xã hội, ai cũng đều lo, đều buồn cả cho nên tôi soạn SỨC MẤY MÀ BUỒN với kết luận là phải “cười lên để tranh đấu“.
Với bài NGHÈO MÀ KHÔNG HAM, tôi cũng dùng danh từ vỉa hè để nói lên tinh thần “đói cho sạch rách cho thơm“. Cả hai bài này được soạn sau vụ Tết Mậu Thân.
NGHÈO MÀ KHÔNG HAM
(Saigon-1968)
Phiên Khúc 1
Nghèo mình nghèo mà mình không ham
Xin cô em đừng nên quá đáng
Nghèo mình nghèo mà mình không ham
Xin anh hai đừng nên láng cháng
Chớ khoe giầu là chớ khoe giầu
Chớ khoe sang là chớ khoe sang
Nghèo mình nghèo mà mình không ham
Xin bà con đừng nên vội mừng.
Ðiệp Khúc 1
Ai ai ai, ai ai ai ai, ai ai, ai ai ai ai là con nhà lành ?
Ai ai ai, ai ai ai ai, ai ai, ai ai ai ai là con nhà rách ?
Không Honda ta cũng đi xa
Ðôi ta không có dollars, "ô ka" ta vẫn yêu ta
Không Silvia (*) ta có Thanh Nga
A ha ! Không có Frank Sinatra, ta có câu hò :
Xê cống xê xang xự ư...
Phiên Khúc 2
Nghèo mình nghèo là nghèo cho vui
Không lên voi mình không xuống chó
Nghèo mình nghèo của mình không to
Tuy không "beau" mình không xí quá
Sống cho đẹp, mình sống cho đẹp
Chết cho oai, mình chết cho oai
Nghèo mình nghèo là nghèo chơi chơi
Chưa thực ai thực ai là nghèo.
Ðiệp Khúc 2
Ai ai ai, ai ai, ai ai ai ai, ai ai ai ai là con nhà lành ?
Ai ai ai, ai ai, ai ai ai ai,ai ai ai ai là con nhà rách ?
Ai ai ai ai cũng như ai
Lai rai sang tới năm nay
Không cay, không thích leo cây
Không, không mơ, không có ai ham ăn thua
Không có ai thi đua ăn Tết Congo
Ô ô ô ô ô ô ô !
(hát Phiên Khúc 3 để Hết)
Nghèo mình nghèo mà mình không ham
Không leo thang mình không ngã xuống
Nghèo mình nghèo mình nghèo như điên
Không ô kê mình không Salem
Ðói cho sạch là đói cho sạch
Rách cho thơm là rách cho thơm
Nghèo mình nghèo mà mình không ham
Ôi là gan là gan cùng mình !
Ôi là gan là gan cùng mình !
-------------------------------------------------------
(*) Silvia Vartan là nữ ca sĩ Pháp lúc bấy giờ đang được tuổi trẻ Việt Nam ưa chuộng.
Tôi còn muốn soạn thêm bài Ô KÊ SALEM Ô KÊ NƯỚC MẮM nữa, nhưng khi thấy vỉa hè ca chưa có đủ sức mạnh để văng tục vào xã hội nên tôi để dành sức để soạn TỤC CA.
*
* *
Tục Ca
Tiếp tục lề lối soạn Mười Bài Tâm Ca trước đây, tôi quyết định tung ra Mười Bài Tục Ca và cho mỗi bài một tính chất: bài thì tục về chữ, bài thì tục về ý, bài thì tục về chuyện.
Bài đầu tiên là sự phát triển của một câu ca dao mà ai cũng thích:
Em như cục cứt trôi sông
Anh như con chó ngồi trông trên bờ.
Tôi hiện đại hoá câu ca dao này bằng cách cho thêm những lời mới vào câu ca dao nói tục cổ truyền:
Em đừng nói vậy em khờ
Ba em hồi đó cũng chờ như anh !
Tôi soạn thêm một vế bốn câu hát nữa để thành bài tục ca số 1 nhan đề HÁT ÐỐI.
Tục Ca số 1
HÁT ÐỐI
(Saigon-1968)
1
GÁI
Ớ này anh ời, ớ này anh ơi !
Em như cục cứt trôi sông
Anh như con chó ngồi trông trên bờ
Ớ này anh ời, ớ này anh ơi !
TRAI
Ớ này em ời, ớ này em ơi !
Em đừng nói vậy em khờ
Ba em hồi đó cũng chờ như anh
Ớ này em ời, ớ này em ơi !
2
TRAI
Ớ này em ời, ớ này em ơi !
Anh như con đực chạy rông
Còn em như con mèo cái, chổng mông em gào
Ớ này em ời, ớ này em ơi !
GÁI
Ớ này anh ời, ớ này anh ơi !
Anh đừng nói chuyện tào lao
Má anh hồi trước... cũng ồn ào như em
Ớ này anh ời, ớ này anh ơi !
Tục ca số 2 thì lấy cảm hứng ở một câu thơ rất lãng mạn của nữ thi sĩ T.T.KH :
Người ấy thường hay vuốt tóc tôi
Thở dài những lúc thấy tôi vui
Bảo rằng hoa dáng như tim vỡ
Anh sợ tình ta cũng vỡ thôi !
Câu thơ buồn này được coi như diễn tả một mối tình thơm tho vì có mùi hương của những bông hoa với hình dáng con tim vỡ. Tục ca của tôi, cảm hứng từ câu thơ đó thì mang tên là TÌNH HÔI, hát theo điệu american blues.
Tục Ca số 2
TÌNH HÔI
(Saigon-1968)
Người ấy thường hay đến gặp tôi
Thở dài thở dài khi thấy... nách tôi hôi
Nói rằng : Sao nách anh hôi thế ?
Mỗi lần ngửi thấy... chết đi thôi
Mỗi lần ngửi thấy chết đi thôi
Nhưng chót yêu anh, em ráng chịu cho rồi
Vả chăng em vẫn thường hay nói :
Lồn mình đôi lúc cũng... hôi hôi !
Tục ca số 3 là bài thơ GÁI LỘI QUA KHE của Bùi Giáng. Bài này nói tới chuyện thi sĩ thấy một cô con gái, bị ướt đầm thân thể sau khi lội qua con suối rừng và phải cởi quần áo ra để vắt cho khô. Thi sĩ nhắm mắt không nhìn cô gái loã thể nhưng vui lòng cho cô gái mượn cái khăn thi sĩ thường quấn trên đầu để khấn vái tổ tiên. Cô gái tha hồ lau, lau bất cứ chỗ nào, tùy ý! Thi sĩ nhắm mắt không nhìn cô gái, nhưng tổ tiên ở dưới mồ thì thức dậy và nói rằng: "Xin cô gái cứ việc tự nhiên, tùy nghi sử dụng cái khăn vẫn thường được dùng để khấn vái tổ tiên" !
Tục Ca số 3
GÁI LỘI QUA KHE
theo thơ Bùi Giáng
(Saigon-1970)
Ðiệp Khúc
Gái lội qua khe, nước từ rừng về
Gái lội qua khe, nước từ rừng về ê ế !
1
Chân gái có gót và năm ngón chân
Và một đầu gối, và trên trên nữa trắng tròn.
(Ðiệp Khúc)
2
Ðầu tôi có mắt nhìn với hai con
Tên là hai con mắt
Ðầu tôi có tóc thờ phượng tổ tiên
Vấn khăn quanh tóc mỗi lần tôi khấn vái tô tiên.
(Ðiệp Khúc)
3
Tấm quần gái ướt, gái ngồi bờ khe
Vắt quần khóm trúc, vắt quần bụi tre
Tôi cho gái mượn cái khăn trên đầu
Gái lau cho khô, lau chân lau gót
Lau hai đầu gối, lau bất cứ chỗ nào tùy ý.
(Ðiệp Khúc)
4
Tôi cho gái mượn cái khăn trên đầu
Tôi nhắm con mắt, gái cứ tự nhiên
Tùy nghi sử dụng, tùy nghi sử dụng.
(Ðiệp Khúc)
5
Tôi nghe tổ tiên dưới mồ thức dậy
Tổ tiên nói rằng : Gái cứ tự nhiên
Tùy nghi sử dụng, lau bất cứ chỗ nào cũng được.
(Ðiệp Khúc)
Tục ca số 4 là câu truyện do bố tôi là Thọ An, Phạm Duy Tốn viết và cho in ra trong tập TRUYỆN TIẾU LÂM AN NAM xuất bản vào hồi đầu thế kỷ này. Ðây là câu truyện hai vợ chồng vì thòm thèm chuyện ấy mà bị khó khăn. Rồi cả hai leo lên giường, nói là bị bệnh. Người nhà hoảng sợ vội đi mời ông thầy cúng tới. Ai ngờ ông này cũng bị dính luôn. Câu truyện kết thúc rất vui. Tôi soạn bài tục ca này với giọng điệu của người làm nghề thầy cúng.
Tục Ca số 4
ÚM BA LA ! BA TA CÙNG KHỎI !
(Saigon-1970)
1
Một chị chồng đi vắng
Úm ba la Úm ba la
Chị ngồi gọt củ từ
Củ từ trông hay quá
Úm ba la Úm ba la
Chị ngồi, chị bồi hồi
Nào ngờ sau khi nhét
Úm ba la Úm ba la
Nhét vào người là kẹt rồi
Chị sợ nên phát rét
Úm ba la Úm ba la
Kéo chăn leo lên giường nằm
Chồng về, chị giả ốm
Úm ba la Úm ba la
Chùm chăn, nằm rên.
2
Chồng về, ôi ngao ngán
Úm ba la Úm ba la
Vì chồng vừa thòm thèm
Nào ngờ vợ nó ốm
Úm ba la Úm ba la
Thòm thèm thì phải tìm
Tìm được con chó cái
Úm ba la Úm ba la
Mắc vô luôn, lôi chẳng ra
Vào giường anh đắp chiếu
Úm ba la Úm ba la
Thốt kêu lên : đau bụng rền
Người nhà hoảng sợ quá
Úm ba la la Úm ba la la
Mời ông thầy qua.
3
Thầy bùa sang thăm viếng
Úm ba la Úm ba la
Vợ chồng nằm liệt giường
Thầy rằng : Ma nó ám
Úm ba la Úm ba la
Phải lập đàn để ngừa
Chồng bèn xin nói khẽ
Úm ba la Úm ba la
Cái nguyên nhân trong lòng anh
Còn vợ xin cũng nói
Úm ba la Úm ba la
Với riêng ông câu chuyện mình
Thầy bùa lập đàn cúng
Úm ba la Úm ba la
— ngay ngoài sân.
4
Thầy bùa tuy ra cúng
Úm ba la Úm ba la
Mà lòng còn tưởng hoài
Nậm rượu thờ, đem xuống
Úm ba la Úm ba la
Thầy luồn vào của... thầy
Nậm rượu kia mắc ngẵng
Úm ba la Úm ba la
Muôn lôi ra mà chẳng được
Thầy bùa như chết cứng
Úm ba la Úm ba la
Ðứng khư khư ôm nậm rượu
Nậm rượu và thầy cúng
Úm ba la Úm ba la
Lủng lẳng ngoài sân.
5
Chị vợ trông thấy thế
Úm ba la Úm ba la
Chị cười, phọt củ từ
Tưởng thịt, nên con chó cái
Úm ba la Úm ba la
Nhẩy vọt ra tìm cục mồi
Thầy bùa nghi chó cắn
Úm ba la Úm ba la
Ông thầy chạy, đập vào bàn
Nậm rượu bị tan vỡ
Úm ba la Úm ba la
Khiến ba ta qua bệnh tà
Thầy bùa bèn niệm chú
Úm ba la Úm ba la
Khỏi bệnh cả ba
Úm ba la Úm ba la
Khỏi bệnh cả ba.
Trong thời gian tôi đi học nhạc tại Pháp (1954-1955), tôi rất yêu thi sĩ kiêm ca nhạc sĩ Georges Brassens. Nghệ sĩ này nổi tiếng vì tính bất cần đời của ông. Khi ra sân khấu, ông không chào hỏi khán giả, ghếch một chân lên ghế, ôm đàn guitare hát với giọng hát đồng quê (accent du terroir) chứ không phải với giọng điêu luyện nhà nghề. Hát xong là đi thẳng vào hậu trường, không để ý tới tiếng vỗ tay của khán giả. Georges Brassens tự nhận mình là “le pornographe de la chanson“, người viết nhạc khiêu dâm hay là “le polisson de la chanson“, kẻ nói tục trong ca khúc. Trong số những bài ông gọi là “chansons grossières“, tôi thích bài GARE AU GORILLE và dịch nguyên văn để thành tục ca số 4 nhan đề KHỈ ГT.
Tục Ca số 5
KHỈ ÐỘT
(Saigon-1970)
1
Ðàn bà rủ nhau ra gánh xiếc xem
Một con khỉ đột đứng im trong chuồng
Lớn to như người, chẳng chi là kém
Bà này bà kia mắt liếc mắt lia
Nhìn đi nhìn lại cái nơi đen xì
Vốn tên tục tằn, mẹ tôi cấm nghe
Ðiệp Khúc :
Coi... y y y chừng !
Khỉ... ỳ ỳ ỳ đột !
2
Vì rằng cửa vô cái cũi đứt dây
Mà con khỉ đột thoát ly ra ngoài
Thoát ly ra ngoài, khỉ vui cười nói
Khỉ đột vừa ra khỏi cũi nói ngay
Trời cho khỉ đột mất tân phen này
Mất tân phen này, thật vui lắm thay.
(Ðiệp Khúc)
3
Dù bà, dù cô hay nghĩ đó đây
Rằng : Con khỉ đột chắc hay hơn người
Chắc hay hơn người, ở trong tình ái
Vậy mà bà con tôi đã hết mong
Gặp con khỉ đột, nữ lưu trong vùng
Nữ lưu trong vùng chạy đâu mất tung.
(Ðiệp Khúc)
4
Mọi người bảo nhau mau hãy tránh xa
Trừ ra bà cụ với ông Quan Toà
Tính hay chần chừ, ở đâu ở đó
Khỉ đột nhìn quanh không thấy gái tơ
Bèn đi đủng đỉnh tới nơi ông Toà
Tới nơi bà già, khỉ toe toét ra.
(Ðiệp Khúc)
5
Bà già thì cho : Ta đã sáu mươi
Mà con khỉ đột có ưa biết mùi
Cái duyên may này, thật không ngờ tới
Còn vị Toà kia yên chí lắm nghe
Làm sao khỉ đột dám nghi ta là
Dám nghi ta là khỉ non trắng da.
(Ðiệp Khúc)
6
Thử bàn cùng anh em, đám chúng ta
Rằng con khỉ đột, giữa hai ông bà
Giữa hai ông bà, chọn ai được chứ ?
Nhược bằng là tôi, tôi sẽ rất vui
Chọn ngay bà cụ, mất tân cho rồi
Mất tân cho rồi, còn mong ước chi.
(Ðiệp Khúc)
7
Nào ngờ khỉ ta tuy có tiếng tăm
Là tay khoẻ mạnh, vốn tay dâm thần
Vốn tay dâm thần, khỉ ta khờ lắm
Phải chọn bà kia cho đúng lẽ ra
Ngờ đâu khỉ đột nắm tai ông Toà
Nắm tai ông Toà cùng ra chiến khu.
(Ðiệp Khúc)
8
Chuyện còn thật vui khi tiếp diễn ra
Chuyện con khỉ đột hiếp dâm ông Toà
Hiếp dâm ông Toà, ở khu rừng lá
Vào giờ họ yêu nhau giữa suối mơ
Vị quan bù lu khóc như anh tù
Cũng do ông Toà, đầu rơi sáng qua.
Ðiệp Khúc - Ðể Hết
Vào những năm đầu của thập niên 70, tại Saigon có phong trào sửa sắc đẹp. Tôi soạn bài MẠO HOÁ để phản ánh xã hội thời đó.
Tục Ca số 6
MẠO HOÁ
(Saigon-1971)
1
Tôi có người yêu, cái đít to như Thẩm Thúy Hằng
Cái đít nhìn qua đã khiến cho ta phải ngỡ ngàng
Vừa to vừa lớn, như những mặt Vua
Mặt ông Tổng Thống, cũng phải thua
Nhưng có ngờ đâu cái đít em không phải thứ thiệt
Mấy chú Triều Tiên khuyến khích em bơm nhựa dưới thịt
Rồi khi cảm nóng, tiêm thuốc vào mông
Thì anh thầy chích, gẫy cả kim !
2
Tôi có người yêu, cái vú to như là cái đình
Ðôi vú nhà binh cứng rắn như chế độ chúng mình
Lại thêm hùng tráng như những quả bom
Người dân nhìn thấy hết hồn luôn
Nhưng có ngờ đâu cái vú thơm ngon lành nhất đời
Ban nãy thảnh thơi, muốn bóp chơi cho khoẻ cái người
Người yêu bèn thét : Ðôi vú vừa bơm
Lệch đi thì chết ! Cấm sờ luôn !
3
Tôi có người yêu, mái tóc em quăn như là sóng thần
Mái tóc hình như giống tóc "xinê" của mấy đầm
Vừa êm, vừa mát, thơm ngát là thơm
Dựa vai vào đó, rất là ngon
Nhưng có ngờ đâu mái tóc em mua ở Chú Oằn
Hay Chú Dzụyt quen vẫn thấy đăng trong tờ báo tuần
Trời cho bộ tóc, em cắt cụt ngang
Ðầu em trọc lốc, giống thầy tăng.
4
Tôi có người yêu, mỗi lúc em tôi cười rất tình
Răng trắng sạch boong, sáng láng như ông Nghị nước mình
Hàm răng thường kén ba bốn loại kem
Vành môi đỏ thắm, khiến đẹp thêm
Nhưng có ngờ đâu mỗi lúc đêm, em ngủ giấc nồng
Em gỡ hàm răng, cốc nước ngâm em để dưới giường
Trời ơi là móm như hốc Chuà Hương
Bộ răng hàm tiếu cũng đành bương.
5
Tôi có người yêu : vú, đít, răng, tóc đều chống Trời
Em đã sửa cho đúng mốt văn minh của xứ người
Từ trên từ dưới, em mất tiền mua
Vì ưa đổi mới giống người ta
Nhưng cũng nhờ ơn phúc đức nơi tiên tổ sáng ngời
Chưa có một ai lấy trái tim em đổi cái ngoài
Quả tim còn đó, chưa mất là bao
Thì anh còn giữ mãi người yêu.
Tôi cũng xin thú thật rằng đoạn ca số 5 này là "lời ca mạo hoá", lời ca giả tạo. Ðúng ra, nó phải là lời ca 5 bis thì mới phù hợp với luân lý của tục ca.
5 bis
Tôi có người yêu : vú, đít, răng, tóc đều chống Trời
Em đã sửa cho đúng mốt văn minh của xứ người
Từ trên từ dưới, em mất tiền mua
Vì ưa đổi mới giống người ta
Nên muốn được em sẽ giữ anh lâu bền suốt đời
Anh đã phải đi Ðức Quốc mua cho được cái này :
Một con cặc mới, khi hứng thì đeo
Ðể cho hợp "marque" với người yêu !
Sáu bài tục ca đã đi từ chỗ tục vừa vừa tới chỗ tục kha khá rồi ! Từ chuyện hát đối đôm đốp giữa đôi nam, nữ cho ta cảm thấy ý nghiã của câu tục ngữ :
Nói (xấu) người phải gẫm đến ta
Thử sờ lên gáy xem xa hay gần...
... tới các truyện tục của thi nhân Bùi Giáng, nhà văn xã hội Phạm Duy Tốn và thi sĩ kiêm ca nhạc sĩ Georges Brassens, truyện nào cũng cho người nghe một thứ luân lý -- vâng, "une certaine moralité" -- nào đó ! Bài MẠO HOÁ là bài hát lương thiện nhất trong các bài tục ca.
Tục ca số 7 nhan đề NHÌN LỒN là chuyện có thật, xẩy ra hồi tôi còn bé và sống ở tại một tỉnh nhỏ ngoài Bắc Việt.
Tục Ca số 7
NHÌN LỒN
(Saigon-1972)
1
Trời sinh, trời sinh con nít hay tọc mạch, tò mò
Tò mò chuyện gì cũng có
Tò mò sục sạo moi ra
Trời cho, trời cho cái tính hay nhìn trộm đàn bà
Ðàn bà trẻ già lớn bé
Ðàn bà nào hở hang ra.
Ðiệp Khúc
Lũ ranh con tò mò tọc mạnh
Bị đánh chết cha, không chừa, không chừa.
2
Tụi tôi, tụi tôi xưa vẫn hay tụ tập đầu đường
Vùng này chật chội thiếu thốn
Mọi người dùng cầu tiêu chung
Cầu tiêu, cầu tiêu xây cất cao mặt lộ một tầng
Cửa chồ thì làm quá ngắn
Ở ngoài nhìn vào thênh thang.
(về Ðiệp Khúc)
3
Lồn non, lồn non hay lớn con, mập mạp, lồn mềm
Lồn tròn hoặc lồn móm mém
Mọi lồn mình đều vui xem
Một hôm, một hôm đang đứng chơi, thằng bạn chạy về
Trình làng : Ngoài cầu có cái
Lồn vàng, cả làng ra coi !
(về Ðiệp Khúc)
4
Chạy ra, chạy ra chen chúc nhau thưởng ngoạn, trầm trồ :
Lồn này vành dầy, mép lớn
Hồng hào, rậm rạp lông soăn
Tụi tôi, tụi khen nức, khen thằng bạn, rằng là :
Lồn này mày vừa khám phá
Gọi là Thần Lồn không ngoa !
(về Ðiệp Khúc)
5
Ỉa xong, ỉa xong khi đứng lên mở cửa về nhà
Nào ngờ lồn này mình vừa ngắm nghía
Là lồn của mẹ thằng rủ đi coi
Thôi từ nay, ta mất đi một chuyện cợt cười
Chồ này lồn đầy rẫy đám
Nhìn lồn chẳng còn ai ham.
Ðiệp Khúc kết luận
Lũ ranh con tò mò tọc mạch
Cùng nói với nhau : Xin chừa, xin chừa
Cùng nói với nhau : Xin chừa, xin chừa.
Tục ca số 8 nhan đề EM ÐỊT là một bài ca nói phét, hay cũng có thể là một bài hát chung tình.
Tục Ca số 8
EM ÐỊT
(Saigon-1972)
Em địt Vua hay Thủ Tướng
Ðịt Tổng Thống Hoa Kỳ hoặc Chủ Tịch Liên Sô
Em địt người, địt cả trời
Em địt Mao, em địt Chu
Ðịt cả chú Hoa Kiều, địt ai cũng không nhiều
Em địt anh mới lâu.
Em địt sư, em địt cố
Ðịt cả lũ ăn mày, địt người thường, địt người điên
Nhưng em địt anh trước tiên
Em địt binh, em địt tướng
Ðịt cảnh sát đi đường, em địt thường thường thôi
Nhưng em địt anh, em mới vui.
Em địt trai, em địt lão,
Ðịt thầy giáo trong làng, địt Ðại Học cao sang
Em địt thầy, địt cả trường
Em địt ta, em địt Mỹ
Ðịt Giải Phóng trong rừng, địt ai cũng sau cùng
Em địt anh trước tiên
Ðịt anh sướng như điên
Và không có lấy tiền !
Ngoài tính chất châm biếm xã hội, tục ca có thể là bài hát chính trị được không ? Yes Sir ! Quý bạn đọc hai bài tục ca số 9 và tục ca số 10 thì hiểu được tại sao, vào giai đoạn 1968-1972, với vụ Tết Mậu Thân, mùa Hè đỏ lửa, Hội Nghị giữa lũ chuyên môn đi lừa (marché de dupes), xã hội Việt Nam bị băng hoại vì đồng tiền và chiến tranh, tham nhũng trong chính quyền v.v... thật là khốn khổ cho tôi phải bỏ quên chuyện xưng tụng để văng tục như thế này !
Tục Ca số 9
CHỬI ÐỔNG
(Saigon-1972)
Ðù mẹ mầy ba tên
Là ba thằng tướng cướp
Vì khiếp sợ lẫn nhau
Nên mới chia nhau địa cầu
Ðù mẹ cuộc đao binh
Cả ba đều né tránh
Rồi bắt người rất ngoan
Chết oan mang tội tình.
Ðù mẹ cả bọn mày
Gặp nhau đây với đó
Chia chác nhau chuyện này
Chia chác nhau chuyện nọ
Ðù mẹ cả lò mày
Lừa nhau đem võ khí
Xui chúng tao hành nghề
Nghề giết người, bay thuê.
Ðù mẹ thằng anh em
Thật đui mù hết sức
Một nước nghèo gấp đôi
Nay chết thêm dăm triệu người
Ðù mẹ thằng anh em
Thật điên cuồng khát máu
Tình nghĩa chẳng thấy đâu
Chỉ thấy bao nhiêu hận sầu.
Ðù mẹ cả thằng mình
Thật ngu si hết sức
Chia rẽ nhau từng người
Chia rẽ nhau từng ngày
Ðù mẹ, gặp hiểm nghèo
Còn tham lam, nhút nhát
Mong ước đưa đầu vào
Vòng nô lệ hay sao ?
CODA
Ðù mẹ cả thằng (nhạc sĩ) này
Thực vô duyên biết mấy
Nông nỗi cơ sự này
Chửi đổng làm chi đây ?
*
Tục Ca số 10
CẦM CẶC
(Saigon-1972)
Ðiệp Khúc
Cầm cặc cho nó đái, nó đái lên đầu bay
Cầm cặc cho nó chơi, nó chơi trên đầu mầy
Cầm cặc cho nó đéo, nó đéo cho mày coi
Cầm cặc cho nó bơi, hễ qua sông là thôi.
1
Củ cặc Mao Xếnh Xáng
Ðói meo như toàn dân
Thèm địt nhưng vẫn run
Nên mới xui ta độn đường
Cầm cặc cho mấy đứa
Phát sinh danh từ to
Mình thành ra đứa ngu
Giết nhau cho con cặc khô.
(vào Ðiệp Khúc)
2
Củ cặc anh Mỹ Quấc
Béo no nhưng còn tham
Hùng hục anh xuất quân
Khó chơi, anh lùi dần
Còn cụ quân bán nước
Bán xương dân, buôn thịt dân
Gặp dịp ta nắm luôn
Thiến ngay đi là hơn.
(vào Ðiệp Khúc)
3
Cầm cặc cho mấy đứa
Ðứng lên thay mặt dân
p
Bọn này khi khó khăn
Nó đái ra đầy quần
Tưởng rằng anh gớm lắm
Ðéo vung văng, địt hăng
Nào ngờ anh “chính em”
Vốn sinh ra liệt dương.
Ðiệp Khúc kết luận
Cặc mình, ta nắm lấy
Lúc vui, ta địt chơi
Còn buồn thì mắm môi
Ðái ngay lên cuộc đời
Cặc mình ta sẵn có
Ngắn xinh hay dài to
Cặc mình ta tuốt ra
Phát huy cho Tự Do
Phát huy con Cặc ta.
*
Anh Yêu Dấu,
Và cứ là như thế, anh bên bờ đại dương, em bên đây thương nhớ, để thời gian là những viên sỏi đếm
từng hơi thở của tháng ngày, không biết phải kéo dài bao lâu và phải nuôi sống tình yêu của chúng ta bao lâu để em
được về bên anh, anh nhỉ . Bao nhiêu lá thơ tình, bao nhiêu bài thơ sầu viết cho nhau cũng không đủ diễn tả hết
những nổi buồn vô vọng, những đêm dài bơ vơ với bóng đêm.
Mới đây mà đã là tháng 6 rồi đó anh, tháng 6 trời mưa, những cơn mưa rên rĩ, tí tách rơi đều trên mắt môi, để rồi mong chờ những nụ hôn của tình nhân lau khô dỗ dành, mong chờ một vòng tay ấm áp ôm trọn quấn lấy
nhau, và để nghe những lời thì thầm, thỏ thẻ bên tai " Anh yêu Em, con mèo bé nhỏ của anh ơi "
Không còn gì thú vị bằng khi được đi trong mưa, đón lấy những hạt mưa từ từ thấm sâu vào tâm khản của
mảnh hồn. Những hạt mưa như hiểu thấu và chia sẻ nỗi buồn và đem lại những cơn nhớ quay quắt về anh. Và rồi
chúng thi nhau rơi, vô tình thấm ướt cả hồn em, như để biến cảnh vật chung quanh thành hoang vu trong buốt giá. Yêu
để rồi nhớ, nhớ để rồi thương, ôi cơn đau của tình yêu cứ thế mà đày đọa nhau, đến bao giờ đây anh hỡi
Em bé bỏng, em ngu ngơ trong tình yêụ Em như người đi lạc trong sa mạc thèm khát những cơn mưa rơi vào hồn.
-Dã có lần anh dìu em đi trong cơn mưa, tay trong tay mặc cho mưa rơi, chúng ta cứ thế mà đi, cứ thế mà chuyện trò, em
tìm thấy được niềm hạnh phúc trong mắt anh. Và anh cũng tìm thấy được niềm sung sướng trong nụ cười của em.
Tí tách hạt mưa rơi
Ai gọi tình yêu ơi
Về đây cho nhắn gởi
Người có về bên em
Tí tách hạt rơi êm
Cho ngọt lịm môi thêm
Từng cơn mơ, nỗi nhớ
Ru giấc ngủ êm đềm
Viết Cho Giao Mùa
June, 2004
~~~/~~((@
Giới thiệu Paltalk và "Chương trình Vấn đáp SỐNG KHỎE"
"Thưa Bác sĩ, tôi bị chảy nước mắt sống từ hơn hai tuần naỵ Chỉ có mắt phải bị thôi, còn mắt trái không có. Tôi cũng thấy lốm đốm trước mắt. Không biết có phải tôi có bị bệnh mắt cườm không?"
Người bệnh 70 tuổi này không ở trong phòng khám bệnh của một bác sĩ, mà ở cách xa bác sĩ hằng ngàn dặm. Khi đặt câu hỏi trên, bệnh nhân đang ở Việt Nam, và bác sĩ đang ở Hoa Kỳ. Nhưng dù ở xa hay gần, khoảng cách không gian đã không thành vấn đề cho việc tư vấn sức khoẻ, và Bác sĩ đã có thể phần nào giải đáp ngay thắc mắc của Bệnh nhân, nhờ một kỹ thuật truyền thông càng ngày càng được nhiều người sử dụng: đó là Paltalk.
Từ khi máy điện toán cá nhân được thông dụng, điện thư (e-mail) đã trở thành phương thức gởi chuyển thư tín dễ dàng và nhanh chóng qua Mạng Lưới (Internet). Sau đó, những dịch vụ Gởi Thư tín Cấp kỳ (Instant Messager) của những hãng AOL, Yahoo, ICQ, v.v. giúp cho việc liên lạc được thực hiện cấp kỳ, tức những hàng chữ vừa được gởi đi thì người nhận đã thấy nó hiện ra trước mắt trên màn ảnh máy điện toán của mình. Không những thế, các dịch vụ trên còn giúp chúng ta liên lạc với nhau bằng lời nói, không khác gì điện thoạị Những phòng trò chuyện (chat room) thiết lập qua những dịch vụ kể trên đã được nhiều giới sử dụng để tán gẫu hay hội thảo với nhaụ
Gần đây, dịch vụ Paltalk ra đời và đang được hằng chục triệu người trên thế giới sử dụng.
Paltalk là gì?
Paltalk là một phương tiện liên lạc cấp kỳ qua Mạng Lướị Dùng Paltalk, chúng ta có thể thảo luận với nhau bằng lời nói, tiếng nói được truyền qua máy nghe rõ không kém gì đàm đạo qua điện thoạị để sử dụng Paltalk, ngoài máy điện toán chúng ta cần có thêm một cái loa và một máy vi âm (microphone). Sau khi chuyển xuống (download) chương trình Paltalk và làm thủ tục ghi danh, chúng ta có thể mở Paltalk ra và vào trong một nhóm hội thảo đã có sẵn, hay thiết lập một nhóm hội thảo mới cho nhóm bạn hữu của chúng tạ
"Chương Trình Vấn đáp SỐNG KHỎE":
Một nhóm bác sĩ y khoa, dược sĩ và chuyên viên điện toán Việt Nam đã sử dụng Paltalk để thiết lập một chuơng trình tư vấn y khoa cho quần chúng. "Chương trình Vấn đáp SỐNG KHỎE" này mở rộng cho người Việt Nam ở khắp nơi trên thế giới vào dự thính. Thính giả có thể đặt câu hỏi về những vấn đề y khoa và sức khỏe, và được các bác sĩ và dược sĩ giải đáp ngaỵ Chương trình này bắt đầu hoạt động đều đặn từ tháng 1, 2004, mỗi tuần một lần, vào 8 giờ sáng Chủ Nhật (giờ Việt Nam, tức 9 giờ tối Thứ Bảy tại miền đông, Bắc Mỹ ).
Trong lời giới thiệu được phát thanh liên tục trên Paltalk và trong phần mở đầu mỗi kỳ phát thanh, Ban phụ trách Chương trình Vấn đáp SỐNG KHỎE lưu ý người dự thính là những câu giải đáp của bác sĩ và duợc sĩ chỉ có tánh cách khái quát, giúp thính giả biết thêm về tình trạng sức khỏe của mình, và khuyên bệnh nhân đến gặp bác sĩ ở địa phương của mình để được khám và điều trị kịp thời và đúng mức.
Trong giai đoạn đầu, Chương trình Vấn đáp SỐNG KHỎE chưa được nhiều người biết đến, nên số người vào dự thính hằng tuần chưa lên đến 100. đa số người tham dự chương trình và đặt câu hỏi là người Việt ở hải ngoạị Nhiều người ở Hoa Kỳ, nhưng cũng có thính giả rải rác ở khắp nơi, như Canada, Thụy sĩ, Pháp, Hồng Kông, Úc, Tiệp Khắc, Bắc Âu, v.v.. điều này cũng dễ hiểu, vì số người ở Việt Nam có máy điện toán cá nhân và có phương tiện liên lạc qua Mạng Lưới còn rất thấp so với người ở hải ngoạị Tuy nhiên, người viết bài này nhận thấy số người ở Việt Nam tham gia Chương trình ngày càng gia tăng, chứng tỏ đã có thêm nhiều người ở Việt Nam biết đến và sử dụng Chương trình Tư vấn miễn phí nàỵ Một số câu hỏi của thính giả liên quan đến những vấn đề sức khỏe đặc biệt ở Việt Nam hay những thuốc men thường dùng ở trong nước.
Làm sao thiết trí Paltalk trên máỷ
Ban Phụ trách Chương trình Vấn đáp SỐNG KHỎE đã biên soạn bản chỉ dẫn sau để giúp đồng bào thiết trí Paltalk trong máy điện toán của mình:
Quí bạn vào Trang lưới www.paltalk.com
ạ Gõ vào mục "Sign up" (Ghi tên) hay "Register" (đăng ký) để thiết lập một Account (Chương mục) miễn phí với Paltalk.
b. Trong phần ghi danh, quí vị hãy tự chọn cho mình một biệt danh (nickname), khẩu lệnh (password), và hoàn tất thủ tục ghi danh. Ghi danh xong, quí vị có thể chuyển hồ sơ chương trình Paltalk và lấp nhu liệu này vào máỵ Quí vị sẽ cần cho biết điện chỉ (e-mail ađress) của quí vị.
c. Lắp nhu liệu Paltalk xong, quí vị sẽ phải cần có một mật mã (code) trước khi có thể bắt đầu sử dụng. Quí vị hãy mở dịch vụ điện thư (e-mail service) của quí vị. Quí vị sẽ nhận được một bức thư từ Paltalk cho biết mật mã (code) dành cho quí vị.
d. Quí vị hãy trở lại chương trình thiết kế Paltalk, ghi thêm mật mã (code) vào, và hoàn tất việc thiết kế.
ẹ Quí vị hãy gõ vào mục Giúp đở (Help) và Thử Âm thanh (Audio test) và theo những chỉ dẫn của Paltalk để thử loa (speaker) và máy vi âm (microphone).
Nếu muốn biết thêm về cách thức sử dụng Paltalk, quí vị có thể gõ vào mục "Support" (Trợ Giúp) trong Trang Chánh (Home page) của Paltak trên Mạng Lướị
Làm sao vào "Chương trình Vấn đáp SỐNG KHỎE" trên Paltalk?
Sau khi mở Paltalk, quí vị bấm vào hình Groups thì sẽ thấy một loạt tên các "Nhóm" (groups) đang thảo luận. Quí vị hãy gõ vào nhóm "By Language: Asia & the Far East" thì sẽ thấy một loạt tên các "Phòng (room)" trên màn ảnh (đa số bằng Việt ngữ). Khi thấy phòng "Chương trình Vấn đáp SỐNG KHỎE", quí vị bấm vào đấy thì sẽ thấy hiện ra màn ảnh của "phòng" Chương trình Vấn đáp SỐNG KHỎẸ
Phòng "Chương trình Vấn đáp SỐNG KHỎE" mở cửa khoảng 15 phút trước giờ khai mạc. Chương trình trực tiếp vấn đáp bắt đầu lúc 8 giờ sáng Chủ Nhật (giờ Việt Nam, tức tối Thứ Bảy tại Bắc Mỹ) và thường kết thúc vào khoảng 10 giờ 30. Có khi chương trình kéo dài hơn nếu có nhiều thính giả còn muốn đặt câu hỏi và điều kiện cho phép.
độc giả có thể vào trang lưới songkhoẹcrctvn.org của Chương trình Vấn đáp SỐNG KHỎE để biết thêm về thành phần các bác sĩ và dược sĩ trong Ban Tư Vấn, và để đặt câu hỏị Những câu hỏi này sẽ được giải đáp trong hộp thơ và những kỳ phát thanh sau đó. Hằng ngày, thính giả cũng có thể vào Phòng "Chương trình Vấn đáp SỐNG KHOẺ" trong Paltalk để nghe những chương trình đã qua được phát thanh lạị
Tóm lược:
Chương trình Vấn đáp SỐNG KHỎE là một cố gắng còn rất khiêm nhường của một nhóm bác sĩ, dược sĩ và chuyên viên điện toán Việt Nam. Các vị này dùng Paltalk, một phương tiện liên lạc tân kỳ trên Mạng Lưới để đem thiện chí, kiến thức và kinh nghiệm của mình phục vụ đồng bào Việt Nam ở mọi nơi trên thế giớị
Người viết bài này hy vọng Chương trình Vấn đáp SỐNG KHỎE được nhiều người biết đến và sử dụng, và sẽ có thêm nhiều bác sĩ, dược sĩ và các chuyên viên khác tham gia phụ trách Chương trình để những đồng bào thiếu phương tiện tư vấn bác sĩ có thể hiểu biết thêm về những vấn đề sức khoẻ, và biết cách bảo vệ sức khoẻ của mình hữu hiệu hơn.
Ngày 3 tháng 4, năm 2004
Hoa Kỳ
điện chỉ: NguyenQuyenTai-ctvdSK@yahoọcom
(Acne vulgaris)
Mụn mặt là kẻ thù của sắc đẹp. Một gương mặt đẹp, không may có vài cái mụn đo đỏ, cũng đã bớt phần kiều diễm. Khi mụn nhiều quá, thành sẹo chằng chịt trên mặt, có thể khiến ta đâm mất tự tín, buồn tủi, lánh đời. Thậm chí, có người thất vọng đến tự tử.
Nếu bạn táy máy nặn những cái mụn đo đỏ trên mặt ấy, một nhân vàng vàng sẽ trồi lên trên da. Ở Việt Nam ta có cây trứng cá, cho những trái nho nhỏ chỉ bằng đầu ngón tay, ăn rất ngon. Trái trứng cá trong chứa vô số những hạt màu vàng, nhỏ như cái nhân vừa trồi lên trên da mặt bạn khi bạn nặn cái mụn. Nên bệnh mụn mặt hay được người Việt ta gọi "bệnh mụn trứng cá".
Mụn mặt là bệnh da xảy ra nhiều nhất, làm buồn lòng hơn 17 triệu người trên đất Mỹ. Bệnh không từ ai, chỉ khi qua tuổi 60, bệnh mới ít xảy ra.
Bệnh xảy ra nhiều nhất vào lứa tuổi dậy thì. Tuy vậy, cũng có người mãi đến tuổi 20, 30 mới bắt đầu bị mụn. Mến người nào, bệnh có thể ở lì cho đến tuổi trung niên (miđle-aged). Trong tuổi dậy thì, phái nam bị mụn nhiều hơn phụ nữ, nhưng... buồn thay, sau tuổi 23, quý cô, quý bà lại bị mụn nhiều hơn đàn ông.
Mụn mặt mọc không phải vì ta ăn đồ "nóng", hay tại "nóng" trong người. Thức ăn không hề có tác dụng trong việc gây mụn. Mụn cũng không phải do bón, hoặc "gan nóng" mà ra.
Mụn khởi nguồn từ những tuyến dầu (sebaceous glands) dưới da. Phía dưới da, ở chân mỗi sợi lông, có một chỗ phình ra gọi là "nang chân lông" (hair follicle). Tuyến dầu nối liền với nang chân lông này. Bên cạnh mỗi nang chân lông là một tuyến dầu. Dầu được tiết từ những tuyến dầu dưới da sẽ theo những ống dẫn ra ngoài da, giữ cho da luôn nhờn, không bị khô.
Vào tuổi dậy thì, khi cơ thể đang tăng trưởng, các kích thích tố (hormones) trong người kích thích những tuyến dầu dưới da, khiến chúng tiết ra nhiều dầu. Những tuyến dầu dưới da mặt, lưng và ngực bị kích thích nhiều nhất. Do vậy, bạn thấy mụn thường mọc ở những nơi này.
Nhưng da, dù có nhiều dầu, vẫn không mọc mụn nếu ống dẫn dầu ra ngoài da thông, không nghẹt. Có giả thuyết cho rằng chất dầu khi tiết ra nhiều, sẽ kích thích tế bào lót lòng ống dẫn, khiến những tế bào này sinh sôi nẩy nở làm nghẹt ống dẫn. Khi ống dẫn dầu bị nghẹt thì dầu tiết ra sẽ ứ động lại dưới da, làm da cồi lên thành mụn.
Nếu chổ nghẹt nằm sâu dưới da, da cồi lên, tạo ra mụn màu trắng trông như mụn cám (gọi là white heads). Các mụn cám ngày càng tiếp tục to hơn, trồi dần lên mặt da, chúng từ từ hóa đen, thành những mụn đen nằm ngay trên mặt da (gọi là black heads).
Ở đâu cũng có những kẻ theo chủ nghĩa cơ hội, lợi dụng thời cơ. Tại da cũng vậy, có một loại vi trùng rất nhỏ, tên "Propionibacterium acnes" (P. Acnes), nhân có sự hiện diện của nhiều chất dầu dưới da, biến dưỡng chất dầu thành những chất acids đặc biệt. Việc này tạo phản ứng viêm sưng, khiến tình thế trở thành nghiêm trọng hơn: sự xuất hiện của những mụn tấy đỏ và những mụn mủ, mụn bọc.
Một số yếu tố có thể góp phần, khiến ta dễ bị bệnh mụn mặt: di truyền; các kích thích tố nam trong cơ thể (androgens); da bị chà xát nhiều quá (mạnh tay thoa các mỹ phẩm, nước bôi mặt ngày nhiều lần, chỗ phải mang quai helmet, chỗ mang dụng cụ thấm mồ hôi trên mặt, ...); da phải tiếp xúc nhiều với chất dầu hoặc mỡ; dùng mỹ phẩm dễ gây mụn (chẳng hạn, những mỹ phẩm có nền là chất mỡ, "oil-based"), hoặc dùng các thuốc uống dễ gây mụn (steroids, lithium, thuốc trị lao isoniazid, sinh tố B2, B6, B12, ...).
Các dạng bệnh
Mụn mặt có nhiều dạng, tùy mức độ nặng nhẹ. Nhẹ nhất là sự xuất hiện của những mụn cám trắng nhỏ (white heads), trên nền da dầu. Cũng có mụn cám mang một đầu đen nhìn thấy ngay trên da (black heads).
Dạng hay xảy ra hơn là những mụn sưng lên, tấy đỏ ở khắp mặt. Xen lẫn các mụn đỏ này có những mụn mủ, hay nặng hơn nữa, những mụn bọc. Không chữa trị, nhiều mụn tiếp tục xuất hiện, tàn phá da mặt, biến làn da mặt phẳng mịn thành những sẹo, hang ổ, cái to, cái nhỏ (acne pits). Những trường hợp nặng, sẹo lõm to, khiến "mặt trông như tổ ong bầu". Ngược lại, có khi những thẹo do mụn gây ra lại phình to, săn cứng, như những con sâu nằm ngang dọc trên mặt (keloidal scars).
Da mặt nhiều người bị mụn nám đi, đặc biệt ở người có nước da tối, bánh mật.
Chữa trị
Mụn mặt là bệnh da nhiều nhất, gây đau khổ cho bao người, nên được nghiên cứu rất kỹ. Thời gian gần đây, có thêm những kiến thức mới, những cách chữa mới, khiến ta thêm nhiều vũ khí chống căn bệnh.
Tùy mức độ nặng nhẹ của bệnh, bác sĩ sẽ khuyên bạn dùng thuốc thoa, hoặc cả thuốc uống:
1. Bệnh dạng mụn cám:
Hiện có ba thuốc hay được dùng để chữa bệnh dạng mụn cám: tretinoin (Retin-A), isotretinoin (Avage, Tazorac), adapalene (Differin), thoa ngày 1-2 lần. Khi mới dùng, thuốc có thể gây phản ứng ngứa, đỏ. Nếu vậy, ta cắt xuống ngày thoa một lần hoặc dùng thuốc cách ngày cho đến khi da quen dần với thuốc và không còn bị phản ứng. Ðiều cần biết, có khi phải mất đến 8-12 tuần dùng thuốc, da bạn trông mới khá, ít mụn hơn. Kiên nhẫn là mẹ thành công bạn ạ.
Với người không hợp các thuốc trên, ta có thể thử thuốc salicylic acid hoặc azelaic acid. Salicylic acid thường được pha trong một số nước bôi (lotion), sà-phòng rửa mặt mua bên ngoài không cần toa bác sĩ (Neutrogena Acne Wash, Zapzyt Acne Wash, v.v.). Azelaic acid (Azelex, Finacea, Finevin) còn có tác dụng giảm nám da, nên tốt cho người bị mụn làm da nám.
2. Dạng mụn tấy đỏ nhẹ:
Hầu hết những trường hợp mụn tấy đỏ nhẹ sẽ bớt với thuốc thoa chứa chất benzoyl peroxide (Benzagel, Benzac, Desquam-X, Xerac, Persadox, ...), hoặc với sự phối hợp hai thuốc dùng.
Thuốc chứa chất benzoyl peroxide có tác dụng chống vi trùng rất mạnh, khiến các vi trùng P. acnes ở da hết hoạt động, không tạo được những chất acids gây phản ứng viêm sưng cho da. Nhờ vậy, các mụn đỏ của bệnh sẽ từ từ bớt dần. Thuốc cũng chữa những mụn cám. Thuốc có thể gây phản ứng ở chỗ thoa thuốc, gây ngứa, đỏ hoặc làm da tróc. Nếu da chỉ hơi đỏ và tróc chút ít, ta thử tiếp tục dùng thuốc, thường các phản ứng sẽ bớt dần. Thuốc thoa ngày 2 lần, song dùng thuốc ngày một lần hoặc cách ngày sẽ ít bị phản ứng hơn. Thuốc dùng nước làm chất đệm (water-based formulation) cũng ít gây phản ứng.
Các thuốc thoa trụ sinh như Clindamycin, Erythromycin, v.v., cũng diệt các vi trùng P. acnes, khiến chúng bớt làm loạn. Nhiều trường hợp cần sự chữa trị phối hợp: thoa thuốc chứa chất benzoyl peroxide buổi tối, thoa thêm thuốc trụ sinh vào buổi sáng (hoặc thoa thuốc chữa bệnh dạng mụn cám buổi tối, thoa thuốc chứa chất benzoyl peroxide buổi sáng). Thuốc thoa Benzamycin, vừa chứa chất benzoyl peroxide, lẫn chất trụ sinh Erythromycin, nên có tác dụng mạnh, song đắt tiền, và cần để trong tủ lạnh.
3. Dạng mụn tấy đỏ nặng:
Những trường hợp mụn nặng, ngoài thuốc thoa, cần thêm cả thuốc trụ sinh uống (từ 4 đến 6 tháng, có khi lâu hơn): tetracycline, doxycycline, minocycline, erythromycin, trimethoprim-sulfamethoxazole, clindamycin.
Trong các thuốc trên, tetracycline an toàn nhất, giết các vi trùng P. acnes rất hữu hiệu, lại rẻ. Có điều thuốc cần được dùng lúc bụng trống, nửa tiếng trước khi ăn, hoặc ít nhất 2 tiếng sau khi ăn, vì thức ăn trong bao tử làm giảm sự hấp thụ thuốc. Không nên dùng Tetracycline cho người đang mang thai, hoặc trẻ em dưới 10 tuổi, vì thuốc có thể làm vàng những răng đang mọc.
Với những trường hợp mụn quá nhiều, quá nặng, qua nhiều chữa trị vẫn không mấy bớt, có thể ta phải dùng đến một thuốc đặc biệt có tên Accutanẹ Accutane khác với những thuốc đã kể trên, vì nếu được dùng đủ lượng và đủ thời gian (thường cần 20 tuần), sẽ làm mụn biến mất một thời gian khá dài, có khi 2 năm hay hơn.
Sự chữa trị với Accutane đặt ra một số vấn đề. Thuốc rất độc cho thai nhi, phụ nữ dùng Accutane tuyệt đối không được mang thai trong lúc đang chữa trị và sau đó một thời gian. Thuốc cũng làm tăng lượng mỡ cholesterol và triglycerides trong máu, nên hai loại mỡ trong máu này cần được thử trước khi chữa trị bằng Accutane, vào tuần thứ 3 đang lúc chữa trị, rồi tuần thứ 6, và vào lúc chấm dứt sự chữa trị. Nếu thử máu cho thấy các chất mỡ này tăng cao, ta đưa chúng xuống bằng cách ăn một thực phẩm ít những chất mỡ; không kết quả, ta ngưng Accutane. Ngoài ra, Accutane còn gây khô da, khô môi, khô mắt và mũi. Uống nhiều nước mỗi ngày có thể ngừa được khô da, môi, mắt, mũi gây do Accutane.
Gần đây, một số thuốc ngừa thai, như Tri-Levlen, Ortho-Tri-Cyclen, cũng được nhận thấy có tác dụng chống mụn rất tốt; vậy cũng tiện, dùng vừa ngừa thai, vừa đẹp mặt. Tất nhiên, thuốc chỉ dành cho phái nữ.
Ngoài những cách chữa kể trên bằng thuốc thoa và thuốc uống, còn một số trị liệu khác dùng trong một ít trường hợp đặc biệt, chẳng hạn chích chất steroid vào những mụn bọc, lột da bằng tia cực tím (ultraviolet). Sẹo do mụn có thể được giải phẫu để trông khá hơn (scar revision), song, nói chung, một khi đã bị sẹo, sự chữa trị sẹo thường rất khó, và không mấy thành công.
Hai cách trị mới rất đắt, bằng tia Laser (Laser therapy) và bằng ánh sáng xanh (blue light therapy), còn cần chờ nhiều dữ kiện chứng minh, trước khi dùng rộng rãi để chữa mụn mặt.
Những điều cần biết thêm
Nay ta có nhiều cách chữa trị bệnh mụn mặt như vậy, nhưng sự chữa trị thành công hay không, phần lớn tùy bạn cả. Bạn là nhân vật chính, tương lai làn da mặt bạn trong tay bạn. Những hiểu biết sau sẽ giúp bạn dễ quyết định:
- Mụn mặt là bệnh kéo dài nhiều tháng năm, lúc nhiều lúc ít. Chữa trị thường hữu hiệu, kiểm soát được căn bệnh, song không chữa khỏi hẳn bệnh. Sự chữa trị cần kiên nhẫn, kéo dài một thời gian lâu, dù da mặt bạn đã láng lẩy, sạch mụn.
- Khi chữa, kết quả thường không thấy rõ trong 3 đến 6 tuần đầu, và có khi mất đến vài tháng, bạn và bác sĩ mới xoa tay hài lòng. Có thể phải phối hợp nhiều thuốc.
- Mụn mặt không do ở bẩn. Kỳ cọ cả ngày chỗ bị mụn sẽ khiến tình trạng nặng thêm. Chỉ nên rửa nhẹ chỗ có mụn rồi vỗ vỗ cho khô (pat dry). Cũng xin chớ cậy, ngắt, nặn mụn, chúng sẽ sưng to hơn và dễ thành sẹo.
- Tránh dùng những mỹ phẩm hoặc nước bôi da dùng mỡ làm nền (oil-based cosmetics and moisturizers), có thể làm nảy thêm các mụn cám. Mạnh tay thoa các mỹ phẩm, nước bôi ngày nhiều lần cũng làm da tổn thương, thêm mụn. Tốt hơn nên để da yên, tránh đụng chạm đến nó.
- Xin nhắc lại ở đây, mụn mọc không do thực phẩm ta ăn vào, không phải vì bón, hoặc bệnh gan mà ra. Cũng chả phải tại "nóng" trong người. (Mà "nóng" trong người là gì vậy? Không nên tin vào những quảng cáo câu tiền, uống cái này cái kia vào sẽ giúp người "mát", bớt mụn.)
Chúc bạn kiên tâm chữa mụn, chiến đấu cứu làn da đang kêu cứu. Bác sĩ sẽ là đồng minh, cố vấn của bạn.
Website Huỳnh Tiểu Hương, giới thiệu những chương trình giúp đỡ trẻ mồ côi tại VN, vưà mới được cập nhật hoá. Mong các bạn ghé thăm:
www.huynhtieuhuong.org hay
www.huynhtieutieuhuong.com
IVCE has been launching a "Study Abroad in America" program since 2000 in order to help students in Vietnam to pursue the higher education abroad. Our goal is to provide information on admission and scholarships in the ỤS., as well as to give students the tools they need to improve their chances of gaining admission and securing financial aid.
In July of 2002, we conducted our first seminar on " Study Abroad in America" in Hanoi and it was enthusiastically received by hundreds of students. In this coming summer 2004, IVCE will carry out three consecutive seminars on “Study Abroad in America” in Saigon, Da Nang, and Hanoi, respectivelỵ The purpose of these seminars is to facilitate discussions and provide an open forum for direct interaction between IVCE and interested students. The anticipated schedules are as follows:
Sunday May 23: Rex Hotel, 141 Nguyen Hue, District 1, Saigon.
Saturday June 12: Dai Hoc Bach Khoa Da Nang, 54 Nguyen Luong Bang, Da Nang.
Saturday June 19: Thu vien Quoc Gia Hanoi, 31 Trang Thi, Hanoi.
Attached please find a flyer with all the details on the seminars. And please consider forward it to your interested friends in Vietnam so they won't miss this great opportunity in attending the seminar on "Study Abroad in Americạ"
---//---
The Institute for Vietnamese Culture & Education (IVCE), is a Vietnamese non-profit organization that is a leader in promoting Vietnamese culture and assisting Vietnamese students study abroad in American universities.
Thang Tran
President of The Institute for Vietnamese Culture & Education (IVCE).
------------------------
http://www.ivce.org
Ðiạ chỉ cuả toà báo:
VietHomeMagazine
1340 Tully Road # 301
San Jose, CA 95122
tel 408-971-6057
Email: VietHomeMagazine@cs.com.
Nguyệt San Giao Muà xin cám ơn những thân hữu sau đây : Bích Hà, CC, Châu Thái Lê, Chu Kỳ Thư, DHH, Ðỗ Thành, Hà Nguyên Du, Hoàng Mai Phi , htc, Hồ Quỳnh Như, Hồ Công Tâm, Hương Kiều Loan, Kim Hải, l.t. quỳnh hương, Mạc Phương Ðình, Mộng Hoài Nhân, Nnguong, BS Nguyễn Văn Ðức, BS Nguyễn Quyền Tài, Nguyệt Viên , Nguyễn Hữu Viện, Ngô Thy Vân, Nhược Thu, NS Phạm Duy, Phạm Vũ Anh Nam, Sông Cửu, Tâm Thư, Tần Khanh, TH, Thanh Thanh, Thùy Lam, Tôn Thất Phú Sĩ, Trần Thị Hà Thân, Trần Văn Lương, Trần Nhất Lang, Trần Trung Ðạo, Trần Kiêu Bạc, Trần Công Nhung, Trần Hoan Trinh, Vũ Thị Thiên Thư, và Xuân Phương đã dóng góp bài vở cho Nguyệt San Giao Muà số 26 . Một số bài khác sẽ được đăng dần vào số tới. Mong mỏi sẽ nhận được những sáng tác của các bạn bốn phương để cho Nguyệt San Giao Muà thêm phần hương sắc trong tương lai.
2) Ðể rút ra danh sách của NSGM (unsubscribe),
xin gửi email về TrungKy@hotmail.com
3. Mọi chi tiết, thể lệ, thắc mắc, xin gửi về:
TrungKy@hotmail.com
4. Mọi bài vở, đóng góp, xin gửi về:
GiaoMua2002@aol.com
Nguyệt San Giao Muà
Homepage: http://www.GiaoMua.com
Thể lệ gửi bài cho Nguyệt San Giao Muà:
1. Xin các bạn gửi bài theo dạng VIQR (Vietnet)
(dùng cách bỏ dấu như trong trang này)
2. Xin liên lạc với NSGM hay trực tiếp tới tác giả nếu
muốn trích dịch hay đăng lại các bài trên NSGM.
3. Xin cho biết nếu các bạn muốn để tên và diạ chỉ
email ở cuối bài hay không.
4. Bài vở xin gửi đến
GiaoMua2002@aol.com
5. Mọi chi tiết, thể lệ, thắc mắc,
xin gửi về: TrungKy@hotmail.com
P.O . Box
378
Merrifield, Virginia
22116
USA
Trang Nhà
