Số 31

Ngày 1 tháng 11 năm 2004

www.GiaoMua.com

Nguyệt San Giao Mùa
P.O. Box 378
Merrifield, Virginia 22116
USA

GiaoMua2002@aol.com

ThÆ° Ngá»



Lại má»™t tháng 11 nữa bắt đầu. Năm nay tháng 11 ở Mỹ bắt đầu bằng cuá»™c bầu cá»­ vào ngày 02, bầu vị nguyên thủ Quốc gia và rất nhiá»u chức vụ tiếp theo trong guồng máy Ä‘iá»u hành của má»™t đất nÆ°á»›c theo thể chế dân chủ, từ Liên Bang xuống Tiểu Bang cùng khắp các quận hạt, thành phố, địa phÆ°Æ¡ng.

NgÆ°á»i Việt chúng ta, lúc ồ ạt, lúc lẻ tẻ trong quá trình suốt 30 năm qua đã đến định cÆ° nÆ¡i xứ sở này, phần lá»›n đã trở thành công dân Mỹ, chúng ta hãnh diện được quyá»n góp bàn tay xây dá»±ng và củng cố cho ná»n dân chủ của nÆ°á»›c Mỹ ngày càng vững chãi, tiêu biểu cho sá»± thăng hoa quyá»n sống con ngÆ°á»i trên toàn thế giá»›i.

Chúng ta tham gia bầu cá»­, vì đó là quyá»n lợi và nghÄ©a vụ thiêng liêng của ngÆ°á»i dân, chỉ có ở những đất nÆ°á»›c dân chủ má»›i được hưởng. Và chỉ vá»›i hai chữ dân chủ thôi, mà biết bao nhiêu ngÆ°á»i trên khắp thế giá»›i phải Ä‘em xÆ°Æ¡ng máu, hy sinh mạng sống của mình đấu tranh, giành lấy và bảo vệ. Có dân chủ má»›i có tá»± do, má»›i có nhân quyá»n, và trong cuá»™c bầu cá»­ năm nay tại Mỹ dù cho Dân Chủ hay Cá»™ng Hoà thắng phiếu trong những chức vụ, vị trí nào đó, cÅ©ng chính là sá»± lá»±a chá»n xứng đáng của ngÆ°á»i dân trong quyá»n lá»±a chá»n của má»—i cá nhân , thá»±c thi nghÄ©a vụ của mình.

Tháng 11 cÅ©ng là tháng của Lá»… Tạ Æ n, những ngÆ°á»i Việt Tá»± do tại Mỹ, cÅ©ng nhÆ° trên khắp các quốc gia tạm dung trên toàn thế giá»›i Ä‘á»u bày tá» lòng biết Æ¡n đối vá»›i ThÆ°Æ¡ng Ddế, vá»›i Trá»i Phật, vá»›i những Dân tá»™c, những ân nhân đã cÆ°u mang đùm bá»c chúng ta trên còn Ä‘Æ°á»ng tìm Tá»± Do, những công dân gốc Việt trên những quốc gia đó, cÅ©ng đã đóng góp vào sá»± thịnh vượng vá» kinh tế, cÅ©ng nhÆ° đổ máu xÆ°Æ¡ng vì chính nghÄ©a tá»± do cho quê hÆ°Æ¡ng thứ hai.

Và hôm nay, lần thứ ba Giao Mùa băng qua tháng 11, băng qua những mùa thu vàng lá phong bay trên vùng đông bắc, những gió bảo vùng Caribien, những sÆ°Æ¡ng mù miá»n Tây, băng qua những lạnh lẽo băng giá Bắc Âu, cùng chá»›m đông Canada tê buốt, và Giao Mùa vẫn không ngừng Ä‘i tá»›i, Ä‘i tá»›i vá»›i những ngá»t ngào trong thÆ¡, trong văn, trong ca nhạc, trong niá»m vui vá»›i chữ nghÄ©a, chia xẻ cùng tha nhân, nối tình bằng hữu trên mạng lÆ°á»›i toàn cầu.

Xin hãy nắm tay nhau, gieo tình nhân ái, hÆ°á»›ng vá»những ngÆ°á»i cùng khổ, biết Æ¡n tiá»n nhân và cầu nguyện cho má»™t thế giá»›i an bình sá»›m trở vá» cùng nhân loại, để má»i ngÆ°á»i được sống trong tình yêu thÆ°Æ¡ng, không còn cảnh giết chóc, hận thù.

Mạc PhÆ°Æ¡ng Ãình
BBT Nguyệt San Giao Mùa

Mục Lục

I . Thơ _______________________________________________________________________

1. Ná»­a Ãêm. ______Hoàng Yến
2. Ãá»n NgÆ°á»i Trăm Năm ______Bích Hà
3. Sông Hàn Dà Nẵng ______Tôn Thất Phú Sĩ
4. THE RIVER OF MY TOWN ______Vo Tinh
5. Tiểu Sư Phụ ______Lạc Duyên
6. Ãêm Hàn Thá»±c ______Phạm Văn Tiên
7. Ãồng Thiếp ______Chu Kỳ ThÆ°
8. Tương Sầu ______Viễn Phương
9. Trăng ______Vành Khuyên
10. Ãừng Há»i NgÆ°á»i, Có Giữ Ãược Tình Nhau ______ Nguyá»…n Ãăng Tuấn
11. Viễn Ảnh ______Sông Cửu
12. "Buồn Ơi ! Xin Chào… Mi !" ______Nguyễn Hữu Viện
13. MÆ°a Ãêm Sài Gòn ______Mạc PhÆ°Æ¡ng Ãình
14. Hãy Ãể Tình Yên Ngủ ______Châu Thái Lê
15. Thu Ãăng Tuyên Thành Tạ Diá»…u Bắc Lâu ______Lý Bạch
16. Muà Thu Lên Lầu Bắc Của Tạ Diễu ở Tuyên Thành ______Trần Nhất Lang dịch
17. Khoảng Trống ______Nguyá»…n Ãông Pha
18. Thu Phong ______Nguyễn Hải-Bình
19. Tháng Chín Này Em Nhớ Tháng Chín Xưa ______Trần Thị Hà Thân
20. Anh... ______SÆ°Æ¡ng Mai
21. Ão Tình ______VÅ© Thị Thiên ThÆ°
22. Mù SÆ°Æ¡ng Ãêm ______Phạm VÅ© Anh Nam

II . Văn _______________________________________________________________________

1. Bé Ngá»c _______ Sông Cá»­u
2. Tuổi Há»c Trò (kỳ chót) ___________ Tôn Thất Phú SÄ©
3.Mùa Nước Lũ ( kỳ chót) ___________ Trần Công Nhung
4.Cây đa bến cũ (kỳ 8) ___________ Thanh Sơn
5.Dòng Sông Nổi Giận ___________ Việt Hà
6.Tâm Sá»± NgÆ°á»i Chết ___________ Quang Ngá»c
7.Cây Bồ Kết Trong VÆ°á»n ___________ Ãá»— Thành
8.Ngày Ãó ___________ Vành Khuyên
9.Những ngÆ°á»i tuổi trẻ của mùa trăm-hoa cÅ© (tiếp) ___________ Phan Thái Yên
10.Khúc Cây Biết Khóc ___________ Ngá»c An
11.Ngõ Vắng Xôn Xao ___________ Hoa Bằng Lăng

III . Ngàn Lá»i Ca (kỳ 22)________________________________________________________________

1. Trên ÃÆ°á»ng Tị Nạn _______________________________ NS Phạm Duy

IV. Những Bức Thư Tình...________________________________________________________________

1. Thư Tình Mỗi Tháng _______________________________ DHH

V. Nghiên Cứu________________________________________________________________

1. Một ý-kiến vỠTHƠ TIẾNG ANH _______ Lê Xuân Nhuận
2. THUá»C CHỦNG CÚM NÄ‚M NAY CHẮC THIẾU _______ Bác sÄ© Nguyá»…n Văn Ãức

VI. Tin Tức, Văn Há»c, Nghệ Thuật__________________________________________________

1. Nhà Sách Sông Hương _______ Giao Muà
2. Nguyệt san VietHome _______ Giao Muà
3. CÃC CHƯƠNG TRÃŒNH SHVHNT-STM _______ Giao Muà
4. CD nhạc đầu tay của Nguyá»…n Ãăng Tuấn _______ Giao Muà
5. Chương Trình SHVHNT - Các Sáng Tác Mới _______ Giao Muà

VII . Nhạc __________________________________

1. Nhạc : Trang _______ Phiến Băng
2. Nhạc : Sinh Nhật Ca _______ Mai Ãức Vinh/Trần Thị Hà Thân

VIII . Hộp Thư Toà Soạn__________________________________

1. Nhắn Tin/Trả Lá»i Bạn Ãá»c _______ Ban Biên Tập

I . Thơ __________________________________________________

1. Ná»­a Ãêm.
 

(tặng Vân Hoàng - Tacoma)

Ná»­a đêm anh gá»i cho em,
Lá»i sao chất ngất ru êm ngá»t ngào:
"Yêu chi lính?Có vui đâu?
Ãoạn trÆ°á»ng !Ai đã qua cầu "rá»›t lon"
Kiếp lưu vong sống tủi buồn,
Năm dài tháng rụng hao mòn tâm tư.
Sống tha hÆ°Æ¡ng .Sống đợi chá»
Ngày vỠcố quận mịt mỠem ơi
Ngoảnh Ä‘i , ngoảnh lại _Cuối Ä‘á»i .
Còn trong anh : Chỉ má»™t trá»i nhá»› thÆ°Æ¡ng.


 
Hoàng Yến  


Mục Lục  




        
2. Ãá»n NgÆ°á»i Trăm Năm
 

Ão em tôi làm lấm
Sám hối Ä‘á»i ăn năn
Kiếp sau thân tơ gấm
Ãá»n nợ ngÆ°á»i trăm năm

Em khiến tôi hụt hẫng
Kiếp hến Cồn_ lặng câm
Bùn Bãi Dâu_ dấu mặt
Vùi kín tình trầm ngâm

Tôi làm dơ áo em
Em giấu buồn trong mắt
Tôi đớn đau sự thật
Xót xa Ä‘á»i bon chen

Em: ná»—i Ä‘au tuyệt vá»ng
Tôi: giai tấu loanh quanh
Tình khúc: buồn ngơ ngẩn
Thơ: lạc vận lưu vong

Em: Mắt tôi tưởng tượng
Êm ái mộng yêu thương
Ngá»: Tim em bánh vẽ
Tôi: Nhai tình hư không
Nghẹn ngào Ä‘á»i quạnh quẽ
Có em mà như không

Tôi nhìn em lặng lẽ
VỠche tình éo le
Tôi ngu ngơ con trẻ
Trả em tình khắt khe

Tim bỗng dưng xa lạ
Nỡ nào đi mặc cả
Bán mua tình hấp hối
Lá»i má»™ phần chia đôi

                 
Bích Hà


Mục Lục  



3.Sông Hàn Dà Nẵng


Ta lớn khôn trong vòng tay của mẹ 
Mang vào Ä‘á»i lòng hiá»n hậu của cha
Nhà ta  ở  bên dòng  sông uốn khúc
NÆ°á»›c  vá»— bá» lá»i mẹ ru thiết tha

Kể từ đó ta cùng con sông nhá»
Kết tình thân  theo dòng nước lớn nhanh
Ta lặn ngụp  bơi ven bỠhạnh phúc
Dòng sông Hàn tắm mát tuổi ngây thơ 

Mối tình đầu gởi trên cành phượng vĩ
Gió lao xao hoà điệu nhạc ve sầu 
Trên ghế đá  ngồi nhìn chiếc lá rụng
Sóng dập dồn đưa chiếc lá vỠđâu 

Ãà Nẵng Æ¡i ! dòng  sông Hàn diệu vợi
Tuổi há»c trò mÆ¡ má»™ng má»™t dòng sông
Ãể mai này  tuổi Ä‘á»i  vừa đủ lá»›n
Sông đưa ta vào  biển rộng mênh mông
...................................................
Và từ đó giã từ con sông nhỠ
Xa quê hÆ°Æ¡ng  không  mong  má»™t ngày  vá»
Ai đã từng làm há»c trò Ãà Nẵng
Mơ một lần tắm lại nước sông xưa
 
tháng 10/04  
 
Tôn Thất Phú Sĩ


 



Mục Lục 





4. THE RIVER OF MY TOWN 


Now - I’m a grown-up person 
By the loves and protection of my Parents
And the consolations of my Mother
They’re like the waves of  the Han river…

I have had many souvenirs from this River
My fresh and generous life by its water
I thank you River of History
And very proud of my Country

My first love was opened  in Summer
It’s welcomed by the Cicadas song and Phuong flowers *
At the same time - the first leaf fell down on the river
I’ve thought that - my life will be in the Free World

Oh Danang my town - and the Han river
These places were teachers of my childhood
For Justice - Freedom and Human-Rights
So now - I’ ve still loved my country forever

I said good bye to my country - once before
Because  I couldn’t live under the dictatorial regime
If you were a student in this town like me with dreams
Of freedom - to return to that River - for swiming again
 

Adapted from TON THAT PHU SÃs Vietnamese-Poem

*  Royal poinciana
*  Poinciana flowers


VO TINH


Mục Lục  




5. Tiểu  Sư Phụ
 

Hôm nay bái kiến làm thày
Tiểu tui nhỠnhắn mặt mày nghiêm trang
Thiá»n quang dệ tá»­ hai hàng
Tôi quì chánh điện trước ban` bái sư   ..

Tiểu tui đôi mắt hiá»n từ
Nhẹ nhàng trong áo tiểu thư màu vàng
Mỉm cÆ°á»i để lá»™ hàm răng             
Chiếc răng khênh khểnh .. đôi hàng trắng tinh
Nhin` tôi một lúc, .. lặng thinh
Sao trong mắt ấy Ä‘iá»m nhiên lạ lùng
Giật mình tôi sợ rằng không
nhận làm đệ tử chắc buồn lắm thay ..!
Ãã bao thu đến nÆ¡i này
Bao mùa lá rụng bao ngày tháng qua
Tiểu ơi có biết chăng là
Lòng tôi khoác aó cà sa mất rồi ..

Tiểu sÆ° phụ Æ¡i .. xin nhận lá»i
Từ nay Tiểu có má»™t ngÆ°á»i Ä‘i theo ...

 

Lạc Duyên 



Mục Lục  

            

        
6. Ãêm Hàn Thá»±c


NgÆ°á»i ở nÆ¡i nào?  Ta ở đây.
Trông con tạo hóa tháng năm quay.
Một vầng nhật, nguyệt như năm cũ.
Mùa lá thu vàng đã rụng bay.

Sân trước nhà ai bí đỠvàng.
Trăm con nhá»n nhện kéo tÆ¡ ngang.
Lập lòe nanh vuốt ông thần chết,
Tru tréo chiêu hồn lũ quỉ vương.

Ma đói xin ăn khắp nẻo Ä‘Æ°á»ng.
Phố hoang, địa phủ, chốn tha hương,
Gặp ta, hô: Ããi hay bạc đãi.
Ra thế, ta mình cũng âm dương.

Ta nhá»› rằng ta đã hẹn thá»,
Cùng nàng xây tổ ấm phu thê.
Mình ơi, có biết đêm nay có
Ta nhớ thương mình, muốn tỉ tê?


Phạm Văn Tiên 

 
Mục Lục  

        

        
7.  Ãồng Thiếp 
 
 
Ná»­a khuya niệm chú gá»i NgÆ°á»i
Môi thÆ¡m phù phép, mắt cÆ°á»i bùa linh
Tây lầu ... gió chạm không thinh
Trăng rơi đồng thiếp nhập hình hài xưa
Nửa khuya, nhân ảnh nhòa mưa
Thuyá»n mê vẳng nhịp chèo khua vợi vá»i
Thơ treo yểm vách luân hồi
Ta hồn nhiên chết bên đồi vàng hoa
 	
			 
Chu Kỳ Thư




 
Mục Lục  

        

        
8. Tương Sầu
  

Thương ai đó ?….. dài than, thở vắn !
Sao nghe nồng vị đắng trên môi
Giá»t sầu từng giá»t chÆ¡i vÆ¡i
Vòng tay lÆ¡ lá»­ng buông lÆ¡i đợi chá»

NgÆ°á»i Ä‘i đã mịt má» sÆ°Æ¡ng trắng
Kẻ thương sầu lạnh vắng tâm tư
Âm vang khơi động từng thu
Cõi hồn theo gió vi vu gá»i tình

Tà dương kết bóng hình yêu cũ
ÃÆ°á»ng tình xa vần vÅ© mây Ä‘en
ThÆ°Æ¡ng ngÆ°á»i lận đận bao phen
Ãoạn trÆ°á»ng chi bấy thuyá»n quyên, anh hào

Ãêm gối má»™ng, hÆ°Æ¡ng nào phảng phất ?
Dấu yêu rồi vụt khuất quan sơn
Mạch sầu khơi động tim đơn
Sông ngân man mác, dâng há»n mắt sâu

Ôi !- một mối tình đau thắm thiết
Ãể bao chiá»u mải miết buồn tênh
Tình đầu sao dể khuây quên ! . . .
NhÆ° trần gian đã gá»i tên bốn mùa . . .

   Viá»…n PhÆ°Æ¡ng

 
Mục Lục
         




9. Trăng 
  

Ta nhìn trăng khuất sau vòm lá 
Một ánh trăng khuya rất lạ lùng 
Chẳng quá lửa mà vàng ươm đến lạ 
Rải lòng ta một ánh sáng mông lung 

Kỳ diệu lắm thức đợi trăng không có 
Nay mở mắt ra trăng đã đấy đợi ta 
To thật to ánh trăng ngà quá rõ 
Thật đây mà , trăng gần có đâu xa ... 

Bao bài thơ , bao thi sĩ cùng trăng 
Bao cảm tác ta mÆ¡ Ä‘á»i không thấy 
Trăng của bao ngÆ°á»i , ánh trăng vẫn vậy 
Vẫn cúa riêng ta , trăng thức đợi một ngày .. 

Cho đêm qua , trăng thật sáng . 


8/30/04 
                                                                              
 Vành Khuyên 

 


Mục Lục  

        

        
10. Ãừng Há»i NgÆ°á»i, Có Giữ Ãược Tình Nhau  


khi tiếng gió hú qua lừng liếp thổi 
em, dung nhan mỠnhạt cuối bóng gầy 
ai có há»i, tình yêu nào giữ được 
dù bao dung tìm dại vệt theo cùng 
đừng há»i ngÆ°á»i có giữ được tình nhau 
tim đã chật những Ä‘iá»u riêng thảng thốt 
giữ làm gì, vạt nắng chéo ngang vai 
ngày mưa bụi hay điên cuồng biển nổi 
vẫn hàng cây sáng lung linh tạc tượng 
tuổi thÆ¡ bay, tiếng nhạc cÅ© vang rá»n 

(sẽ viết tiếp, khi nào ngÆ°á»i ở lại 
hay ra đi từng phút cuối tan hoang 
Ä‘á»i cÅ©ng cÅ© theo dần ngày tháng nhá»› 
và nhÆ° mÆ°a, mây bay mãi không vá») 


ngày 20 tháng 9 năm 2004 
				   
Nguyá»…n Ãăng Tuấn


Mục Lục  

        

        
11. Viễn Ảnh

 
Con tàu nhả khói đen
Cắt ngang bầu trá»i thẳm
Tiếng sóng vỗ rì rầm
Xô chiếc thuyá»n trăng
Nhấp nhô bóng chị hằng 
Chàng Cuá»™i ngồi cÆ°á»i 
Dưới  gốc cây  đa . . .

Ta hát bài ca
Ta yêu ta
Ta yêu ngÆ°á»i
Ta yêu tình Ä‘á»i muôn mặt
Kệ ai chê bai trần gian là địa ngục
Ta vẫn yêu Ä‘á»i nầy, vì trong đó có em!

Dù quả đất bên ngày, bên đêm
Ta vẫn chỠem
Từng giỠnối mạch
Dù tuyệt đỉnh công hầu danh tước  
Cũng không thể nào đổi được
Lần đầu  hai đứa yêu nhau . . .

 Ngày hôm nay ai biết được hôm sau
 Em bảo tích lÅ©y thá»i gian 
anh biết chỗ nào
                                 chứa  hết?
Hai Ä‘Æ°á»ng thẳng song song
                                còn có khi nối kết
Lẽ nào hiện thực  mênh mông
Nằm trong viá»…n ảnh vô thÆ°á»ng ?!

Biển đêm San Diego
Thu,  2004


Sông Cửu
 






Mục Lục  

        

        
12.  "Buồn Ơi !  Xin Chào… Mi !"


"Buồn ơi !  Chào … mi  nhé !"
 Gió thoảng lạ qua khe …
Hương vị Nửa Thế kỷ (1)
Tươi trẻ xua mây che 
*	*	*
"Buồn ơi, xin chào… mi !"
Nổi loạn tuổi dậy thì
Sinh năm ba mươi lăm !!
Tuổi Sáu chín  ...  ra đi (2)
*	*	*
Qua Ä‘á»i do suy Tim
Tình & phù dung đắm chìm 
Ãam mê trên xa lá»™
Văn chương dấu cân chim (3)
*	*	*
Chào “Buồn ơi!†mông mênh 
Vượt ngưỡng biên giới Pháp
‘Hiện sinh’ rất Sài Ghá»nh 
Nên ngày nay ... ‘lênh đênh’
*	*	*
Cô chiêu vá»n cậu ấm
Tình vội quay vô tâm
Lả lơi chàng lính kiểng
Quê hương xa ngoài tầm
*	*	*
"Buồn ơi, chào… mi  nhé"
 Gió thoảng lạ qua khe …
Hương vị Nửa Thế kỷ (1)
Tươi trẻ xua mây che 
*	*	*
Như một loài chim lạ
Bầu trá»i Văn há»c Pháp
Bao phủ Ãiện Biên xa
Sagan khuấy … mặn mà
*	*	*
"Xin chào nhé ! Buồn ơi" 
Tấn thảm kịch chỠđợi 
Nổi loạn và Hoài nghi  
Yếm thế dởn mỡ (n)gÆ°á»i
*	*	*
Thế hệ trong chiến chinh
Vững chắc trong niá»m tin
Công thức sống truyá»n thống
Khó lòng đổi thay xin
*	*	*
 Thế hệ thá»i hậu chiến
Lớn trên đống tro tàn 
Cần thở hương vị mới
Cách tân màu sắc hơn
*	*	*
"Buồn ơi, thôi chào nhé" 
Cuộc trần Ai trăm năm ?
Nữ văn sỹ mạnh mẽ
Khao khát vá»ng gập ghá»nh
Hai lần Nàng ly dị
Hàng tá ngÆ°á»i tình nhân
Như nhân vật tác phẩm 
Nguồn cảm hứng bất tận
 Ãồng Ä‘iệu bạn Tổng thống
Huyá»n thoại lang bạt ngông
Ãa tài hoa Ä‘a tình
Cùng cảm nhận cuộc sống
*	*	*
Vừa mới đi thật xa
Khao khát tình mãnh liệt
Vang âm hưởng rất lạ
Một báu vật quốc gia ...

1.	"Buồn Æ¡i, chào nhé" (11/09/1954) nhận được sá»± thành công ngay tức khắc và Ä‘Æ°a tên tuổi Francoise Sagan trở thành má»™t trong những gÆ°Æ¡ng mặt nổi trá»™i nhất của văn há»c Pháp những năm 50, 60 thế ká»· trÆ°á»›c. NgÆ°á»i ta đón nhận bà nhÆ° má»™t luồng gió lạ và ngay năm đó (1954)… Bonjour Tristesse được dịch hÆ¡n 20 thứ ngôn ngữ khác nhau. Bonjour Tristesse bán ra 4.500.000 bản. Trong khi Cao "Củ" Kiện vá»›i Linh SÆ¡n ( đúng là Núi Thiêng !!) bán ra chỉ 3.000 bản ... Giải Nobel Văn ChÆ°Æ¡ng thứ 13 (!). Mấy nhà văn Pháp sợ ....không nhân đành nhá» nhà văn Pháp gốc Tàu vậy..... Sau khi "trúng giải nhÆ° trúng số" Cao tiên sinh phải vào nhà thÆ°Æ¡ng tâm thần vì khủng hoảng tâm lý do tài "chó ngáp phải ruồi". Tiếc thay cho Mạc Ngôn hay Lý Nhuệ Của Trung Quốc. ... So vá»›i Jean-Paul Sartre chẳng thèm nhận giải thưởng ...cÅ©ng nhÆ° Giải Nobel Hòa Bình trao cho Kissinger má»™t tay gây ra bao nhiêu tá»™i phạm chiến tranh khắp nÆ¡i trên thế giá»›i; lại không trao cho Gandhi khi NgÆ°á»i còn sống , ngay Martin Luther King còn nhận NgÆ°á»i làm Bậc Thầy. Quả là hiện tượng Nobel Cao "Củ" Kiện hay "Kít" nhÆ° hí há»a của Chóe vậỵ  
2.	Francoise Sagan sinh năm 1935 – 35 là con số kỵ ở  Việt Nam. Francoise Sagan mất năm 69 ! (con số kỵ ở phương Tây)
3.	Tình yêu & phù dung, cỠbạc, chạy xe xả ga hết tốc độ.. văn chương là đam mê cố hữu của Francoise Sagan
4.	Francoise Sagan là bút hiệu tên thật Francoise Quoirez. 50 năm trên văn đàn, Francoise Sagan để lại nhiá»u tác phẩm nổi tiếng nhÆ° "A Certain Smile" (1956), "Those Without Shadows" (1957), "Aimez-Vous Brahms?" (1960), "Wonderful Clouds" (1962), "La Chamade" (1966), "The Heart-Keeper" (1968), "A Few Hours of Sunlight" (1971), "The Painted Lady" (1983)... 
5.	Cố Tổng thống Francois Mitterrand là má»™t ngÆ°á»i bạn thân thiết của Francoise Sagan.  Giữa hai ngÆ°á»i có má»™t sá»± đồng Ä‘iá»u sâu sắc vá» cách cảm nhận cuá»™c sống. Francois Mitt-errand (Huyá»n Thoại Lang Bạt == Myth. errante).  Ngài Tổng thống Ä‘a tình …. François et Moi  (Dalida)
      


Nguyễn Hữu Viện



Mục Lục  

        

        
13. MÆ°a Ãêm Sài Gòn



bởi nhá»› nên vá», không cưỡng được
tôi đi qua buổi tối Sài gòn
con hẻm đèn vàng nằm sũng nước
nụ cÆ°á»i cô gái nhúng đầy son

những phố dài mưa giăng nhòe nhoẹt
đêm xanh xao lấp lánh vỠđâu
nhạc vÅ© trÆ°á»ng từng hồi gào thét
tuổi xuân buồn đốt cháy canh thâu

vỉa phố lạnh co ro manh chiếu
gánh hàng rong Æ°á»›t át Ä‘i vá»
tiếng xực tắc gõ vào cam chịu
xe ngÆ°á»i qua giá»ng cÆ°á»i hả hê

phía dưới những dòng màu nhấp nháy
mùi thịt da cựa quậy tìm nhau
rượu lênh láng đổ như máu chảy
vẳng hồi chuông cùng lá»i kinh cầu

trong LỜI RU TÌNH

             
Mạc PhÆ°Æ¡ng Ãình 




 
Mục Lục
         

        

        
14. Hãy Ãể Tình Yên Ngủ

 
 
Ãừng NhỠạ, mặt trá»i Ä‘ang dần tắt 
nắng bây giỠđã dấu mất bình minh 
dù cố tránh mây sầu giăng đáy mắt 
thì quanh ta, đêm vẫn đến rất vô tình
 
nơi NhỠvỠcó ngàn hoa khoe sắc 
Ä‘Æ°á»ng anh Ä‘i dày đặc bóng sÆ°Æ¡ng mù 
dù bịn rịn trên tàn cây héo hắt 
lá cũng nằm yên nghỉ buổi vàng thu
 
anh không còn đủ ngá»t Æ°á»›p lá»i ru 
môi khô đắng từ khi Ä‘á»i trở bệnh 
môi khô đắng nên hôn ngÆ°á»i chẳng đậm
tay rã rá»i đâu nắm được tay nhau
 
bài thơ anh ngày đó đã phai màu 
câu luyến ái hư hao trên giấy cũ 
dù huyá»n thoại lẻn vá» ngang giấc ngủ 
dấu yêu nào viết đủ cuộc hẹn hò
 
mai rồi đây Ä‘á»i hai lối quanh co 
nếu đôi lúc lần dò theo kỷ niệm 
anh sẽ thương hoài bài thơ màu tím 
để mơ hồ nghe hai tiếng S ơi .... 
 

Aug 18/04 
          

Châu Thái Lê


Mục Lục  

        

        
15. Thu Ãăng Tuyên Thành Tạ Diá»…u Bắc Lâu


Giang thành như hoa lý,
SÆ¡n hiểu vá»ng tình không.
Lưỡng thủy giáp minh kính,
Song kiá»u lạc thái hồng.
Nhân yên hàn quất dữu,
Thu sắc lão ngô đồng.
Thùy niệm bắc lâu thượng,
Lâm phong hoài Tạ công. 
    

Lý Bạch 


Mục Lục  

        

        
16. Muà Thu Lên Lầu Bắc Của Tạ Diễu ở Tuyên Thành


Bên sông thành tựa bức tranh
Trá»i quang buổi sá»›m ngắm quanh núi đồi.
KỠbên dòng nước gương soi
Hai cầu rạng rỡ mống trá»i in sông.
Sắc thu nhuộm úa ngô đồng
Hàng cây quýt bưởi khói phong lạnh lùng.
Ai ngÆ°á»i còn nhá»› Tạ công
Ngồi trên lầu Bắc nỗi lòng miên man. 
     
 Trần Nhất Lang dịch





Mục Lục
        




17.  Khoảng Trống 


một chiếc lá thu phai 
vùi bên bỠcỠdại! 
một ngày vỠqua đó 
ẩn hiện bóng hình ai! 

từ em vỠphố hoa
mưa hiên ta nhạt nhoà, 
giá»t rÆ¡i vào lòng phố 
giá»t rá»›t lại Ä‘á»i ta! 

ta miên du trong Ä‘á»i 
giữa khoảng trống chơi
vơi... 
là nửa em để lại 
từng đêm ta vá»— vá»! 

trái tim ngỠđã ngủ 
chợt thức giữa mùa thu, 
đảo chao như chiếc lá 
cuốn theo bóng mịt mù! 

      

Nguyá»…n Ãông Pha 


Mục Lục
        

        

        
18.  Thu Phong

 
Chiá»u rÆ¡i lãng đãng ngù mây trắng
Một cánh hoa đơn nở muộn màng
Rừng thu vàng lá khung đồi vắng
Thoáng tiếng chim non lạc gá»i đàn

Vạt nắng tàn dư còn giữ lại
Chút gì hơi ấm lúc thu sang
Không gian báo trứớc mùa hoang dại
Theo gió lạnh vỠthu mênh mang ...

ÃÆ°á»ng lên đồi vắng tôi ngồi lại
Tóc xõa bay theo vạt nắng hồng
Ngày đi còn chút gì e ngại
Thả hồn chớm lạnh đón Thu Phong

 
Vào Thu, 2003
Mont Orford, Canada
  

Nguyễn Hải-Bình







Mục Lục 




19.  Tháng Chín Này Em Nhớ Tháng Chín Xưa  
 


tháng chín xÆ°a em há»c trò nao nức 
tấm áo hồng màu mực tím thơ ngây 
bài vỡ lòng hai mươi bốn mẫu tự 
trên trang giấy hiá»n trắng màu mây 

tháng chín xưa hồn nhiên em làm dáng 
cuá»™c Ä‘á»i chỉ là yêu lược thÆ°Æ¡ng gÆ°Æ¡ng 
trăm giấc mộng lành em hoài ấp ủ 
như dòng sông chẳng gợn sóng bao giỠ

đã mấy mùa qua mấy mùa tháng chín 
em há»c trò em không còn Ä‘i há»c 
dòng chữ hôm nay rối bá»i thÆ°Æ¡ng nhá»› 
em gởi gấm vỠmột thuở hồn nhiên 

tháng chín này em nhớ tháng chín xưa 
nay sóng dòng sông chập chùng gợn sóng 
nghe tiếc nuối những tháng ngày thơ dại 
và nhá»› thật nhiá»u những tháng chín xÆ°a 

  

Trần Thị Hà Thân



Mục Lục 




20. Anh...
 

Anh là những bài thơ 
Mỗi ngày ta thêu kết
Anh là những ước mơ
Chẳng bao giỠnói hết

Anh là những vì sao
Trong đêm sâu lấp lánh 
Chập chá»n giấc chiêm bao
Chẳng bao giỠmuốn tỉnh

Anh là sợi tÆ¡ chiá»u
Bên vách núi đìu hiu
Ta ngẩn ngơ đứng ngó
Sợi tơ mành ai treo?

Anh là cánh rừng thưa
Ta là con thú nhá»
Giữa má»™t chiá»u gió mÆ°a
Chợt nghe vang tiếng nổ

Anh là bài thơ cổ
Ai Ä‘em treo giữa Ä‘á»i
Một hôm ta bỡ ngỡ
Ãá»c ra lá»i chia phôi...




SÆ°Æ¡ng Mai


Mục Lục 




21.   Ão Tình
   

  Long lanh chiếc lá vàng thêu
  VÆ°á»n thÆ¡ em trải nắng chiá»u soi chung
  Má»m môi tiếng goị muôn trùng
  Thiết tha em đón bắc phong nhá»› ngÆ°á»i

  Tay naò nét bút trêu ngươi
  Vành trăng em chẻ tìm lá»i aí yêu
  Dáng trong mÆ¡ , thÆ¡ yêu kiá»u
  Mảnh tình si nhốm tịch liêu chốn nầy

  Cho em một chút đắm say
  Ươm tơ dệt lụa em may aó tình


Vũ Thị Thiên Thư


Mục Lục 



22. Mù SÆ°Æ¡ng Ãêm


lạnh
cali
ngÆ°á»i than phiá»n vá» khí hậu
như là mỗi năm cái lục địa này bỗng nhiên co mình vỠgần bắc cực
mặt đất thun mình đưa ta gần đến bên em

đêm qua ngủ mơ
tiếng em qua giòng Ä‘iện thoại nhÆ° hÆ¡i thở ấm tornado khoảng trống Ä‘á»i
vá»— vá» nhau
cÆ¡n Ä‘au đóng vẩy ngồi sững cá»­a xổ tim ngÆ°á»i
tỠlịch hẫng rơi khua mòn quá khứ
ta viên đá cuá»™i sần sượng trÆ°á»n mình xuống vá»±c trÅ©ng
em

đêm nay mù 
sÆ°Æ¡ng
trong trí nhớ của đêm không có hơi thở linh hồn
loài dạ thảo em rét mướt
co 
thu
bỗng dưng em đến
bá»—ng dÆ°ng em há»a tình bay
dấu chân nào 
ngựa chứng đêm khơi

                

Phạm Vũ Anh Nam
 
Mục Lục 





23. Phải Chi Em Vá» Ãêm Nay, Trá»i Ãã Thu


Lạnh thì không,nhÆ°ng gió nhiá»u ngoài kia !
Phải chi em trở vỠvới bàn tay ấm 
Trá»i đã Thu, mà Thu nầy đến chậm
Hay chỠchân em, Thu quên mất ngõ vỠ?

Một mình đợi em, trăng còn đứng bên kia
Em đừng ngại trăng đêm chìm trong tối
Chỉ tiếng guốc em đủ làm ai bối rối
Vàng tà áo dài , tím chiếc băng đô

Chiếc trâm cài óng ánh bóng trăng xưa
Viên gạch vỡ không đau theo chân bước
Bậc cá»­a chia tay thấy niá»m vui đánh mất
Gió mang vỠnhững nỗi nhớ khó quên 

Phải chi em vỠkịp lúc vào đêm
Ãể tà áo vàng lên vầng trăng tá»
Ãể chiếc băng đô tím màu chung thủy  
Và tiếng guốc gõ Ä‘á»u vÆ°Æ¡ng vấn lòng ai !

Trá»i đã Thu rồi, phải chi em vỠđêm nay …

( California )
	


Trần Kiêu Bạc
 
Mục Lục 




24. Thêu Ão  


Gió bay, bay cả chữ tình 
BỠta đứng lại một mình buồn hiu 
Ta mang má»™t nưả buổi chiá»u 
Cùng màu mây tím vỠthêu aó tình 
Gom từng sợi chỉ đỠxanh  
Thêu hoa thêu bướm chung quanh đóa sầu 
NgÆ°á»i tình Æ¡i, hỡi ngÆ°á»i đâủ 
Sao đem hỠhững gối đầu những đêm 
Gió bay chiếc lá ngoài hiên 
Lòng ta cÅ©ng rá»›t bên thá»m lá Æ¡i 
Con chuồn chuồn nhỠbay rồi 
Mà ta mắt vẫn xa xôi ngóng chỠ
Ta Ä‘em chiá»u nhốt vào thÆ¡ 
Còn đây chiếc áo thêu giá»dở dang ... 

09/18/04                                              
                              
SÆ°Æ¡ng Mai 
 
Mục Lục 





25.  Cụm Mây Treo Bên Kia Mùa Hạ  

gửi các bạn cuối tháng 9/04 ở florida


lÅ© mây trá»i rÅ© nhau kéo vá» má»™t đám 
lặng lỠđứng, làm đất trá»i buồn thiu 
trăm phiến lá ngẩn ngÆ°á»i nhìn hàng mây xám 
áo xanh em không mặc, sao lại khoác màu quạnh hiu 

có con hoạ mi bay vá», ngÆ¡ ngác há»i 
đám bạn quen sao vội giã từ mình 
khúc hót mùa hạ rúc hồn vào đôi cánh má»i 
sợi dây điện chùng lòng treo lặng thinh 

năm nay, mùa này sao hồn buồn quá đỗi 
cụm mây treo bên kia mùa hạ, đi rồi 
trăm ánh nến đốt cháy, úa mùa hạnh ngộ 
chỉ còn lại, đây, vết phá»ng của cuá»™c Ä‘á»i 
          
                              
 Nnguong 
 
Mục Lục

II . Văn___________________________________________________________

1. Bé Ngá»c

Sông Cửu





Tặng Lê Ngá»c Quế Anh

Bé Ngá»c vừa lên sáu đã đòi Ä‘i há»c , Ngá»c thÆ°á»ng biểu lá»™ sá»± thông minh bằng cách thích lắng nghe, Æ°a hạch há»i và nhất là hay bắt chÆ°á»›c ngÆ°á»i lá»›n .Trong đàn cháu mÆ°á»i mấy đứa, Bé Ngá»c được bà ná»™i cÆ°ng chiá»u nhiá»u hÆ¡n hết . Têt nào, bé cÅ©ng được ná»™i mua sấm cho bé trÆ°á»›c tiên .Năm bé má»›i biết Ä‘i, ná»™i mua cho chiếc kiá»ng chân bằng bạc . Năm bé biết líu lo tập nói, ná»™i sắm cho sợi dây chuyá»n vàng .Năm lên sáu tuổi ná»™i lại mua cho cây kiá»ng cổ má»™t lượng to tÆ°á»›ng .Chị HÆ°á»ng, chị Thắm và mấy đứa con gái trong xóm nhìn thấy cứ trầm trồ ngắm nghía mãi ...Má cÅ©ng mua sẳn má»™t đôi bông tai cho con gái mình, nhÆ°ng lại không Ä‘eo được . Mấy lầ chú út rÆ°á»›t thợ xá» lổ tai cho bé Ä‘á»u bị bà ná»™i rấy: "Chúa sinh sao thì để vậy đừng xá» làm Ä‘au tai cháu bà ".

Bé Ngá»c biết cả nhà ai cÅ©ng sợ bà ná»™i . Việc gì ná»™i cho má»›i được phép làm . Ná»™i cấm thì không ai được trái lá»i bà, kể cả ba, má và chú Út cÅ©ng không dám trái ý ná»™i . Bé Ngá»c cÅ©ng biế là được bà ná»™i cÆ°ng yêu, nhÆ°ng có những Ä‘iá»u dù bé rất thích mà bà ná»™i cấm . Bà bảo là phạm lá»i răn của Chúa thì không còn ai có quyá»n cho phép hết . Ông ná»™i cÅ©ng không dám cải ...

Thiệt tình ...Càng nghÄ© bé Ngá»c càng ấm ức . Tại sao mấy đứa nhá» từ nhà ra xóm, Ä‘á»u được xuống bến chÆ¡i, còn bé thì bị bà ná»™i cấm ? Thầy giáo Ká»· chiá»u nào cÅ©ng gôm tụi nhá» lại tậ hát ngoài trá»i, vui hết biết ...Vậy mà ná»™i cứ nói Ngá»c là con gái, còn nhá», cấm không cho Ä‘i . Anh Bảo, anh Mừng, anh Trượng là lá»›n, không nói . Còn thằng Mức, thằng Luôn, con HÆ°ng , con Hưởng và đám nhóc, con chú Hai Trâu có lá»›n hÆ¡n bé đâu ...Mà ná»™i lại cấm Ngá»c . Có lần anh Mừng định há»i ná»™i dẫn Ngá»c Ä‘i vá»›i ảnh, liá»n bị ná»™i la :
- Con gái không được Ä‘i chÆ¡i vá»›i đám đó . Nhất Qủi, nhì ma, thứ ba há»c trò. Bà cấm cháu theo chÆ¡i vá»›i tụi nó .Con nít biết gì mà ca vá»›i hát . Bé Ngá»c nhăn nhó chu miệng cải lại vá»›i bà ná»™i :
- Tại ná»™i chÆ°a cho con Ä‘i há»c chá»› bá»™ . Tụi nó đâu có lá»›n hÆ¡n con đâu ...

Nhìn Bé Ngá»c đứng khóc thúc thích, chú Út xoa đầu cháu rồi bảo :
- Nín . Cháu ngoan . Ừ, lá»›n há»c giá»i, chú xin ná»™i cho cháu Ä‘i nhà thá» cầu nguyện rồi xem hát há ! Bây giá» còn nhá» Ä‘i chÆ¡i tụi nó ăn hiếp . Bé Ng.c nủng nịu :
- Bây giá» chÆ¡i cÅ©ng được vậy . Có anh hai Mừng chi . Ai dám ăn hiếp con ? Má bảo Chúa dạy : " Ở Thiên Ãàng . Con ngÆ°á»i tốt nhÆ° trẻ con vậy đó ."

Bé Ngá»c vừa nói vừa đảo mắt nhìn ná»™i . Bà tằng hắng mấy tiếng rồi nói to :
- Tao nói rồi . Con trai muốn há»c tá»›i cấp nào tao cÅ©ng cho . Còn con gái phải ở nhà . Không có há»c hành, hát xÆ°á»›ng gì ráo .Chú cháu bây đừng tưởng tao nói chÆ¡i . Xin xá» cho uổng tiếng .
- Trai gái gì há»ng há»c được má . Con ông bà Mục SÆ° đó . Mấy cô ai cÅ©ng há»c giõi hết ...Ná»™i cắt ngang lá»i chú Út :

Bá»™ mầy định bắc cầu cho nó đó hả ? Vác a vay lúa, chá»› không ai vác giạ vay chữ vay nghÄ©a bao giá» . Con gái hay chữ mÆ°á»i đứa hÆ° đủ mÆ°á»i .Không viết thÆ° cho trai, thì cÅ©ng cải lá»i cha lá»i mẹ . Chẳng biết chút gì Công, Dung, Ngôn, Hanh. Tứ Ãức, Tam Tùng ...Lá»i răn Chúa là phải hiếu kính ông bà, cha mẹ . Hiá»…u chÆ°a ? Cải tao hả ?

Thấy bà ná»™i giận, chú Út nín khe . Chú nắm tay Ngá»c dắt ra sau nhà dá»— ngá»t :
- Ãừng khóc . Ná»™i thÆ°Æ¡ng cháu mhất nhà đó . Ná»™i sợ con còn nhá», Ä‘i há»c bị mấy đứa con trai hung dữ nó đánh . Ãi đâu có chú Út thì ná»™i cho Ä‘i ...
- Ãánh thì con đánh lại . Ai sợ !

Nhìn Ngá»c cung tay, bậm môi chống nạnh chú Út cÆ°á»i rồi mắng yêu cháu :
- Ừ ! Cháu chú Út mà đâu sợ ai . NhÆ°ng nè chú nói cho mà biết . Ở nhà làm trận làm thượng vá»›i ná»™i, vá»›i ba má, vá»›i chú Út thì được . Còn ra Ä‘Æ°á»ng vá»›i chúng bạn mà ngang bÆ°á»›ng coi chừng bị nó đánh gảy xÆ°Æ¡ng nghe chÆ°a . Lúc đó không có chú Út binh cháu đâu ...
- Có anh hai Mừng, chị tÆ° Nguyệt binh con chi . Há»ng sợ .
Nhìn bé Ngá»c, chú Út lắc đầu cÆ°á»i, rồi nghiêm giá»ng há»i :
- Cháu có sợ Ãức Chúa Trá»i không ?
- Sợ chứ . Ba bảo Chúa dạy việc gì cũng đúng hết mà !

Con nhá» nầy lì lợm thiệt . NhÆ°ng tạ Æ¡n Chúa ! Nó cÅ©ng biết kính sợ Ngài . Chú nhá»› có lần cô bạn láng giá»ng của chú tên Minh, được bà ná»™i chá»n định cÆ°á»›i cho chú làm vợ, chú cải lá»i ná»™i, bị ná»™i rầy cho má»™t trận . Mùa dâu chín năm đó, cô Minh hái mấy ký dâu ngá»t Ä‘em biếu nôi. Bà Ä‘Æ°a cho bé Ngá»c má»™t chùm rồi cÆ°á»i bảo :
- Của "thiếm Út" mầy đó .

Bé Ngá»c mừng quýnh, vừa định Ä‘em cho anh Mừng, thằng Mức, con Lo, con Thắm cùng ăn thì chú Út Ä‘i chÆ¡i vá» tá»›i . Nghe nói dâu của cô Minh Ä‘em cho, chú nổi quạo, giá»±t chùm dâu bé Ngá»c Ä‘ang cầm quăng xuống Ba Lạc . Sau đó, mặc cho bà ná»™i và chú Út cải lẩy nhau, bé Ngá»c tức xanh mặt, chạy tuốt ra ngoài sau chuồng gà đứng khóc má»™t mình ...Gần xế chiá»u, khi nghe bìm bịp kêu nÆ°á»›c lá»›n, cả nhà má»›i nhá»› đến bé Ngá»c . Bà ná»™i chá»i gậy Ä‘i khắp gian nhà trên, gá»i muốn khàng cổ, cÅ©ng không nghe Ngá»c trả lá»i . Chú Út cÅ©ng chạy quanh khắp các hồ nuôi cá tra, cá vồ vẫn không tìm thấy Ngá»c .Quýnh qúa chú chạy ra ngoài cá»­a tiệm tạp hóa của ba má Ngá»c để báo hung tin . Phút chóc, má»i ngÆ°á»i Ä‘á»u đổ xô vá» ngôi nhà lá»›n của ông bà ná»™i . Thấy ai bà cÅ©ng vừa khóc, vừa kể lể :
- CÅ©ng tại thằng chú Út nó hết . Mắc chứng gì ghét ngÆ°á»i ta mà lại liệng gói dâu tao cho con nhá» ? Nó tiết nó lá»™i nó mò bị hụt giò ngoài sAÙn rồi đó .Thấ ba và chú Út còn đứng trÆ°á»›c sân, bà ná»™i hét :
- Sao hóng chạy nhanh ra vàm kiếm nó . Tính đứng đó bắt Ä‘á»n tao hả ? Má cÅ©ng chạy theo ba, vừa khóc vừa kêu gào :
- Chúa Æ¡i ! Ngá»c Æ¡i ! Con tôi ở đâu ...!? Ãám nhóc con cÅ©ng túa chạy theo ngÆ°á»i lá»›n sục sạo tìm kiếm náo Ä‘á»™ng khắp cả xóm . Chỉ riêng có thằng Mức, bạn chÆ¡i thân vá»›i bé Ngá»c hằng ngày thì qủa quyết :"Chắc nhá» nầy ra chá»— nó thÆ°á»ng rÅ© mình đến đó ăn trứng thôi ...Mức liá»n tẻ đám đông chạy qua bá» cau, cách chuồng gà má»™t cái mÆ°Æ¡ng, gá»i khẻ :
- Ngá»c Æ¡i ! Tao nè ...Mầy có trá»ng hong ?
Bé Ngá»c Ä‘Æ°a mấy ngón tay ra ngoài phên tre nguo ngue làm hiệu cho thằng Mức thấy :
- Vô đây . Mầy đừng kêu lá»›n . Ná»™i nghe .Thằng Mức mừng quýnh nhảy ngang qua mÆ°Æ¡ng cau, chạy đến chun tót vô cá»­a chuồng gà ká» miệng vào tay bé Ngá»c thầm thì :
- Ra Ä‘i ...NgÆ°á»i ta kiếm mầy rần rần đó ...Thấy vá» trứng gà vung vãi quanh bé Ngá»c, thằng Mức trố mắt há»i :
- Chá»i Æ¡i ...Mình mầy nuốt nguyên ổ gà rồi hả ? Có chừa tao trứng nào hong ?
Bé Ngá»c cÅ©ng trừng mắt trả lá»i thằng Mức :
- Ai thèm ăn . Ghét chú Út, tao bóp bỠổ gà ấp của chú đó .Thằng Mức hoãng hốt :
- Chết rồi ! Ổ trứng gà nòi đó .Ăn đòn cho mầy coi . Chun ra đi ...
- Thôi . Ra đặng bị nội đánh hả ? Ngu qúa !
- Chá»› mầy ở đây, tối ngủ vá»›i gà hả ? Há»ng sợ ma à ?
- Ná»™i nói mình thá» Chúa, ma sợ mình chứ mình đâu có sợ ma . Ừa, thôi tối mầy Ä‘Æ°a tao ra tiệm ngủ vá»›i má tao nhen . Thằng Mức nhìn bé Ngá»c gậc gậc đầu rồi cằn nhằn nhÆ° giá»ng ngÆ°á»i lá»›n :
- Con gái gì mà dữ như bà chằng !
*
- Ná»™i Æ¡i ! Ãã bao mùa xuân rồi, chúng cháu không được theo ná»™i đến nhà thá» hái lá»™c ...Ở Thiên Ãàng chắc ná»™i nhá»› bé Ngá»c lắm phải hôn ! Cứ má»—i mùa Giáng Sinh, má»—i Ä‘á»™ xuân vá» , chúng con nhá»› quê mình ! Nhá»› ná»™i qúa ...Ná»™i Æ¡i !

Mùa Xuân đầu thiên niên kỵ

Sông Cửu


Mục Lục

2. Tuổi Há»c Trò(tiếp theo và hết)

Tôn Thất Phú Sĩ

Ãệ Nhất

Mãi Mãi Một Dòng Sông
Bài viết của Tôn Thất Phú Sĩ .
Thơ của Trần Hoan Trinh
***
Giấc ngủ nào cũng đầy bóng Huế xưa
Con phố buồn đứng ướt đẫm trong mưa
Ãêm hoàng thành ánh trăng lai láng
Và tiếng chuông chùa vá»ng giữa khuya

Cứ muốn vỠVỹ Dạ của anh
Ãi trên Ä‘Æ°á»ng rợp bóng tre xanh
Thăm ngôi vÆ°á»n nhá» thá»i thÆ¡ ấu
Mít , nhãn, cam, chanh trái chĩu cành

Cứ muốn vỠBến Ngự của em
Lang thang Ä‘Æ°á»ng Trần Thúc Nhẫn không đèn
Ãứng lặng nhìn qua hàng dậu thấp
Ai ngồi há»c bài xoã tóc trong đêm

Vẫn muốn vỠtắm nước sông Hương
Theo con sóng trôi vỠthượng nguồn
Rá»­a hết phong trần má»™t Ä‘á»i lăn lóc
Nằm ngủ bên bỠBãng Lãng mù sương

Vẫn muốn vỠthăm lăng tẩm cố đô
Qua cầu thả tóc gió tìm thơ
Dang tay ôm hết trá»i đất lại
Cho thoả niá»m thÆ°Æ¡ng ná»—i đợi chá»

Dù ở trá»i Tây hay trá»i Ãông
Dù ở đầu non hay cuối rừng
Ta vẫn má»™t Ä‘á»i thÆ°Æ¡ng nhá»› Huế
Trong hồn có bóng một dòng sông...
( Mãi mãi một dòng sông , trong QUÊ HƯƠNG THƠ VÀ EM )
Trần Hoan Trinh

Tưởng đã quên Huế rồi, nhÆ°ng má»™t buổi chiá»u nhận được bài thÆ¡ Mãi mãi má»™t dòng sông của ngÆ°á»i Thầy cÅ© gởi tặng, thầy lại nhắc nhở : Sao em không viết tiếp năm há»c ÃỆ NHẤT của em. Cảm Æ¡n Thầy, ngÆ°á»i Thầy kính mến, đã Ä‘Æ°a em trở vá» lại Huế xÆ°a, Ä‘á»c thÆ¡ của Thầy nhá»› Huế chi lạ, cố quên Ä‘i, mà làm sao quên được, dòng sông nhÆ° dòng máu trong thân, máu thoát ra khá»i con tim, luân lÆ°u đây đó rồi cÅ©ng phải chảy vá» tim để còn sá»± sống, dòng sông có chảy Ä‘i đâu, trôi vá» thượng nguồn hay trôi ra biển rồi cÅ©ng chảy vá» trong lòng ngÆ°á»i dân Huế để còn ká»· niệm mãi mãi không bao giá» quên, để lúc nào cÅ©ng Æ°á»›c ao :

Vẫn muốn vỠtắm nước sông Hương.
Theo con sóng trôi vỠthượng nguồn.

Năm đệ Nhất, tôi không còn há»c trÆ°á»ng Phan Châu Trinh, bởi vì năm đó TrÆ°á»ng Phan Châu Trinh chÆ°a có Ãệ Nhất, xong tú tài phần 1 , tất cả há»c sinh Phan châu Trinh còn tiếp tục há»c phải ra Huế ghi danh vào Quốc Há»c, riêng tôi bá» trÆ°á»ng mà Ä‘i không giống nhÆ° các bạn bè khác, ra Ä‘i nhÆ°ng vẫn còn nhiá»u ká»· niệm vá»›i mái trÆ°á»ng cÅ©, ká»· niệm này đôi khi tôi muốn quên nhÆ°ng không bao giá» quên được, kỹ niệm mà ngày xÆ°a thá»i nhá» dại cho là đắng cay, bây giá» vá» già nhìn lại sao thấy dẽ thÆ°Æ¡ng và tha thiết vô cùng

ÃỆ NHẤT La SAN PELLERIN HUE ( 60-61 )

Mùa hè cuối năm Ãệ Nhị thật là vui, vừa trở thành ông tú 1 (Ba Me và em tôi gá»i đùa nhÆ° vậy), nên được Ba Me cÆ°ng chìu, tá»± nhiên cảm thấy mình lá»›n và trưởng thành, trong lòng có má»™t niá»m tin và hãnh diện .

TrÆ°á»›c khi vào Hè, TrÆ°á»ng Trung Há»c TÆ° Thục Nguyá»…n Công Trứ tổ chức má»™t xuất CINÉ tại rạp LIDO gần ngã năm, chiếu phim HồngY Hải Tặc (Le Corsaire rouge do tài tá»­ Burt Lancaster đóng vai chinh )..... có phụ diá»…n văn nghệ. Bá»n Ngủ Quỹ chúng tôi hùn tiá»n mua vé vào xem, trÆ°á»›c mua vui sau làm nghÄ©a để giúp trÆ°á»ng NCT có tiá»n mua quà phát phần thưởng cho Há»c sinh theo nhÆ° thông báo của ban Tổ Chức. Ông Tú Khôi nãy ra má»™t ý,nhÆ° má»™t ngÆ°á»i hào hoa phong nhã, má»i vài bạn gái cùng lá»›p Ä‘i xem Ciné, má»i các bạn gái cùng thi đổ, chứ các bạn thi há»ng không dám đụng đến vì sợ ngÆ°á»i ta khóc, cuối cùng sau khi thì thầm tuyển chá»n, chúng tôi má»i được Thuý Oanh, Nguyá»…n thị Vinh, NhÆ° ý, Hồng Hạnh và Liên HÆ°Æ¡ng. Thế là chúng tôi má»—i thằng có má»™t cô bạn gái, lần đầu tiên trong Ä‘á»i dẫn bạn gái Ä‘i xem Ciné, tuy hÆ¡i run nhÆ°ng dù sao trong lòng cÅ©ng nao nao má»™t niá»m hãnh diện. Thằng Khôi sau khi thu góp tiá»n của 5 đứa, đủ thiếu không cần biết, vổ ngá»±c tuyên bố hùng hồn: ThÆ°a các bạn thân mến, gái cÅ©ng nhÆ° trai nghe đây. Ãể mừng chúng mình thi đổ, xuất Ciné này tôi bao, sau đó chúng minh còn Ä‘i ăn kem nÅ©a , Ä‘i ăn kem thằng SÄ© bao. Nói xong nó cÆ°á»i toe toét, tôi tái mặt, thằng cù lần lữa, tuyên bố ẩu, bao nhiêu tiá»n nó thâu hết để mua vé ciné, tiá»n đâu tôi có để bao chầu Kem. Tuy lo nhÆ°ng mặc, tá»›i đâu hay đó, vui cái đã, hạ hồi phân giải .
Khi vào rạp, thằng Khôi cầm xấp vé, nó nói vá»›i các há»c sinh gác cá»­a:
Xin cho các bạn tôi vào, tất cả vé tôi giá»­ đây. Sau khi chúng tôi lá»t vào trong, anh há»c sinh soát vé chận Khôi lại không cho nó vào, lý do 10 ngÆ°á»i chỉ có 9 vé, thằng Khôi khoát tay lia lịa bảo chúng tôi cứ vào, để cho nó Ä‘iá»u đình, nó năn nỉ thế nào cÅ©ng không được, lần trÆ°á»›c Phan Châu Trinh tổ chức. Các anh Nguyá»…n công Trứ vào chùa, coi cá»p, tôi vẫn cho vào, bây giá» tôi chỉ thiếu má»™t vé mà các anh làm khó dá»…. Cuối cùng Thuý Oanh lấy trong bóp ra 10 đồng mua vé cho thằng Khôi, rồi cằn nhằn:
- Không có tiá»n mà dám bao bạn gái Ä‘i Ciné, còn cho ăn kem nữa. May quá, nếu tin các anh mà Ä‘i theo thì chỉ có ăn Kem giấy . Thằng Bình nói nhá» vào tai tôi. Bá»n con gái khó chịu, lần sau không thèm má»i bá»n nó nữa .
Ãnh đèn vừa tắt, trên màn ảnh hình Ngô Tổng Thống hiện ra trong lá cá» vàng ba sá»c Ä‘á»; má»i ngÆ°á»i cùng đứng dậy chào Quốc Kỳ :
Này Công Dân Æ¡i, đứng lên đáp lá»i sông núi. Ãồng lòng cùng Ä‘i ...Ä‘i ... Ä‘i ..mở Ä‘Æ°á»ng khai lối ....

Tôi ngồi bên cạnh NhÆ° Ã, sao mà hồi há»p lạ thÆ°á»ng. Burt Lancaster Ä‘u từ cá»™t buồm này qua cá»™t buồm khác đánh đấm ầm ầm, nhÆ°ng tôi nào có thấy gì, lòng tôi run lên nhÆ° cung đàn đứt dây, vô tình ngÆ°á»i bạn gái cùng lá»›p để tay lên thành ghế, đụng vào tay tôi, lần đầu tiên trong Ä‘á»i tôi biết thế nào là bị Ä‘iện giật. Mắt tôi hoa lên, tim tôi se lại, tôi mÆ¡ màng phiêu bồng nhÆ° chiếc lá rụng chiá»u thu .

Hè năm đó, Ba tôi Ä‘Æ°a cả gia đình Ä‘i nghỉ hè, Ba có má»™t ngÆ°á»i bạn há»c ngày trÆ°á»›c, bây giá» làm kinh doanh tại Cần ThÆ¡, có nhả ý má»i gia đình chúng tôi vá» chÆ¡i mÆ°Æ¡i lăm ngày hay môt tháng, vì phải Ä‘i gấp nên tôi chÆ°a kịp lấy chứng chỉ tạm Tú tài 1 và há»c bạ để sang năm chuyá»…n trÆ°á»ng. Giống nhÆ° chuyến Ä‘i hè SaiGon năm đệ tứ, chúng tôi đáp chuyến xe lá»­a Ãà Nẵng SaiGon, đến ga SaiGon ngủ lại má»™t đêm, sáng sá»›m hôm sau ra bến xe Phú Lâm (sau này đổi thành xa cảng Miá»n Tây ) theo xe đò vá» Cần ThÆ¡, chiếc xe đò tÆ°Æ¡ng đối sạch sẽ,tất cả hành lý được chất trên mui xe, hành khách ngồi trên những băng ghế đặt ngang nên không bị chóng mặt. Con Ä‘Æ°á»ng xuôi vá» nam đầy gió mát và nắng ấm, hai bên Ä‘Æ°á»ng những mái nhà tranh xinh xắn ẩn mình trong luỹ tre xanh. Có Ä‘i xa má»›i thấy đất nÆ°á»›c mình đẹp, con Ä‘Æ°á»ng thiên lý dài hun hút, càng Ä‘i vá» nam con Ä‘Æ°á»ng càng xanh màu lúa, xanh màu hàng dừa trÄ©u trái, lá dừa buông lÆ¡i nhÆ° những mái tóc của ngÆ°á»i con gái xuân thì. Tôi mãi mê ngắm cảnh miá»n nam , Xe đến Bắc Mỹ Thuận lúc nào chẵng hay. Xe vào phà để qua sông, tất cả hành khách xuống xe Ä‘i bá»™, tại đây thức ăn mua gì cÅ©ng có, trái cây đủ loại, xoài, ổi, cam, quýt, chuối mãng cầu, măng cụt ... thit bò thịt chim, thịt chuá»™t, thịt rắn ... xen lẫn tiếng rao má»i, tạo nên cảnh náo nhiệt đặt biệt của má»™t miá»n Nam Thanh Bình. Tôi thÆ°á»ng Ä‘á»c chuyện của các nhà văn miá»n Nam nhÆ° Bình Nguyên Lá»™c, SÆ¡n Nam ... tôi mê các thành phố nằm dá»c theo chiá»u dài sông Cá»­u Long, tôi vẫn mÆ¡ Æ°á»›c má»™t ngày nào đó được vá» thăm Mỹ Tho, VÄ©nh Long, Cần ThÆ¡, Châu Ãốc, Long Xuyên, Rạch Giá ... được ngồi trên má»™t con thuyá»n để ngao du suốt má»™t dòng sông, dòng Cá»­u Long Giang chảy băng qua Trung Quốc, qua Cao-Mên Ä‘em phù sa bồi đắp cho Miá»n Nam Việt Nam trù phú, từ đây dòng sông bá»—ng hoá thành chín con rồng trÆ°á»ng mình ra biển Ãông. Hôm nay không còn sống trong tưởng tượng nữa, tôi thá»±c sá»± Ä‘ang dạo chÆ¡i bến Ninh Kiá»u của thành phố Cần ThÆ¡, Tây Ãô của miá»n Nam . Má»™t mùa hè thật là thú vị, tôi theo ngÆ°á»i bạn của Ba, xuôi thuyá»n vá» tuốt đến Tân Châu Hồng Ngá»±, tập làm ngÆ°á»i lá»›n uống rượu nếp than, nhậu vá»›i con còng, con ốc,con cá lóc, con Sam ... mặc quần xà lá»n lặn ngụp, bÆ¡i lá»™i trong dòng nÆ°á»›c trong nhÆ° mắt mèo và mát nhÆ° nÆ°á»›c dừa Xiêm.

Thấm thoắt những ngày nghÄ© hè đã qua, Sáng hôm nay gia đình tôi phải trở vá» Ãà Nẵng, hẹn gặp lại Miá»n Nam thanh binh, dòng sông Cá»­u Long cho tôi tràn đầy ká»· niệm, không riêng gì dòng sông HÆ°Æ¡ng, Cá»­u Long Giang vẫn là Mãi mãi má»™t dòng sông trong ký ức, trong luyến tiếc để mà tÆ¡ vÆ°Æ¡ng :

Dù ở trá»i Tây hay trá»i Ãông .
Dù ở đầu non hay cuối rừng .
Ta vẫn má»™t Ä‘á»i thÆ°Æ¡ng nhá»›...
Trong hồn có bóng một dòng sông
Trần Hoan Trinh.

Chuyến tàu suốt an toàn Ä‘Æ°a gia đình tôi vá» ÃÀ NẴNG, biết dù có vui bao nhiêu Ä‘i nữa, không đâu bằng vỠđến nhà mình, cái gì cÅ©ng quen thuá»™c, từ cái bàn cái ghế, cái tủ cái giÆ°á»ng đến mãnh vÆ°á»n tuy hoa lá xác xÆ¡ vì thiếu bàn tay săn sóc của Me, ngay đến giá»ng nói của má»i ngÆ°á»i cÅ©ng thay đổi, vui hÆ¡n rá»™n ràng hÆ¡n vì biết rằng đây là thế giá»›i riêng của mình, chÆ°a kịp thu dá»n chiến trÆ°á»ng cho ngăn nắp má»™t chút thì tiếng nói tiếng cÆ°á»i của lủ bạn reo vang từ ngoài cổng, ngủ Quá»· chúng tôi nhÆ° năm cục nam châm mà từ trÆ°á»ng cục nào cÅ©ng mạnh, chúng tôi thu hút vá»›i nhau đã sáu năm rồi, sáu năm Phan Châu Trinh quấn quít bên nhau, giỠđây tuy vẫn giữ kín trong lòng nhÆ°ng tận nÆ¡i sâu thẳm của tình bạn, tình đồng môn, chúng tôi đứa nào cÅ©ng ngấm ngầm chuẩn bị cho má»™t cuá»™c chia ly, tổ ấm là mái trÆ°á»ng Phan Châu Trinh, năm con chim non ngày nào còn ngÆ¡ ngác bên Thầy Cô trao dồi kiến thức tổng quát cho Ä‘á»i, bây giá» còn hai tháng nữa, hết hè rồi, những con chim non chân đã cứng, cánh đã mạnh, giã từ vÄ©nh viá»…n tổ ấm Phan Châu Trinh để bay Ä‘i bốn phÆ°Æ¡ng vá»›i má»™t mong Æ°á»›c sau này nếu không làm Vinh thì cÅ©ng đừng làm Nhục danh ngÆ°á»i Chiến SÄ© Cách Mạng mà trÆ°á»ng mình hân hạnh mang tên .

Ãnh nắng chiá»u còn gay gắt trên hàng phượng Ä‘á» thắm dài theo bá» sông Hàn, vài chiếc thuyá»n con băng ngang qua sông vá» SÆ¡n Trà, Mỹ Thị, gió mát rượi, mát cả tâm hồn của của những đứa con trai vừa đủ lá»›n để má»™ng Æ°á»›c cho tÆ°Æ¡ng lai ,chúng tôi thả bá»™ từ BÆ°u Ãiện đến Thanh Bồ, chÆ°a bao giá» chúng tôi tâm sá»± hay nói chuyện đứng đắn nhÆ° hôm nay. Niên khoá sau, DÅ©ng, Bình và tôi ra Huế ghi danh vào Quốc Há»c ,tôi và Bình có ý định chuyá»…n qua ban A, Tấn và Khôi vào Chu Văn An SaiGon, thế là Ngủ Quá»· ngày nào thá» nguyá»n kết nghÄ©a bên hốc Cầu Vồng phải chia đôi, sau khi xong Tú Tài 2, DÅ©ng mÆ¡ thành Sinh viên trÆ°á»ng VỎ BỊ QUá»C GIA ÃÀ LẠT , nó muốn thành ngÆ°á»i hùng tung dù bay trong gió để thoả chí tang bồng, Bình và tôi má»™ng vào trÆ°á»ng Y Khoa Huế, có má»™t lần Me bịnh phải Ä‘i khám Bác SÄ©, Me ngồi chỠđến phiên mình lâu quá, thấy Me ôm bụng quằn quại Ä‘au, tôi xót cả ruá»™t, tôi muốn thành Bác SÄ© để chá»­a bệnh cho Me, Thằng Tấn có anh há»c trÆ°á»ng Quốc Gia Hành Chánh muốn theo gót anh, còn thằng Khôi nhất quyết ngày sau làm Tổng Thống, nó sẽ không bao giò làm phiá»n dân dàn chào đón Ä‘Æ°a má»—i khi Ä‘i kinh lý. Không biết má»™ng Æ°á»›c này có cao xa vá»i vợi không, nhÆ°ng trong lòng đứa nào cÅ©ng rạo rá»±c má»™t niá»m tin. Tuổi trẻ chúng tôi, thế hệ của thập niên 60, má»™ng và thá»±c cách trở theo chiến tranh, chúng tôi phải cố gắng hết sức mình má»›i có thể tiếp tục đến nÆ¡i đến chốn trên con Ä‘Æ°á»ng há»c vấn, nếu không, chậm má»™t chút thì phải dang dở CẦM TAY SÚNG MÀ VUI LÊN ÃƯỜNG. Ãnh nắng chiá»u bắt đầu vàng vá»t tâm sá»± đã đầy vÆ¡i. TÆ°Æ¡ng Lai là cả má»™t chân trá»i tÆ°Æ¡i sáng Ä‘ang chào đón hoài bảo của tuổi Thanh Xuân.

Ai đã qua mùa hè của ÃÀ NẴNG, má»›i cảm thấy cái nắng nhÆ° thiêu nhÆ° đốt, cảm thông cho những bạn không may thi há»ng kỳ đầu, ngồi gạo bài, mồ hôi chảy nhuể nhoại, trong không khí oi bức khó chịu để chá» ngày thi kỳ nhì vào cuối tháng 7, chúng tôi may mắn hưởng được ba tháng hè thong thả, có thì giá» chuẩn bi bài vở cho năm Ãệ Nhất, chỉ còn má»™t thá»i gian ngắn để vui đùa vá»›i nhau, trên năm chiếc xe đạp, còng lÆ°ng đạp mãi nhÆ° sợ thá»i gian trôi nhanh rồi mình không còn dịp cùng nhau rong chÆ¡i. NAM Ô, NON NƯỚC, ÃÃ’ XU, QUà GIÃNG, Bá»’NG SÆ N vỠđến HỘI AN ... chổ nào cÅ©ng in dấu chân qua để ghi vào ká»· niệm tuổi há»c trò .

Má»™t ngày cuối tháng 6 , theo thông cáo nhà trÆ°á»ng, chúng tôi đến văn phòng để nhận chứng chỉ tạm và Há»c Bạ chuyá»…n trÆ°á»ng, tôi xúc Ä‘á»™ng mạnh vì lá»i phê cuối niên há»c của Thầy Hiệu Trưởng : Há»c được nhÆ°ng Hạnh Kiá»…m quá xấu . Trong suốt thá»i gian Phan Châu Trinh, tôi có nhiá»u lần nghịch ngợm quá trá»›n, thÆ°á»ng bị Thầy Hiệu Trưỡng la rầy, những nghịch ngợm này tôi không thể viết ra đây, vì khó nói lắm, nhÆ°ng có má»™t Ä‘iá»u an ủi cho tôi là chÆ°a bao giá» dám hổn hào vá»›i Thầy Cô, những nghịch ngợm bốc đồng của tuổi trẽ, xét cho cùng lá»i phê của Thầy Hiệu Trưởng rất đúng vá»›i tá»™i của tôi. Tôi dấu không cho bạn bè biết, dấu cả Ba Me tôi, má»™t mình ôm ná»—i lo âu ra HUẾ.

Chiếc xe du lịch nhá» màu Ä‘en 9 chổ ngồi kể cả Tài Xế của hãng xe AN LỢI Ä‘Æ°a Khôi, Bình và tôi ra Huế ghi danh vào Ãệ Nhất Quốc Há»c, xe khởi hành từ sáng sá»›m tinh sÆ°Æ¡ng Ä‘em trả tôi vá» quê Ná»™i, lòng tôi ngổn ngang trăm mối, ánh mặt trá»i ban mai chÆ°a làm tan lá»›p sÆ°Æ¡ng mù bao phủ đèo Hải Vân, xe ngừng tại đỉnh đèo, để hành khách nghỉ mệt và ăn uống, tá»™i gượng làm mặt vui vá»›i hai thằng bạn nhÆ°ng sao tôi vẫn cứ lo âu. Ãến Huế , chúng tôi đến ngay văn phòng trÆ°á»ng Quốc Há»c ghi danh, hồ sÆ¡ của DÅ©ng và Bình được thâu nhận ngay, riêng tôi ngÆ°á»i thÆ° ký văn phòng bảo ngày mai đến lấy kết quả, tôi cảm thấy sá»± lo âu của mình là sá»± thật . Tôi không được nhận vào Quốc há»c, mặc dù tôi đậu hạng bình thứ, lý do hạnh kiểm xấu , ngày hôm sau quay vá» Ãà Nẵng, lòng buồn rượi và lo sợ Ba Me buồn tôi không dám vá» nhà, tối hôm ấy, má»™t đêm đầy ánh trăng vàng lấp lánh dòng sông, năm đứa ngồi bên bá» sông quen thuá»™c, bá» sông Hàn của tuổi thÆ¡ chúng tôi, sáu năm buồn vui theo dòng nÆ°á»›c sá»›m đục chiá»u trong, bạn bè thay nhau an ủi , nhÆ°ng tôi vẫn thấy nhÆ° mất mát má»™t cái gì, tôi xé há»c bạ sáu năm trÆ°á»ng Phan châu Trinh thành từng mãnh nhá», thả theo dòng nÆ°á»›c lững lá» trôi, má»™t chiếc tàu Ä‘i ngang qua, tạo thành những đợt sóng lá»›n rào rạt vá»— vào thành đá, những mãnh vụn Há»c Bạ của tôi, lá»i phê của Thầy Hiệu Trưởng trôi xa dần... xa dần rồi dạt vào má»™t nÆ¡i nào đó. Bạn bè nhìn nhau nhÆ° thông cảm lòng nhau, ánh trăng vẫn huyá»n dịu mông lung, dòng sông Hàn vẫn hiá»n lành chảy nhẹ, dù gì đì nữa, đêm nay dòng sông Hàn trong tôi, cÅ©ng giống nhÆ° dòng sông HÆ°Æ¡ng, dòng sông Cá»­u Long để suốt Ä‘á»i trong hồn vẫn MÃI MÃI MỘT DÃ’NG SÔNG .

Tôi phải thú thật vá»›i Me, Me mÄ©m cÆ°á»i xoa đầu và hôn tóc tôi, cảm thấy lòng mình bình yên lại, nhÆ° má»™t thuá»· thủ đắm tàu níu được cái phao, Me là Ä‘iểm tá»±a vững chắc cho tôi má»—i khi lòng tôi có gì xao xuyến lo âu . Ngày hôm sau, Ba xin nghỉ việc dẫn tôi vá» Huế, Ba gởi tôi vào ná»™i trú TrÆ°á»ng Dòng La San Pellerin, mái trÆ°á»ng Ãạo mà Ba có má»™t thá»i gian dài theo há»c . Cho đến má»™t ngày, tôi tình cá» biết được địa chỉ Email của Thầy Hiệu Trưởng, tôi má»›i tâm sá»± được vá»›i thầy chuyện cay đắng ngày xÆ°a, bây giỠđã thành kỹ niệm dá»… thÆ°Æ¡ng và tha thiết vô cùng .

NỖI NIỀM CỦA NGƯỜI HỌC TRÒ CŨ

Paris , Tháng 2 -2002
Thưa thầy .
Em nhận được thÆ° Thầy buổi sáng, em định vào bureau sẽ viết thÆ° thăm thầy cô , nhÆ°ng còn nhiá»u xúc Ä‘á»™ng, nên chÆ°a viết được, bây giỠđã vỠđến nhà, bình tỉnh lại để viết thÆ° thăm thầy cô. Má»›i đó mà 42 năm rồi từ ngày em rá»i Phan Châu Trinh để ra Huế há»c tiếp năm Ãệ nhất vì lúc đó trÆ°á»ng mình chÆ°a có đệ nhất , Thầy Æ¡i, em nhá»› rất rõ, rõ nhÆ° sá»± việc Ä‘ang xảy ra, em vào văn phòng để lấy chứng chỉ tạm tú tài 1 và há»c bạ để chuyá»…n ra Quốc Há»c Huế , cầm há»c bạ trên tay em buồn nhÆ° chÆ°a bao giá» buồn hÆ¡n. Cuối há»c bạ thầy Hiệu Trưởng phê “ Há»c Ãược, Hạnh kiểm quá xấu “.Chữ ký của thầy chỉ má»™t chữ NGỌC thôi, không có há» và chữ lót. Em dấu không Ä‘Æ°a cho ba me xem, lúc đó thi đậu rồi ba me vui mừng nên không để ý, em ra Huế ná»™p há»c bạ vào Quốc Há»c, nhà trÆ°á»ng không nhận, tất cả hoc sinh PCT chỉ có má»™t mình em bi loại, dù em đổ tú tài 1 hạng Bình Thứ , đành phải thú thật vá»›i Me em và sau đó ba em từ Ãà Nẵng ra Huế xin cho em vào Ná»™i Trú lá»›p đệ nhất A trÆ°á»ng La San PELLERIN Huế, năm há»c này em rất là bận rá»™n vì nhà trÆ°á»ng dạy bằng hai thứ tiếng Pháp Việt trong thá»i gian chuyá»…n ngữ, em lo hoc không còn nghịch ngợm nữa, cuối năm của niên ho;c ( 60- 61 ) em thi Ä‘á» tú tài 2 và thi Ä‘á»— vào năm dá»± bị Y Khoa Ãại Hoc HUẾ ..... Cho đến bây giá» , ná»—i niá»m tâm sá»± đã 42 nam qua em dấu kín trong lòng, em giận thầy, em hận thầy khi cầm trong tay quyển Há»c Bạ , em thÆ°Æ¡ng thầy khi gặp lại thầy vào má»™t ngày đầu tháng tÆ° 75, hai thầy trò cùng má»™t cảnh ngá»™, bây giá» em tìm được tin tức của thầy trong ná»—i nhá»› nhung hình ảnh mái trÆ°á»ng xÆ°a, trong tình nghÄ©a thầy trò. Em cảm Ä‘á»™ng lắm Thầy Æ¡i. Cầu mong Æ¡n trên ban nhiá»u sức khoẻ cho Thầy Cô, nhìn đàn con cháu, nhìn bao nhiêu há»c trò cÅ© đã trưởng thành, em tin rằng thầy rất vui và hãnh diện. Riêng em, viết thÆ° này để tạ lổi cùng thầy ... xin thầy thông cảm cho đứa há»c trò nghịch ngợm ngày xÆ°a.

Kính Thầy
----- Original Message -----
From: “nguyen ngocâ€
Sent: Weđnesay, February 20, 2002 6:10 AM
Subject: tham hoi

GÆ°i Anh TTPSÄ©
Hoàng con tôi đã chuyển thÆ° anh cho tôi . Cám Æ¡n anh còn nhá»› tá»›i. Có trò nghịch thì có thầy nghiêm và có thầy nghiêm thì có há»c trò nghịch . Ãịnh luật là nhÆ° thế nhÆ°ng thầy nghiêm không quên và không ghét há»c trò nghịch và há»c trò nghịch vẫn nhá»› và mến thầy nghiêm đó má»›i là chuyện hiếm có phải không anh SÄ© ? Tôi năm nay 78 rồi, tóc chÆ°a bạc trắng vì còn đánh tennis được . Từ Ä‘á»™ gặp Anh ở Saigon Anh Ä‘i lúc nào tôi chẳng hay nên cứ gặp há»c sinh PCT lại há»i Anh . Má»™t số há»c sinh PCT liên lạc vá»›i tôi cÅ©ng thÆ°á»ng nhắc đến Anh . Chúc Anh cùng gia đình nhiá»u may mắn sức khoẻ . Mến

Nguyá»…n đăng Ngá»c

Vào ná»™i trú Pellerine, tôi Ä‘i vào má»™t kỹ luật khắc khe, tất cả giá» giấc trong tuần: há»c hành, thể thao thể dục, ăn nghỉ , chÆ¡i đùa ... theo má»™t thá»i khoá biểu, má»—i tuần chỉ được ra khá»i trÆ°á»ng dạo chÆ¡i ngày thứ bảy và chiá»u chúa nhật, sáng chúa nhật phải làm lá»… nhà thá». Tôi không có Ãạo, má»—i buổi sáng đúng giá» thức dậy tôi phải đấm ngá»±c tá»± sám hối : Lá»”I TẠI TÔI , Lá»”I TẠI TÔI MÀ RA ...Vì thÆ°Æ¡ng Me, đã hứa vá»›i me phải làm cho Me vui lòng, tôi tá»± tu thân trong mái trÆ°á»ng Ãạo, sau vài tháng khó chịu ban đầu, tôi đã bắt đầu thÆ°Æ¡ng mến mái trÆ°á»ng THÆ  MỘNG này, ngôi trÆ°á»ng cổ kính nhiá»u tiện nghi cho lối sống tập thể, ba mặt giáp vá»›i bá» sông HÆ°Æ¡ng vá»›i những hàng cây xanh mượt nhÆ° tÆ¡, phía sau là khu vÆ°á»n ÃỆ TỬ đầy cam ngá»t, loại cam XA ÃOÀI ngày xÆ°a VUA ăn, nhìn vÆ°á»n cam nhá»› lÅ© quá»· Phan Châu Trinh, ngày đó bá»n chúng tôi đạp xe vá» Ãò Xu chÆ¡i, ngang qua má»™t vÆ°á»n cam, tôi trèo lên má»™t cây sây trái, hái trá»™m cam ném xuống cho bạn bè lượm, chợt má»™t ông CỤ già cầm cái roi Ä‘i ra, tôi hoãng hốt từ trên cao thả tay rÆ¡i xuống, thân hình rụng nhÆ° trái mít chín, Cụ già vá»™i vàng vất roi đở tôi dậy, sau đó còn há»i cháu có Ä‘au không, lần sau từ từ mà xuống. Cụ tặng cho má»› cam và Ä‘uổi lia lịa, các Cháu Ä‘i chổ khác chÆ¡i Ä‘i, đừng đến đây gây hoạ. CÅ©ng má»™t vÆ°á»n cam, nhÆ°ng sao bây giá» tôi không muốn hái, tôi muốn những trái cam mãi mãi trên cành để tôi mÆ¡ má»™ng, phải chăng tôi đã bắt đầu giã từ tuổi thÆ¡ để bÆ°á»›c vào tuổi lá»›n, có má»™t lần, sau buổi há»c bài Lý Hoá vá»›i ( SÆ° Huynh ) Frère Barthélémi, Frère vui vẽ kể chuyện tình trong trò chÆ¡i của đôi trai gái vừa má»›i yêu nhau, trò chÆ¡i gá»i là Ãá» TIM .

Bên Pháp trong loài hoa dại có má»™t loại hoa gá»i là Hoa Marguérite, Ä‘oá hoa nhá» nhÆ°ng có rất nhiá»u cánh màu trắng vàng, hai bạn trai gái yêu nhau thÆ°á»ng má»—i khi dìu nhau Ä‘i dạo , gặp hoa này thì hái để Ä‘o lÆ°á»ng lòng nhau, cứ theo thứ tá»±, lần lượt ngắt từng cánh hoa thả bay trong gió, cánh thứ nhất tượng trÆ°ng cho má»™t ý nghÄ©a: Je t’ aime ? - un peu (Anh yêu Em hay Emyêu Anh ? - Má»™t chút thôi ).

Cánh thứ hai : Beaucoup - Tha thiết. Cánh thứ ba : Passionnément - cuồng nhiệt . Cánh thứ tư: pas du tout – Không yêu một chút nào hết .

NhÆ° vậy đến cánh hoa cuối cùng, đó là cánh hoa nói lên tình yêu của mình đối vá»›i ngÆ°á»i bạn lòng bên cạnh. Tôi nhá»› mãi trò chÆ¡i này để khi nào có ngÆ°á»i yêu, tôi sẽ Ä‘em ra đùa vui vá»›i nàng. Và má»™t ngày, cách đây 35 năm tôi đã gặp ngÆ°á»i tôi yêu cuồng nhiệt ( passionnément ), nhÆ°ng không may, trong trò chÆ¡i đố tim này, cánh hoa cuối cùng là PAS DU TOUT, em gái há»c trò Ãồng Khánh dá»—i há»n, tôi phải lẹ mồm lẹ miệng phân trần, suýt chút nữa tôi mất ngÆ°á»i yêu vì trò chÆ¡i của SÆ° Huynh Barthélémi dạy tôi, nhÆ°ng bây giá» nghÄ© lại thấy mình ngu, nếu ngày ấy trò chÆ¡i đố tim Ä‘oán đúng, tai sao không nghe theo để bây giá» tôi phải mất tá»± do trong vòng tay nàng cho đến ngày vá» vá»›i cát bụi.

Sống trong trÆ°á»ng nhÆ° sống trong má»™t gia đình, Frère Jérôme Nguyá»…n văn Ba, Há»™i viên há»™i Ãịa Lý Quốc Tế làm Hiệu Truá»ng, dạy Sá»­ Ãịa, Pháp Văn và tất cả môn nào mà không có Giáo SÆ° phụ trách, Frère Désiré dạy Anh Văn, Frère Barthélémi dạy Lý Hoá và Triết, Thầy Hồ SÄ© Hùng dạy Toán . Thầy là ngÆ°á»i giáo sÆ° duy nhất không phải là Frère, buổi tối chúng tôi há»c thi có các SÆ° Huynh dạy kèm, dù là há»c thi, chúng tôi chỉ được phép há»c đến 22h30 phải Ä‘i ngủ, riêng tôi vì dốt Pháp Văn nên má»—i đêm tôi phải trốn vào toiletts há»c thêm má»™t hay hai giá», sau đó bị Frère Maurice Giám há»c bắt gặp, thông cảm đứa há»c trò dốt cho tôi há»c đêm đến 23h30 .

Cứ má»—i buổi chiá»u, khi cÆ¡m nÆ°á»›c xong, tôi thÆ°á»ng hay ra ngồi bá» sông hóng gió , nhìn suốt chiá»u dài dòng sông, từ cầu Bạch Hổ qua Gare, qua Phú vân Lâu, Ãồng Khánh, Quốc há»c, trÆ°á»ng luật đến cầu Tràng Tiá»n, khách sạn HÆ°Æ¡ng Giang ... đập đá .. vỹ dạ ...má»—i chiá»u, má»—i chiá»u dòng sông in đậm trong lòng tôi. Ãể chiá»u hôm nay, má»™t chiá»u cuối tháng tÆ°, tháng tÆ° Ä‘en trong lòng má»i ngÆ°á»i dân Việt, tôi đứng trên bá» sông SEINE, bùi ngùi nhá»› lai dòng sông nÆ¡i quê nhà, hÆ¡n 20 năm rồi chÆ°a gặp lại, hình ảnh quê tôi giá» nhạt nhoà trong trí nhá»› nhÆ°ng trong hồn tôi vẫn MÃI MÃI MỘT DÃ’NG SÔNG .

Paris cuối tháng tư 2003,
Viết để tặng ngÆ°á»i em gái PCT : ÃTLT.


Tôn Thất Phú Sĩ
7/03

Mục Lục

3. Mùa Nước Lũ ( kỳ chót)

Trần Công Nhung



Dạo này trong Khu Bài Lao lại nổi lên dÆ° luận " Bác sÄ© Huy thất tình". Hai ngÆ°á»i y tá Ä‘ang trao đổi chuyện "thá»i sá»±" ở cuối hành lang :
- Chị có thấy ông Huy nhà mình cứ ngơ ngơ ngẩn ngẩn không?
- Không tự tử là may !
- Sao vậy ?
- Bị cho leo cây chứ sao. Ai biểu dại gái, con nhỠThảo ghê lắm bồ ơi.

Vừa lúc, Hiá»n, bạn Thảo Ä‘i qua, nàng góp chuyện :
- Mấy chị không biết đâu, ly kỳ lắm.
- Chuyện làm sao, nói cho bá»n này nghe vá»›i.

Hiá»n kể cho hai ngÆ°á»i nghe rành mạch diá»…n biến mối tình nhÆ° chính mình là ngÆ°á»i trong cuá»™c. Hiá»n kết luận:
- Bên tám lạng bên ná»­a cân, không ai kém ai, nghÄ©a là má»™t canh bạc huá».

Thế nhÆ°ng, dÆ° luận vẫn cho rằng bác sÄ© Huy thua đậm. Ra khá»i sòng bạc mà ngÆ°á»i nhÆ° mất trí thì rõ ràng là cháy túi rồi.

Sau khi đánh Ä‘iện báo Nam biết Má đã vá» nhà, Thảo viết thêm má»™t lá thÆ° dài, ý chính là nàng muốn thu xếp má»i chuyện rồi vào thăm Nam. Thảo chá» xem Nam trả lá»i thế nào. Ãây là bài toán sẽ cho hai đáp số. Nếu Nam không để Thảo Ä‘i, tức Nam có chuyện riêng tÆ°. Ngược lại, Thảo có dịp chứng tá» tình yêu chung thủy của mình. Trong yêu Ä‘Æ°Æ¡ng lắm khi chỉ má»™t sÆ¡ hở nhá» cÅ©ng đủ làm sụp đổ cả lâu đài tình ái đồ sá»™ nguy nga.

Bà Ãàm sau mấy tuần vá» nhà đã khá»e hẳn ra. Thảo rất yên tâm. Chỉ má»—i cái khó xá»­ là khi gặp Huy ở Bệnh viện, nhÆ°ng thỉnh thoảng thôi. Khu Tim trái Ä‘Æ°á»ng vá»›i Khu Bài Lao nên hai ngÆ°á»i ít đụng nhau. Coi nhÆ° giông tố đã dịu dần, cảnh vật từ từ trở lại bình thÆ°á»ng. Tất nhiên là phải có sá»± hÆ° hao mất mát. Thảo biết Huy là ngÆ°á»i hứng chịu nhiá»u nhất. Ãôi lúc Thảo cÅ©ng muốn làm cái gì để chia xẻ sá»± mất mát đó vá»›i Huy. NhÆ°ng, chuyện tình không nhÆ° chuyện buôn bán nên khó làm má»™t việc ý nghÄ©a cụ thể. Thá»i gian là phÆ°Æ¡ng thuốc hay nhất để làm lành vết thÆ°Æ¡ng lòng. Thảo thấy tốt hÆ¡n, hai ngÆ°á»i nên tránh gặp nhau.

Nhận được thÆ° Nam, Thảo vui hí há»­ng. Nam đã vạch cho nàng má»™t chÆ°Æ¡ng trình trong dịp lá»… phục sinh sắp tá»›i. Ngày lá»… rÆ¡i vào thứ hai, há» xin phép nghÄ© sáng thứ bảy, tức được ba ngày. Nam sẽ đón Thảo tại ga Ãà Nẵng, rồi Ä‘i chÆ¡i núi NgÅ© Hành...thăm phố Há»™i An. Thảo rất bằng lòng, Thảo xin nghỉ bệnh thêm ngày thứ ba để được thong thả hÆ¡n.

Sáng thứ bảy Thảo lên ga sá»›m, trong khi xếp hàng chá» lấy vé, bao nhiêu ngÆ°á»i qua lại nhìn trá»™m nàng. Thảo thùy mị mà kiêu sa trong tà áo tím. Mặc dầu không nhìn lại, Thảo biết hết những ai nhìn mình. Nguyên cả nhà ga chỉ có má»—i chiếc áo dài tím, làm sao mà thiên hạ không bị thu hút. Lên tàu, Thảo tìm má»™t chá»— ngồi cạnh cá»­a sổ, vừa thoáng vừa dá»… ngắm cảnh vật bên ngoài. Tàu chạy má»™t lát thì nhân viên Ä‘i soát vé. Hàng ghế ba ngÆ°á»i, hai ngÆ°á»i ngồi ngoài, anh nhân viên chỉ liếc sÆ¡, đến Thảo, anh cứ cầm vé nhìn lui nhìn tá»›i, không chịu trả. Thảo biết ông này kiếm cá»› nên há»i xẳng má»™t câu:
- Vé giả hay sao vậy chú?

Anh soát vé Ä‘á» mặt, trả vé, bá» Ä‘i má»™t lèo. Ãi chÆ¡i vá»›i nhau má»™t ngày, thấy ngày qua nhanh nhÆ° chá»›p, ngồi tàu ba tiếng đồng hồ, lâu Æ¡i là lâu. Thảo giết thì giá» bằng cách ngắm cảnh bên ngoài, không bá» sót thứ gì, từ cây cá» bên Ä‘Æ°á»ng đến làng mạc xa tít ở chân trá»i. Lúc tàu qua đầm Ãá Bạc, Thảo nhìn mấy chiếc thuyá»n má»ng manh nhấp nhô giữa trá»i nÆ°á»›c mênh mông, má»™t sá»± liên tưởng đến thân phận ngÆ°á»i con gái làm cho Thảo rùng mình. Qua đèo Hải Vân, trá»i quang đãng hÆ¡n, ấm hÆ¡n. Cách nhau chỉ má»™t con đèo mà khí hậu sai biệt thấy rõ. NghÄ© đến lúc gặp Nam, Thảo vừa vui vừa hồi há»™p. Thảo mở túi xách lấy chiếc gÆ°Æ¡ng nhá», trang Ä‘iểm lại đôi môi. Tàu từ từ vào ga, tim Thảo càng đập mạnh. Thảo tá»± cÆ°á»i mình: "Làm nhÆ° vá» nhà chồng". Thảo nhÆ°á»ng cho má»i ngÆ°á»i xuống trÆ°á»›c. Ãiá»u kỳ cục là ngÆ°á»i ta, những đàn ông, thanh niên, cứ rá» rá» bên Thảo chứ không chịu Ä‘i. Thảo nhìn qua cá»­a sổ xem Nam đứng đâu. LÆ°á»›t qua má»™t lượt không thấy Nam, rà lại cÅ©ng không thấy. Thảo lo lo, hay có chuyện gì. Khách xuống đã hết, Thảo đành xách hành trang Ä‘i vá» phía cá»­a tàu. Thảo toan bÆ°á»›c xuống thì thấy Nam Ä‘ang nháo nhác ngóng cổ tìm. Thảo dừng lại xem Nam làm gì, chàng chạy lui chạy tá»›i dòm ngó các toa. Thảo vừa buồn cÆ°á»i vừa thÆ°Æ¡ng. Thảo bÆ°á»›c xuống sân ga, giả vá» nhÆ° vô tình Ä‘i vá» phía Nam. Lúc nhận ra Thảo, Nam chạy ào tá»›i, toan ôm Thảo, nàng kịp Ä‘Æ°a cái túi xách lên chận lại. Nam thở hổn hển vừa phân bua :
- Anh bị trễ xe, tìm hoài không thấy em đâu. Mặc áo đẹp vầy sao em không báo cho anh biết trước?
- Em muốn thử cặp mắt anh.
- Dễ sợ, vừa thôi nghe. Bây giỠmình ra ngoài ăn trưa rồi tính. Em có mệt không?
- Không mệt mà thấy lâu quá, ngồi một chỗ đơ cả chân.
Nam tay xách đồ tay dắt Thảo ra khá»i ga.
- Anh thả tay em ra kẻo ngÆ°á»i ta nhìn, kỳ lắm.
- Kỳ gì, nắm tay mình chớ tay ai mà kỳ ?
- Thôi ông ơi !

Tuy nói thế, Thảo vẫn để Nam nắm tay dẫn đi. Lòng thấy hay hay, tưởng như mình còn bé dại. Nam đưa Thảo đến một hiệu ăn tương đối sáng sủa để Thảo có chỗ rửa mặt và trang điểm. Thảo nói:
- Anh kêu món ăn, em đi rửa mặt. Anh ăn gì em ăn nấy.

Những lá»i của Thảo ngá»t nhÆ° nÆ°á»›c Cam Lồ, tâm hồn Nam lâng lâng má»™t niá»m vui khó tả. Nam nghÄ©, Trá»i sinh ngÆ°á»i đàn bà thật kỳ diệu, vừa gây cảnh ba đào nhÆ°ng đồng thá»i cÅ©ng mang dịu ngá»t đến cho cuá»™c Ä‘á»i vốn nhiá»u Ä‘au khổ đắng cay. Không có đàn bà, trái đất toàn má»™t màu xám tro. Lúc Thảo trở lại bàn, phổ ky đã mang lên hai tô mì vịt tìm Ä‘ang bốc khói. Trong khi ăn Thảo há»i Nam:
- Anh có trông em không?
- Không thấy em anh đã muốn hoảng lên rồi.
- Anh, màu áo tím có đẹp không?
- Tuyệt trần. Màu áo làm cho đôi má em thêm hồng. Em không biết chá»› nhiá»u ngÆ°á»i nhìn em lắm.
- Anh có tức không ?
- Anh hãnh diện.
- Hãnh diện chớ không ghen hả?
- Có được má»™t ngÆ°á»i yêu đẹp nhÆ° em mà hay ghen là khùng. Qua bao nhiêu trận cuồng phong rồi, em có ngã đâu.

Thảo cÆ°á»i tá» vẻ hài lòng. Nam đã không nhìn nàng cách tầm thÆ°á»ng. Nàng cho đây là Ä‘iá»u quan trá»ng trong hạnh phúc lứa đôi. Nếu cứ má»—i chốc má»—i ghen, thì yêu nhau, hóa ra nô lệ nhau. Cuá»™c tình trở nên nhàm chán. Yêu nhau mà canh gác nhau suốt Ä‘á»i thì có khác gì làm công việc của cai tù. Ra khá»i tiệm, Nam há»i:
- Em đi chơi Non Nước mấy lần rồi ?
- Non Nước em biết rồi, mình đi Hội An.

Thá»±c tình Thảo không muốn lẩn quẩn những nÆ¡i cứ gợi lại chuyện đã làm cho Thảo buồn khổ trÆ°á»›c kia. Nam chở Thảo ra bến xe Ä‘i Há»™i An. Chiếc xe đò Renault cÅ© kỹ đã đầy ngÆ°á»i. Thảo Nam cố chen vào, mấy bà già ngồi nhích lại, nhÆ°ng cÅ©ng chỉ đủ cho má»™t ngÆ°á»i. Nam đành đứng lom khom giữa những gánh gióng, hàng hóa lổn chổn. Vào đến Thanh Quýt, ngÆ°á»i khách ngồi cạnh Thảo xuống xe, Nam Ä‘iá»n vào. Nam quay qua định nói chuyện vá»›i Thảo thì nhận ra Thảo có vẻ mệt lắm, nhÆ° ngÆ°á»i bị say sóng.
- Em mệt phải không, chắc không quen ngồi xe. Bác tài này chạy không êm, cứ thắng nhắp miết, làm ngÆ°á»i ta chóng mặt.
Thảo không nói gì, tá»±a hẳn ngÆ°á»i vào Nam. Vô đến VÄ©nh Ãiện ông khách ngồi đối diện xuống, Thảo thở phào và ngồi ngay ngắn lại.
- Em khá»e chÆ°a ? Bận sau Ä‘i, nên có thuốc say sóng. Tay em lạnh lắm. Ãể anh bóp má»™t lúc cho ấm.
Từ VÄ©nh Ãiện vá» Há»™i An xe rá»™ng rãi. Thấy Thảo tÆ°Æ¡i tỉnh lại Nam há»i:
- Lúc nãy em nhÆ° ngÆ°á»i trúng gió. Em thấy trong ngÆ°á»i thế nào?
- Không sao, thỉnh thoảng em hay bị như vậy.
Nam lo lắng:
- Có lẽ em nên đi khám bác sĩ, anh nghi em thiếu máu.

Thấy vẻ lo lắng của Nam, Thảo ái ngại và càng thÆ°Æ¡ng Nam. Nam là ngưòi Ä‘i ngoài ánh sáng còn Thảo lẫn khuất trong bóng tối của u ẩn. Thảo thÆ°á»ng xuyên bị ám ảnh bởi những gì gợi lại "biến cố" SÆ¡n Chà. Lúc lên xe, nàng đã bắt gặp gã đàn ông năm xÆ°a ngồi đối diện. Thảo choáng váng mặt mày suýt hét lên. Thảo đã nhiá»u lần tìm cách giải tá»a mặc cảm tá»™i lá»—i, nhÆ°ng "nó" nhÆ° căn bệnh mãn tính, không triệu chứng báo trÆ°á»›c khi lên cÆ¡n. "Nó" xuất hiện bất cứ lúc nào, "nó" đã làm cho Thảo nhiá»u lần muốn ngã quị. Chỉ còn má»—i cách chính Nam tá»± khám phá "nó" nÆ¡i cÆ¡ thể nàng. Ãi thăm Nam chuyến này Thảo muốn thá»±c hiện ý nghÄ© đó. Nàng đã trao trá»n trái tim cho Nam rồi thì "còn má»™t chút này" há lại tiếc chi. Thảo cho đó là cách minh oan hay nhất. Nghi án đã xóa, Thảo sẽ không còn bị ám ảnh bởi mặc cảm làm khổ nàng lâu nay.

Hai ngÆ°á»i xuống xe đầu lối vào Chùa Cầu, rồi thong thả Ä‘i bá»™ vào phố. Qua Chùa Cầu, Thảo ngạc nhiên há»i Nam vá» sá»± tích và cách thá» phượng trong chùa.
- Chùa mà không giống chùa nhÆ° mình thÆ°á»ng thấy anh há.
- Chùa do ngÆ°á»i Nhật làm nên khác vá»›i nét chùa Việt Nam.
- Sao hai bên có tượng chó và khỉ hả anh?
- à nói thá»i gian làm chùa mất ba năm. Từ năm Thân (Khỉ) đến năm Tuất (Chó).

Nhà cá»­a phố Há»™i hầu hết làm theo lối xÆ°a, rất hiếm thấy ở Ãồng Há»›i. Mái ngói âm dÆ°Æ¡ng, cá»­a bàn khoa. Ãá»i sống ở đây cÅ©ng khác xa vá»›i Ãà Nẵng, êm Ä‘á»m và tÄ©nh lặng, không có cái không khí ồn ào tất bật của má»™t nÆ¡i đô há»™i. Cảnh vật làm Thảo ngạc nhiên nhÆ°ng không xa lạ, má»™t Ä‘á»i sống dá»… gần, dá»… quen thân. Nam Ä‘Æ°a Thảo Ä‘i má»™t vòng qua các phố rồi hai ngÆ°á»i vào má»™t hiệu cao lầu. Trong lúc chá» thức ăn, Thảo há»i Nam:
- Anh, mình còn hai ngày nữa, chương trình sao anh?
- Em muốn lên thăm trÆ°á»ng anh không?
- Muốn, nhÆ°ng để chiá»u mai, tối nay mình ở lại đây, anh thấy được không?
- à của em thì còn chê chỗ nào !
- Thôi đi, cái gì anh cũng đẩy qua cho em hết.
- Thì em là nội tướng mà lại.
- Nội tướng mà không có quân lính thì làm gì?
- Em đừng lo, rồi đây lính ra ầm ầm tha hồ giữ.
Thảo vừa cÆ°á»i vừa lấy Ä‘Å©a đánh vào tay Nam:
- Ông đừng có yêu tinh nghe.
- Yêu em chớ bộ khùng sao yêu Tinh ?
- Anh cứ ưa bắt bí em, muốn em tức hả.
- Thôi, xin lỗi Hoàng Hậu, thức ăn có rồi kia.
Phổ ky bưng lên hai tô cao lầu nóng hổi, Thảo ăn ngon lành. Nam ăn từ từ vừa nhìn Thảo.
- Huế không có món này ?
- Cao lầu là món đặc biệt của Hội An.

Ra khá»i tiệm ăn, hai ngÆ°á»i Ä‘i kiếm phòng trá». Há»™i An là Ä‘iểm du lịch, nhiá»u di tích lịch sá»­ nhÆ°ng thiếu phổ biến, hÆ¡n nữa lại trái Ä‘Æ°á»ng nên dân chúng không mấy ngÆ°á»i để ý. Ãi xuống phía chợ, vòng ra bá» sông Thu Bồn, có má»™t phòng ngủ tÆ°Æ¡ng đối tÆ°Æ¡m tất. Hai ngÆ°á»i ghé vào. Thảo chá»n má»™t phòng trên lầu, cá»­a mở ra đưòng Bạch Ãằng, bao quát cả dòng sông. Không nói mà hai ngÆ°á»i Ä‘á»u hồi há»™p lúc được dẫn lên lầu nhận chìa khóa phòng. Ãêm hôm đó Nam Thảo nhÆ° lạc vào má»™t rừng hoang, trá»i đầy sao. Tâm hồn và thể xác rung lên theo nhịp Ä‘iệu của bản nhạc tình ấp ủ lâu nay.
Sáng hôm sau, Thảo cho Nam xem một bức tranh vẽ một loài hoa rừng đang nở rộ, cánh hoa màu huyết dụ. Thảo âu yếm nhìn Nam:
- Anh bằng lòng không.
Nam cầm đôi bàn tay Thảo và nói thật nhá»:
- Em vô cùng tuyệt vá»i. Anh ân hận có lúc đã ...
- Ãã sao anh?
- Có lúc anh đã nghi ngỠlòng chung thủy của em.
- Vậy từ nay em cấm anh không được lừng khừng vẩn vơ nghe chưa. Riêng em, sẽ không bao giỠngất xỉu hay trúng gió nữa vì tất cả em đã trao cho anh. Em không còn gì để lo lắng nghĩ ngợi nữa.

Tuy nói thế nhÆ°ng khuôn mặt của thảo vừa thoáng má»™t chút buồn xa vắng nhÆ° cảnh chiá»u hôm có lá»›p sÆ°Æ¡ng má» nhè nhẹ.
Hai năm sau, Nam được thuyên chuyển vá» dạy trÆ°á»ng Phú Mỹ, cách nhà má»™t khoảng không xa. Thảo vẫn nhiệm sở cÅ©. Bác sÄ© Huy được đồng hoá cấp bậc Ãại Úy Quân Y, phục vụ tại má»™t Ä‘Æ¡n vị trong Vùng 4 Chiến Thuật. Bà Nhiêu bá» nghá» nấu rượu. Bà đã có cháu ná»™i, suốt ngày bà cháu hủ hỉ vá»›i nhau.
Má»™t buổi chiá»u cuối tuần, Nam Thảo ngồi trÆ°á»›c thá»m nhà, Thảo chợt há»i :
- Anh, má»™t cÆ¡n lÅ© Ä‘i qua thÆ°á»ng để lại những gì hả anh ?

Hết

Trần Công Nhung



Mục Lục

4. Cây đa bến cũ (tiếp)

Thanh SÆ¡n



Cây đa bến cũ con đò khác đưa.
Ca dao Việt Nam

Cứ má»—i lần giặc sang sông nhÆ° thế thì cái xóm của Mận lại xảy dăm ngÆ°á»i bị hiếp. Gái trẻ bị giặc vò xéo đã đành, đến các bà lá»›n tuổi chậm chân không chạy kịp cÅ©ng chẳng được chúng tha cho. Bá»n giặc thá»±c hiện bản năng thú tính của chúng ở bất cứ đâu, trong nhà ngoài ngõ, chuồng lợn, ổ rÆ¡m. Chúng không từ nan má»™t hành Ä‘á»™ng sàm sỡ nào, bắt nạn nhân phải làm bất cứ Ä‘iá»u gì chúng muốn.

Nhiá»u gia đình đã vì chuyện này đâm ra xào xáo. Trong vùng đã có những lá»i Ä‘ay nghiến, thô tục nói ra. Những ngÆ°á»i chồng không bảo vệ được cho vợ, con, thân nhân mình, đã chẳng xót thÆ°Æ¡ng cho thân phận ngÆ°á»i dân trong thá»i tao loạn thì thôi, còn làm tổn thÆ°Æ¡ng cho những tấm lòng phụ nữ không may.

Rồi cả cái khối ngÆ°á»i dân trong xóm cÅ©ng hoà lá»i dè bÄ©u. Há» Ä‘i đến đâu cÅ©ng bị nhổ nÆ°á»›c bá»t mắng chê. Có ngÆ°á»i còn đại ngôn cho là cô nàng hay bà lão cố tình dây dÆ°a cho giặc nắm được. Rồi chẳng hiểu từ đâu, những câu dung tục được tô ra má»—i lúc má»™t nhiá»u, chi tiết ngày má»™t đậm, toàn những lá»i móc máy, phÅ© phàng trút xuống cho phía nạn nhân.

Má»™t thá»i gian sau, những tai Æ°Æ¡ng bị hiếp đã bắt đầu thấy hậu quả. Cái bụng của há» nhô ra ngày càng lá»›n. Xóm càng khinh khi tợn, những gia đình hắt hủi, Ä‘uổi há» ra khá»i nhà. Chẳng ai cho ăn, chẳng ai vá»i đón, trái lại bá»n trẻ còn được dung túng để nói những lá»i nhÆ° dao cắt vào tim. Có đứa đã há»i thẳng : thế nào kỳ này đằng ấy sẽ cho ra thằng cu Ä‘en hay thàng cu trắng đây ?

Những nạn nhân chỉ còn biết trông lên trá»i cao mà vừa oán hận, vừa cầu khấn. Chẳng hiểu trá»i có nghe được lá»i kêu thống thiết của há» chăng mà chỉ thấy càng ngày thế gian càng xa lánh, sợ kinh há» nhÆ° sợ ngÆ°á»i bị hủi. Giá nhÆ° có má»™t nhà thỠở trong vùng thì chắc là đêm nào nạn nhân cÅ©ng lén lút vào quì lạy xin Chúa thấu rõ. NhÆ°ng bây giỠđò đã ngÆ°ng Ä‘Æ°a, nên oan ức chỉ còn vùi sâu trong tâm khảm, vá»›i lòng hÆ°á»›ng vá» tiếng chuông lanh lảnh từ bên kia sông Ä‘Æ°a sang để mong được tiếng chuông xoa dịu ná»—i há»n.

Ngày trở dạ, những phên lá che nghiêng chá»ng trÆ¡ ngoài gò đất, là nÆ¡i các nạn nhân cho đứa bé ra Ä‘á»i. Thân phận bÆ¡ vÆ¡ và nghèo hèn nhÆ° ngày nao Chúa ra Ä‘á»i nÆ¡i hang lạnh Æ°á»›t. NgÆ°á»i mẹ khóc nhoà, nÆ°á»›c mắt chảy xuống đẫm da con. Trong bóng tối âm u ngÆ°á»i phụ nữ tá»± tay cắt cuống rốn cho con, tá»± lau chùi vết máu, nuốt ná»—i oan khiên tủi cá»±c vào lòng, những chỉ muốn bóp mÅ©i cho xong vết Ä‘á»i xấu hổ. NhÆ°ng rồi giữa đêm tối tiếng trẻ khóc oa oa, lòng ngÆ°á»i mẹ chùng xuống không sao làm được hành Ä‘á»™ng tàn nhẫn, thế là tình mẫu tá»­ dâng lên, nạn nhân vạch áo cho đứa con hưởng mầm sống từ bầu vú vốn đã teo quắt của mình.

Giá»t sữa này là giá»t sữa há»n, sữa nhục. Con hãy lá»›n nhanh để chia xẻ vá»›i mẹ ná»—i Ä‘á»›n Ä‘au. Ãứa bé nào có biết gì , chỉ lo mút chùn chụt lòng bao la của mẹ. Ãể rồi lá»›n dần lên vá»›i mái tóc sâu róm, vá»›i làn da Ä‘en thẫm, vá»›i cái môi dầy cá»™m, vá»›i đôi mắt ốc nhồi. Những đứa bé vô tÆ° lá»›n lên giữa xóm, chẳng trẻ nào chÆ¡i vá»›i, chẳng gia đình nào cho vào. Thậm chí ngày mùa có xin vào làm cho các gia đình có đất ruá»™ng cÅ©ng chẳng ai thèm mÆ°á»›n bao giá». Những cái tên xấu nhất được quàng vào ngÆ°á»i chúng. Chỉ là thằng Lai, con Nhá», thằng Má»i, con Ãen. Há»™ tịch xóm không có bất cứ má»™t mảnh khai sinh nào cho chúng, lá»›n lên chẳng được Ä‘i há»c nÆ¡i đâu, chẳng đứa nào nhá»› tuổi thật của mình.

Mận là ngÆ°á»i duy nhất phản đối những xá»­ sá»± bất công đó. Cô thÆ°á»ng nói vá»›i mẹ : sao bây giá» xóm ta không còn cái tình nghÄ©a nhÆ° xÆ°a. Ãã chẳng thÆ°Æ¡ng xót cho thân phận nhau thì chá»›, lại còn đầy ải nhau vào chốn Ä‘au khổ tận cùng. Mẹ Mận cÅ©ng biết thế, song lại khuyên can con : Chuyện ngÆ°á»i thấy sao để im vậy, con chá»› nói ra nói vào mà mất lòng nhau. Gia đình ta Ä‘á»™c nhất chỉ có riêng mình, con đừng chê bai mà các bác Ä‘uổi Ä‘i chẳng biết đâu mà ở. Mận Ä‘au Ä‘iếng, song cố nuốt tâm sá»± vào tim. Mận chăm chăm nhất định sẽ có lúc gặp cha xứ để nói lên sá»± nghÄ© suy của mình. Mận tin là cha sẽ tìm cách xoá Ä‘i bá» cách biệt giữa ngÆ°á»i may và bất hạnh hiện nay. Vì chiến tranh là nhÆ° vậy. Chẳng ai mong muốn Ä‘iá»u không hay xảy đến vá»›i mình, có lẽ đâu những ngÆ°á»i cùng tin Chúa mà lại đối vá»›i nhau nhÆ° thù hận đến thế sao ?

(còn tiếp)

Thanh SÆ¡n




Mục Lục

5. Dòng Sông Nổi Giận

Việt Hà

Nó tên Cầm - Ãinh Công Cầm. Tên này do ông bà ná»™i ở Việt Nam đặt và gá»­i sang cho nó. Khổ ná»—i mãi đến sinh nhật 5 tuổi thằng Cầm chỉ lặp bặp được vài câu ngá»ng líu, nên ngÆ°á»i ta gá»i đùa là thằng Câm, mãi thành quen.

Thằng Câm chào Ä‘á»i khi mẹ nó chÆ°a tròn tuổi 19. Ngày sang Ãức tị nạn, chả biết ai xúi bố mẹ nó là có con sẽ được ở lại, vậy là nó được cấp tốc ra Ä‘á»i. Ãang tuổi ăn, ngủ lại trẻ ngÆ°á»i non dạ, nên sá»± ra Ä‘á»i của thằng Câm khiến bố mẹ nó tối ngày cắn xé, đánh chá»­i nhau và hậu quả là thằng Câm hứng chịu. Cứ nghe tiếng mẹ thằng Câm Ä‘ay nghiến con hàng ngày cÅ©ng đủ hiểu ả chả mặn mà gì vá»›i nó cho lắm. Vậy nhÆ°ng bố mẹ thằng Câm lại khá hợp nhau ở tính: bon chen; chỉ sợ ngÆ°á»i khác hÆ¡n mình. Cá»™ng thêm tính keo kiệt; hay nghi kỵ lẫn nhau và Ä‘á»u hám tiá»n. Chả thế mà lúc thằng Câm còn là hạt máu, bố mẹ nó đã ẩu đả nhau tÆ¡i bá»i vá» những khoản chi ngoài kế hoạch. Rốt cuc bố mẹ nó cÅ©ng lập ra má»™t bản hợp đồng đàng hoàng: Bố nó phải đóng vai chủ chi má»i sinh hoạt hàng tháng và tiá»n dưỡng thai. Mẹ thằng Câm chỉ chịu trách nhiệm bá» nổi: ăn và nuôi nó cho tá»›i lúc chào Ä‘á»i. Có lẽ sợ muối mặt nên bố thằng Câm ngậm hạt thị vá» chuyện đó.

NgÆ°á»i ta đồn: Mẹ thằng Câm là hậu duệ Nghị Quế. Có lẽ vì thế nên ả luôn phá vỡ hợp đồng. Những lần Ä‘i chợ, mẹ nó thÆ°á»ng xà xẻo má»—i thứ má»™t tí, nhất là tiá»n ăn của thằng Câm, nó còn bé, biết cóc gì được. Tiá»n "chênh lệch" mẹ nó giấu vào nÆ¡i chỉ có mối, má»t biết. Ãồ ăn của thằng Câm toàn là "áp đát", rẻ tiá»n. Thằng Câm chả trách mẹ nó đâu, vì mẹ nó ăn uống cÅ©ng kham khổ lắm. Má»™t tháng ngoài má»™t hai bữa tôm, cá bố nó chôm chỉa từ quán mang vá», còn hầu nhÆ° ngày nào mẹ nó cÅ©ng ăn chứng. Hết chứng chiên; chứng luá»™c; chứng ốp lếp; chứng chÆ°ng lại đến... chứng kho tầu. Phá Ä‘á»i lắm má»›i thấy mẹ nó đổi món mì luá»™c, sốt cà chua Ä‘á» loét và "nhảy dù" dăm ba lát thịt mỡ. Vốn má»›i thoát ly thá»i bao cấp nên mẹ thằng Câm thÆ°á»ng tích trữ đến 3-4 con gà già, chặt sẵn, má»—i con làm 6 miếng, Ä‘á»u nhÆ° răng lược. Mẹ nó bảo để dành khi bố nó vá» thì ăn tÆ°Æ¡i món phở gà. Những hôm đó mẹ thằng Câm thả miếng gà cắt sẵn vào nồi nÆ°á»›c to đùng để luá»™c. Gà chín, mẹ nó gỡ thịt, chế 2 phần nÆ°á»›c xuýt vào hai bát phở của bố mẹ nó, phần còn lại mẹ nó cho thêm chút nÆ°á»›c lã, thả nắm mì ngâm sẵn, đập thêm quả chứng, vãi chút mắm muối, mì chính, vậy là thằng Câm đã có bát bá»™t ngon lành. Những bữa đầu thằng Câm ăn nhÆ° thụi, vì tối ngày nó phải ăn đồ "áp đát", chán bá» sừ. NhÆ°ng dần dà há»… ngá»­i thấy mùi mì đó là nó á»e. Thấy nó biếng ăn, mẹ thằng Câm tay đánh, miệng chá»­i rủa nó thậm tệ: "Tổ sÆ° bố nhà mày. Bá»™t bà nấu ngon nhÆ° thế mà không chịu tá»ng, ở Việt Nam có mà lấy 3 vạn, 9 nghìn bát cứt mà đổ vào mồm". Biết mẹ giận nên ngán mấy thằng Câm vẫn phải gồng mình mà nuốt. Chả thế mấy tuổi đầu thằng Câm vẫn nhÆ° nắm đấm, da vàng bủng. Các bác, các chú hàng xóm chê nó còi, mẹ nó còn mắng cho ý: "Còi làm sao được! Ở Việt Nam hốc toàn rau muống mà còn lá»›n nhÆ° heo, huống hồ bên này ngày nào cÅ©ng nốc thuốc chống còi xÆ°Æ¡ng". Ả làm nhÆ° uống thuốc là thằng Câm khá»i cần ăn uống.

Mẹ thằng Câm còn có thú thích ngắm tiá»n vỠđêm. Vào những đêm khuya, khi thằng Câm đã yên giấc, mẹ nó thÆ°á»ng nhổm dậy, rón rén đến nÆ¡i giấu tiá»n, nhẹ nhàng rút bá»c tiá»n ra, trở lại giÆ°á»ng, ngồi nín thở, lần đếm những tá» bạc má»›i cứng, kế đó mẹ nó hôn chun chút lên tệp tiá»n, rồi ấp chặt chúng vào ngá»±c, khẽ du dÆ°Æ¡ng... Thằng Câm chÆ°a được mẹ nó cÆ°ng nhÆ° vậy bao giá». Tiá»n này mẹ nó gá»™p lại từ lÆ°Æ¡ng quét dá»n, rá»­a bát, và xà xẻo trong những lần Ä‘i chợ. Nhá» góp thành to, đủ trăm, mẹ nó đổi tiá»n má»›i tại nhà Bank. Nhiá»u đêm, thằng Câm thức giấc thấy mẹ nó ngồi má»™t đống, mắt sáng long lanh.

Bố thằng Câm rất ít khi vá» nhà. Mẹ thằng Câm bảo bố nó nấu ăn cho má»™t quán Tầu cách nhà tá»›i mấy trăm cây số. ÃÆ°á»ng xa, Ä‘i lại tốn kém nên bố nó thÆ°á»ng ở lại quán, vài tháng má»›i vá» má»™t lần. Chả thế mà ngay cả lúc thằng Câm chào Ä‘á»i bố nó cÅ©ng chỉ tạt qua viện được vài tiếng đồng hồ, nhìn mẹ nó dặn đẻ, đến lúc nó chui được ná»­a ngÆ°á»i ra khá»i cái hố tối um thì bố nó lại phải tất tưởi quay lại quán.

Mẹ thằng Câm cÅ©ng là ngÆ°á»i tham việc, má»™t ngày ả làm đến 3-4 Job. Từ sáng sá»›m cho tá»›i tối mịt má»›i vá». Lúc thằng Câm má»›i 3-4 tháng đã ả bồng con đến gạ gẫm các bác, các cô trong xóm, nhá» trông giúp. Nể tình nên má»—i ngÆ°á»i trông cho vài 3 tháng. Lắm hôm mẹ thằng Câm mải làm quên cả vá» cho nó bú, khiến thằng Câm phải nhay tạm mấy cái ti khô khốc của mấy bác trong xóm. NhÆ°ng rồi má»i ngÆ°á»i cÅ©ng lần lượt Ä‘i làm, vậy là thằng Câm phải trở vá» nhà. Ở vá»›i con được vài ngày mẹ nó đã lồng lên, rủa nó là "đồ ăn tàn, đái hại". Rồi nhân má»™t lần Ä‘i siêu thị, mẹ thằng Câm gặp được mấy chú Ä‘á»™c thân làng bên, thấy mấy chú chÆ°a có việc, chả biết tỉ tê thế nào mà hôm sau nó được mẹ chở sang bên đó.

Ở vá»›i mấy chú Ä‘á»™c thân thằng Câm thích lắm, vì nó không phải ăn món bá»™t của mẹ nó nấu, mà các chú ăn gì nó ăn nấy. Các chú uống bia, rượu nó cÅ©ng được tham dá»±, mặc dù thằng Câm bủn rủn tay chân, mặt mày nhăn nhúm, nhÆ°ng thấy các chú cÆ°á»i khà khà nên nó cÅ©ng thích. Tối đến các chú thÆ°á»ng thức khuya để xem phim, thằng Câm cÅ©ng được ngồi chá»…m chệ má»™t ghế, xem cùng chứ không nhÆ° bác LÆ°Æ¡ng, bác Hằng, cô Ãào... tối ngày bắt nó Ä‘i ngủ sá»›m. Phim các chú xem toàn là các xứ sở nghèo đói. Trai gái gặp gỡ là ôm ấp, cắn xé lẫn nhau, chán chê má»›i lăn đùng ra thở hồng há»™c. Có hôm các chú thức đến sáng nó cÅ©ng trong mắt thức theo.

Thằng Câm ở vá»›i các chú hÆ¡n má»™t năm thì chú Việt và chú Trình Ä‘i làm ở má»™t nÆ¡i xa lắm. Chú Mạnh bảo: xa nhÆ° thế ở lại cho khá»e, vậy là hai chú ở lại luôn. Trong 3 chú, thằng Câm ghét nhất chú Việt và chú Trình, vì hai chú tối ngày hút thuốc lá rồi bịt mÅ©i, phà khói hôi rình vào mồm nó, khiến thằng Câm ho sặc sụa. Chú Mạnh thì khác hẳn. Chắc chú quen mẹ nhiá»u hÆ¡n, vì má»—i lần tá»›i thăm, mẹ nó thÆ°á»ng hay nói chuyện riêng vá»›i chú ở trong buồng...

Mẹ thằng Câm thÆ°á»ng đến thăm nó vào thứ 7 hàng tuần. Thằng Câm sợ lắm, vì khi mẹ vá» bao giá» nó cÅ©ng phải ăn tá»›i mấy bữa bá»™t mẹ mang tá»›i. Tiếng là đến thăm nhÆ°ng ít khi thằng Câm được gặp mẹ, vì mẹ đến là chú Việt, chú Trình lại dắt nó Ä‘i dạo phố. Có hôm mải chÆ¡i, các chú chả kịp dẫn nó vỠđể gặp mẹ nữa. Từ lúc chú Việt và chú Trình Ä‘i làm xa, mẹ thằng Câm thÆ°á»ng đến thăm nó hÆ¡n. Ãôi khi muá»™n quá mẹ thằng Câm ngủ lại, khiến nó phải nằm co ro má»™t mình trên chiếc giÆ°á»ng to tÆ°á»›ng của chú Việt.

Quán bố thằng Câm má»›i nhận thêm chú Lý làm phụ bếp. Mẹ thằng Câm bảo chú ấy to cao, trắng trẻo, đẹp trai chứ chẳng còm nhom nhÆ° bố nó. Chú Lý có ô tô đẹp lắm, do vậy thỉnh thoảng bố thằng Câm hay nhá» chú trở vá» thăm nhà. Lần nào đến chú cÅ©ng có chút quà cho mẹ con nó. Dần dần chú Lý trở thành khách quen của gia đình nên chẳng cần bố nó dẫn Ä‘Æ°á»ng chú vẫn có thể đến thăm mẹ con nó nhÆ° thÆ°á»ng và chả bao giá» quên mua quà cho mẹ con nó.

Má»—i lần chú Lý đến, thằng Câm lại thấy mẹ nó đứng trÆ°á»›c gÆ°Æ¡ng xoa xoa, vẽ vẽ cái gì đó lên mặt, lên mắt đến cả tiếng đồng hồ, đến ná»—i, chú Lý cứ đứng ngẩn ra nhìn mẹ nó bảo: "Em đẹp quá". Thằng Câm nghÄ© chú Lý quí mẹ hÆ¡n cả bố nó và chú Mạnh, vì lần nào đến hoặc vá» chú cÅ©ng phải ghì chặt lấy mẹ nó, rồi thÆ¡m lên mồm mẹ rõ lâu, còn nó, quá lắm chú cÅ©ng chỉ bẹo má hoặc đá nhẹ vào đít nó là cùng. Má»›i đây, sinh nhật mẹ thằng Câm mà bố nó cÅ©ng chả nhá»›, may có chú Lý đến chÆ¡i rồi trở mẹ con nó Ä‘i phố. Chú Lý bảo chắc chắn nÆ¡i này mẹ con nó chÆ°a được đến bao giá».

Thằng Câm chÆ°a bao giỠđược Ä‘i chÆ¡i xa nhÆ° vậy nên nó khoái trí, hết quay trái lại quay phải, ngắm nhìn những hàng cây, những chiếc ô tô lao qua xe nó vùn vụt rồi tụt hẳn lại phía sau. Ãược má»™t hồi má»i mắt, nó lăn quay ra ngủ. Lúc thằng Câm tỉnh dậy đã thấy trÆ°á»›c mặt là má»™t thành phố to Æ¡i là to, toàn những nhà cao tầng, đến ná»—i nó phải nghển mãi cổ lên má»›i nhìn hết được. Chú Lý dẫn mẹ con nó vào siêu thị đông nghẹt những ngÆ°á»i, chá»— nào cÅ©ng sáng choang. Thằng Câm thích thú chạy lăng xăng đây đó. Nó khoái nhất là những gian đồ chÆ¡i, mẹ nó cÅ©ng vậy, gian hàng quần áo nào cÅ©ng thấy mẹ nó chui vào thá»­, ngắm nghía, rồi xuýt xoa khen đẹp. Chú Lý bảo chỉ cần hai mẹ con nó Æ°ng ý là chú sẽ mua cho. Chiá»u tối hôm đó hai mẹ con thằng Câm và chú Lý má»›i vỠđến nhà. Ãi cả ngày mệt bã, mắt thằng Câm díu lại, nó chả thiết gì ăn uống, quẳng vi túi đồ chÆ¡i chú Lý mua cho, leo lên giÆ°á»ng ngủ. Ná»­a đêm, thằng Câm tỉnh ngủ vì đói và khát. Theo thói quen, nó Ä‘Æ°a tay quá» quạng phía đầu giÆ°á»ng, sá» mãi mà chẳng thấy chai nÆ°á»›c đâu. Thằng Câm tỉnh hẳn và nghe thấy tiếng kêu hừ hừ phía giÆ°á»ng mẹ nó. NghÄ© mẹ làm sao, nó nhá»m dậy coi thá»­. Qua khe hở song giÆ°á»ng, thằng Câm thấy ti vi còn sáng, mẹ nó và chú Lý chả mặc quần áo gì cả mà quì má»p trên giÆ°á»ng. Chú lý quì đằng sau, hai tay ôm chặt lấy bụng mẹ nó rồi cứ thế Ä‘Æ°a qua, đẩy lại... Ãược mt hồi chú Lý nằm vật ra giÆ°á»ng, mồm chú ngoác ra, rồi lại nhÆ° muốn Ä‘á»›p Ä‘á»›p cái gì đó... Chắc chú cÅ©ng khát nÆ°á»›c nhÆ° nó. NghÄ© vậy, nên thằng Câm nằm xuống tiếp tục ngủ.

Từ ngày có chú Lý nên mẹ thằng Câm ít xuống nhà chú Mạnh thăm nó, có chăng cÅ©ng chỉ chốc lát rồi lại vá»™i vã ra vá». Nhiá»u lần chú Mạnh gạ há»i thằng Câm vá» chuyện đó, nhÆ°ng nó má»™t má»±c không nói. Nó bảo chú Lý và mẹ nó dặn kỹ lắm, kể cả bố nó cÅ©ng không được nói gì, có vậy chú Lý má»›i thÆ°Æ¡ng và mua quà cho nó.

Năm nào cÅ©ng vậy, cứ tháng Tám là bố thằng Câm được nghỉ phép. Kỳ nghỉ năm nay bố nó lại vác túi đồ ăn to đùng, ngoài ra còn có hai con cua bể to hÆ¡n má»™t ký. Bố thằng Câm bảo để mai bố nó làm đồ ăn cho mẹ con nó thưởng thức. Bố thằng Câm nấu ăn khéo lắm. Có hai con cua mà bố nó làm đến mấy món, vừa chiên, vừa xào chua ngá»t, vừa nấu miến... Nhìn mấy Ä‘Ä©a đồ ăn thÆ¡m nức thằng Câm thèm nhá» nÆ°á»›c miếng. Riêng mẹ thằng Câm thì cứ ngồi trống Ä‘Å©a, vì há»… mẹ nó Ä‘Æ°a cái gì đó lên miệng là buồn ói. Bố thằng Câm bảo: "NgÆ°á»i yếu thì nghỉ Ä‘i, cố làm rồi ốm ra đó, ai trông thằng Câm". Nói vậy thôi chứ sức mấy mẹ thằng Câm chịu nghỉ. Sáng sáng lúc hai bố con thằng Câm tỉnh dậy đã chả thấy mẹ nó đâu. Nhà chỉ còn hai bố con, bố thằng Câm làm quính quáng chút đồ, hai bố con ăn xong, rủ nhau nhẩy xe buýt Ä‘i bÆ¡i và tắm nắng đến tận chiá»u má»›i vá». Mt lần tình cá» Ä‘i ngang qua bãi tắm tá»± do, thằng Câm nhìn thấy hai cô chú Tây nằm ôm ấp nhau trên chiếu, nó but mồm nói: "Ton thấy mami và tú ní tÅ©ng nhÆ° tế". Không để ý, bố thằng Câm nghÄ© con tò mò, liá»n giật tay nó quát: "HÆ° nào! Bố đánh chết bây giá»". Chiá»u đến, hết nắng, hai bố con thằng Câm lại cuốn chiếu, nhảy xe buýt vá» nhà. Gió hiu hiu, bố thằng Câm thiêm thiếp, chợt vẳng bên tai tiếng thằng Câm lúc chiá»u, tá»± nhiên bố nó thấy sống lÆ°ng á»›n lạnh, rồi toàn thân râm ran nhÆ° kiến cắn. VỠđến cá»­a thấy mẹ thằng Câm Ä‘ang móc há»ng nôn á»e trong Toilette. Không kìm được lòng, bố thằng Câm xẵng giá»ng há»i: "Cô vá»›i thằng...".
- "Thằng Câm làm saá»" - mẹ thằng Câm tay ôm bụng, tròn xoe mắt ngạc nhiên há»i chồng. Chẳng hiểu sao bố thằng Câm kìm lại được nên chỉ thõng tay, nhún vai: "Không có gì" rồi Ä‘i vào nhà. Hôm đó bố thằng Câm bá» cÆ¡m, Ä‘i uống bia ở đâu say bét nhè, mãi đến ná»­a đêm má»›i mò vá» nhà. Lần đầu tiên thằng Câm thấy bố nó say nhÆ° vậy. Những ngày nghỉ còn lại trôi qua ảm đạm. Nhiá»u hôm thằng Câm còn Ä‘ang ngủ đã bị bố nó khua dậy bắt Ä‘i tắm nắng. Ra đến nÆ¡i, bố thằng Câm để nó tha thẩn má»™t mình cùng lÅ© trẻ xung quanh, rồi phủ cái khăn tắm lên mặt, nằm dài cho đến khi hết nắng lại kéo nó vá». Cuối tháng, bố thằng Câm trở lại quán. Thằng Câm lại xuống nhà chú Mạnh.

Chú Lý bây giỠđã bá» quán. Chú bảo làm quán ít tiá»n, hại sức, nên chú xin làm ở mt hãng xây dá»±ng cách nhà thằng câm 40km. Hàng ngày, xong việc là chú lại phóng xe đến nhà thằng Câm ăn uống, trò chuyện đến tận khuya má»›i vá». Bụng mẹ thằng Câm ngày má»™t lá»›n, nhÆ°ng mẹ nó vẫn Ä‘i làm Ä‘á»u. Chú Mạnh bảo thằng Câm sắp có em bé. Nó thì chả thích tẹo nào, bởi em nó mà ra Ä‘á»i thì chả ai thèm quan tâm đến nó nữa. Ngay cả chú Lý bây giá» cÅ©ng chẳng thèm trở nó Ä‘i chÆ¡i và mua quà nhÆ° má»i khi, mà tối ngày chỉ quanh quẩn bên mẹ nó .

Trá»i bắt đầu trở lạnh. Quán bố thằng Câm khách khứa lại ra vào tấp nập. Mt hôm nhân lúc bố thằng Câm Ä‘ang túi bụi lắc chảo trong bếp thì ông chủ thò đầu vào gá»i: "A Minh à! Có liện thoại kìa! Ây à sao lại gá»i vào lúc lày á!". Bố thằng Câm giúi cái chảo vào tay ngÆ°á»i phụ bếp, gỡ tấm tạp dá» loang lổ vết mỡ ném xuống bàn, chạy ra cầm Ä‘iện thoại. Phía đầu dây là tiếng mẹ thằng Câm: "Anh à! Em có chá»­a mấy tháng rồi". Mặt bố thằng Câm tối sầm lại, bợt lạt. Bố nó lẳng máy sá» sững Ä‘i vào bếp, nhấc chiếc chảo không, lắc vô hồi kỳ trận.y.

Mẹ thằng Câm đã nghỉ làm nên thằng Câm được đón vá» nhà. Bụng mẹ nó giỠđã to tÆ°á»›ng, Ä‘i lại ì à, ì ạch. Há»… làm gì là mẹ nó lại thở hổn hển. May mà có chú Lý hàng ngày đến giúp mẹ nó chợ búa, cÆ¡m nÆ°á»›c chứ không thì thằng Câm chỉ có nÆ°á»›c Ä‘i ăn chá»±c. Các bác trong xóm thấy mẹ con thằng Câm nhÆ° vậy thì lắc đầu thÆ°Æ¡ng hại. Bác LÆ°Æ¡ng ở đầu nhà, sang chÆ¡i cứ tấm tắc khen bạn bố thằng Câm tốt tính, chả bù bố nó vậy mà tệ bạc, để mẹ nó thui thủi mt mình trong lúc bụng mang dạ chá»­a. Những lúc đó thằng Câm thấy mẹ nó ngồi sụt sịt ở só giÆ°á»ng.

Em bé thằng Câm ra Ä‘á»i mà bố nó cÅ©ng chả thèm vá», má»i việc Ä‘á»u má»™t tay chú Lý lo hết. Hôm mẹ thằng Câm đón em nó từ viện vá», Bác LÆ°Æ¡ng đích thân gá»i Ä‘iện cho bố nó mà cÅ©ng chả gặp, may mà chú Lý lại đến. Bữa đó các cô, các bác, các chú trong xóm ai cÅ©ng đến chÆ¡i, cho quà em nó. Các bác thi nhau bế em bé, khen nó kháu khỉnh, bụ bẫm nhÆ°ng ai cÅ©ng bảo em nó chả giống bố thằng Câm tẹo nào.

Em thằng Câm càng lá»›n càng hÆ°, hÆ¡i tí là nó lăn đùng ra ăn vạ. Nhiá»u lúc mẹ nó Ä‘ang làm gì cÅ©ng phải quẳng đó để chạy vào vá»›i nó. Chả bù cho thằng Câm ngày xÆ°a, nó có thể khóc đến vài tiếng, cổ khản đặc, các bác, các cô hàng xóm có góp ý thì mẹ thằng Câm chỉ bÄ©u môi: "Kệ mẹ nó. Khóc nhiá»u bổ phổi".

Em thằng Câm ăn uống cÅ©ng hÆ° lắm, nó chả chịu ăn thứ bt giống của thằng Câm đâu, mà đồ ăn của nó toàn là đồ mắc tiá»n do chú Lý mua vá». Chú bảo ăn vậy má»›i không bị còi xÆ°Æ¡ng. Ấy vậy mà nhiá»u khi em thằng Câm vẫn cứ phun phì phì ra nhà. Là thằng Câm chắc chắn mẹ nó sẽ phát cho lằn đít, rồi lôi ngược cụ bành tổ nó ra mà chá»­i. Trái lại mẹ nó chỉ cÆ°á»i và ná»±ng em bé: "Cục vàng của mẹ ngán rồi hả? Ãể mẹ bảo bố mua đồ khác cho con vậy". Ãồ chÆ¡i của em thằng Câm cÅ©ng nhiá»u lắm. Chú Lý mua cho nó toàn là đồ xịn, mắc tiá»n, treo kín cả giÆ°á»ng. Ãống đồ chÆ¡i cÅ© của thằng Câm, chú Lý Ä‘em quẳng hết vào mt só. Thằng câm bây giá» tối ngày tha thẩn má»™t mình ngoài hành lang cùng chiếc xe đạp mất hai pedan của con bác LÆ°Æ¡ng thải ra. Lắm hôm, mải chÆ¡i nó quên cả bữa, bị mẹ nó kéo tai, lôi xá»nh xệch vá» chá»­i: "Tổ sÆ° bố mày. Ãến bữa không chịu vá» tá»ng, ai chá» mày mà hầu được". Thằng Câm Ä‘au lắm nhÆ°ng chẳng dám khóc. Khóc chỉ thêm no đòn.

Hai ngày nữa là đến sinh nhật đầy năm của em bé. Thằng Câm ngóng mãi mà chả thấy bố nó vá». Tối qua mẹ thằng Câm nhá» chú Lý sáng nay chở mẹ con nó Ä‘i mua đồ sinh nhật cho em. Lâu lắm thằng Câm không được Ä‘i chÆ¡i, nên sáng sá»›m nó đã chồm dậy, quần áo, giầy dép chỉnh tá», nhÆ°ng chú Lý đến, mẹ thằng Câm lừ mắt, bắt nó ở nhà. Thằng Câm tủi thân chạy ra chiếc ghế đẩu ngoài hành lang ngồi khóc thút thít, được má»™t hồi, mệt, nó ngủ thiếp Ä‘i đến ná»—i mẹ nó vá» cÅ©ng chẳng hay. Trong giấc ngủ thằng Câm mÆ¡ thấy bố nó vá» chia cho anh em nó má»—i đứa mt túi đồ chÆ¡i to tÆ°á»›ng, nhÆ°ng em bé cứ giãy nảy đòi nốt túi đồ của nó. Thằng Câm giằng lại và hét toáng lên: "Trả cho tao" rồi choàng tỉnh. Bố thằng Câm Ä‘ang đứng trÆ°á»›c mặt, tay sách hai túi đồ chÆ¡i. Thằng Câm nhảy xuống ghế chạy vá» phía bố. Ôm nó trên tay, bố thằng Câm lau nÆ°á»›c mắt cho con, rồi há»i: "Mẹ đâủ". Thằng Câm còn tấm tức vừa nấc vừa nói: "Mẹ Ä‘i tợ, tÆ°a vá»". Nói xong, nó tụt xuống chạy vá» phòng, mở cá»­a. Thằng Câm giật bắn mình khi thấy mẹ nó và chú Lý trần trụi, quắp chặt lấy nhau, giãy giụa trên giÆ°á»ng... Bố thằng Câm đứng nhÆ° trá»i trồng, hai túi quà rá»›t bịch xuống đất. - Mày... Thằng Câm chÆ°a kịp nghe bố nó nói Ä‘iá»u gì thì bố nó đã lao vá» phía giÆ°á»ng em bé Ä‘ang ngủ, nhấc bổng em nó dậy, chạy thốc ra cá»­a nhấc luôn cả thằng Câm theo. Cứ thế bố nó chạy nhÆ° Ä‘iên ra ngoài phố, nhằm thẳng hÆ°á»›ng chiếc cầu xi măng nối liá»n giữa làng thằng Câm vá»›i làng chú Mạnh.

Dòng sông Main đương mùa nước lũ.
Chiá»u hôm ấy có má»™t ngÆ°á»i đàn bà châu à chân trần, mặc trên mình b quần áo ngủ má»ng tang, tóc tai rÅ© rượi vừa chạy dá»c dòng sông vừa cất tiếng gào khản đặc: "Câm Æ¡i! ... Lợi Æ¡i!...", nhÆ°ng trÆ°á»›c mặt ả chỉ có con nÆ°á»›c lÅ© Ä‘ang cuồn cuá»™n chảy...

Việt Hà
10/01


Mục Lục

6. Tâm Sá»± NgÆ°á»i Chết

Quang Ngá»c



Khói nhang nghi ngút che cả mắt tôi trong tấm hình được đặt ngay trước cổ quan tài . Tôi nằm trong đó , cổ quan tài đóng mà không hiểu sao tôi có cảm giác như cố muốn gạt khói nhang đi để mà nhìn thấy rõ những gì đang trước mắt mình .

Oh bà Tám , cách đây không lâu , chá»­i tôi thậm tệ vá» cái tá»™i tôi nói nói thẳng vá»›i bà đừng nên hành hạ chị con dâu bà nữa , cô ấy khổ quá mà , lấy con trai bà chứ có phải lấy bà đâu mà nay mà hành chuyện này , mai bà hành chuyện kia . Trong lúc bà xá tôi , tôi còn nghe rõ lòng bà chất vấn xin tôi từ tâm Ä‘á»™ cho bà , bà hứa trong lòng sẽ tốt hÆ¡n vá»›i con dâu . Vậy được rồi , tôi trách bà thêm chi cho nhá»c lòng .

Oh cô Ba , ngÆ°á»i vẫn rất tốt vá»›i tôi , bán lại cho tôi những đồ tôi cần dùng , bao nhiêu tôi cÅ©ng lấy , ấy thế mà tôi lại nghe thêm trong lòng chị bảo tôi đừng buồn vì chị đã từng lấy mắc tôi gấp hai gía hàng vì phải nuôi chồng con . Buồn gì chị , thuận mua , vừa bán , không sao chị à, xem nhÆ° là cho các cháu ăn quà .

á»i trá»i Æ¡i, tôi thấy cả má»™t Ä‘oàn ngÆ°á»i ,toàn những thứ linh tinh , đứa chá»­i tôi con chó vàng trÆ°á»›c kia khi tôi trách chúng đừng coi mình cao vì vậy là thiếu tế nhị , rồi cái thằng cha dùng đạo Phật chá»­i Ä‘á»i , cÅ©ng ná»±c cÆ°á»i , dạo này Thiên Chúa Giáo Ä‘i xuống vì những xì căng Ä‘an làm tình của cha vá»›i trẻ con , đạo Phật được thể phát huy , nhÆ°ng ngÆ°á»i chân chính thì không thấy , thấy toàn ba cái thứ giẻ rách dùng đạo chá»­i Ä‘á»i dởm không chịu được .

Trá»i chúng còn vào lấy nhang xá lạy tôi . Tôi thấy mình tức Ä‘iên lên , cái hồn tôi quanh quẩn , muốn xua chúng ra khá»i chá»— thiêng liêng chót của mình trÆ°á»›c khi xa lìa mặt đất này . NhÆ°ng dầu gì cÅ©ng là đồng sá»± , quen biết nhau , ghét nhau không ra mặt , chá»­i không dám chá»­i thẳng , thôi cÅ©ng là lòng từ bi quảng đại , cho chúng thêm má»™t cÆ¡ há»™i nữa để xám hối . Tôi nghe trong lòng chúng Ä‘ang lạy mà không an , chúng cÆ¡ hồ nhÆ° muốn tá»± há»i lòng chúng có muốn nhìn thấy tôi chết không , tôi chết vậy là đáng vì cái miệng tôi Ä‘á»™c quá , cái gì cÅ©ng nói , cái gì cÅ©ng thẳng . Chúng sợ tôi trả thù , cái lòng chúng khi Ä‘ang xá tôi rõ ra nhÆ° vậy .

Thù gì đâu , biết nhau vậy đủ rồi , có gan tá»›i đây , có gan tá» Ä‘au xót dù là giả dối nhÆ°ng biết sợ các vong linh trung chinh , ngay thẳng và mạnh bạo thì vẫn là Ä‘iá»u tốt .

Tôi đâu có thù hận gì ai . Chỉ là trong lòng các ngÆ°á»i lang sói quá Ä‘i, giật mình khi nhìn cái cáo phó Cô Bìm Bịp , nhà thÆ¡ nữ của Bút Nhóm Lăng Quăng đã Ä‘á»™t ngá»™t từ trần thì quáng cả lên . Bụng các ngÆ°á»i thầm trách mình , biết vậy nhẹ câu chá»­i vá»›i bà ấy má»™t chút ... biết vậy ... biết vậy .. muá»™n quá rồi ..các ngÆ°á»i ạ

Há» Ä‘Æ°a tôi tá»›i nghÄ©a trang , há» hạ quan tài tôi xuống, tôi vẫn loanh quanh nhìn thấy há» nhá» những giá»t nÆ°á»›c mắt không thật lòng , trá»i , há» coi trá»i bằng vung, tôi hiểu cả , tôi biết hết cả , chỉ là há» không thấy ,không biết .

Tấm lòng tôi dành cho hỠchẳng còn gì , tôi đâu còn làm được gì đâu , tôi thấy đám đông tản mạn ra và trước mắt tôi chỉ còn là một màu trắng mơ hồ .

Quang Ngá»c






Mục Lục

7. Cây Bồ Kết Trong VÆ°á»n

Ãá»— Thành



Cây bồ kết trong vÆ°á»n má»›i trồng được mấy năm mà trông thật sum suê. Nó chiếm nguyên má»™t góc, sừng sững nhÆ° gốc Ä‘a, tàng rậm rịt. Mùa nóng, gió hây hây thổi những cÆ¡n mát dìu dịu, còn mùa đông gió lại ào ào tăng lên sức mạnh gấp nhiá»u lần. Những năm trá»i làm giông bão, ngá»n trên cao lung lay, chao đảo nhÆ° chỉ muốn bứt bay lên không. Những ngày ấy, cả nhà Ä‘á»u sợ, chỉ e cây làm tốc mái nhà hay nhỡ cây đổ trốc gốc đè phải nhà, thì cÆ¡ ngÆ¡i coi nhÆ° mất sạch.

Mẹ quí nhất cây bồ kết. TrÆ°á»›c kia, nhà chÆ°a trồng được cây, má»—i lần gá»™i đầu, mẹ sai trẻ Ä‘i mua bồ kết, chỉ được má»™t nắm bé xíu, chẳng biết ai gá»™i, ai đừng. Sau này cây má»c cao rồi, quả sai chi chít, nhà dùng không hết, ai cần đến há»i mua, mẹ Ä‘á»u biếu không. Chẳng những mẹ không nhận tiá»n mà còn má»i hàng xóm vào nhà ngồi uống nÆ°á»›c chá», trong khi sai anh Thi lấy sào ra hái. Mẹ bảo của trá»i cho lá»™c, mình dÆ°, chia bá»›t cho má»i ngÆ°á»i, cầm dăm ba đồng bạc, còn gì là tình làng, nghÄ©a xóm.

Mẹ đặt cái chõng tre dÆ°á»›i gốc cây bồ kết. Ãó là giang sÆ¡n của mẹ quanh năm suốt tháng. Mẹ làm gì cÅ©ng ở đó, từ bổ cau, hong tóc, đến làm cá»—, đãi đậu. Tết nhất, soạn lá gói bánh, chá»n thịt làm nhân, trá»™n nếp Ä‘á»—, mẹ Ä‘á»u tất tật làm ở trên chiếc chõng tre. Mùa hè, mẹ cÅ©ng chá»n cái chõng làm nÆ¡i nghỉ trÆ°a. Mẹ nằm lim dim nghe con cái Ä‘á»c Kiá»u, Phạm Công Cúc Hoa, Nhị Ãá»™ Mai, hay Song Phượng Kỳ Duyên. Chuyện nào mẹ cÅ©ng thuá»™c, con cái cứ vừa Ä‘á»c chữ đầu thì mẹ đã lâm râm Ä‘á»c nối chữ sau. Nhất là Kiá»u, mẹ thuá»™c làu làu chừng chÆ°Æ¡ng má»™t. Chẳng những Ä‘á»c cho mẹ nghe mà có khi con cái còn bị mẹ há»i đố. Mẹ bảo : chúng mày Ä‘á»c Kiá»u, vậy chứ trong toàn truyện có được bao nhiêu câu trăm năm, có đứa nào nhá»› không ? Con cái ngẩng tò te cả lÅ©, mẹ má»›i khá» khà trách : thế cÅ©ng đòi Ä‘á»c Kiá»u. Rồi mẹ nhẩn nha lẩy Trăm năm trong cõi ngÆ°á»i ta…, mẹ Ä‘á»c liá»n tù tì cả mÆ°á»i câu trăm năm thuá»™c lòng. Con cái phục sát đất.

Có năm, bồ kết cho trái nhiá»u quá Ä‘á»—i, hàng xóm dùng cÅ©ng chẳng xuể, thế là mẹ cho hái Ä‘em tặng các nÆ¡i phÆ°á»›c thiện, hay Ä‘em bán rẻ, được đồng nào mẹ mua quà tất cho các con. Ãứa nào cÅ©ng chỉ mong có thế, để lúc nào cÅ©ng được ân sủng từ mẹ ban cho. Năm nào bá»n trẻ cÅ©ng mong cây lá»›n thêm, trái nhiá»u thêm, dù đứa nào tối đến thấy cây um tùm cÅ©ng sợ. Thản hoặc mẹ có sai ai ra vÆ°á»n lúc trá»i chập choạng là y nhÆ° đứa này đùn đứa kia, hoặc giả rủ rê nhau cùng Ä‘i cho đỡ sợ.

Năm cách mạng vá», bá»™ Ä‘á»™i chá»n cây bồ kết làm đồn canh phòng. Má»™t anh du kích được cho leo lên cây để theo dõi bÆ°á»›c giặc Ä‘i, thấy gì lạ là báo Ä‘á»™ng. Mẹ sợ chết khiếp, chỉ e nhỡ giặc phát giác, câu trái phá vào thì cả nhà chịu trận. Mẹ không tiếc cây bồ kết bị phá, mà chỉ e thân nhân trong gia đình ai có việc gì thì mẹ chua xót lắm thay.

Rồi du kích rút Ä‘i, mẹ chÆ°a kịp mừng thì giặc lại kéo đến đóng đồn ngay trong xóm. Ngày đêm nhìn những cảnh bá»n lính đánh trần trùng trục, râu ria xồm xoàm, lại có đứa Ä‘en thủi Ä‘en thui, mặt đầy vết cắt, răng cÆ°á»i trắng nhởn, thấy mà kinh. Mẹ suốt Ä‘á»i cứ lo, lo trá»i mÆ°a trá»i nắng, lo gạo kém ngÆ°á»i thÆ°a, giá» lại lo không biết lúc nào còn, lúc nào mất. Bá»n lính lại hay lảng vảng trong vùng, đành rằng chÆ°a nghe nói có sá»± va chạm vá»›i ai, song lối sống xô bồ đó, mẹ thấy không thích hợp.

Giặc đóng ở đó, tuy chÆ°a xảy đánh nhau, nhÆ°ng dăm thì mÆ°á»i hoạ, giặc lôi ở đâu vá», đủ thành phần già trẻ, bé lá»›n, trói giăng tay từng lá»›p, rồi đêm nghe tiếng la Ä‘au Ä‘á»›n, mẹ cứ ứa nÆ°á»›c mắt thầm. Chín năm dài chịu Ä‘á»±ng nhÆ° thế, mẹ tưởng nhÆ° cây bồ kết cÅ©ng hoà cảm vá»›i ngÆ°á»i. Mẹ trông lên cây, vẻ u sầu thấm đậm. Liá»n mấy năm cây ít cho trái, được quả nào thì lại quắt queo, chứ không mỡ màng nhÆ° trÆ°á»›c. Mẹ lẩn thẩn nghÄ© cây cÅ©ng mang tâm trạng nhÆ° mình, giặc đến nhà thì đến đá cÅ©ng phải đổ mồ hôi, suối cÅ©ng đâm nát mạch.

Ấy may rồi giặc cÅ©ng tan. Năm hoà bình, mẹ đã nghÄ© từ nay sẽ sạch sành sanh cuá»™c Ä‘á»i ngang trái. Nào ngỠđâu trong vùng lại xảy ra những cảnh thâm thù. NgÆ°á»i ngày nao bán dăm ba củ khoai, quả mÆ°á»›p cho vợ con lính ta phục vụ giặc, nay bị Ä‘Æ°a ra xét xá»­ vì thuá»™c loại tay sai. Nhà có ruá»™ng bị qui này qui ná», rồi Ä‘em ra đấu tố. Cái chõng tre sau vÆ°á»n bị dẹp bỠđể trở thành nÆ¡i hài tá»™i má»—i đêm. Bà con trong xóm có ngÆ°á»i đã phải quì gục ở đó để nghe má»i ngÆ°á»i phán xét.

Nạn nhân run sợ mÆ°á»i phần thì mẹ cÅ©ng lo đến bảy, tám. Mẹ không nắm được đầu Ä‘uôi sá»± việc, chỉ sợ má»i Ä‘iá»u Ä‘i quá đà thì đâm mất tình ngÆ°á»i, nghÄ©a xóm bấy lâu. Căn nhà của mẹ lúc nào ồn ào vì các phiên xá»­, còn lại trở nên quạnh quẽ vô cùng. Bà con ai cÅ©ng tránh xa nhÆ° sợ bị ám ảnh vào những phút giây căng thẳng mà hỠđã từng phải chứng kiến.

Năm ấy trá»i làm cÆ¡n bão lá»›n. Mẹ đứng sau liêp cá»­a trông ra thấy vÆ°á»n thốc tháo bay tung. Cây bồ kết chuyển ầm ầm, ngá»n lay tít nhÆ° có bàn tay khổng lồ nào nắm trên chóp vặt lia lịa. Cây ngả nghiêng nhÆ° ngÆ°á»i say rượu, cành kêu lắc rắc nhÆ° muốn xé khá»i thân. Lá thay nhau đổ muôn chiá»u, lết lê dài khắp vÆ°á»n. Má»—i lần chá»›p đánh vung lên kèm theo là những tiếng sét nháng lá»­a, lá bồ kết quằn quại nhÆ° những thây ngÆ°á»i bị nạn vẫy vùng.

MÆ°a liên tiếp hai ngày. Ãến khi mÆ°a ngÆ°ng, mặt trá»i cố len mình đứng dậy mà không nổi. Cái nắng chợt loé ra lại tắt ngúm, nhá» nhá» nhÆ° má»™t vệt màu quét dở dang, nham nhở. Cây bồ kết xác xÆ¡ mất dáng, trông lụ khụ nhÆ° ngÆ°á»i già. Gió thổi hÆ¡i nhiá»u mà cây chẳng thấy rung, y nhÆ° tuổi già thiếu hÆ¡i thở. Mẹ thÆ°Æ¡ng cây bồ kết yêu dấu. Mẹ nhá» những giá»t nÆ°á»›c mắt khóc cây quí của mẹ ngày xÆ°a. Má»›i đó mà mẹ tưởng đã lâu lắm rồi cây vá»›i mẹ không còn gần cận. Cây má»i mòn, mẹ má»i mòn, ra ngẩn vào ngÆ¡.

Tóc mẹ hồi nao láng mượt nhá» màu bồ kết, giá» trông khô cong nhÆ° rá»… tre cằn. Mẹ cứ nhìn lên tàng bồ kết, không ra buồn mà cÅ©ng chẳng ra vui. Giá có thể ví thì ruá»™t mẹ tầm tầm vò xé, y nhÆ° những nhánh bồ kết tàn tạ sau vÆ°á»n. Mẹ cho đặt cái chõng bên cạnh liếp, cứ ngồi đó nhìn ngá»n cây. Những lượt lá đổ liên tục từ các nhánh bồ kết khô rÅ©, mẹ không hiểu đó có phải là dấu hiệu báo cây sắp tàn chăng.

Rồi những năm chinh chiến diá»…n tiếp nhau. Cái vùng bé nhá» của mẹ thấm đẫm cảnh ngÆ°á»i khóc ngÆ°á»i vì mất mát. Làng có nhiá»u mảnh khăn tang trên đầu trẻ nhá» và trên cả ngÆ°á»i già, phụ nữ. Chiến tranh gây đổ vỡ quá, ngÆ°á»i mất đã đành mà ngÆ°á»i còn cÅ©ng ngÆ¡ ngác nhìn nhau. Bom đạn chẳng chừa má»™t nÆ¡i nào cả, từ thôn quê đến thành thị. Những lá»›p ngÆ°á»i gá»i ra Ä‘i, Ä‘i mãi không thấy vá», có khi tin Ä‘Æ°a đến toàn là tin báo tá»­, dăm thì mÆ°á»i hoạ có ngÆ°á»i được vá» thì thân thể chẳng lành lặn ra sao.

Cây bồ kết cÅ©ng chung số phận. Ãịa phÆ°Æ¡ng không muốn giữ má»™t tàng cây khô héo nên đã nhiá»u lần giục mẹ đốn bá». Mẹ cứ chần chừ ngày má»™t ngày hai, kéo dài hẹn để mong giữ được cây thêm chút nữa. Mãi đến khi địa phÆ°Æ¡ng áp lá»±c mạnh, mẹ má»›i nhá» ngÆ°á»i đẵn cây xuống. Ngày cây bồ kết bị hạ, mẹ nằm kịt trong nhà. Mẹ chẳng nói vá»›i con cái má»™t lá»i, thậm chí má»›i mẹ dùng cÆ¡m, mẹ cÅ©ng kêu khó nuốt.

Phải mất mấy hôm cây má»›i chặt xong phần cành nhánh. Còn khoảng sát gốc lá»›n quá, ngÆ°á»i ta đành để lại, nằm trÆ¡ vÆ¡ đó nhÆ° ngÆ°á»i cụt cả hai tay ngá»­a mặt nhìn trá»i. Mẹ Ä‘au xót khi nhìn cái chứng tích của thá»i gian dần dần phủ lên cây bồ kết cÅ©. Rồi má»™t lần mẹ không chịu được nữa, mẹ ngả bệnh luôn. Bệnh không ra sao mà ngÆ°á»i mẹ sút giảm dần. Tóc mẹ bạc ra, da nhăn rúm, rồi mẹ mất. Cây bồ kết tiá»…n chân mẹ ra đồng trong cái dáng khẳng khiu thêm.

Từ đó cứ mỗi lần nhìn cây bồ kết, con cái mẹ bỗng thấy rất buồn. Nhớ đến mẹ, đứa nào cũng ứa nước mắt nghĩ ngày cây bồ kết còn sum suê. Những mẹ thì không bao giỠcòn nữa…

Ãá»— Thành




Mục Lục

8. Ngày Ãó

Vành Khuyên



Cứ càng đến gần cái ngày đó là tính nóng nảy của hắn dá»… bốc hÆ¡n . Thiệt kỳ , hắn chú ý mình hay nhÆ° vậy thì rất thận trá»ng và cố gắng kìm hãm vì bản chất lÆ°Æ¡ng thiện của con ngÆ°á»i hắn không cho phép hắn làm Ä‘iá»u đó .

Con hắn cÅ©ng phải sợ hắn vào những ngày đó . Ãứa bé không nghe lá»i , má»i thÆ°á»ng hắn dịu ngá»t , kiên nhẫn , nhÆ°ng vào những ngày gần ngày đó , hắn đấm tÆ°á»ng , đấm mình , nhe răng nhÆ° khỉ , tức quá , tức quá , không hiểu sao thằng con hắn lì vậy mà thật ra có gì khác hÆ¡n đâu .

Kỳ thật , trá»i sanh hắn , còn sanh chi cái tánh cá»™c cằn đó , hắn biết mình , biết ta , cố sá»­a , cố chỉnh mình lắm , thế mà cứ gần cái ngày đó là thế nào cÅ©ng có chuyện cho hắn bốc đồng lên mà bá»±c mà bá»™i , má»™t suy nghÄ© nhá» thôi len lõi cÅ©ng làm hắn quát tháo ,nghe tiếng la của mình xong , hắn má»›i giật mình trở lại Ä‘á»i thÆ°á»ng và nhận ra đúng là sắp tá»›i cái ngày đó .

Má»—i tháng má»™t lần , hắn muốn không trải qua cÅ©ng không được , giá» còn đỡ hÆ¡n rất nhiá»u , cách đây vài năm cứ gần ngày đó là hắn kiếm chuyện gây vá»›i bất cứ ai trong tầm mắt hắn thậm chí vá» nhà cÅ©ng vậy .

Ghê thật , chemical reactions, con ngÆ°á»i là tập hợp của bao phần tá»­ hoá há»c, của bao phần tá»­ tâm linh tinh tuý nhất , đồng thá»i cÅ©ng là của bao phần tá»­ tinh thần tồi tệ và hiểm Ä‘á»™c nhất .

Trá»i , cái ngày đó lại sắp diá»…n ra . Trải qua những ngày nhÆ° vậy xong, con ngÆ°á»i hắn nhẹ lại , hắn hối hận cho những ngày nóng nảy đó , hắn không còn cái chemical reaction đó để có thể Ä‘o lÆ°á»ng tại sao hắn lại ra vậy lúc đó nên hắn cứ nhÆ° từ trên trá»i ném xuống .

Ngá»™ thật , ai bảo con ngÆ°á»i Ä‘á»™c lập, hắn thấy hắn vẫn bị chi phối từ cái mảnh lá»±c mà hắn nghÄ© hắn không có má»™t chút dính dáng gì tá»›i vì hắn Ä‘ang ở dÆ°á»›i đất , không phải trên mây , chả gần vá»›i những chi tiết hoang Ä‘Æ°á»ng nào .

Hắn thật sự thấy mình bị chi phối .

Hắn chỉ còn biết thầm cảm ơn cái mảnh lực đó còn cho hắn sáng suốt nhận ra những gì đã xảy ra và giúp hắn ghi lại những dòng này .

Những ngày trước những ngày đó .

Vành Khuyên




Mục Lục

9. Những ngÆ°á»i tuổi trẻ của mùa trăm-hoa cÅ©

Phan Thái Yên



(tiếp theo kỳ trước)

... Nhược bằng bắt má»i ngÆ°á»i viết phải viết theo má»™t lối vá»›i mình, thì đến má»™t ngày kia, hàng trăm thứ hoa cúc Ä‘á»u phải nở ra cúc vạn thá» hết.

Phan Khôi

(kỳ 2 và hết)

Thế mà giữa đám văn nô Cá»ng Sãn lÆ¡ láo, trong khu vÆ°á»n trăm-hoa đã vụt trổi lên nhóm nhà văn trẻ tuổi. Há» tiêu biểu cho lá»›p thanh niên lá»›n lên trong khói lá»­a của cuá»™c kháng chiến chống thù chung. HỠđã hi sinh, chịu Ä‘á»±ng gian khổ, tranh đấu giành lại Ä‘á»™c lập cho đất nÆ°á»›c để rồi cay đắng hiểu ra rằng tá»± do, dân chủ, bình đẳng, ấm no, là lá»›p bánh vẽ xa vá»i mà chế Ä‘á»™ Cá»ng Sãn chỉ hẹn hò mà không thá»±c sá»± mang lại. Há» trở thành tầng lá»›p “quần chúng văn nghệ†phải chịu cảnh Ä‘á»i cÆ¡ cá»±c bất công trong cuá»™c sống kinh tế đồng thá»i bị áp bức kìm hảm khủng bố trong sáng tác. Văn thÆ¡ của há» là tiếng nói của con ngÆ°á»i thiên nhiên khác xa vá»›i lá»›p lối biện chứng vô sản hiện thá»±c thiếu lÆ°Æ¡ng tri. ThÆ¡ đã thành tiếng gá»i của Tá»± Do.
...cửa ngoài bằng đá tảng
Tiếng hát đẩy được vào
Vì đó là tiếng gá»i của trá»i cao
Của đất rộng... (Hoàng Cầm)

Ngoài những đóng góp Ä‘iển hình của Minh Hoàng (VÅ© Tuyên Hoàng), Trần Lê Văn (cháu nhà thÆ¡ Trần Tế XÆ°Æ¡ng hay Tú XÆ°Æ¡ng), kịch tác gia Hoàng Tích Linh… thÆ¡ văn của Trần Dần, Phùng Quán, Tạ Hữu Thiện, Bùi Quang Ãoài, Phùng Cung, là tiếng gá»i sang sảng sấm truyá»n, đã chân thành nói lên được nghÄ© suy tá»± đáy lòng mình cho dù “ai cầm dao dá»a giếtâ€

Phùng Quán, sinh năm 1932, ngÆ°á»i trẻ tuổi nhất trong nhóm Nhân Văn - Giai Phẩm. Là má»™t “nhà văn chân thật trá»n Ä‘á»iâ€, ông làm thÆ¡ để quét sạch những rác rưởi trong xã há»™i. ThÆ¡ ông là lá»i tuyên thệ trung thành vá»›i tâm hồn của mình, suốt má»™t Ä‘á»i ngÆ°á»i. Năm 1956 ông “chống tham ô lãng phíâ€:
...Tôi không nói quá
Vá» Nam Ãịnh mà xem
Ãài xem lá»…, há» cao hứng dá»±ng lên
Ná»­a chừng thiếu tiá»n bá» dở
MÆ°á»i má»™t triệu đồng dầm mÆ°a dãi gió
Mồ hôi máu đỠmốc rêu.
Những con chó sói quan liêu
Nhe răng cắn rứt thịt da cách mạng !
Nghe gió mùa đông thâu đêm suốt sáng
Nhá»› “Ãài xem lễ†tôi xót bao nhiêu
Ãất nÆ°á»›c chúng ta không đếm hết ngÆ°á»i nghèo
Ãêm nay thiếu cÆ¡m thiếu áo...

Năm 1957 ông nhá»› “lá»i mẹ dặn†làm ngÆ°á»i chân thật:
...Yêu ai cứ bảo là yêu
Ghét ai cứ bảo là ghét
Dù ai ngon ngá»t nuông chiá»u,
Cũng không nói yêu thành ghét.
Dù ai cầm dao dá»a giết
Cũng không nói ghét thành yêu.
Tôi muốn làm nhà văn chân thật trá»n Ä‘á»i
ÃÆ°á»ng mật công danh không làm ngá»t được lưởi tôi
Sét nổ trên đầu không xô ngã tôi
Bút giấy tôi ai cướp giật đi
Tôi sẽ dùng dao viết văn lên đá.

Phần tư thế kỷ sau, thơ Phùng Quán vẫn đam mê chơn chất:
Có nơi nào trên trái đất này
Mật độ đắng cay như ở đây /
Chín ngÆ°á»i – mÆ°á»i cuá»™c Ä‘á»i rạn vỡ
Bị ruồng bỠvà bị lưu đày...
Có nơi nào trên trái đất này
Mật độ đam mê như ở đây ?
Yêu đến phải vào nhà thương điên
Thơ đến phải bị còng tay...
Có nơi nào trên trái đất này
Mật độ yêu thương như ở đây ?
Má»—i tấc đất có má»™t ngÆ°á»i qùy gối
Dâng trái tim và nước mắt
Cho ná»—i Ä‘au của cả loài ngÆ°á»i...
Có nơi nào trên trái đất này ?...
Có nơi nào trên trái đất này ?...

Trần Dần sinh năm 1924 tại Nam Ãịnh. Vào những năm cuối trung há»c, chịu ảnh hưởng Baudelaire và Verlaine, ông bắt đầu sáng tác thÆ¡ theo thể lối “tượng trÆ°ngâ€, vận dụng âm Ä‘iệu để diá»…n tả những rung Ä‘á»™ng của tâm hồn.
Chiến tranh Việt-Pháp bùng nổ, ông vào bá»™ Ä‘á»™i tham gia kháng chiến. Năm 1951, ông vá» Hà Ná»™i nhận công tác viết báo cho cục Quân Huấn và phụ trách giảng dạy vá» văn nghệ nhân dân trong những lá»›p đào tạo cán bá»™ văn công. Bị phê bình giảng dạy sai Ä‘Æ°á»ng lối của Ãảng, ông xin ra công tác ở mặt trận Ãiện Biên Phủ. Xúc cảm trÆ°á»›c sức chiến đấu của bá»™ Ä‘á»™i và cái chết thê thảm của bạn đồng hành Tô Ngá»c Vân, Trần Dần sáng tác “Ngưởi ngÆ°á»i lá»›p lá»›pâ€. Nhá» tập sách này ông được Ãảng cho Ä‘i Trung Quốc để viết lá»i dẫn bằng tiếng Việt cho cuốn phim “Chiến thắng Ãiện Biên Phủâ€.
Trần Dần rất bất mãn vì bị cán bá»™ chính trị dốt nát vá» văn chÆ°Æ¡ng đã dùng quyá»n lá»±c sữa chữa từng chá»­ từng câu của ông. VỠđến Việt Nam, ông cùng má»™t số văn nghệ sÄ© đảng viên khác nhÆ° Tá»­ Phác, Hoàng Cầm, Hoàng Tích Linh, Ãổ Nhuận, viết kiến nghị yêu cầu hạn chế sá»± can thiệp của cán bá»™ chính trị vào lãnh vá»±c văn nghệ.
Trong thá»i gian này, Trần Dần tá»± tiện lấy vợ, bất chấp sá»± cấm Ä‘oán của Ãảng. NgÆ°á»i yêu của ông là má»™t thiếu nữ tiểu tÆ° sản, theo đạo Thiên Chúa. Nàng sống bÆ¡ vÆ¡ má»™t mình ở phố Sinh Từ vì bố mẹ há» hàng đã di cÆ° vào Nam.

Ãảng vin vào cá»› ngÆ°á»i yêu của Trần Dần sống bằng tiá»n cho thuê nhà mà bố mẹ để lại là thuá»™c vào thành phần bóc lá»™t nên không chịu để má»™t đảng viên nhÆ° ông lấy vợ thuá»™c giai cấp “địchâ€. Trần Dần tá»± ý xin ra khá»i Ãảng và khuyên vợ mang nhà cá»­a giao cho Nhà NÆ°á»›c. Há» chịu sống trong cÆ¡ cá»±c để được yêu thÆ°Æ¡ng nhau.

Không lâu sau đó, Tố Hữu, ủy viên trung Æ°Æ¡ng Ãảng phụ trách lãnh đạo văn nghệ, ra lệnh bắt Trần Dần mang nhốt trên má»™t nhà giam ở Việt Bắc vì ông đã công khai phê bình đả kích cuốn “ThÆ¡ Việt Bắc†của Tố Hữu. Tin Trần Dần bị bắt gây dÆ° luận bất mản trong giá»›i trí thức kháng chiến. Ãảng bèn phải Ä‘Æ°a Trần Dần vá» mạn xuôi, bắt Ä‘i theo chiến dịch Cải Cách Ruá»™ng Ãất và cho vợ ông má»™t chân may vá ở mậu dịch Hà ná»™i.

Năm 1956, nhóm văn nghệ sÄ© kháng chiến nổi lên đấu tranh chống Ãảng bằng cách cho xuất bản tập Giai Phẩm Mùa Xuân. Hoàng Cầm đến xin vợ Trần Dần bản thảo bài thÆ¡ “Nhất định thắng†ông viết năm 1954 để in trong Giai Phẩm. Số báo này vừa in xong thì bị tịch thu ngay. Ãảng gá»i Trần Dần vá» Hà Ná»™i, mang ra “đấu†giữa má»™t há»™i nghị có đông đủ các văn nghệ sÄ©, quy Trần Dần tá»™i phản Ä‘á»™ng chống Ãảng, đả kích Hồ Chí Minh vì các câu thÆ¡ có chá»­ “NgÆ°á»i†viết hoa.
...Ôi ! XÆ°a nay NgÆ°á»i vẫn thiếu tin NgÆ°á»i
NgÆ°á»i vẫn kinh hoàng trÆ°á»›c tÆ°Æ¡ng lai...

Bị giam cầm trong nhà pha Há»a Lò ở Hà Ná»™i, Trần Dần quá uất ức dùng dao cạo cứa cổ nhÆ°ng không chết. Vết sẹo nhÆ° là má»™t dấu hiệu của sá»± áp bức văn nghệ dÆ°á»›i chế Ä‘á»™ Cá»ng Sản.

Tháng Tám năm 1956, Việt Cá»ng tuân theo chỉ thị của Ãệ Tam Quốc Tế, phát Ä‘á»™ng phong trào “sá»­a saiâ€. Giai Phẩm Mùa Thu và báo Nhân Văn, đấu tranh mạnh mẽ hÆ¡n, cụ Phan Khôi và Hoàng Cầm trong bài viết “Con ngÆ°á»i Trần Dần†lên tiếng phản đối việc khủng bố Trần Dần và vụ tịch thu tá» Giai Phẩm Mùa Xuân. Bị công kích quá mạnh, Ãảng phải thả Trần Dần vá». Nhóm Giai Phẩm tái bản tá» Giai Phẩm Mùa Xuân trong đó có bài thÆ¡ “Nhất định thắng†của Trần Dần. Bài thÆ¡ dài hÆ¡n năm trăm câu, bắt đầu bằng tiếng thở dài.

Tôi ở phố Sinh Từ:
Hai ngÆ°á»i
Một gian nhà chật.
Rất yêu nhau sao cuộc sống không vui ?
Tổ quốc hôm nay tuy gá»i sống hòa bình
Nhưng mới chỉ là năm thứ nhất...

Bài thÆ¡ nói lên sá»± đói rét và ná»—i u buồn trong lòng dân miá»n Bắc sau ngày đất nÆ°á»›c chia đôi.
...Tôi Ä‘i giữa trá»i mÆ°a đất Bắc
Ãất hôm nay tấm tả mÆ°a phùn
Bỗng nhói ngang lưng
máu rỠxuống bùn
Lưng tôi có tên nào chém trộm ?
A ! Cái lưỡi dao cùn !
Không đứt được – mà đau !
Chúng định chém tôi làm hai mảnh
Ôi cả nước ! Nếu mà lưng tôi lạnh
Hãy nhìn xem: có phải vết dao ?
Không đứt được mà đau !
Lưng Tổ Quốc hôm nay rướm máu...

...Tôi ở phố Sinh Từ
Những ngày ấy bao nhiêu thương xót
Tôi bước đi
không thấy phố
không thấy nhà
Chỉ thấy mưa sa
trên mầu cá» Ä‘á»
Gặp em trong mưa
Em đi tìm việc
Má»—i ngày Ä‘i lại cúi đầu vá»...

... Em Ä‘i
trong mÆ°a
cúi đầu
nghiêng vai
NgÆ°á»i con gái má»›i mÆ°á»i chín tuổi
Khổ thân em mÆ°a nắng Ä‘i vá»
lủi thủi
Bóng chúng
đè lên
số phận
từng ngÆ°á»i
Em cúi đầu đi, mưa rơi
Những ngày ấy bao nhiêu thương xót
Tôi bước đi
không thấy phố
không thấy nhà
Chỉ thấy mưa sa
trên mầu cá» Ä‘á».
Ãất nÆ°á»›c khó khăn này
sao không thấm được vào Thơ ? ...

...Tôi Ä‘i giữa trá»i mÆ°a đất Bắc
Tai bổng nghe những tiếng thì thầm
Tiếng ngÆ°á»i nói xen tiếng ngÆ°á»i ầm ả.
Chúng phá hiệp thương
Liệu có hiệp thương
Liệu có tuyển cử
Liệu tổng hay chắng tổng ?
Liệu đúng kỳ ? hay chậm vài năm ?
Những câu há»i Ä‘i giữa Ä‘á»i lá»ng chá»ng.
Ôi ! XÆ°a nay NgÆ°á»i vẫn thiếu tin NgÆ°á»i
NgÆ°á»i vẫn thÆ°á»ng kinh hoảng trÆ°á»›c TÆ°Æ¡ng lai ...

Cuối năm 1957, Trần Dần gửi đăng bài thơ “Hảy đi mãi†trên báo Văn nói lên ý chí cương quyết đấu tranh đòi tự do đến cùng.
...Hãy đi mãi !
Dù trên biển cả
sống nhÆ° ngÆ°á»i vật vã
khắp đại dương.
Dù những con tàu
bổng nhớ bến bình yên,
còi rúc mãi những tiếng kêu rùng rợn.
Hãy đi mãi !
Dù khi cần thiết
ngÆ°á»i ta cần đói khát
vượt bình xa.
Ta bổng có thể nhịn lâu
hơn cả lạc đà,
Ä‘i
đến những kinh thành no ấm.
Hãy đi mãi !
Dù có phen chót ngã
hãy bó đôi chân lầm lỡ
mà đi ...

... Nếu tôi bị gió sương
đầu độc,
một hôm nào ngã xuống
giữa Ä‘Æ°á»ng Ä‘i
tôi sẽ ngã
nhÆ° ngÆ°á»i lính trận
hai bàn tay chết cứng
vẫn ôm cá»...
...Nếu dĩ vãng đè trên lưng
hiện tại
nặng ná»
hàng tạ đắng cay,
tôi sẽ nổ tung
ngàn kho đạn tiếng kêu
tan xác pháo
má»i cái gì cÅ© rích...

Tạ Hữu Thiện là má»™t sinh viên viết văn làm thÆ¡ theo phái hiện thá»±c xã há»™i. Lá»›n lên vá»›i tấm lòng Ä‘Æ¡n giản nhiệt thành anh thắp sáng thÆ¡ mình Ä‘i tìm tình yêu, Ä‘i tìm tâm hồn “biết ghét biết yêu†giản Ä‘Æ¡n hòa hợp nhÆ° anh. Giữa xã há»™i miá»n Bắc khô cạn tình ngÆ°á»i và lối giáo dục cá»ng sãn lá»c lừa, lá»i thÆ¡ anh trở thành tiếng gá»i đắng cay, tiếng lòng tá»± há»i vá» má»™t phÆ°Æ¡ng trá»i khác nÆ¡i anh sẽ tìm ra ngÆ°á»i yêu trong má»™ng má»™t Ä‘á»i.

… Tôi đã từng yêu từng chán nản
Không bao giỠthấy nguội con tim
Không bao giá» thá»a mãn
Khát khao Em, tôi vẫn gắng công tìm.
Có phải em là ngÆ°á»i không bao giá» tôi gặp
Má»›i là ngÆ°á»i tôi ấp ủ trong tim ?
Ná»­a Ä‘á»i ngÆ°á»i tôi đã Ä‘i khắp cả
Kiếm tìm Em, sao chửa thấy em đâu ?
Em yêu dấu, sao mà xa lạ
Ãến bao giá» thá»a Æ°á»›c hẹn hò nhau ? …

…Hởi tất cả các cô bạn gái
Tôi đã biết hay là tôi chưa quen,
Tôi chả bị cái gì làm lạc hướng
Nhằm áo hồng, phụ áo vá vai…

…Trong các bạn có chăng ngÆ°á»i yêu dấu
Mà bấy lâu tôi vẫn gắng công tìm ?
Ãó chính là ngÆ°á»i tôi chá»­a gặp
Má»›i là ngÆ°á»i tôi ấp ủ trong tim.
Trên tất cả thành phần lý lịch
Trên cao sang, trên sắc đẹp diá»…m kiá»u.
Em, trá»n cuá»™c Ä‘á»i tôi kiếm gặp
Chỉ là ngÆ°á»i biết ghét biết yêu.

Bùi Quang Ãoài là sinh viên Văn Khoa sau ngày Cá»ng Sản tiếp thu Hà Ná»™i. Anh làm chủ bút tá» báo vắn số Ãất Má»›i, cÆ¡ quan tranh đấu chống Ãảng của sinh viên. Truyện ngắn “Lịch sá»­ má»™t câu chuyện tình†của Bùi Quang Ãoài đăng trong số báo đầu tiên và cÅ©ng là cuối cùng là nguyên nhân anh bị Ä‘uổi khá»i trÆ°á»ng và Ä‘Æ°a Ä‘i kiểm thảo, há»c tập. Trong truyện ngắn này có câu văn lãng mạng “Em hảy đếm những vì sao trên trá»i được bao nhiêu thì anh yêu em còn hÆ¡n thế nữa…†sau này đã được nhiá»u ngÆ°á»i trích dẫn trong thÆ¡ truyện của mình.

“ÃÆ°á»ng trăng mà không sáng ! Bóng mây đã che má» hẳn trăng đêm. Aùnh đèn trong những gian phòng khu há»c xá chiếu hắt ra nhÆ° những vì sao thứ tự…†Ãoạn văn trau chuốt mang hÆ¡i hưởng Tá»± Lá»±c Văn Ãoàn là giòng khÆ¡i từ cho truyện ngắn tả lại không khí sinh hoạt trong khu Há»c xá ở Hà Ná»™i dÆ°á»›i sá»± kiểm soát của Ãảng. Truyện kể lại má»™t vụ cán bá»™ Ãảng dùng uy quyá»n chính trị chiếm Ä‘oạt tình yêu của má»™t nữ sinh Hà Ná»™i thuá»™c thành phần gia đình tiểu tÆ° sản.

Ãồng chia cảnh ngá»™ vá»›i các văn thi sÄ© trẻ khác trong nhóm Nhân văn – Giai Phẩm, Phùng Cung đã phải sống-trong-cảnh-chết rất nhiá»u năm. Sau ngày “Con ngá»±a già của Chúa Trịnhâ€, ông đã phải sống trong tận cùng ná»—i thấm Ä‘au phẩm giá con ngÆ°á»i của bần cùng, sợ hãi, di lụy, kinh hoàng.

Tôi rạp đầu
Bạc tóc rạp đầu
Lạy hạt gạo thiêng !...

…Trệu trạo trái sim
Ruột tím cơ hàn
Mắt trước, mắt sau
Kinh hoàng, di lụy…
…Quỳ gối chống tay,
Vẫn còn sợ ngã…

Ãăng trên báo Nhân Văn số 4, truyện ngắn “Con ngá»±a già của Chúa Trịnh†có ngụ ý đả kích văn thi sÄ© thành danh trÆ°á»›c kia nhÆ° Xuân Diệu, Hoài Thanh, Cù Huy Cận, chỉ vì ham được vinh thân thăng tiến trong hệ thống Ãảng mà cam tâm tôi đòi cho chế Ä‘á»™. Ãá»i sống tôi má»i đã làm thất thoát khả năng văn nghệ cÅ©ng nhÆ° tâm hồn và lÆ°Æ¡ng tri của ngÆ°á»i cầm viết. Truyện viết vá» con Kim Bông là má»™t quý mã “tÆ°á»›ng phách hoàn mỹ, có sức vượt hàng nghìn dặm vá»›i cái thể cao đầu phóng vÄ© của nòi ngá»±a chiếnâ€. Thuở ấy chúa Trịnh Ä‘ang cần tuyển má»™ má»™t Ä‘oàn kỵ binh để bình định đất nÆ°á»›c. Kim Bông được chủ là Lão Nông thuận cho rá»i PhÆ°Æ¡ng Lá»™, má»™t thôn làng hẻo lánh phía Nam chân núi Tản, vá» chốn kinh thành mà theo Trịnh Chúa Công xông pha chiến trận. “Kim Bông phi nhÆ° gió, giả lại đàng sau những đồi núi, cây cá» há»—n Ä‘á»™n của vùng SÆ¡n Tây. Chỉ trong ná»­a ngày đã vỠđến Thăng Longâ€. Trong ngày há»™i Ä‘ua tuyển mã, con Kim Bông đã làm kinh hồn tán đởm hàng nghìn ngá»±a tốt từ các nÆ¡i Ä‘em vá». “Chỉ trong chá»›p mắt, con Kim Bông đã vượt lên hàng đầu, vừa hí, vượt lên, chân truá»›c khoăm lại nhÆ° móc sắt, Ä‘uôi bay nhÆ° giải phÆ°á»›ng, tưởng nhÆ° chân nó không há» chạm đấtâ€. Sau cuá»™c Ä‘ua, con Kim Bông được tặng danh hiệu “Bạch long Thiên lý mã†và chá»n làm mẫu má»±c để luyện tập cho cả Ä‘oàn ngá»±a chiến của triá»u đình. Từ đó “nó cùng bầy ngá»±a chiến xông pha chiến trận, trải nhiá»u trận vào sinh ra tá»­â€. Cho đến má»™t ngày con “Thiên lý†được Chúa Trịnh chá»n cho làm mã lệnh và được vào ở trong phủ Chúa. Trong mã đài, ngày ngày chỉ ăn và tắm hoặc đứng yên cho mã phu cắt tỉa từng sợi mao, vuốt ve từng chiếc lông Ä‘uôi. Lúc đầu, nó cảm thấy bận bịu tù cẳng, lòng mÆ¡ Æ°á»›c cảnh sống khi còn ở ngoài cung cấm, nhÆ°ng dần rồi con Thiên lý cÅ©ng quen vá»›i gấm Ä‘iá»u kim tuyến trên lÆ°ng và xa giá sÆ¡n son thếp vàng nó kéo đến đâu cÅ©ng vang rá»n lá»i tiá»n hô hậu ủng. Những lúc nhÆ° vậy, nó cảm thấy mình quan trá»ng hẳn lên và đẹp rá»±c rỡ nhÆ° phượng hoàng.

Có lần được lệnh kéo chúa Trịnh đi duyệt một đoàn quân kỵ mã, con Thiên lý nhìn hàng quân kỵ oai dũng, chợt nhớ thuở tung hoành xưa, nó ngẩng đầu cất cao tiếng hí.

Bầy ngá»±a chiến oà lên cÆ°á»i chế nhạo. “Thôi bác ạ ! Ãừng khoe tài nữa, chúng em đây ngại bác không rá»i được khá»i cái xe của Chúa ! Rá»i ra thì thóc kia trá»™n mật ai ăn ?†“Con Thiên lý uất lên, muốn thoát khá»i xe xông thẳng ra ngoài để tỉ sức, nhÆ°ng trên xe lại giật cÆ°Æ¡ng†nên đành phải cắm đầu Ä‘i, lòng vẫn còn tin mình còn đủ sức phi lên hàng đầu. Má»™t ngày kia, Chúa Trịnh vì phải thân chinh Ä‘i dẹp loạn nên truyá»n Ä‘em mã lệnh ra Ä‘ua trÆ°á»ng ôn dượt trÆ°á»›c khi ra trận. Viên tÆ°á»›ng kỵ binh cúi đầu tâu. “Muôn tâu Chúa công, hiện nay trong triá»u đình thiếu gì ngá»±a chiến có dÆ° sức vượt hàng nghìn dặm, và đã từng dá»± trên dÆ°á»›i má»™t trăm trận. Xin Chúa công để tiểu tÆ°á»›ng được chá»n dâng má»™t con chiến mã có sức khá»e vào bậc nhất. Còn nhÆ° con mã lệnh, cứ nên để nó kéo xe; vì từ khi Ä‘em nó vào phủ Chúa, nó ăn thì nhiá»u lại không há» luyện tập, tài nó ắt không được nhÆ° trÆ°á»›c…†. Vẫn còn tin ở tài con mã lệnh, Chúa bèn hạ lệnh cho mang con Thiên Lý ra tỉ sức cùng các chiến mã khác để tiện bá» kén chá»n.

“Con Thiên lý được dịp rá»i phủ Chúa ra Ä‘ua trÆ°á»ng. Hai cái lá Ä‘a đã được cất Ä‘i. Nó bàng hoàng nhìn giá»i, nhìn đất, mắt nó hoa hoa, đầu nó choáng váng. Cảnh vật nhÆ° quay chong chóng, cây nhÆ° má»c ngược, núi nhÆ° đổ xuống. Vừa gặp đồng loại má»™t cái, nó cố dóng hai tai bóp bụng lại lấy hÆ¡i hí má»™t tiếng để dÆ°Æ¡ng oai. NhÆ°ng tiếng hí của nó vừa hé ra thì cụt lủn nhÆ° có vật gì nút lấy mõm. Các đồng loại của nó cÅ©ng nhe răng ra cÆ°á»i rồi cùng cất tiếng hí làm cho nó càng uất. Không chá» tiếng trống lệnh, nó đã lồng lên, tức thì các đồng loại của nó cÅ©ng bá» vạch rượt theo. Tiếng trống liên hồi, con Thiên ly càng cắm đầu cắm cổ chạy. Nó đã tưởng mình thắng cuá»™c, nó đắc chí ngoảy đầu lại thì bá»n ngá»±a chiến đã tá»›i sát đàng sau. Chỉ trong chá»›p mắt nó bị tụt lại. Không chịu, nó càng lồng lên. Bổng nó thấy nhói má»™t cái ở trong ngang bụng nhÆ° bị má»™t nhát gÆ°Æ¡m chém mạnh, nó ngã vật xuống, vùi đầu trong bụi lốc của đàn ngá»±a bay qua, nó biết là đứt ruá»™t, không thể sống được. Nó gắng mở to hai mắt, rên lên má»™t tiếng nhÆ° nói rằng: Tiếng tăm lừng lẫy nhÆ° ta chỉ có thể chết ở chiến trÆ°á»ng. NhÆ°ng, than ôi ! Bãi cá» này cÅ©ng là bãi chiến trÆ°á»ng, chết thế này cÅ©ng là chết vì giang sÆ¡n, vì Chúa ! “

TrÆ°á»›c hÆ¡i thở cuối cùng, nó lấy hết sức tàn, ngóc đầu lên cao, co co hai chân trÆ°á»›c, thẳng thẳng hai chân sau, chừng nhÆ° cố để giữ lấy cái thế “cao đầu phong vÄ©â€â€¦

Gần nửa thế kỷ đã trôi qua từ sau mùa trăm-hoa Nhân Văn - Giai Phẩm.

Những con ngÆ°á»i tuổi trẻ muốn làm nhà văn chân thật trá»n Ä‘á»i đã hiện thá»±c giấc mÆ¡ được làm ngÆ°á»i-tá»±-do trong tÆ° tưởng. Há» chắt chiu lấy giấc mÆ¡ mình nhÆ° niá»m hạnh phúc lẫn bi thÆ°Æ¡ng đã hiện hữu cùng vá»›i sá»± lá»±a chá»n được làm ngÆ°á»i-chân-thật. HỠđã trả đắt giá cho sá»± lá»±a chá»n cao quí của mình để làm “ngÆ°á»i biết ghét biết yêu†nhiá»u khi trong giam cầm, đói khát, hải hùng.

Sau nhiá»u năm quá trể, tập Ä‘oàn Cá»ng Sãn qua những tay cặp-rằng văn nghệ miá»n Bắc có làm vài bản “tá»± kiểmâ€, “xét lại†ná»­a vá»i, kẻ cả, và xem ra thá»a mãn vá»›i hành vi “sá»­a sai†tiến bá»™ của mình. Thá»±c tế thì hai mÆ°Æ¡i năm sau ngày đấu tố ruá»™ng đất, cuá»™c đấu tố văn há»c lại tái diá»…n vào những năm sau 1975, nhÆ° Tần Thủy Hoàng đã thẳng tay “đốt sách chôn há»c trò†hằng ngàn năm trÆ°á»›c ở Trung Hoa. Có thể chúng ta đã hiểu tại sao những nguồn tÆ° tưởng triết há»c vÄ© đại của Trung Hoa rá»±c sáng tiên phong suốt thá»i Ãông Chu Liệt Quốc chỉ để rồi trì trệ thụ Ä‘á»™ng suốt hai ngàn năm sau đó so vá»›i ná»n văn minh tÆ° tưởng Tây PhÆ°Æ¡ng.

Những năm hòa bình ngắn ngủi ở miá»n Nam Việt Nam trong thá»i kỳ Ãệ Nhất Cá»ng Hòa vừa giúp manh nha những hoạt Ä‘á»™ng văn há»c có kích thÆ°á»›c thì ngá»n lá»­a chiến tranh dấy Ä‘á»™ng bởi Cá»ng Sãn miá»n Bắc dÆ°á»›i chiêu bài giải phóng đã lại đốt cháy tất cả vốn liếng vừa gom. Chúng ta đã hiểu tại sao, hÆ¡n ná»­a thế ká»· qua và có thể còn lâu trong tÆ°Æ¡ng lai,Việt Nam vẫn Ä‘ang chỠđợi má»™t tÆ° tưởng lá»›n, má»™t tác phẩm lá»›n và cháu con dân Việt chúng ta vẫn chÆ°a có ai làm yên lòng Trần HÆ°ng Ãạo, Lý ThÆ°á»ng Kiệt, Nguyá»…n Trãi, Nguyá»…n Du, Ãoàn Thị Ãiểm.

10/2004
(Viết theo tài liệu từ Ãăc San “Trăm Hoa Ãua Nở trên đất Bắcâ€, Tủ Sách Bảo Vệ Tá»± Do Văn Hóa Sài Gòn, 1959)

Phan Thái Yên




Mục Lục

10. Khúc Cây Biết Khóc

Ngá»c An



Từ trong khu nghÄ©a địa trên Ä‘Æ°á»ng Alumrock và Capitol Avẹ Dung băng qua lá»™ đến chá»— parking lot lấy xe, đứng tá»±a mình vào hông xe ngẩn ngÆ¡ nhìn bầu trá»i xanh Ä‘ang gợn chút mây hồng, đẹp nhÆ° bức tranh thủy mạc, tá»± dÆ°ng lòng Dung thấy nao nao buồn, ná»—i nhá»› mẹ cha canh cánh bên lòng, ná»—i xót xa cho thân phận, ná»—i thÆ°Æ¡ng ngÆ°á»i yêu bạc phÆ°á»›c nên lòng buồn rÆ°á»i rượi, má»›i đó mà thắm thoát đã 3 năm Tùng nằm yên dÆ°á»›i lòng đất lạnh, Tùng Æ¡i, anh vẫn sống mãi trong em, em đã hứa má»™t Ä‘á»i sống bên anh thì âm dÆ°Æ¡ng cách trở cÅ©ng không làm cho em thay lòng đổi dạ…ba năm rồi anh biết đó, không má»™t ngày nào Dung không đến thăm anh, than thở, tâm tình vá»›i anh , anh không trả lá»i em nhÆ° những ngày yêu nhau xa cÅ© nhÆ°ng em biết anh nghe những gì em nói, em biết anh Ä‘ang nhìn em tha thiết, và anh buồn khi em từ giã ra vá»â€¦cuá»™c Ä‘á»i em còn sống gượng nÆ¡i đây là chỉ mong chá» má»™t ngày tìm gặp được mẹ cha bên ná»­a vòng địa cầu xa thẳm cÅ©ng nhÆ° hàng ngày đến thăm anh , nhìn anh nằm yên ngủ, má»™t giấc ngủ dài thiên thu không trở dậy ! Ãang miên man vá»›i những suy tÆ° nhung nhá»› vá» quá khứ trong lòng, Dung chợt giật mình vì phía trÆ°á»›c có tiếng gá»i : Ba Mẹ chá» con vá»›i…và má»™t cô bé tuổi chừng 12 tíu tít chạy lại bên Cha Mẹ, ông bà hôn hít cô bé ẵm lên xe vá»›i nụ cÆ°á»i rạng rỡ trên môi …tâm hồn Dung chùng xuống và quay quắt nhá»› đến mẹ cha nÆ¡i quê hÆ°Æ¡ng vạn dặm, không biết còn sống hay đã vÄ©nh viá»…n chia xa !

Hồi ức Dung sống dậy nhÆ° chuyện má»›i hôm qua, hồi đó Dung cÅ©ng có Mẹ có Cha, năm 12 tuổi nàng cÅ©ng sống cảnh êm Ä‘á»m hạnh phúc bên gia đình thân thÆ°Æ¡ng, Cha Mẹ lúc nào cÅ©ng nuông chiá»u yêu thÆ°Æ¡ng nàng. Bá»—ng má»™t ngày không ai ngá» trÆ°á»›c được, chiến tranh lan tràn thôn xóm, Dung thất lạc mẹ cha, chạy theo Ä‘oàn ngÆ°á»i tị nạn chiến tranh, trôi dạt vá» vùng đất khô cằn, sá»i đá sống nhá» vào tình thÆ°Æ¡ng của những ngÆ°á»i cùng chạy nạn vá»›i nàng. Từ đó cuá»™c Ä‘á»i Dung nhÆ° khôâng còn ý nghÄ©a, năm năm trá»i vất vả gian nan Dung đã lá»›n khôn trong sá»± tủi há»n, nghèo đói, trong ná»—i cô Ä‘Æ¡n cùng cá»±c, và vào má»™t đêm mÆ°a to gió lá»›n Dung nghe có tiếng ngÆ°á»i chạy rần rật bên ngoài , hỠào vào nhà kéo tuá»™t Dung ra khá»i nhà, nói gấp gáp :
- Ãi, Ä‘i mau lên !
Dung ấm ớ :
- Ãi đâu hả bác Ba, cô Tám ?
- Ãi vượt biên – Bác Ba trả lá»i
Dung lo sợ :
- Cháu không Ä‘i đâu, cháu sợ lắm, hÆ¡n nữa cháu không có tiá»n để trả há»
Cô Tám ngắt lá»i :
- Tiá»n bạc gì mà lo, có ông bà chủ Phát Ngân và hai cậu con trai lo tất cả rồi, Ä‘i mau Ä‘i em…

Dung Ä‘Æ°a mắt ái ngại nhìn ông bà chủ Phát Ngân và hai ngÆ°á»i con trai Ä‘ang tÆ°Æ¡i cÆ°á»i gật đầu chào thân thiện vá»›i nàng, trong lòng thấy vững tin, nàng lên tiếng cảm Æ¡n và thu xếp vài bá»™ áo quần theo chân ho, ï má»™t chuyến Ä‘i bất ngá», má»™t chuyến Ä‘i định mệnh…Lần cuối nhìn lại quê hÆ°Æ¡ng trong màn đêm dày đặc, nÆ¡i đó cha mẹ nàøng không hiểu sống chết ra sao vì từ 5 năm trôi dạt nàng không tìm được má»™t tin tức gì vá» mẹ cha nàng ! nÆ°á»›c mắt Dung tá»± nhiên tuôn trào nhÆ° má»™t lần vÄ©nh biệt ngÆ°á»i thân yêu, vÄ©nh biệt quê hÆ°Æ¡ng yêu dấu … Má»™t bàn tay nắm nhẹ vào cáùnh tay Dung kéo vá»™i Ä‘i, má»™t giá»ng nói nhẹ nhàng trầm ấm :
- Cô đừng lo, Cha Mẹ tôi là tỷ phú nơi đây, chuyến đi này có quan chức địa phương lo hết rồi , cô cứ yên tâm theo chúng tôi…
- Xin cảm Æ¡n anh thật nhiá»u, nói xong Dung thoăn thoắt theo chân ngÆ°á»i thanh niên là con trai ông bà Phát Ngân và đúng lúc ấy má»™t loạt súng nổ liá»n 3 phát, trÆ°á»›c mắt Dung là 2 chiếc ghe nhá» chá» sẵn – Ãoàn ngÆ°á»i khoảng 25 ngÆ°á»i tranh nhau leo lên 2 chiếc ghe nhá», tách bá» ra khÆ¡i….Trong ánh đèn má» má» của chiếc ghe, Dung nhìn lén mặt ngÆ°á»i thanh niên, vá»›i sống mÅ©i cao, gÆ°Æ¡ng mặt vuông chữ Ä‘iá»n, biểu lá»™ tính hiên ngang trung thá»±c và đầy nghị lá»±c, tá»± nhiên má»i lo lắng tiêu tan trong lòng Dung, nàng e lệ mÄ©m cÆ°á»i vì thoáng qua trong hồn má»™t cảm tình vÆ°Æ¡ng vấn nhẹ nhàng nhÆ° mặt hồ Ä‘ang gợn sóng li ti, nàng mÆ¡ Æ°á»›c chuyến Ä‘i định mệnh này sẽ Ä‘Æ°a nàng đến má»™t chân trá»i đầy hÆ°Æ¡ng hoa rá»±c rỡ.

Chiếc tàu lá»›n Ä‘ang đợi sẵn , từng ngÆ°á»i tuần tá»± lên nhÆ° không sợ hãi mộät ai bắt bá»›, đúng là có sá»± bảo vệ an toàn cho chuyến vượt biên này, Dung yên tâm ngồi xuống và nhắm mắt lại thả hồn vá» cha mẹ, con xin mẹ cha tha lá»—i cho con , nếu trá»i thÆ°Æ¡ng con đến được bến bá» tá»± do, con sẽ trở vá» tìm ra Cha mẹ và chúng ta sẽ Ä‘oàn tụ vá»›i nhau ! những ngày lênh đênh trên biển, ngÆ°á»i thanh niên con ông bà chủ luôn ká» cận và săn sóc nàng , lo cho nàng từng miếng ăn thức uống, không ngá»›t há»i han an ủi nàng, Dung cảm thấy má»™t tình cảm thÆ°Æ¡ng yêu Ä‘ang nẩy nầm trong tim, nàng cầu xin mau chóng đến bến bỠđể Æ°á»›c mÆ¡ thành sá»± thật…

Tàu chạy được bảy ngày đêm ròng rã thì gặp hải tặc Thái Lan, chúng bắn súng thị oai bảo tàu dừng lại, bá»n ngÆ°á»i tị nạn trên tàu hốt hoảng không biết phải làm sao ? Bá»n hải tặc ép sát tàu chỉa súng vào má»i ngÆ°á»i, trên tàu không có vÅ© khí chống đỡ, đàn ông bị bá»n hải tặc vứt xuống biển, đàn bà bị chúng hiếp dâm, xéù toang quần áo, cảnh tượng há»—n loạn thô bỉ xãy ra trÆ°á»›c mắt Dung…lúc đó má»i ngÆ°á»i chạy tán loạn, mạnh ai lo mạng sống của mình, bá»n hải tặc đứng ngay trÆ°á»›c mặt, không ai còn có thể giúp đỡ ai được nữa…Dung sá»±c nhá»› cái miệng khoang thuyá»n, nÆ¡i hàng đêm ngÆ°á»i thanh niên lo sẵn má»™t chiếc chăn ấm Ä‘Æ°a nàng vào đó ngủ qua đêm, Dung chạy vá»™i đến miệng khoang thuyá»n chui nhanh vào, tim nàng nhÆ° muốn ngừng đập khi bàn tay chạm phải má»™t ngÆ°á»i Ä‘ang ngồi trốn trong đó, Dung chồm ngÆ°á»i định chạy ra ngoài nhÆ°ng ngÆ°á»i ngồi trong đó đã kéo nàng ngồi lại và Ä‘Æ°a tay bịt miệng nàng khi nàng hoảng hốt định la bởi trong lá»— hang miệng khoang thuyá»n tối tăm không nhìn thấy gì cả…Dung hồi há»™p lẫn lo sợ đến chết Ä‘iếng, lo lắng lÅ© hải tặc bÆ°á»›c đến miệng khoang tàu thì tính mạng chẳng ai còn. Ãiá»Ã u lo sợ ấy cÅ©ng không tránh khá»i, chúng la hét ầm Ä© tìm đến miệng khoang tàu lôi nàng và ngÆ°á»i đàn ông ra, ngÆ°á»i đàn ông té xấp xuống mạn thuyá»n , bá»n hải tặc nả liên hồi những phát đạn vào ông ta, còn Dung thì chúng chồm đến xé toang quần áo, đè xuống khoang thuyá»n hãm hiếp, thõa mãn xong thú tính chúng cầm dao mã tấu rạch nát bá»™ ngá»±c trắng hồng của Dung, lúc ấy ngÆ°á»i đàn ông tỉnh dậy vung đôi tay dá»±t con dao mã tấu văng khá»i tay tên hải tặc và ông gục xuống bởi vết thÆ°Æ¡ng hai chân quá nặng, bá»n ác ôn má»™t lần nữa dùng con dao đó chặt đứt đôi cánh tay của ông ! Dung rú thêm thãm thiết vì vừa nhận ra ngÆ°á»i đàn ông đó chính là ngÆ°á»i con trai của ông bà chủ Phát Ngân, ngÆ°á»i đã dìu dắt lo lắng săn sóc nàng bao ngày qua trên Ä‘Æ°á»ng vượt biển ! Ãôi ngá»±c máu Ä‘á» tuôn tràn nhÆ°ng Dung không Ä‘au Ä‘á»›n bằng nhìn ngÆ°á»i thanh niên kia ngất lịm trên vÅ©ng máu vá»›i hai tay bị chặt đứt nằm lăn lóc bên cạnh – Dung không còn khóc được nữa, máu ra nhiá»u quá và nàng cÅ©ng ngất lịm Ä‘i… Khi Dung tỉnh dậy, ngÆ¡ ngác nhìn bốn xung quanh, ngÆ°á»i anh cả con ông bà chủ Phát Ngân và là anh trai của ngÆ°á»i thanh niên bị bắn và bị chặt đôi cánh tay trên khoang thuyá»n đêm qua, nàng mÆ°á»ng tượng thá»i gian vì không còn biết là đã mấy ngày qua rồi, ngÆ°á»i anh bÆ°á»›c lại gần Dung khóc nức nở và thuật lại sá»± việc xãy ra trên tàu cho nàng biết cặn kẽ :
- Cô Dung, cô tỉnh lại tôi mừng lắm, chuyến tàu vượt biên đầy máu và nÆ°á»›c mắt này đã khiến tôi thành kẻ mồ côi, em trai tôi thành tàn phế nặng ná», cô thì tàn má»™t Ä‘á»i hoa ! ôi Ä‘au Ä‘á»›n quá cô Æ¡i !

Dung lặng ngÆ°á»i không nói được, lát sau nàng cố gượng há»i ngÆ°á»i anh :
- Trá»i Æ¡i ! ông bà chủ…trá»i Æ¡i, em trai của anh…còn bao nhiêu ngÆ°á»i trên tàu ?
- Không còn má»™t ai, chúng xô cả xuống biển sâu kể cả những đàn bà bị chúng hãm hiếp, tôi may mắn thoát chết là vì tôi có mặc theo mình chiếc áùo phao, khi tình thế há»—n loạn tôi cặp theo bá» thuyá»n núp dÆ°á»›i nÆ°á»›c nên thoát được …tôi không thấy được hết những gì xãy ra trên tàu chỉ nghe tiếng ngÆ°á»i rá»›t xuống biển và tiếng khóc la vang dậy, má»™t lát sau có chiếc chiến hạm đếán và lÅ© hải tặc vá»™i vàng lên ghe của chúng chạy hết . Tôi mon men leo lên tàu, trÆ°á»›c mắt tôi chỉ còn hai xác chết nằm bất Ä‘á»™ng, cô và em trai tôi – Tôi khóc ngất lên khi biết cha mẹ và tất cả đã chìm dÆ°á»›i lòng đáy biển , em trai đã chết không toàn thây và cô cũõng đã chết ! Tôi la gào thật to, tôi khóc thật to… chiến hạm đã dừng sát chiếc tàu và vài ngÆ°á»i nhảy qua há»i tôi tá»± sá»±, tôi run rẩy thuật lại sá»± việc xãy ra, há» vá»™i đến bên hai xác ngÆ°á»i, lật ra và bế xốc lên chiến hạm, đồng thá»i kéùo tôi cùng lên chiến hạm của hỠ– Há» bảo tôi yên tâm, há» sẽ cứu mạng hai ngÆ°á»i sắp chết này và cho tôi ăn mẫu bánh mì , uống má»™t ly sữa bảo tôi nhắm mắt ngủ, há» cho tôi bá»™ quần áo để thay, đắp cho tôi tấm chăn thật ấm vì tôi đã ngâm mình dÆ°á»›i nÆ°á»›c suốt hai giá» liá»n – Há» rất tốt, hỠđã cứu sống cô và em trai tôi, nhÆ°ng Ä‘au Ä‘á»›n quá cô Æ¡i, em tôi chỉ còn là má»™t khúc cây biết nói biết khóc mà thôi !

Dung Ä‘au lòng tá»™t Ä‘á»™, nàng biết ngÆ°á»i thanh niên tốt bụng kia đã vì nàng mà ra nông ná»—i, nếu nàng không chui vào chá»— ẩn nấp của anh ấy thì dá»… gì ai phát hiện ra, nếu không vì lÆ°Æ¡ng tâm đạo đức khi Ä‘ang nằm trên vÅ©ng máu đào vẫn hiên ngang dá»±t con mã tấu trên tay tên hải tặc thì anh đâu phải mất đôi cánh tay – tất cả quá lá»›n lao cho cuá»™c Ä‘á»i nàng, quá ân sÅ©ng cho cuá»™c Ä‘á»i nàng, Dung phải làm sao đây để Ä‘á»n đáp trong muôn má»™t … Nàng chỉ biết khóc và khóc thật nhiá»u , cuá»™c Ä‘á»i nàng Ä‘au thÆ°Æ¡ng gian khổ đã nhiá»u nhÆ°ng chÆ°a bao giá» tàn khốc nhÆ° ngày hôm naỵ Má»™t khúc gá»— chỉ biết khóc , trá»i Æ¡i, trá»i Æ¡i …

Ba tuần sau Dung được xuất viện và được ngÆ°á»i anh chăm sóc cẩn thận – nàng đã hồi phục sức khá»e, ngÆ°á»i anh và nàng được chu cấp hai phòng kế bên nhau trong má»™t gian nhà 40 căn dành cho gia đình binh sÄ© chiến hạm Hoa Kỳ – Ãiá»u mong Æ°á»›c đầu tiên của Dung là xin ngÆ°á»i anh cho nàng đến thăm ngÆ°á»i em Ä‘ang còn nằm bệnh viện – trên Ä‘Æ°á»ng đến bệnh viện Dung há»i tên ngÆ°á»i anh và tên ngÆ°á»i em để tiện bá» xÆ°ng hô khi gặp mặt ngÆ°á»i em – nàng được biết ngÆ°á»i anh tên Thông, ngÆ°á»i em tên Tùng – Ãến nÆ¡i Dung lảo đảo tưởng nhÆ° sắp quỵ xuống ná»n gạch, Tùng chỉ còn là má»™t khúc cây vá»›i đôi mắt đẫm lệ ! Dung ôm chặt lấy Tùng hứa vá»›i chàng suốt cuá»™c Ä‘á»i còn lại Dung sống cho Tùng, chăm sóc Tùng, thÆ°Æ¡ng yêu Tùng vì chỉ có Tùng má»›i là lẽ sống cho Dung, má»™t ngÆ°á»i phụ nữ vô phần và bất hạnh !!!

Thắm thoát rồi Tùng cÅ©ng đến ngày xuất viện, sáu tháng qua không ngày nào Dung không đến thăm Tùng, nÆ°á»›c mắt khổ Ä‘au của hai ngÆ°á»i đã chan hòa cho nhau, hỠđã thật sá»± hiểu và thÆ°Æ¡ng yêu nhau – Sáu tháng qua, nhiá»u lần Thông tá» tình yêu thÆ°Æ¡ng Dung nhÆ°ng Ä‘á»u bị nàng từ chối, tâm hồn Dung quả là má»™t thiên thần, tình cảm Dung là má»™t tấm gÆ°Æ¡ng sáng ngá»i nhân thế . Ngày mai chuẩn bị cho Tùng vá» nhà, Thông nhẹ nhàng nói vá»›i Dung :
- Dung à ! anh thật tình yêu Dung, thá»i gian gần gÅ©i anh không thể dấu lòng, em đừng mặc cảm gái hÆ° rồi vì hải tặc – tai há»a chứ nào phải tại em ? ThÆ°Æ¡ng em không hết mà Dung, anh và em sẽ chăm lo cho Tùng chu đáo và cả ba chúng ta sống nÆ¡i đây má»™t thá»i gian nữa, chính phủ Hoa Kỳ sẽ nhận chúng ta vào Mỹ. Dung trả lá»i thẳng thắn :
- Không đâu anh Thông – Dung đã nguyện má»™t Ä‘á»i sống chết bên Tùng – ân tình anh ấy dành cho em lá»›n hÆ¡n cả núi non – cao hÆ¡n cả má»i thứ trên Ä‘á»i – em yêu anh ấy ngay từ khi gặp gỡ ban đầu trên chuyến vượt biên – xin anh hiểu cho em – chỉ có Tùng má»›i là nguồn sống của em, anh hai Æ¡i, xin anh nhận nÆ¡i em má»™t lạy này gá»i là Ä‘á»n đáp ân tình của anh, má»™t lạy này nữa để xin từ chối tình yêu của anh, em luôn quý trá»ng anh, xin anh giữ mạng sống cho Tùng, anh hiểu mà, Tùng sẽ chết khi không còn có em bên cạnh, em mong đến ngày vào Mỹ chúng em sẽ tổ chức đám cÆ°á»›i, chàng rể ngồi trên chiếc xe lăn và cô dâu đứng sau lÆ°ng ôm choàng chàng rể, em tin chắc chÆ°a có má»™t đám cÆ°á»i nào nhÆ° thế, hãnh diện cho em, sao ta không làm những việc mà thiên hạ không làm được hở anh hai ?

Thông nghẹn há»ng không dám nói gì nữa, lặng lẽ cùng Dung lái xe đến bệnh viện đón Tùng vá», Tùng được cấp má»™t xe lăn loại rất tối tân nên chàng xê dịch qua lại rất dá»… dàng – Dung dành được ở bên Tùng chăm lo, Thông ở phòng bên kia – Ãêm đêm Thông qua phòng Tùng ở đến gần sáng, những ánh mắt , những ngôn từ bóng gió những cá»­ chỉ tha thiết ân cần của Thông dành cho Dung không qua được cặp mắt của Tùng, chàng Ä‘au khổ âm thầm và chỉ biết khóc những lúc Thông đã vá» phòng riêng và Dung mệt má»i ngủ say bên cạnh chàng.
“ Anh có còn gì đâu mà làm khổ Ä‘á»i em, Dung Æ¡iâ€â€¦lá»i nói nhẹ nhÆ° hÆ¡i gió thoảng, tay chàng vuốt tóc ngÆ°á»i yêu khi Dung Ä‘ang thả hồn trong giấc Ä‘iệp, và nÆ°á»›c mắt Tùng tuôn trào Æ°á»›t đẫm khuôn mặt Dung, nàng giật mình tỉnh dậy hoảng hốt ôm lấy Tùng, an ủi chàng má»i lẽ vì cho rằng chàng Ä‘au Ä‘á»›n cho tấm thân tàn phế thảm thÆ°Æ¡ng kia chứ nào biết đâu từ tận cùng sâu thẳm trái tim Ä‘ang rÆ°á»›m máu từng cÆ¡n, Dung đâu biết là Tùng đã hiểu chuyện tình cảm của Thông dành cho Dung – còn gì để anh sống nữa Dung Æ¡i, thân anh không còn là con ngÆ°á»i, tim anh Ä‘ang dãy chết…Tùng gục xuống bên Dung nghẹn ngào tức tưởi !

Má»™t tháng sau cả ba ngÆ°á»i được chính phủ Hoa Kỳ làm thủ tục nhận vào nÆ°á»›c Mỹ, được chính phủ cấp cho má»™t căn nhà 3 phòng tại vùng Bắc Cali, Thông Ä‘i làm cho má»™t hãng Tiện, Dung Ä‘i làm cho má»™t hãng Ãiện Tá»­ – ngày ngày há» thay phiên nhau săn sóc cho Tùng – Má»™t hôm Tùng lâm trá»ng bệnh, cÆ¡n sốt hoành hành thân xác, chá» mãi cÅ©ng không thấy anh và vợ vá» nhÆ° má»i ngày – đã 9 giỠđêm Tùng suy nghÄ© mãi không hiểu vì sao cả hai không vá» nhÆ° thÆ°á»ng lệ, đầu óc quay cuồng không còn tỉnh táo… Tùng cố xê dịch chiếc xe đến bên tủ thuốc , chàng lắp chiếc tay giả vào mà từ khi được cấp đến nay chàng không há» xá»­ dụng bởi bất tiện vì chàng không thể lắp vào má»™t mình, chàng gắn sÆ¡ cánh tay mặt vào rồi vá»›i tay lên tủ thuốc lấy nguyên típ thuốc an thần của Dung uống cạn, Tùng viết lại mấy dòng nguệch ngoạc trÆ°á»›c khi lìa xa cõi trần Ä‘au thÆ°Æ¡ng, lìa xa Dung yêu quý và anh Thông ngÆ°á»i anh má»™t má»±c kính thÆ°Æ¡ng của Tùng…viết xong Tùng bá» chiếc tay giả ra và nÆ°á»›c mắt tuôn trào !

“ Dung yêu quý ! anh Ä‘i đây, Ä‘iá»u anh mong Æ°á»›c duy nhất là em đừng khóc để anh Ä‘i được nhẹ nhàng, em Æ¡i ở Ä‘á»i đâu ai khen má»™t cặp rể dâu tật nguyá»n mà đẹp đôi, mà xứng lứa, anh mong sau khi anh Ä‘i rồi em hãy cùng anh Thông có má»™t đám cÆ°á»›i và chung sống bên nhau thật hạnh phúc†Tùng khóc nức nở và lịm dần vào cõi hÆ° vô…bên ngoài có tiếng xe cứu thÆ°Æ¡ng ngừng ở cá»­a, há» dìu Thông vào nhà, chàng sÆ¡ ý trong lúc làm việc nên bị máy tiện dập đứt má»™t bàn tay đã băng bó xong từ bệnh viện Basscom trở vỠ– Thông bÆ°á»›c lần đến kêu Tùng dậy, chàng ngỡ ngàng khóc ngất , lá thÆ° tuyệt mệnh của Tùng, trá»i Æ¡i, em tôi !!! Tùng đã chết , tim đã ngừng đập, nÆ°á»›c mắt còn Æ°á»›t đẫm trên má trên mi , chan hòa trên ngá»±c áo – Dung từ ngoài bÆ°á»›c nhẹ vào nhÆ° những lần nàng Ä‘i làm vá» sợ phá giấc ngủ của Tùng, hôm nay là lần đầu tiên nàng làm thêm giá» overtime vì hãng có nhiá»u hàng cần gấp – Dung nhìn thấy anh Thông đứng chết sững, Tùng thì nằm bất Ä‘á»™ng, nÆ°á»›c mắt ràn rụa trên thân ngÆ°á»i lạnh ngắt ! Lá thÆ° kia… Dung chết lặng , xung quanh nàng bầu trá»i tối xẫm lại, nàng té xuống ná»n gạch và không còn biết gì nữa !…

Ngá»c An
đầu thu 2004

GIỚI THIỆU SÃCH :

Tuyển tập Thi Văn HOA VÀNG, má»™t cuốn sách văn há»c có giá trị, gồm 50 tác giả hải ngoại thành danh từ nhiá»u năm qua – Xuất bản năm 2003 tại Thung LÅ©ng Hoa Vàng - Bìa đôi 4 màu – dày 435 trang – giấy vàng hoa tiên .

Giá bán : Hoa Kỳ : 15 USA – Các nước : 20 USA
Liên lạc Ngá»c An : (408) 829-2145
Email : ngocan06@yahoo.com

Ngá»c An




Mục Lục

11. Ngõ Vắng Xôn Xao

Hoa Bằng Lăng



Má»™t cô nàng tinh nghịch - ngá»™ nghÄ©nh - đó chính là ngươì tình trong má»™ng của tui .Nàng ta lÆ°á»›t qua trang nhà tui rồi để lại những dòng lÆ°u bút lạ lẫm - nếu không nói là quá ngố ! Nàng thật thÆ¡ ngây và cÅ©ng rất dè dặt vá»›i những ngÆ°á»i bạn trên mạng .Há»i trang nhà nàng ở đâu , nàng cÆ°á»i giả lÆ¡ .Há»i email nàng là gì để liên lạc , nàng trả lá»i nàng hổng có email . Má»i liên lạc vá»›i nàng Ä‘á»u phải qua Guestbook của tuịNhÆ° thế há»i làm sao tui hổng tức cho được. Thế là tôi bắt đầu cuá»™c trinh thám vá» nàng ...

Má»™t cô gái ma+.c áo dài tra+'ng , tóc xõa ngang vai - mắt nhìn xa xa+m ngồi trên ghế đá má»™t sân trÆ°á»ng . Tôi choáng ngợp ! Ãó chính là nàng á»­ ? NgÆ°á»i con gái thÆ¡ ngây trong GB của tui ngày nào đấy Æ° ? Tôi lật dật Ä‘a+ng ký ngay má»™t trang nhà làm anh hàng xóm kế cạnh nhà nàng . Rồi cái máu lãng tữ trong tui nổi lên , khiến tui làm ngay 1 bài thÆ¡ ..con cóc Ä‘á» tặng nàng . Không biết nàng có ghé Ä‘á»c qua và nhá»› đến nó không nhỉ . Tôi cứ thầm mong nàng trả lá»i .Tối nào Ä‘i làm vá» , tôi cÅ©ng lÆ°á»›t qua trang nhà nàng và chá» sá»± xác nhận của nàng . Chá» mãi, chá» mãi chẳng thấy nàng trả lá»i gì cả . Buổi tối , tôi vẫn online chá» nàng . Cái con bé trong GB thì vẫn cứ thắc mắc những câu há»i trên trá»i dÆ°Æ¡i dất nhÆ° ngày nào . Nó chẳng thèm bận lòng đến má»™t kẻ Ä‘ang ngậm ngùi chá» nó bên trang nhà nó...

Ngày ná» , tôi cÅ©ng lái xe Ä‘i " cày " nhÆ° má»i khi . CÅ©ng chẳng thèm lÆ°á»›t sang cô nàng hàng xóm kiêu ngạo đó nữạ Có lẽ tui Ä‘ang Ä‘ang trồng cây si trong chính khu vuá»n nhà mình mất rồi . Con bé nai thÆ¡ trong vÆ°á»n nhà tui sao nó lại ngố thế nhỉ .Há»i caí gì nó cÅ©ng không biết .Cái gì nó cÅ©ng gãi đầu tha+'c ma+'c .Cái gì nó cÅ©ng há»n dá»—i ..mà nó dám còn cả gan chá»c giận cả tiểu muá»™i của tui lúc đó nữa chứ. Không ngày nào là không thấy chị em chúng nó không cãi nhau . Ãứa vênh ma+.t bên này , đứa hất cái chùm tóc Ä‘uôi gà bên kia - chỉ có thằng tui đứng giữa - mệt xỉu ! Suốt ngày cứ nghe tụi nó réo tên mình ra mà chá»­i , tui sắp phát khùng ..bá»—ng mèn đèn ui , con bé ngố đó nó ghi vô sổ GB má»™t dòng làm tui té ngữa . Nó há»i tỉnh rụi , hôm bữa anh qua bên nhà nó rồi làm thÆ¡ tặng nó a ? - anh viết cái gì mà em cha+?ng hiểu chi cả . Tui té xỉu !

Cô nàng quả thật là vô tình . Dá»±ng trang nhà lên rồi bá» Ä‘i lung tung , chẳng bao giá» chịu Ä‘á»c GB .Tui vào đó thấy biết bao nhiêu thÆ¡ tình Ä‘á» tặng mà nàng ta tỉnh nhÆ° không .Thì ra cha+?ng bao giá» con bé đó chịu dá»c GB cả .Tui cÅ©ng không cha+'c nàng Ä‘á»c thì hiểu Ä‘uợc hết những tâm tình đó dâu .Nàng vẫn là trẻ con khi dạo chÆ¡i trên net mà !

Nàng không thích ba+'t tay đàn ông vì nàng là con gái à đông . Trá»i đất , tui chết Ä‘iếng nhiá»u phen theo những suy nghÄ© kiểu nhÆ° vậy của nàng .Tặng nàng quà , nàng nói nàng không lấy quà của ngÆ°á»i lạ.Há»i nàng tên gì , nàng cÆ°á»i tÆ°Æ¡i nhÆ° hoa rồi há»i anh tên gì ( ma+.c dù tui đã xÆ°ng danh tánh !) .Há»i nàng câu gì nàng cÅ©ng cÆ°á»i và im lặng . Và hồn tôi đã chết chìm trong nụ cÆ°á»i hoa hàm tiếu ấy ...

Ngày gặp nhau nàng há»i má»™t câu " à anh có gia đình chÆ°a " làm tôi lúng túng . Tôi tháo chiếc nhẫn cÆ°á»›i của mình Ä‘Æ°a cho nàng và nói nếu em muốn anh sẽ tháo nó ra .Nàng há»i sao anh Ä‘Æ°a cho em làm gì? Nàng vẫn ngốc nghếch nhÆ° thế !! Chẳng bao giá» nàng hiểu được má»™t Ä‘iá»u gì cả .Tôi nói xa nói gần gì , nàng cÅ©ng chỉ tròn con mắt nghe và im lặng .Có má»™t lần, nàng há»i tình yêu có vÄ©nh cữu hay không anh nhỉ , tôi lắc đầu kêu không bao giá» có cái gì là vÄ©nh cữu . Nàng lại cÆ°á»i rồi nhá» nhẹ thầm nhủ "Chắc ká»· niệm thì vÄ©nh cữu chứ ? " ...

Tôi Ä‘ang ngập tràn niá»m hạnh phúc khi tìm thấy nàng .Má»—i tối Ä‘i làm vá» , tôi luôn online để check email của nàng . Thiệt là lạ cho cái tha+`ng nổi tiếng đào hoa nhÆ° tôi lại Ä‘i yêu say đắm con bé ngốc nhà hàng xóm ná» . Yêu mà không dám nói bởi trái tim của nàng mong manh nhÆ° chiếc ly thủy tinh . Yêu mà đành câm nín vì tôi Ä‘ang có má»™t cuá»™c tình trong Ä‘á»i trÆ°á»›c giây phút tôi gặp nàng rồi :(

Ãùng má»™t cái , nàng báo nàng Ä‘i lấy chồng .Con tim tôi tan nát .Cô bé Æ¡i , anh dã không kịp nói tiếng yêu của lòng mình vá»›i em mất rồi . Anh sợ làm tổn thÆ°Æ¡ng con tim trẻ thÆ¡ của em , nhá» ngốc à .Thế mà em lại Ä‘i lấy chồng ! Tôi cay Ä‘a+'ng nhìn niá»m hạnh phúc của mình tan vỡ

Tôi không thể có được nàng nhÆ°ng tôi không muốn nàng Ä‘i lấy chồng chút nào ! Tôi thật ích ká»· nhÆ°ng tôi không thể nào quên Ä‘i nàng - con chim vàng anh trong tôi ! Má»—i sá»›m nắng lên , má»—i chiá»u mÆ°a xuống , giá»ng cÆ°á»i khúc khích của nàng - ánh mắt tinh nghịch của nàng vẫn Ä‘au đáu trong lòng tôi .Bao nhiêu ká»· niệm tràn ngập trong tâm hồn má»—i khi tôi nhá»› đến con bé ngày xÆ°a ấy ...

Năm tháng đã trôi qua, nỗi đau cũng vơi dần bớt .Thỉnh thoảng ,tôi rất nhớ nàng , tôi muốn được nhìn thấy nàng một lần

2004

Hoa Bằng Lăng




Mục Lục

III . Ngàn Lá»i Ca (kỳ 22)__________________________________________

21 . Trên ÃÆ°á»ng Tị Nạn

Nhạc Sĩ Phạm Duy



Ãôi dòng tiểu sá»­:
· Tên thật là Phạm Duy Cẩn, sinh ngày 05 tháng 10 năm 1921 tại phố Hàng Cót, Hà Nộị
· Ông sinh ra trong má»™t gia đình "làm văn há»c và trá»ng văn há»c" (theo Tạ Tỵ), là con thứ 10 của nhà văn trào phúng xã há»™i Phạm Duy Tốn. Các anh của ông, (Phạm Duy Khiêm, Phạm Duy Nhượng) Ä‘á»u có viết văn, soạn nhạc.
· Thuở nhá», Phạm Duy từng theo há»c các trÆ°á»ng Trung há»c Thăng Long, Cao Ãẳng Mỹ Thuật, Kỹ Nghệ Thá»±c Hành; tá»± há»c nhạc năm 1940 và viết ca khúc đầu tay Cô Hái MÆ¡ năm 1942.
· Ông gia nhập đoàn hát lưu động năm 1943, đi hát từ Nam chí Bắc, phổ biến tân nhạc, sau đó tham gia kháng chiến với nhiệm vụ sáng tác và phổ biến kháng chiến cạ Ông cũng đã khởi xướng phong trào phục hồi và phát triển dân ca trong giai đoạn nàỵ Năm 1949, ông kết hôn với ca sĩ Thái Hằng.
· Phạm Duy cùng gia đình vợ vào Nam năm 1951, thành lập ban hợp ca Thăng Long vá»›i những thành viên chính là Thái Hằng cùng các anh em trong nhà: Hoài Bắc Phạm Ãình ChÆ°Æ¡ng, Hoài Trung Phạm Ãình Viêm và Thái Thanh. Tiếp tục phục hồi và phát triển dân cạ
· Ãi Pháp để tìm hiểu và bổ túc thêm nhạc lý Tây PhÆ°Æ¡ng năm 1954-1955; ông vừa nhận sá»± chỉ dạy của nhạc sÄ© Robert Lopez, vừa làm bàng thính viên tại Institut de Musicologie, Paris, vừa khởi sá»± sáng tác trÆ°á»ng cạ
· Từ năm 1956 đến nay, ông tiếp tục sáng tác Ä‘á»u đặn: tâm ca, vỉa hè ca, tục ca, đạo ca, hoan ca, và dÄ© nhiên tình ca lần lượt ra Ä‘á»á»‹
· Tháng 4 năm 1975, Phạm Duy cùng gia đình di cÆ° sang Hoa Kỳ và định cÆ° tại Midway City, Californiạ Nhạc sÄ© soạn thêm tị nạn ca, ngục ca, Hoàng Cầm ca, thá»­ nghiệm và khảo cứu nhạc Ä‘a Ä‘iệu cùng vá»›i con thứ Phạm Duy CÆ°á»ng, viết Hồi Ký...

Nhạc sĩ Phạm Duy hoạt động trong cả ba lĩnh vực : ca diễn, sáng tác và nghiên cứụ

Tác phẩm chá»n lá»c:

TrÆ°á»ng Ca Con ÃÆ°á»ng Cái Quan
TrÆ°á»ng Ca Mẹ Việt Nam
Tình Ca
Giá»t MÆ°a Trên Lá
Bà Mẹ Gio Linh
Khối Tình Trương Chi
Bên Cầu Biên Giới
Ãố Ai
Bài Ca Sao
CỠHồng
Trả Lại Em Yêu
Con ÃÆ°á»ng Tình Ta Ãi
Thương Tình Ca
Ãừng Xa Nhau
Kỷ Vật Cho Em
Cô Hái Mơ
Thiên Thai
Ngậm Ngùi
Tiá»…n Em
ÃÆ°a Em Tìm Ãá»™ng Hoa Vàng
Ão Anh Sứt Chỉ ÃÆ°á»ng Tà
Tình Cầm
Tổ Khúc Bầy Chim BỠXứ
và Minh Há»a chuyện Kiá»u (tác phẩm cuối Ä‘á»i và là tổng hợp hành trình nghệ thuật)

Trên ÃÆ°á»ng Tị Nạn

Phần 1

Những Bài Hát Tuyên Ngôn

1975. CÅ©ng nhÆ° tất cả lá»›p ngÆ°á»i đầu tiên hối hả Ä‘i tị nạn, tôi mất Ä‘i gần hai năm trá»i bị chấn Ä‘á»™ng, bị hoang mang, bị tê liệt... vì lâm vào cảnh mất nÆ°á»›c, mất con, mất quần chúng và quan trá»ng nhất là vì thấy Ä‘á»i sống của mình từ nay trở Ä‘i không còn ý nghÄ©a gì nữa. Trong má»™t gặp gỡ vá»›i báo chí Mỹ khi còn nằm trong trại tị nạn EGLIN ở tiểu bang Florida, tôi trả lá»i : ... Tôi sinh ra để hát cho nÆ°á»›c tôi. Bây giá» nÆ°á»›c tôi đâu?

Rồi cÅ©ng may mà tôi vá»›i Thái Hằng và Thái Hiá»n được má»i Ä‘i hát tại má»™t số cá»™ng đồng Việt Nam má»›i mẻ và nho nhỠở rải rác các tiểu bang, rồi qua các tổ chức UNIVERSITY CONCERTS và COMMUNITY CONCERTS, chúng tôi cùng vá»›i Bill Crofut, Steve AÄ‘iss hoặc James Durst Ä‘i hát cho cả má»™t số cá»™ng đồng ngÆ°á»i Mỹ nghe. Thế là tôi có may mắn hÆ¡n các nhạc sÄ©, nhạc công, ca sÄ© Ä‘i tị nạn khác là vẫn giữ được nghá» cÅ© của mình. NhÆ°ng những cuá»™c Ä‘i hát này cÅ©ng chẳng vui lắm đâu, nó chỉ là cái phao giữ cho tôi khá»i chết chìm trong biển khổ...

... Cho tá»›i năm 1977 thì tôi má»›i lấy lại được má»™t sá»± thăng bằng nào đó, và tôi bắt đầu tá»± vấn lÆ°Æ¡ng tâm : sá»± bá» nÆ°á»›c ra Ä‘i nhÆ° thế này có ý nghÄ©a gì không? Tôi tá»± trả lá»i tôi bằng bài hát đầu tiên trong Ä‘á»i tị nạn :
Ta Chống Cộng Hay Ta Trốn Cộng?
(Fort Walton Beach, Florida-1977)
Ta chống Cộng hay ta trốn Cộng
Ãây là Ä‘iá»u ta phải há»i ta
Ta chống Cộng hay ta trốn Cộng
Ãây là Ä‘iá»u ta phải há»i ta, nhắc ta.
Ta nếu sống như con chuột nhắt
Quên Ä‘á»i bằng ly rượu buồn tênh
Hay vùi đầu trong cuộc đỠđen
Nô lệ tiá»n, ham gái đẹp, gái hoang
Ta nếu sống như dân ngoại quốc
Quên mình là con của Rồng Tiên
Quên đồng bào Ä‘au khổ triá»n miên
Ta được quyá»n Ä‘Æ¡n Ä‘á»™c ngủ yên.

Ta chống Cộng hay ta trốn Cộng
Ãây là Ä‘iá»u ta phải há»i ta
Ta chống Cộng hay ta trốn Cộng
Ãây là Ä‘iá»u ta phải há»i ta, nhắc ta.
Ta đã thắng, khi ta vượt thoát
Ra ngoài, cùng bao bạn đồng hương
Nuôi hận thù ta nhủ ngÆ°á»i thÆ°Æ¡ng
Ta phải vá», ta chiếm lại quê hÆ°Æ¡ng
Ta hãy cất cao lên lá»i hát
Của loài ngÆ°á»i yêu chuá»™ng Tá»± Do
Dân Quyá»n và Dân Tá»™c của ta
Ta phải vá» xây lại Ä‘á»i ta.
KẾT
Ta chống Cộng, ta không trốn Cộng
Ta và cả trăm ngàn đồng hương
Mai này rồi, ta vỠViệt Nam mến yêu.

Sau má»™t bài hát có tính chất tuyên ngôn nhÆ° vậy, để kêu gá»i đồng hÆ°Æ¡ng, tôi soạn :
THÃNG TƯ ÃEN
(Midway City, CALIFORNIA-1978)
THÃNG TƯ ÃEN !
Xin cúi đầu mình xuống
Khóc quê hÆ°Æ¡ng, trói trong tay bạo cÆ°á»ng.
THÃNG TƯ ÃEN !
Ba mÆ°Æ¡i năm quật cÆ°á»ng
Tàn tanh vì lá»t vào tay đế quốc.
THÃNG TƯ ÃEN !
Xin cúi đầu một phút
Nhớ anh em, sống trong ngục trong tù.
THÃNG TƯ ÃEN !
Nuôi cho sâu hận thù
Mong và chá», vá» Việt Nam Æ°á»›c mÆ¡.
Này ngÆ°á»i Việt ở trên thế giá»›i !
Nào cùng nhau há»p chung khí giá»›i
Cất tiếng đòi tự do cho triệu đồng bào ta.
HÃY ÃOÀN KẾT LẠI !
THÃNG TƯ ÃEN !
Xin ngước mặt nhìn tới.
Tá»›i tÆ°Æ¡ng lai, tá»›i quê hÆ°Æ¡ng vá»i vợi
Tháng Tư ơi !
HÆ¡n năm mÆ°Æ¡i triệu ngÆ°á»i
NhÆ° má»™t ngÆ°á»i, phải thành công má»›i thôi !
Tháng Tư ơi !
HÆ¡n năm mÆ°Æ¡i triệu ngÆ°á»i
NhÆ° má»™t ngÆ°á»i, phải thành công má»›i thôi !

Luôn luôn bị dằn vặt, bài NGƯỜI VIỆT CAO QÚY tôi soạn ra sau đó cũng vẫn chỉ là một bài hát tuyên ngôn :
NGƯỜI VIỆT CAO QÚY
(Midway City, CALIFORNIA-1978)
Ôi ! Cao quý thay những Mẹ già trên Ä‘Æ°á»ng tị nạn
DÆ°á»›i mÆ°a phùn hay tuyết lạnh mùa Ãông
Ở Ba Lê hay ở Nữu Ước
Mẹ đứng chỠgặp quân cướp nước
Ãể nhổ vào mặt lÅ© sài lang
Ôi ! Cao quý thay những cha già đang ngồi tuyệt thực
Nhắc nhân quyá»n cho nhân loại phải nghe
Lặng nghe đây tiếng ngÆ°á»i bất khuất
Từ hơn ba mươi năm vỠtrước
Hiến Ä‘á»i mình cho nÆ°á»›c Việt Nam !
Ôi ! Cao quý thay những em nhá» tay cầm ngá»n cá»,
CỠda vàng với ba dòng máu,
Máu Việt Nam đổi lấy Tự Do
Máu đàn anh nhắc nhủ trẻ thơ :
ÃỪNG BỎ QUÊ TA
PHẢI VỀ QUÊ XƯA.
Ôi ! Cao quý thay những ngÆ°á»i Việt Ä‘i từ ngàn xÆ°a.
Những ngÆ°á»i con của Mẹ Âu CÆ¡
BÆ°á»›c ra Ä‘i từ Ãá»™ng Ãình Hồ
Rồi ra biển đi khắp bao la
Từ nghìn năm xÆ°a, yêu Ä‘á»i Tá»± Do
Ôi ! Cao quý thay những ngÆ°á»i Việt sống ở nghìn phÆ°Æ¡ng
Vẫn còn nuôi tình tự quê hương
Nắm tay nhau trên Ä‘oạn Ä‘Æ°á»ng trÆ°á»ng
Hẹn mai vỠgiải thoát quê hương
Bằng cả tình thÆ°Æ¡ng của Ä‘á»i Việt Nam.

Thi sĩ Vũ Hoàng Chương có những câu thơ rất tiên tri, chẳng hạn, trong đầu thập niên 50, ông viết những câu thơ :
Lũ chúng ta lạc loài dăm bẩy đứa
Bị quê hương ruồng bỠgiống nòi khinh...
. . . . . . . .
Chúng ta mất hết, chỉ còn nhau...

Khi nghe tin anh chết sau khi bị CS giam giữ, tôi đang ở Florida, sực nhớ tới câu thơ đó, tôi soạn một bài hát cũng có tính cách tuyên ngôn :
CÓ PHẢI TÔI LÀ
NGƯỜI QUÊ HƯƠNG RUỒNG BỎ
GIá»NG NÃ’I KHINH
Có phải tôi là ngÆ°á»i quê hÆ°Æ¡ng ruồng bá» ?
Có phải tôi là ngÆ°á»i giống nòi khinh ?
Có phải tôi là ngÆ°á»i quê hÆ°Æ¡ng nguyá»n rủa ?
Có phải tôi là ngÆ°á»i giống nòi xua ?
Quê hương tôi ơi ! Tôi sinh ra ở đấy
Tôi lớn lên cùng với phận cỠcây
Vững chắc nhÆ° tre, Ä‘am mê nhÆ° ngá»n lúa
Tôi bám rễ vào nước mặn đồng chua
Tôi yêu câu thơ hay câu ru trìu mến
Ãã nối tôi liá»n vá»›i giá»ng tổ tiên
Dĩ vãng vinh quang nên tôi vui cuộc sống
Tuy biết đau lòng vì phận nước long đong.
Anh ơi ! Em ơi ! Ta chung nhau dòng máu
Chung sắc da vàng, góp tình Việt Nam
Tóc mới xanh tơ, ta nâng niu tình nước
Nay trắng mái đầu vẫn trá»n tình xÆ°a
Trong ba mÆ°Æ¡i năm, ta chia nhau nhiá»u lắm
Chia sớt vui buồn với cả nhục vinh
Có lúc ca vang, đôi khi ôm mặt khóc
Cho nÆ°á»›c non mình nhiá»u lúc Ä‘iêu linh.

Có phải tôi là ngÆ°á»i quê hÆ°Æ¡ng ruồng bá» ?
Có phải tôi là ngÆ°á»i giống nòi khinh ?
Có phải tôi là ngÆ°á»i quê hÆ°Æ¡ng nguyá»n rủa ?
Có phải tôi là ngÆ°á»i giống nòi xua ?
Tôi xa quê hương như con sâu kẹt lối
Non nÆ°á»›c tuyệt vá»i đã đổi mầu da
Dĩ vãng chôn xa, theo tương lai mù tối
Hạnh phúc không còn, dẫu chỉ nhỠnhoi
Tôi xa quê hương khi dân no và ấm
Nay đã âm thầm, máu chộn mồ hôi
Nước mắt quê hương tuôn ra như dòng suối
Nhưng khắp giống nòi chỉ cằn cõi thêm thôi !
Tôi xa quê hương! Vâng, tôi xa nòi giống
Ãã chết trong tay quân gian tham Ä‘á»™c Ä‘oán
Thương sót sông ngòi, núi biển, ruộng nương
Thương cho quê hương, tôi thương cho nòi giống
Ãang sẽ chết dần vá»›i Ä‘á»i cùm gông
Chót vắng quê, tôi xin anh em tạ lỗi
Tôi hứa sẽ vỠgiải phóng quê tôi.
Mai này tôi vỠcùng quê hương rạng rỡ
Mai này tôi vỠcùng với Tự Do
Mai này tôi vỠcùng quê hương đổi mới
Mai này tôi vỠcùng giống nòi tôi
CODA
Cùng vá»›i Việt Nam ngàn Ä‘á»i yêu quý.

Chủ Ãá» Quê HÆ°Æ¡ng
Minh định lập trÆ°á»ng rồi, trong niá»m nhá»› quê hÆ°Æ¡ng khủng khiếp của toàn thể dân tị nạn, tôi soạn ra má»™t số bài hát hoài hÆ°Æ¡ng, nhÆ°ng cái quê hÆ°Æ¡ng mà tôi nói tá»›i lần này, nó không còn là cái quê hÆ°Æ¡ng mà tôi có thể sá» mó được, nhìn thấy được, ngá»­i thấy được... nhÆ° hồi má»›i di cÆ° từ Bắc vào Nam lúc đầu thập niên 50. Bây giá», quê hÆ°Æ¡ng trong nhạc của tôi chỉ còn là ảo ảnh quê hÆ°Æ¡ng mà thôi. Khi xÆ°a tôi có TÃŒNH HOÀI HƯƠNG ngá»t ngào và tÆ°Æ¡i mát, bây giá» tôi có NGUYÊN VẸN HÃŒNH HÀI buồn rầu và chết chóc.

Tôi vẫn thÆ°á»ng hình dung địa đồ nÆ°á»›c ta nhÆ° thân thể má»™t con ngÆ°á»i mà miá»n Bắc là cái đầu, miá»n Trung là con tim và miá»n Nam là cái dạ dầy. Trong bài NGUYÊN VẸN HÃŒNH HÀI này, tôi nói tá»›i cái chết của mình ở nÆ¡i xứ lạ quê ngÆ°á»i và xin được chôn ở má»™t nÆ¡i quanh năm tuyết phủ để hình hài vẫn còn nguyên vẹn, trông nhÆ° chân dung của nÆ°á»›c Việt Nam yêu quý.

NGUYÊN VẸN HÌNH HÀI
(Fort Walton Beach, Florida-1977)
Ai có vá» vùng trá»i Gia Ãịnh
Hay suôi sông vỠtới Cần Thơ
Qua xóm dừa rồi vào thăm ruộng
Xin cho tôi dăm hạt gạo thừa
Ai có tạt vào Chợ Tân Ãịnh
Hay đi vô Chợ Bến Thành xưa
Cam quýt bưởi chẳng cần xin tặng
Xin cho tôi khoai trộn hột ngô.
Quê hương tôi thóc gạo một mùa
Nuôi dân tôi cũng vừa miệng ăn
Nơi tha hương, sữa thịt chẳng thèm
Xin cho tôi dăm hạt gạo Nam.

Ai có vỠThành Nội Gia Hội
Hay đi ra Nghệ Tĩnh, ngoài Thanh
Xuống bến đò ở dòng Hương Thủy
Xin cho tôi nghe lại điệu hò
Ai có vỠbiển dài cát rộng
Nơi công dân nào cũng làm thơ
Tôi hết thuá»™c lá»i vàng châu ngá»c
Xin ru tôi nghe truyện Kiá»u xÆ°a.
Quê hÆ°Æ¡ng tôi thi vị đầy trá»i
Con tim tôi luôn được đầy vơi
Nơi tha hương, sống thật nặng lòng
Mang con tim khắc khoải chỠmong.

Ai có vá» Hà Ná»™i, Nam Ãịnh
Lên trung du rồi tới thượng du
Qua sóng Gầm rồi vỠnúi Tản
Xin cho tôi nhớ lại cội nguồn
Nơi văn minh của giống Việt ta
NÆ¡i trống đồng gá»i hồn dân tá»™c
Cho tôi nghe tiếng gá»i tổ tiên.
Quê hÆ°Æ¡ng tôi, dân tá»™c tuyệt vá»i
Thông minh ôi nhất bực trần ai
Nơi tha hương mê muội hằng ngày
Cho tôi khôn, trước ngày đầu thai.

Mai có ngÆ°á»i chợt ngừng thăm má»™
Nơi chôn tôi là dưới rặng mai
NÆ¡i rất lạnh, ngàn Ä‘á»i tuyết phủ
Nên thân tôi nguyên vẹn hình hài
Nếu có ngÆ°á»i tò mò muốn gặp
Nơi tha ma mở nắp mồ lên
Sẽ thấy má»™t ngÆ°á»i nằm thanh thản
Trông như chân dung của Việt Nam.
Thân tôi đây : Bắc Việt là đầu
Nơi sinh trí óc của Rồng Tiên
Ãây con tim Trung Việt hồng hào
No say đây, Nam Việt ngủ yên.

Chỉ vì hai chữ Tá»° DO, hai thế hệ ngÆ°á»i Việt Nam phải bá» quê hÆ°Æ¡ng bỠđất nÆ°á»›c. Tôi soạn bài :
1954 CHA BỎ QUÊ
1975 CON BỎ NUỚC
Một ngày năm bốn, cha bỠquê xa
Chốn đã chôn rau, cắt rốn bao nhiêu Ä‘á»i
Má»™t ngày năm bốn, cha bá» phÆ°Æ¡ng trá»i
Má»™t miá»n Bắc tối tăm mÆ°a phùn rÆ¡i
Một ngày năm bốn, cha bỠSơn Tây
Dắt díu con thơ, vô sống nơi Biên Hoà
Dù là xa đó cũng là quê nhà
Và miá»n nắng soi vui gia đình ta.
Một ngày bẩy lăm, con bỠnước ra đi
Hai mươi năm là hai lần ta biệt xứ
GiỠcha lưu đầy, ở ngay trên đất ta
Và giỠcon lưu đầy ở đây nơi xứ lạ
Một ngày năm bốn, cha lùi quê hương
Lánh Bắc vô Nam, cha muốn xa bạo cÆ°á»ng
Má»™t ngày bẩy lăm, đứng ở cuối Ä‘Æ°á»ng
Loài quỷ dữ xua con ra đại dương.

Một ngày năm bốn, xa mộ ông cha
Với lũy tre xanh, khóm chuối bên sau nhà
Một ngày năm bốn, cha phải chia lià
Cùng mảnh đất, nóc gia cha làm ra
Má»™t ngày năm bốn, ôi Thành Ãô Æ¡i
Tiá»…n bÆ°á»›c cha Ä‘i, vẫn giữ tên muôn Ä‘á»i
Hà Ná»™i yêu quý không thể ngăn ngÆ°á»i
Vì ngÆ°á»i đã ra Ä‘i theo Tá»± Do.
Một ngày bẩy lăm, con bỠhết giang sơn
Hai mÆ°Æ¡i năm tình, yêu ngÆ°á»i yêu cuá»™c sống
Giá» nÆ¡i nÆ°á»›c mình niá»m Ä‘au thay ná»—i vui
Saigon đã chết rồi, phải mang tên xác ngÆ°á»i
Một ngày dĩ vãng, ôi gần, hay xa
Ãất nÆ°á»›c hai phen chứng kiến bao chia lià
Ãá»i của cha, con : hai lần vẫy chào
Chào từ giã quê hương trong khổ đau
CODA
Ãá»i hai lần, ta bá» quê, bá» nÆ°á»›c
Phải nuôi ngày mai vỠôm Tổ Quốc.

BỠquê hương ra đi, cũng có lúc tôi ví dân tộc tôi cũng như dân Do Thái khi xưa, nếu không phải là ngồi bên bỠsông Babylone thì cũng là ngồi bên bỠsông Seine để khóc nước.
BÊN BỜ SÔNG SEINE

TA NGỒI TA KHÓC
(Midway City, CALIFORNIA-1980)
Bên bỠsông Seine ta ngồi ta khóc
Nỗi đớn đau tràn ngập cả kinh thành
NhÆ° gió lạnh làm băng giá nẻo Ä‘Æ°á»ng
Như tuyết phủ vùi chôn nghĩa địa buồn
Bên bỠsông Seine ta ngồi ta nhớ
Tiếng võng Ä‘Æ°a Ä‘á»u đặn buổi trÆ°a hè
Tiếng sáo diá»u chiá»u xa vắng, vá»ng vá»
Trẻ gá»i trâu rá»™n rã bỠđê.
Bên bỠsông Thương ngày xưa phơi phới
Nước chẩy đôi dòng nhưng lòng ta vui
Ta hát say sưa tiếng hát đong đưa
Bên bỠsông Hương tình ta thấp thoáng
Câu hát câu hò ta tặng ngÆ°á»i thÆ°Æ¡ng
Ta hát vang vang tiếng hát quê hương
Bây giỠta xa dòng sông năm cũ
Như chim lạc tổ như ma lạc mồ
ThÆ°Æ¡ng nhá»› Æ¡ há» giá»ng hát nghìn xÆ°a
Bây giỠtìm đâu cầu tre lắt lẻo
Qua khúc sông đào tá»›i nẻo ngÆ°á»i yêu
Câu hát trong chiá»u, giá»ng hát tìm nhau.
Bên bỠsông Seine ta ngồi ta khóc
Ãã thấm sâu khổ nhục kiếp lÆ°u đầy
Ma mất má»™, tìm không thấy cuá»™c Ä‘á»i
Bên bỠsông Seine ta thành tượng đá
Ta lắng thinh bỠmặc những nhân tình
Trong hiu quạnh, chỠmong tháng ngày lành
Sưởi hồn ta, đổi kiếp... tái sinh.

ThÆ°Æ¡ng nhá»› quê hÆ°Æ¡ng, nghÄ©a là nhá»› tá»›i cảnh vật và nhất là âm thanh quê hÆ°Æ¡ng. Nhá»› tiếng rao hàng buổi sáng, tiếng xe máy dầu rú trong thành đô, tiếng chuông chùa đầu ngõ, tiếng há»c trò hò la, tiếng mÆ°a rÆ¡i trên mái tôn.... chao ôi là nhá»› ! Tôi soạn bài :
TIẾNG THỜI XƯA
(Midway City, CALIFORNIA-1979)
Có ai nhớ tiếng rao hàng buổi sáng
Tiếng xe máy rú trên Ä‘Æ°á»ng thành đô
Có ai nhớ tiếng chuông chùa đầu ngõ
Tiếng chim hót, tiếng há»c trò hò la
Có ai nhớ tiếng đêm vỠmùa nóng
Tiếng mưa vỗ những mái nhà lợp tôn
Những câu nói tiếng cha mẹ từ tốn
Tiếng đôi lứa, tiếng e thẹn chỠhôn
GiỠở trong nước câm lặng tiếng rồi
GiỠở ngoại quốc, xa lạ tiếng ngÆ°á»i
Tôi thÆ°Æ¡ng nhá»› lá»i nói
Lá»i Mẹ tôi thÆ°á»ng vá»— vá» tôi
Có tôi nhớ tiếng ông bà hàng xóm
Tiếng anh chiến sÄ©, say rượu, cÆ°á»i vang
Có tôi nhớ tiếng bé đùa ngoài nắng
Tiếng êm ái, tiếng tôi gá»i : Việt Nam.

Còn gì đáng nhá»› hÆ¡n là nhá»› Saigon? Trong giá»›i soạn nhạc tị nạn, có tá»›i trên mÆ°á»i bài được viết ra để nói tá»›i thành phố thân yêu của chúng ta, nhÆ°ng chỉ có hai bài được phổ biến mạnh mẽ là bài VĨNH BIỆT SAIGON và SAIGON NIỀM NHỚ KHÔNG TÊN. Tôi cÅ©ng có má»™t bài hát cho Saigon.
THƯƠNG NHỚ SAIGON
(Midway City, CALIFORNIA-1981)
Saigon ơi ! Tôi thương và tôi nhớ
Tôi nhá»› Saigon, mà nhÆ° nhá»› ngÆ°á»i tình
Từng hàng cây lung linh, từng bóng mát
Tôi nhá»› từng nhà, từng khu phố hiá»n lành
Từng buổi trưa đi trên đại lộ tươi sáng
Phố xá Saigon, rộn ràng mạch sống tưng bừng
Từng chiá»u êm yên vui vá» trong ngõ vắng
Gió mát Saigon mơn trớn tình nhân.
Những đêm không trăng, soi hồn vào ngá»n há»a châu
Sá»›m mai sôn sao, chim đậu cá»™t đèn gá»i nhau
Tháng năm trôi mau
Giữa Saigon yêu
Ká»· niệm thật nhiá»u
Cùng nắng sá»›m vá»›i mÆ°a chiá»u.
Saigon ơi ! Yêu tôi xin chỠtôi nhé
Tôi sẽ trở vỠđể hôn những vỉa hè
Của Thành Ãô, cao sang và say đắm
Chia sá»›t tủi há»n và xây đắp tình nồng.
CODA
Saigon ơi ! Dù có thay tên
Mà ngÆ°á»i yêu còn nhá»› không quên
Chẳng bao giỠquên.

NgÆ°á»i tị nạn thÆ°á»ng hay than vãn là mất quê hÆ°Æ¡ng. Vá»›i bài QUÊ HƯƠNG CÃ’N ÃÓ NIỀM VUI sau đây, tôi khẳng định là chúng ta không mất quê hÆ°Æ¡ng. Quê hÆ°Æ¡ng còn đó, còn nằm bên bá» Thái Bình DÆ°Æ¡ng xanh ngắt và hÆ¡n thế nữa, quê hÆ°Æ¡ng còn có thể được chúng ta Ä‘em theo trên Ä‘Æ°á»ng tị nạn, quê hÆ°Æ¡ng được giấu kín trong tim, tổ quốc được giấu kỹ trong hồn.

QUÊ HƯƠNG CÃ’N ÃÓ
NIỀM VUI
(Midway City, CALIFORNIA-1979)
Ta không mất quê hương
Vì quê hương còn đó
Ta có xa cửa nhà
Là vì yêu Ä‘á»i tá»± do
Quê hương giấu trong tim
Hồn mang thêm tổ quốc
Ta sống nơi lưu đầy
Lòng ta vẫn không đổi thay
Dù Cộng Sản mất trí
Lũ đầy tớ Mác Lê
Dâng quê hương tổ quốc
Cho lũ đi xâm lược
NgÆ°á»i Việt thá» tranh đấu
Sẽ vượt thoát hố sâu
Giành Ãá»™c Lập, Tá»± Do
Nước Việt mãi còn đó.

Nam mô Quán Thế Âm
Từ bi ngôi bồ tát
Lạy Ãức Mẹ Ma-ria
Hiá»n hòa cứu nguy Ä‘á»i ta
Ta đi giữa đêm đen
Mà ta không lạc lối
Ta sống hÆ¡n má»i ngÆ°á»i
Vì lòng sáng ngá»i niá»m Tin
Dù Cộng Sản gian ác
Lũ lừa nước dối dân
Hung hăng đi đàn áp
Ngăn Pháp tăng, Linh mục
Ãầy má»™t lòng ân phúc
Ôm chặt lấy Ãức Tin
NgÆ°á»i Việt sẽ vùng lên
Xua đuổi lũ hồ tinh.

Xin em cứ tin anh di
Tình ta không thể chết
Em cứ tin Ä‘á»i mình
Tình Thương giúp cho hiển vinh
Ãôi ta muốn nay mai
VỠquê hương đổi mới
Thương nước, thương giống nòi
Tình Thương quyết không hỠphai
Dù Cộng Sản thấp kém
LÅ© ngÆ°á»i mất trái tim
Phân chia ra đẳng cấp
Không sót thương dân tộc
Là ngÆ°á»i Việt, ta sẽ
ÃÆ°a ngÆ°á»i thoát cõi mê
Bằng Tình Thương hàn gắn
Nước Việt hết khổ oan.
CODA
Quê hương ta còn đó
Ta còn có niá»m vui
Quê hương trong bạc đãi
Sẽ còn mãi niá»m tin
Quê hương ôi trìu mến
Xin gửi đến Tình Thương
Tình thương nòi giống Việt Nam.

Trong niá»m nhá»› quê hÆ°Æ¡ng đó, ai cÅ©ng nằm mÆ¡ thấy mình trở lại quê hÆ°Æ¡ng. NhÆ°ng trong thá»±c tế 1975-80, đó là những cÆ¡n ác má»™ng. Tôi soạn má»™t bài hát khủng khiếp, trÆ°á»›c khi có tập thÆ¡ của Nguyá»…n Chí Thiện :

GIẤC MƠ KHỦNG KHIẾP
Ãêm hôm qua tôi nằm mÆ¡ vá» nÆ°á»›c
Ãi lang thang trong thủ đô lạnh ngắt
Những gốc me trước tôi hay thả hồn
Chá» ngÆ°á»i yêu, để nắm vai hôn
Cây me tươi, nay già khô trụi lá
NgÆ°á»i tôi yêu tóc bạc phÆ¡ ngồi đó
Mắt trông tôi, rất xa vá»i, xa lạ
Nhìn tôi như nhìn khoảng trống bao la
Ãêm hôm qua tôi nằm mÆ¡ lá»™i nÆ°á»›c
Suôi theo sông tôi vỠquê thuở trước
Ãứa bé con vẫn hay quen đợi quà
Của Mẹ yêu, chợ vãn ban trưa
Như con trâu, cha mẹ tôi lầm lũi
Phải lao công xin chuộc bao tội lỗi
Khắp nước tôi đã biến ra trại tù
Toàn dân tôi thành một đám nô lệ.

Giật mình tỉnh dậy
Giật mình tỉnh dậy
Trá»i Æ¡i ! Khủng khiếp, khủng khiếp quá thôi !
Giật mình tỉnh dậy
Trá»i Æ¡i ! Khủng khiếp, khủng khiếp quá thôi !
Xin cho tôi đừng ngủ nữa
Xin thôi không nằm mộng dữ
Xin cho tôi mộng dệt hoa
Xin cho tôi đẹp mộng mơ
Cho tôi mơ nước Việt Nam giầu có
Quê hương tôi đi vỠnơi rực rỡ
Có con tim biết quên đi hận thù
Và Tình Yêu nổ vỡ tim ra
Cho tôi mơ nước của tôi được thoát
Khá»i cÆ¡n nguy, ra khá»i tay tàn ác
Chốn à Ãông có nÆ°á»›c Việt yên lành
Tá»± do xây má»™t Ä‘á»i sống thanh bình.

Chủ Ãá» Chia Ly
Sau chủ Ä‘á» QUÊ HƯƠNG là chủ Ä‘á» CHIA LY. Chủ Ä‘á» này đã được nhà thÆ¡ Cao Tần khai thác ngay trong những ngày đầu tiên sống trên đất Mỹ, qua má»™t thÆ¡ nhan Ä‘á» THƯ EM ÃẾN. Hoàn cảnh của ngÆ°á»i trong bài thÆ¡ không khác gì hoàn cảnh tôi và các con. ThÆ° Ä‘i thÆ° lại giữa chúng tôi Ä‘á»u phải trá hình, giống nhÆ° thi sÄ© nói, chỉ là những khẩu hiệu buồn nôn... Tôi đã phổ nhạc ngay bài thÆ¡ này.

THƯ EM ÃẾN
(theo thơ Cao Tần)
Thư em đến như tên hỠốm nặng
Hồn tang thÆ°Æ¡ng sau mặt nạ tÆ°Æ¡i cÆ°á»i
Bao son phấn không che nghìn cay đắng
Mắt lệ đầy miệng hát những lá»i vui
Thư em đến sau muôn vàn ân ái
DÆ°á»ng nhÆ° ai soi bạt cả linh hồn
Em không khóc bằng lá»i hay chữ
Thì gửi làm chi dăm khẩu hiệu buồn nôn...
Gửi cho anh vài sợi tóc mẹ già
Rụng âm thầm trên hiên chiá»u hiu quạnh
Nuôi má»™t bầy con cuối Ä‘á»i vắng lạnh
Cho anh ôm hôn Æ¡n nặng má»™t thá»i xa
Gửi cho anh manh áo rách con thơ
Cho anh ngá»­i mùi nhá»c nhằn nô lệ
Anh ra đi con tập nói u ơ
Con vấp ngã anh không được nâng đỡ...

Gá»­i cho anh má»™t viên sá»i trên Ä‘Æ°á»ng
Anh sẽ Ä‘á»c ra muôn vàn lối cÅ©
Gửi cho anh một nhánh cỠquê hương
Anh sẽ Ä‘á»c ra đất trá»i ta thở
Gửi cho anh thêm một tỠgiấy trắng
Thấm nÆ°á»›c trá»i quê qua mái dá»™t đêm mÆ°a
Anh sẽ Ä‘á»c ra mênh mông Ä‘á»i lạnh vắng
Em tiếc thương hoài ấp ám gối chăn xưa...

Tôi soạn thêm những bài hát chia ly nhÆ° Ở BÊN NHÀ EM KHÔNG CÃ’N ÃỨNG ÃỢI CHỜ ANH, LẤP BIỂN Và TRỜI... Những bài này muốn nói lên ná»—i buồn trùng dÆ°Æ¡ng (océanique) và vÅ© trụ (cosmique) nhÆ° trong hầu hết những bài tôi soạn trong thá»i kỳ này. Khi còn ở trong nÆ°á»›c, tình cảm vá»›i thiên nhiên (sentiment de la nature) ở trong chúng ta thÆ°á»ng hay chỉ hạn chế trong sá»± trao tình vá»›i lÅ©y tre xanh, con đê dài, khung trá»i tím, con sông đào... Bây giá», sau khi đã ra khá»i lÅ©y tre xanh, tôi nghÄ© rằng nó phải mang nhiá»u tính chất cao rá»™ng hÆ¡n, sâu xa hÆ¡n.

Ở BÊN NHÀ
EM KHÔNG CÃ’N ÃỨNG ÃỢI CHỜ ANH
(Midway City, CALIFORNIA-1978)
Ở bên nhà em không còn đứng đợi, chá», mong
Ãợi anh vá», anh hôn vào mắt nàng mầu nhung
Ở bên nhà em đi lao động
Ở bên này anh ra biển rá»™ng, gá»i trùng dÆ°Æ¡ng
Trùng dương nào đã chia lìa đôi vợ chồng son
Trùng dÆ°Æ¡ng còn thêm cắt rá»i cha mẹ và con
Trùng dương nào hay chế độ nào
Ãẩy con ngÆ°á»i vô kiếp nghẹn ngào, kiếp xa nhau !
Nhớ đôi tay em, xưa xinh như mộng
Tay vuốt tóc chồng, tay nựng con thơ
Nhá»› đôi môi em, ôi đôi môi má»ng
Ca hát cho Ä‘á»i thêm sắc thêm hÆ°Æ¡ng
Ở bên nhà đôi tay ngà em vục bùn đen
Ở bên nhà đôi môi má»m thú vạn tá»™i oan
Ở bên này sống với ác mộng
Từng đêm ngày anh ra biển rộng, khóc thương em !
CODA
Ở bên nhà em không còn đứng đợi chỠanh
Ở bên này anh căm thù lũ Cộng tàn hung.

LẤP BIỂN Và TRỜI
(Midway City, CALIFORNIA-1978)
Chúa đã phán rằng có được niá»m Tin
Thì mình có thể vá được trá»i xanh
Xê dịch núi rừng, lấp cạn trùng dương
Anh có nghe chăng ?
Anh có nghe chăng lá»i em khấn nguyện
Khấn vái có ngày rung được trá»i đất
Ãể ngÆ°á»i yêu vượt thoát khá»i ngục thất
Bay được lên trá»i, hay vượt biển khÆ¡i
Anh đến bên em
Anh đến bên em gần nhau suốt Ä‘á»i...
Ãịa ngục nÆ¡i chốn quê hÆ°Æ¡ng
Ãịa ngục trong bÆ°á»›c tha phÆ°Æ¡ng
Em khóc Ãông DÆ°Æ¡ng cùng chung số phận
Khóc thân anh vùi trong đói lạnh
Khóc cho tâm hồn em héo hon
Hồn em rách bươm
Trận cuồng phong có đâu xa
Trận cuồng phong cuốn trong ta
Nơi trái tim em nổi cơn sóng thần
Sóng dâng cao từng cơn uất hận
Trái tim hay biển không đáy đây ?
Ãể em đắng cay !

Nếu vẫn khó lòng vá được trá»i xanh
Phận hèn không thể lấp cạn đại dương
Xin được sống còn, giữ vẹn lòng son
Xin mãi yêu thÆ°Æ¡ng Xin mãi yêu thÆ°Æ¡ng ngÆ°á»i nÆ¡i cuối Ä‘Æ°á»ng
Chúa sẽ thương tình vá lại hồn em
Bằng niá»m Tin để lấp biển sầu thÆ°Æ¡ng
Sống được trong Ä‘á»i, hi vá»ng còn nuôi
Nuôi mãi tin yêu
Nuôi mãi tin yêu, gá»­i nÆ¡i cuối trá»i
CODA
Còn niá»m Tin mãi nÆ¡i ta
Thì rồi sẽ nối duyên xưa.
* * *

Phạm Duy

Mục Lục

IV . Những Bức Thư Tình_____________________________________________

Thư Tình Tháng Này

DHH



Anh Yêu Dấu,

Nếu có thể nhặt hết những chiếc lá vàng óng ã của tình thu để go*?i đến anh, và để diễn tả, nói lên nỗi nhớ khôn cùng của tình em, thì em cũng sẽ làm. Những chiếc lá thật lượt là, xinh xắn, như một tấm thảm đầy màu sắc lộng lẫy nằm ấp ủ những kỷ niệm của những tháng ngày qua, đang nằm phủ kín các lối đi và như đang chỠđợi bước anh vỠ.

Những ngá»n gió rít lên từng cÆ¡n, xé nát cõi lòng của lá, thầm trách, ngÆ°á»i Ä‘i sao chÆ°a trở lại chốn xưạ Ãã mấy mùa thu bàng bạc trôi qua, thu sang, thu sầu, thu tàn, thu chết mà tình ta vẫn mãi chênh chếnh thu phong, có phải chăng tình ta nhÆ° con thuyá»n Ä‘ang lạc giữa biển trá»i mênh mông? Em muá»™n phiá»n, em cùng lá cây than thở, trong cÆ¡n Ä‘au chín mùi, trong niá»m nhá»› miên man, và nhân vật chính chỉ là "Anh " . Giận há»n vu vÆ¡, em viết nên bài thÆ¡, nhÆ°ng tình thÆ¡ lại quá Æ¡ thá», rồi em lại xé bá» Ä‘i . Không biết nÆ¡i phÆ°Æ¡ng trá»i ấy, anh có bàng hàng, xôn xao theo màu lá, và có nhá»› thật nhiá»u vá» em không ?

Nhá»› chiá»u thu xÆ°a, ôm em vào lòng, anh đã từng uống từng giá»t lệ rÆ¡i trên mắt môi nhÆ° uống từng ná»—i Ä‘au dịu dàng, dá»— dành, rồi khẽ nói : " Thôi, con mèo Æ°á»›t của anh Æ¡i, đừng làm nÅ©ng nhÆ° thế nữa, đừng rÆ¡i lệ, em Ä‘ang có anh bên cạnh đây rồi, anh sẽ Ä‘á»n cho cô bé tất cả những gì cô bé muốn chịu không ? " Em khẽ nói : " Em không cần chi cả ngoài trái tim của anh thôi" Anh mỉm cÆ°á»i gật đầu " Sao em khôn thế, em giữ tim anh, thì làm sao anh thở, và anh sẽ chết từ từ trong tay em, thế thì em phải làm sao ? " Em đắc chí trả lá»i : " Thì muôn Ä‘á»i, mãi mãi anh sẽ thuá»™c vá» em, ở bên em mãi mãi và mãi mãi "

Thu vẫn đến, thu vẫn đi
Tình ta sao mãi phân ly hỡi ngÆ°á»i
Lá héo tàn, lá chẳng tươi
Tình mình nhÆ° lá cÅ©ng lÆ°á»i biếng yêu
Lá rÆ¡i mau, lá rÆ¡i nhiá»u
Tình mình khô héo muôn chiá»u tÆ°Æ¡ng tÆ°
-Dâu tiếng yêu, tiếng tạ từ
Từ nơi em đã chừng như âu sầu

Viết Cho Giao Mùa
November, 2004

DHH
~~~/~~((@

Mục Lục

V . Nghiên Cứu_____________________________________________

1. Một ý-kiến vỠTHƠ TIẾNG ANH

Lê Xuân Nhuận



Chúng ta đã bÆ°á»›c vào thiên-niên-ká»· thứ ba, và sống trong má»™t thá»i đại mà các sinh-hoạt chính của má»—i nÆ°á»›c, và do đó của má»—i ngÆ°á»i, Ä‘á»u có chiá»u-hÆ°á»›ng toàn-cầu-hóa, nói nôm-na là mở cá»­a để tiếp-thu từ toàn-cầu, đồng-thá»i dấn thân để hòa-nhập vào toàn-cầu . Trong hoàn-cảnh đó, thÆ¡ là má»™t trong các sinh-hoạt nói trên. Bởi thế, đã có khá nhiá»u bài thÆ¡, tập thÆ¡, sÆ°u/tuyển-tập thÆ¡, của khá nhiá»u nhà thÆ¡, từ tiếng nÆ°á»›c mình được dịch ra tiếng nÆ°á»›c ngoài .

Má»™t trong những ngôn-ngữ thông dụng nhất trên thế-giá»›i hiện nay là tiếng Anh. Cho nên, ngoài thÆ¡ của các tác-giả ngÆ°á»i-nói-tiếng-Anh (nhÆ° Anh, Mỹ, Úc) từ lâu đã có khá nhiá»u thÆ¡ của các ngÆ°á»i nÆ°á»›c khác được dịch ra tiếng Anh.

Thá»i-gian gần đây, Việt-Nam cÅ©ng đã bắt đầu giá»›i-thiệu thÆ¡ của mình vá»›i ngÆ°á»i nÆ°á»›c khác, bằng cách sáng-tác trá»±c-tiếp, hoặc phiên dịch (hay chuyển-ngữ) từ tiếng Việt qua tiếng Anh.

Có sáng-tác bằng tiếng Anh hay phiên dịch qua tiếng Anh, thì má»›i mong được ngÆ°á»i nÆ°á»›c ngoài Ä‘á»c đến, chia-sẻ vá»›i chúng ta những gì má»—i má»™t nhà thÆ¡, đại diện phần nào cho tâm-hồn Việt-Nam, dân-tá»™c Việt-Nam, dù trong má»™t hoàn-cảnh nhất định, gá»­i-gắm trong từng vần Ä‘iệu thi-ca .

* Sinh-hoạt thÆ¡ tiếng Anh của ngÆ°á»i Việt được thể-hiện qua hai dòng chính:
* thơ của các tác-giả ở trong nước; và
* thơ của các tác-giả định-cư/tị-nạn cộng-sản ở các nước nói tiếng Anh. *

VỠdòng thơ tiếng Anh của Việt-Nam quốc-nội, ta thấy hầu như chỉ là thơ phiên dịch hoặc chuyển-ngữ, chứ không phải là sáng-tác trực-tiếp bằng tiếng Anh.

Hiện nay đã có má»™t số thi-sÆ°u-tập (của nhiá»u tác-giả) và thi-tập (của má»™t tác-giả), mà đáng chú ý nhất là các ấn-phẩm do nhóm Nguyá»…n Bá Chung, thuá»™c trÆ°á»ng đại-há»c UMB (University of Massachusetts ở Boston) ấn-hành:
"MOUNTAIN AND RIVER" (Núi Sông, Sông Núi, hoặc Non Sông), do Kevin Bowen, Nguyá»…n Bá Chung, và Bruce Weigl, phiên dịch. ThÆ¡ trong tuyển-tập này gồm có những bài được sáng-tác trong khoảng từ 1948 đến 1993, qua 2 cuá»™c chiến kháng Pháp và chống Mỹ, từ thÆ¡ của Hồ Chí Minh đến thÆ¡ của Nguyá»…n Quang Thiá»u;
"SIX VIETNAMESE POETS" (6 nhà thÆ¡ Việt-Nam), gồm có Lâm Thị Mỹ Dạ, Nguyá»…n Khoa Ãiá»m, Xuân Quỳnh, à Nghi, Nguyá»…n Ãức Mau, và Phạm Tiến Duật, mà tác-phẩm được viết trong thá»i-gian "chống Mỹ", do Kevin và Nguyá»…n Bá Chung giá»›i-thiệu;
"DEDICATED TO A DREAM", "THE ADVENTURE OF THE PHOENIX", chuyển-ngữ, của Lâm Thị Mỹ Dạ, chung với Xuân Quỳnh, Phạm Tiến Dũng, Anh Thơ, trong bộ American War and Post-War Poetry;
"DISTANT ROAD" (ÃÆ°á»ng Xa), thÆ¡ của Nguyá»…n Duy, do Nguyá»…n Bá Chung và Bruce Weigl phiên dịch;
"THE WOMEN CARRY RIVER WATER" (Các Cô Gánh NÆ°á»›c), thÆ¡ của Nguyá»…n Quang Thiá»u, thuá»™c thế-hệ sau-1975, do Martha Collins và Nguyá»…n Quang Thiá»u chuyển-ngữ.
Nhóm Nguyễn Bá Chung cũng thực-hiện:
"VIETNAMESE POETRY FROM THE WARS" (Thơ Việt Qua Các Cuộc Chiến), một thi-sưu-tập; và
"POEMS FROM CAPTURED DOCUMENTS" (ThÆ¡ Trong Tài-Liệu Ãịch), nguyên-tác và bản dịch ra tiếng Anh những bài thÆ¡ lẫn-lá»™n trong các tài-liệu bắt được (của đối-phÆ°Æ¡ng?).

Nguyá»…n Bá Chung và các nhân-vật liên-hệ Ä‘á»u thuá»™c Trung-Tâm William Joiner (WJC) của trÆ°á»ng đại-há»c UMB, là nhóm chủ-trÆ°Æ¡ng viết lại lý-lịch và vị-trí của NgÆ°á»i Việt Tị-Nạn Cá»™ng-Sản, mà lại thuê các nhà văn chịu ảnh-hưởng cá»™ng-sản từ trong nÆ°á»›c ra thá»±c-hiện dá»±-án nói trên, nên bị cá»™ng-đồng NgÆ°á»i Việt Hải-Ngoại khắp nÆ¡i chống-đối quyết-liệt từ mấy năm nay .
V.v...

Nói chung, các tập thÆ¡ tiếng Anh dịch từ thÆ¡ tiếng Việt ở trong nÆ°á»›c Ä‘á»u được má»™t số nhân-vật hay tổ-chức ở nÆ°á»›c ngoài mà có thiện-cảm vá»›i Việt-Nam ná»™i địa phiên dịch và ấn-hành. Ná»™i-dung tổng-quát là để Ä‘á»-cao cá»™ng-sản Việt-Nam, dù có những bài "vô thưởng, vô phạt" thì cÅ©ng là để cố ý chứng-tá» rằng công-việc sáng-tác hiện nay ở Việt-Nam đã được tá»±-do .

Ãiá»u đặc-biệt là tất cả các ấn-phẩm ấy Ä‘á»u đã được ký-nạp vào thÆ°-viện Quốc-Há»™i Hoa-Kỳ, và má»™t số thÆ°-viện các trÆ°á»ng đại-há»c ở Mỹ và ở các nÆ¡i, do có chính-sách của nhà cầm quyá»n ở trong nÆ°á»›c, hoặc chủ-trÆ°Æ¡ng của các giá»›i-chức chuyên-môn liên-quan ở nÆ°á»›c ngoài .
Nhân đây chúng tôi cÅ©ng kể thêm SPRING ESSENCE (HÆ°Æ¡ng Xuân, tức Xuân HÆ°Æ¡ng), gồm có má»™t số bài thÆ¡ của nữ-sÄ© Hồ Xuân HÆ°Æ¡ng, do John Balaban, giáo-sÆ° thi-sÄ© ngÆ°á»i Mỹ, ở North Carolina, giá»›i-thiệu .
Hồ Xuân HÆ°Æ¡ng là của dân-tá»™c Việt-Nam, chứ không thuá»™c riêng hàng-ngÅ© của các nhà thÆ¡ hiện nay ở Việt-Nam; nhÆ°ng chúng tôi tạm kê vào đây để ghi nhận việc làm của thi-sÄ© Mỹ này, đã tìm-tòi và trân-quý những vần thÆ¡ có giá-trị trÆ°á»ng-cá»­u của Việt-Nam, má»™t cách khách-quan và vô-tÆ°, chứ không có hậu-ý hay mÆ°u-đồ gì nhÆ° ai kia .
*
Vá» dòng thÆ¡ tiếng Anh của NgÆ°á»i Việt Hải-Ngoại, ta thấy có hai nguồn song-song:
* thơ trực-tiếp sáng-tác bằng tiếng Anh, và
* thơ phiên dịch hay chuyển-ngữ qua tiếng Anh.

ThÆ¡ trá»±c-tiếp sáng-tác bằng tiếng Anh thì được phổ-biến qua ba con Ä‘Æ°á»ng: đăng-tải rá»i-rạc, in chung trong các sÆ°u/tuyển-tập, và xuất-bản thành tập riêng.

Vì là thơ sáng-tác bằng tiếng Anh, nên các tác-giả đã đi thẳng vào các tạp-chí thi-ca của Mỹ, các diễn-đàn thi-ca của Mỹ thực-hiện trên mạng lưới thông-tin toàn-cầu, các sưu/tuyển-tập thơ quốc-tế của Mỹ, Anh, cũng như xuất-bản thành tập theo cung-cách của phương Tây .
Riêng thơ tiếng Anh đã được ấn-hành thành tập, thì ta thấy có:
"AMONG PEOPLE" (Giữa Những Con NgÆ°á»i), sáng-tác trá»±c-tiếp, của Nguyá»…n Phúc Sông HÆ°Æ¡ng, xuất-bản ở Sacramento, Bắc California, Hoa-Kỳ;
"SHARPENING THE SWORD ON THE SIDELINE" (Bên Trá»i Mài Kiếm), song-ngữ, của Hà Huyá»n Chi, do Ngô Ãình ChÆ°Æ¡ng phiên dịch, Ãàm Trung Pháp hiệu-đính, ấn-loát ở Washington, Hoa-Kỳ;
"THE PARTING YEAR", sáng-tác trực-tiếp, của Christine Sa, xuất-bản ở Toronto, Canada;
"THE SILENCE OF YESTERDAY" (Sá»± Im-Lặng của Ngày Hôm Qua), song-ngữ, sáng-tác trá»±c-tiếp lẫn chuyển-ngữ, của 22 tác-giả, vá»›i các tác-giả tiếng Anh: Vi-Khuê, Ngô Ãa Thiện, à Yên, Song Nhị, Nguyá»…n Phúc Sông HÆ°Æ¡ng, Ngô Ãức Diá»…m, Phạm Ngá»c, Thanh-Thanh; vá»›i các dịch-giả: Huỳnh Sanh Thông, Võ Ãình, Nguyá»…n Ngá»c Bích, Ngô Ãa Thiện, Song Nhị, à Yên, Phạm Ngá»c, Nguyá»…n Phúc Sông HÆ°Æ¡ng, Thy VÅ©, Hoài Vân Tá»­, VÄ©nh Sinh, Thanh-Thanh; do "CÆ¡-Sở Thi Văn Cá»™i Nguồn" của Song Nhị và Diên Nghị giá»›i-thiệu, ấn-hành ở San Jose, Bắc California, Hoa-Kỳ;
"A POEM FOR MY CHILDREN" (Bài Thơ Cho Con), của Nguyễn Mạnh Quang, do tác-giả tự chuyển-ngữ, xuất-bản ở Tacoma, Washington, Hoa-Kỳ;
"FLOWERS OF LOVE" tức "FLEURS D'AMOUR" (Cụm Hoa Tình Yêu), thi-sÆ°u-tập tam-ngữ Việt-Anh-Pháp, sáng-tác trá»±c-tiếp lẫn chuyển-ngữ, Tập I (40 tác-giả), Tập II (45 tác-giả), Tập III (66 tác-giả); vá»›i các tác-giả tiếng Anh: NhÆ°-Hoa, Nguyá»…n Phúc Sông HÆ°Æ¡ng, Thu-Vân, Lê Sỹ Ãông, Phạm Nhã Dá»±, Nguyá»…n Thị Sen Trắng, Phạm Ngá»c, Tyna, HÆ°Æ¡ng Nam, Lê Trá»ng NghÄ©a, Trac Pham, Paul Cao, Kim Phuong Tran, Le Van Ba, Trần Tịnh NhÆ°, LÆ°u Trần Nguyá»…n, Lê Khắc Lý, Tina Thanh HÆ°Æ¡ng, Nguyá»…n Thùy Linh, Doan Nam Nhan, Hoài Việt, Ãinh Duy PhÆ°Æ¡ng, Hoàng Hoa, Hồng PhÆ°Æ¡ng, Ly Châu, Vinh Hồ, Thanh-Thanh; vá»›i các dịch-giả: Phạm Ngá»c, LÆ°u Hoài, Du PhÆ°á»›c Long, Ngô Ãa Thiện, Thu Vân, Phan Thị Bạch Nga, Be Davison Herrera, Ali Smaoui, Elsie Whitlow Feliz, Joyce Odam, Lê Sỹ Ãông, Nguyá»…n Trá»ng Bình, Nguyá»…n Ãại Thanh, Phạm Nhã Dá»±, Hoài Việt, Trần Minh Hiá»n, VÅ© Ãức Tô Châu, Charles Nguyen, Ãào Thanh Khiết, Duy TÆ°á»ng, NhÆ° Hoa, Nhụt Nguyệt, Ngá»c Nguyệt, Nguyá»…n Ãắc Khoa, Lê Cao Phan, Huỳnh Sanh Thông, Vo Tinh, VÅ© Lang, Christopher VÅ©, Võ Thị Xuân Hiệp, à Nga,Thanh-Thanh; do "Há»™i ThÆ¡ Tài-Tá»­ Việt-Nam" của NhÆ°-Hoa Lê Quang Sinh ấn-hành, ở Sacramento, Bắc California, Hoa-Kỳ;
"POEMS IN RAIN & FLOWERS" (ThÆ¡ Trong MÆ°a & Hoa), thi-sÆ°u-tập song-ngữ của Vi Khuê, vá»›i các dịch-giả: Chá»­ Nhất Anh, Chá»­ Nhị Anh, Bernard Detrez, Nguyá»…n Ngá»c Bích, Võ Ãình, VÅ© Ãức, Nguyá»…n Huỳnh Diệp, Trần Nhã Hoa, Vi Khuê, TÆ°á»ng Minh, Huỳnh Sanh Thông, Nguyá»…n PhÆ°Æ¡ng Viên, Thanh-Thanh; do "Sao" xuất-bản, ở Virginia, Hoa-Kỳ;
"THE UNHEALED WOUND" (Vết ThÆ°Æ¡ng ChÆ°a Lành), "A NIGHTMARE WAR" (Cuá»™c Chiến Ãc-Má»™ng), "BLUE RAIN" (MÆ°a Xanh), của Minh Viên, ấn-hành ở San Francisco, Bắc California, Hoa-Kỳ;
"THE OLD DAYS" tức "LE VIEUX TEMPS" (Chuyện Ngày XÆ°a), thi-tập tam-ngữ Việt-Anh-Pháp, của NhÆ°-Hoa Lê Quang Sinh, vá»›i các dịch-giả: NhÆ° Hoa, Duy TÆ°á»ng, Thu Vân, Lê Sỹ Ãông, Thanh-Thanh; do "Há»™i ThÆ¡ Tài-Tá»­ Việt-Nam Quốc-Tế" xuất-bản, ở Sacramento, Bắc California, Hoa-Kỳ;
"DRUNKARD BOXING" (Võ Say), do "Singing Horse" ấn-hành; "A SMALL TRIUMPH OVER LASSITUDE", do Leroy Press ấn-hành; "A GLASS OF WATER", do Skanky Possum Press ấn-hành; Ä‘á»u là sáng-tác trá»±c-tiếp, của Linh Ãinh (Ãinh Hoàng Linh) ở Philadelphia, Pennsylvania, Hoa-Kỳ;
"QUIET ALLEY IN THE EVENING" (Chiá»u Ãêm Xóm Vắng), song-ngữ, của Ngô Ãình ChÆ°Æ¡ng, do tác-giả tá»± chuyển-ngữ, ấn-hành ở San Jose, Bắc California, Hoa-Kỳ;
"LOVE POEMS" (Thơ Tình), tuyển-tập chuyển-ngữ, do "Nhân Chứng" xuất-bản, ở Nam California, Hoa-Kỳ;
"YOUR ANCIENT SEE THROUGH", sáng-tác trực-tiếp của Hoa Nguyen, do Skanky Possum Press ấn-hành, ở Texas, Hoa-Kỳ;
"IN THE MYNAH BIRD'S OWN WORDS, sáng-tác trực-tiếp của Barbara Tran, xuất-bản ở Hoa-Kỳ;
"SPEECHLESS" của Dien Viet Duong (DÆ°Æ¡ng Viết Ãiá»n);
"MY TORCH" (Ngá»n Ãuốc của Tôi), sáng-tác trá»±c-tiếp của Bright Quang, ấn-hành ở Redwood City, Bắc California, Hoa-Kỳ;

Bốn thi-tập của Kim VÅ©, má»™t tác-giả sản-xuất mạnh và Ä‘á»u, và tá»± xuất-bản, ở San Jose, Bắc California, Hoa-Kỳ:
"SUCH IS MY LOVE, SWEETHEART" (Tình Anh NhÆ° Thế Ãấy), song-ngữ, do tác-giả tá»± chuyển-ngữ;
"WHEN I LOVE YOU" (Khi Yêu Em); song-ngữ, do tác-giả tự chuyển-ngữ;
"VIETNAMESE POETRY: A SAMPLER" (Việt Nam: Những Ãng ThÆ¡ Tuyệt Tác), thi-phẩm của má»™t số tác-giả trong và ngoài nÆ°á»›c, do Kim VÅ© chuyển-ngữ;
"THE FINEST PIECES OF MODERN VIETNAMESE POETRY" (Những Ãng ThÆ¡ Tuyệt Tác Hiện Ãại), thÆ¡ của má»™t số nhà thÆ¡ chá»n lá»c, do Kim VÅ© chuyển-ngữ;
Một thi-tập của Lê Phạm Lê, ở San Francisco, Bắc California, Hoa-Kỳ;
Má»™t số thi-tập của Du Tá»­ Lê, ở Nam California, Hoa-Kỳ, trong đó có "TRIBUTES TO MOTHER ON THE WAY HOME VIA PACIFIC OCEAN" (TrÆ°á»ng Khúc Mẹ Vá» Viá»…n Ãông), do Thiên Nhất PhÆ°Æ¡ng và Trần Lệ Khánh chuyển-ngữ); v.v...

Ãặc-biệt ở New York, "Quality Paperback Book Club" (Câu-Lạc-Bá»™ Sách Bìa Má»ng) của Hoa-Kỳ đã xuất-bản má»™t cuốn đại-tuyển-tập thÆ¡, nhan Ä‘á» "WORLD POETRY" (ThÆ¡ Thế-Giá»›i). Ãây là má»™t công-trình tÆ°Æ¡ng đối khách-quan, trong đó có má»™t số bài do Nguyá»…n Ngá»c Bích chuyển-ngữ từ tác-phẩm của má»™t số tác-giả Việt-Nam, từ xÆ°a nhÆ° Vạn Hạnh, Khuông Việt, Mãn Giác, Trần Nhân Tông, Lê Thánh Tá»™ng, Nguyá»…n Bỉnh Khiêm, Nguyá»…n Trãi, Nguyá»…n Gia Thiá»u, Nguyá»…n Khuyến, Hồ Xuân HÆ°Æ¡ng, Trần Tế XÆ°Æ¡ng, đến tiá»n-chiến (Ãệ-Nhị Thế-Chiến) nhÆ° Thế Lữ, Tú Mỡ, đến cả những ta’c giả mơ’i nhÆ° Nguyá»…n Văn Lạc, Ãoàn Văn Khâm, Hà Thị Thảo, Lê Ngá»c Hiệp. Trong số những tác-giả kể trên, có má»™t tác-giả còn sống, được nhiá»u ngÆ°á»i chú ý, mà lại là thành-viên của Cá»™ng-Ãồng NgÆ°á»i Việt Tị-Nạn tại Hải-Ngoại, đó là Du Tá»­ Lê .
V.v...
* Ngoài các thi-tập và thi-sÆ°u-tập (được in thành sách), chúng tôi ghi nhận có những bài thÆ¡ được sáng-tác trá»±c-tiếp bằng tiếng Anh và in rá»i-rạc:
*trong các sÆ°u-tập thÆ¡ của Hoa-Kỳ, do các nhà xuất-bản "The National (sau này là International) Library of Poetry" (ThÆ°-Viên Thi-Ca Quốc-Gia/Quốc-Tế) ở Maryland, "Famous Poets Society" (Hiệp-Há»™i Thi-Nhân Tài Danh) ở Oregon, "Whós Who in New Poets" (Thi-Nhân Tài Danh Ãợt Má»›i) ở New York, "Noble House" (DÆ°á»›i Mái Thanh-Tao) ở London, của: Châu Mỹ, Ãặng Nguyệt, Lê Ãạt, Lê Trâm, Phạm Henry TÆ°á»›c, Phạm Kim Khôi, Nguyá»…n LÆ°Æ¡ng, Nguyá»…n Phúc, Trần Văn TrÆ°Æ¡ng, Hà Bỉnh Trung, Nguyá»…n Vy Kim Ãi, Ãá»— Huyá»n Châu, Lê Ãi, Phạm Thị Lý, Trần Bảo, (Nguyá»…n) Minh Viên, Trần Thị Diệp, Thanh-Thanh, v.v...;
*trong đặc-san "WordBridge" của "The Writers Post" do N. Saomai chủ-trÆ°Æ¡ng, ở Florida, vá»›i thÆ¡ của: Sông Hồ, Hoàng Xuân SÆ¡n, Song Nhị, Ngô Ãức Diá»…m, Uyển Nicole DÆ°Æ¡ng, N.Saomai, Thanh-Thanh, v.v...
*trong các đặc-san: "Cá» ThÆ¡m" của LÆ°u Nguyá»…n Ãhạt ở Virginia, "Ãất Ãứng" của Nhật-Thịnh và Khuê Dung ở Sacramento; v.v...
*trong bán-nguyệt-san "Văn Nghệ Tiá»n Phong" của Hồ Anh ở Virginia; tuần-báo "Saigon Post" của Ãặng Nguyên Phả ở Nam California; lưỡng-tuần-báo "Thế-Giá»›i Má»›i" của TrÆ°Æ¡ng SÄ© LÆ°Æ¡ng ở Texas; các nguyệt-san: "NgÆ°á»i Việt" của Trần Thiện Ãạt ở New York, "Thế-Giá»›i Ngày Nay" của Lê Hồng Long ở Kansas; "Suối Văn" của Ngá»c Thủy ở San Jose; tuần-san "Viet magazine" của Nguyá»…n Châu ở San Jose; v.v...
Ngoài ra, còn có những thi-tập tiếng Việt có xen lẫn má»™t vài bài tiếng Anh do chính tác-giả sáng-tác hay do ngÆ°á»i khác chuyển-ngữ giùm, thí-dụ:
"NGÀN NĂM GỬI MÂY BAY" của Hồ Mộng Thiệp, có bài dịch của Phan Viết Phùng, Thanh-Thanh;
"CHẮP CÃNH THÆ " của Khang Lang, có bài dịch của Song Nhị, Ngô Ãa Thiện, Thanh-Thanh;
"TIẾNG HỜN CHIẾN MÃ" (tái-bản) của Song Nhị, có bài dịch của Hồ Thị Tâm, Ngô Ãa Thiện, Thanh-Thanh;
"RỪNG THU XƯA VẪN NHỚ" của Ngá»c An, có bài dịch của DÆ° PhÆ°á»›c Long, Nguyá»…n Gia Liên, Ngô Ãa Thiện, Phan Viết Phùng, Thanh-Thanh;
"GIá»®A DÃ’NG" của Lê Nguyá»…n, có bài dịch của Song Nhị, Ngô Ãa Thiện, Vô Tình, Minh Khoa, Thu Vân, Phạm Ngá»c, Thanh-Thanh;
"THƠ VIỆT HẢI-NGOẠI" của Thụy-Cầm và Dương Huệ Anh, có bài sáng-tác trực-tiếp của Thanh-Thanh;
"TIẾNG HÓT CỦA LOÀI CHIM DI" của Song Nhị, có bài dịch của Ngô Ãa Thiện, Tony ÓDonnell, Thanh-Thanh;
"CAO NGỌN CỜ VÀNG" của Việt Tâm, có bài sáng-tác trực-tiếp của tác-giả;
"CÆ N ÃC-MỘNG" của Thanh-Thanh, có bài sáng-tác trá»±c-tiếp của tác-giả;
v.v... *
Bên cạnh hoạt Ä‘á»™ng của các nhà thÆ¡ đã ra Ä‘á»i, còn có ná»—-lá»±c của những cây bút còn ngồi trên ghế há»c-Ä‘Æ°á»ng, mà thÆ¡ của hỠđược in trên các ná»™i-san, ít được phổ-biến ra ngoài.

CÅ©ng có những nhà thÆ¡ mà vì hoàn-cảnh sinh sống đặc-biệt ít có cÆ¡-há»™i tiếp-xúc vá»›i các "đồng-nghiệp" từ phía cá»™ng-đồng gốc Việt, thí dụ má»™t số sinh ra, lá»›n lên, ở lâu, tiếp-xúc phần lá»›n thá»i-gian vá»›i ngÆ°á»i chính gốc sở-tại, nên đã sinh-hoạt văn-há»c nghệ-thuật, và thÆ¡, má»™t cách riêng-rẽ, tá»· nhÆ°: các Ban Văn-Nghệ & Báo-Chí, các Há»™i Sinh-Viên, tại các trÆ°á»ng trung-há»c, đại-há»c; các thành-viên của các tổ-chức chính-lÆ°u nhÆ° Nhà Hát Lá»›n, Viện Bảo-Tàng, CÆ¡-Sở Văn-Hóa, Ä‘iển-hình là Nhóm ThÆ¡ slam Mai Piece, ở San Francisco, gồm có Anh Ãào Ãá»— Lê, Jenni Thanh Trang Lê, Taylur Thu Hiá»n Nguyá»…n và Long Nguyá»…n...
Ngoài ra, còn có các tác-giả sáng-tác trực-tiếp bằng tiếng Anh: Mong-Lan, Quan Barrỵ.. *

Tưởng cÅ©ng nên nhắc đến các hoạt-Ä‘á»™ng thÆ¡ trên Internet. Ãây là phÆ°Æ¡ng-tiện dá»…-dàng, nhanh-chóng, rẻ tiá»n, nhất là tá»± do, để các nhà thÆ¡, dù đã hay chÆ°a thành danh, phóng thÆ¡ của mình, hoặc của ngÆ°á»i khác mà mình Æ°a thích, qua các diá»…n đàn liên-mạng, ra khắp bốn phÆ°Æ¡ng trá»i . Các diá»…n đàn chú-trá»ng thÆ¡ là: Việt-Nam Thi Ãàn của Lê Hoàng Phong, Cây Me của Ãàm Quang Vinh, Vui CÆ°á»i của Văn Bia, VÆ°á»n ThÆ¡ Tao Ãàn, Silicon Band, v.v...

Có má»™t số diá»…n đàn hoặc tạp-chí ảo, mở hẳn má»™t mục thÆ¡ thÆ°á»ng-trá»±c, nhÆ°: Viet-USA của Tri Nguyen và Nguyá»…n Quang Dinh; VN Literature; Vietnamese Youth; Ãối-Lá»±c (Viet Marketing) của Nguyá»…n Bá Long; Miá»n Trung Việt-Nam của Bùi Ngá»c Hiệp; Việt Messenger; Văn Há»c Nghệ Thuật của Lan Phạm; Văn Nghệ Ngàn PhÆ°Æ¡ng của TÆ°á»ng Vi; Nguyệt San Giao Mùa của Ãinh Ãặng TrÆ°á»ng NhÆ° (Trung Kỳ); Suối Nguồn của ThÆ¡ ThÆ¡; VietNam Journal của Ãoàn Ãức Tâm; Thá»i Nay của Trần Việt Hải và Ãạm Thủy; Ãặc TrÆ°ng của Nhật Huy; Hồn Quê của Nhật VÅ©; Má»±c Tím của Giá»t Nắng và Diên Vy; Ãnh DÆ°Æ¡ng của Hoàng Vân; Trinh Nữ; và má»™t số Web site của các nhà thÆ¡: Hà Huyá»n Chi (trên Mạng của Trinh Nữ và Mạng cuả Hà PhÆ°Æ¡ng Hoài); Song Nhị (trên Mạng CÆ¡-Sở Thi+Văn "Cá»™i Nguồn"); Thanh-Thanh (trên Mạng ThiNhanVietNam và POETfromVIETNAM); v.v...

Trên một số diễn đàn ảo, mới đây thỉnh-thoảng có thêm thơ tiếng Anh sáng-tác trực-tiếp của Trúc Lang.
Trên Mạng có má»™t danh-mục các tác-giả và tác-phẩm do Luân Hoán sÆ°u-tầm; má»™t "ThÆ° Viện Việt Nam" của Tâm Vô Lệ, tập-trung khá nhiá»u tác-phẩm, trong đó có thÆ¡, của hầu hết má»i tác-giả gần xa, từ trÆ°á»›c đến nay; v.v... *

Sách nói chung, thÆ¡ nói riêng, mà được ký-nạp tại ThÆ°-Viện của Quốc-Há»™i Hoa-Kỳ, thÆ°-viện của các trÆ°á»ng đại-há»c Mỹ cÅ©ng nhÆ° các nÆ°á»›c khác, là má»™t hình-thức và phÆ°Æ¡ng-tiện phổ-biến văn-hóa, nếu không muốn nói là tuyên-truyá»n, rất hữu-hiệu .

Hiện nay, số sách của Việt-Nam ná»™i địa thì đã hiện diện tại các nÆ¡i ấy rất nhiá»u, trong lúc sách của Cá»™ng-Ãồng NgÆ°á»i Việt Tị-Nạn Cá»™ng-Sản ở Hải-Ngoại thì ít hÆ¡n.

Riêng Thư-Viện của Quốc-Hội Hoa-Kỳ được xem như là thư-viện chung cho cả hoàn-cầu .

Do đó, có má»™t số nhà thÆ¡, và nhà xuất-bản, muốn phổ-biến rá»™ng-rãi tác-phẩm của mình, đã không chỉ trông-cậy vào các buổi trình-mại sách, các bài giá»›i-thiệu trên báo & đài, các sạp bày bán, mà còn gá»­i tặng cho càng nhiá»u thÆ°-viện càng tốt -- hiển-nhiên ThÆ°-Viện Quốc-Há»™i Hoa-Kỳ là nÆ¡i lý-tưởng nhất.

Các thi-sÄ©, và nhà xuất-bản mà chỉ lâu lâu má»›i xuất-bản má»™t tập thÆ¡, thì việc có hay không có ký-nạp sách của mình vào ThÆ°-Viện Quốc-Há»™i Hoa-Kỳ, không thành vấn-Ä‘á»; nhÆ°ng có má»™t số nhà xuất-bản in sách thÆ°á»ng-xuyên mà lại không chú-ý đến vấn-Ä‘á» này thì là má»™t nhược-Ä‘iểm. Nhà xuất-bản "Xây Dá»±ng" của Thanh-Thanh, CÆ¡-Sở Thi Văn "Cá»™i Nguồn" của Song Nhị, nhà xuất-bản "Sao" của Vi Khuê, thì có lÆ°u-tâm đến nÆ¡i lÆ°u-trữ bảo-đảm và trÆ°á»ng-cá»­u ấy cho tác-phẩm của mình; còn "Há»™i ThÆ¡ Tài-Tá»­ Việt-Nam" của NhÆ° Hoa, nhà xuất-bản "PhÆ°Æ¡ng Ãông" của DÆ°Æ¡ng Huệ Anh, Tủ Sách "Phụ Nữ Thá»i Nay" của Diá»…m Châu, thì không ký-nạp sách của mình vào kho tàng văn-há»c và văn-hóa ấy của toàn-cầu, thật là đáng tiếc.

Ãể giải-quyết vấn-Ä‘á» này, chúng tôi Ä‘á»-nghị các tác-giả, các Há»™i Văn-Há»c Nghệ-Thuật, các nhà xuất-bản, dù là chuyên-nghiệp hay tùy-hứng, của NgÆ°á»i Việt Hải-Ngoại, lÆ°u-ý ký-nạp ấn-phẩm của mình vào ThÆ°-Viện nói trên (vì có khá nhiá»u tác-phẩm giá-trị hiện diện trên thị-trÆ°á»ng mà không có mặt trong thÆ°-viện).

Riêng vá» việc ký-nạp sách, xin Ä‘á»-nghị lập thủ-tục xin số "Library of Congress Catalog Card Number", nhất là số "ISBN" (International Standard Book Number) để ngÆ°á»i nghiên-cứu dá»… tìm thấy sách của mình trong thÆ°-viện mênh-mông. *

Ãã nói vá» thÆ¡ thì không thể không nói vá» thể thÆ¡ .

ThÆ¡ Anh cÅ©ng nhÆ° thÆ¡ Việt Ä‘á»u có cả thÆ¡-có-vần lẫn thÆ¡-không-vần (tức thÆ¡ tá»±-do, thÆ¡ buông, thÆ¡ văn xuôi, v.v...). Nhìn qua các bài tiếng Anh đã có, dù là sáng-tác trá»±c-tiếp hay phiên dịch, chúng tôi thấy rõ phần nhiá»u Ä‘á»u không có vần. Có thể tác-giả và dịch-giả cho đó là thÆ¡ tá»± do; nhÆ°ng, chúng tôi nghÄ©, tuy có hình-thức là câu văn xuôi nhÆ° nhau, nhÆ°ng má»™t câu thÆ¡ phải có cái gì khác hÆ¡n má»™t câu văn xuôi -- vì nếu chỉ là văn xuôi thì hóa ra Ä‘oạn văn nào, trong má»™t bài dài, trong má»™t Ä‘oạn dài, mà chỉ cần được ngắt câu xuống hàng, thì cÅ©ng Ä‘á»u là thÆ¡-không-vần?

Ãó là chÆ°a kể, dù là văn xuôi, trong nhiá»u trÆ°á»ng-hợp, chính các tác-giả là ngÆ°á»i Mỹ (Anh, Úc) chính-thống mà cÅ©ng còn cần phải được các nhà viết thuê (ghost-writer) hiệu-chỉnh, huống gì chúng ta Ä‘a-số không phải là dân sinh ra đã nói/viết tiếng Anh, mà nay lại làm thÆ¡ tiếng Anh. (Ở đây chúng tôi chÆ°a nói đến nạn dùng sai chữ, dịch phản nghÄ©a, viết trật văn-phạm tiếng Anh).
Tuy nhiên, nói thế không phải là để chúng ta ngại-ngần trong việc làm thơ tiếng Anh hay dịch thơ tiếng mình ra thơ tiếng Anh.
Xin Ä‘á»-nghị các bạn hãy mạnh-dạn sáng-tác trá»±c-tiếp, hoặc đẩy mạnh việc chuyển-ngữ các tác-phẩm của mình qua tiếng Anh, bắt đầu bằng từng bài má»™t. Có ai mà không có dịp gặp-gỡ chuyện-trò vá»›i ngÆ°á»i nÆ°á»›c ngoài; và nếu mình được giá»›i-thiệu là má»™t nhà thÆ¡ mà lại có sẵn cả bản tiếng Anh để Ä‘Æ°a cho há» Ä‘á»c thì cả há» lẫn mình sẽ thích-thú đến ngần nào; huống hồ đăng lên báo, in thành sách, gá»­i vào thÆ°-viện cho má»i ngÆ°á»i có thể Ä‘á»c được, tức là góp phần giá»›i-thiệu văn-há»c, văn-hóa của nÆ°á»›c mình, đến Ä‘á»™c-giả các nÆ°á»›c ngoài .

* Riêng vá» việc sáng-tác trá»±c-tiếp hoặc chuyển-ngữ thÆ¡ qua tiếng Anh, mà muốn thành thÆ¡ có vần, chúng tôi xin các bạn để ý má»™t Ä‘iểm, đó là vần thÆ¡ (rhyme) trong tiếng Anh. Lâu nay, có nhiá»u bài thÆ¡ tiếng Anh mà tác-giả và dịch-giả ngÆ°á»i Việt muốn viết ra nhÆ°-có-vần nhÆ°ng Ä‘á»u thá»±c-sá»± không-có-vần.

Tiếng Anh là tiếng Ä‘a-âm, tiếng Pháp cÅ©ng là tiếng Ä‘a-âm, nhÆ°ng có sá»± khác nhau là trong tiếng Pháp thì âm (syllable) nào cÅ©ng được phát-âm (nhấn giá»ng) nhÆ° nhau, giống nhÆ° các âm trong các từ Ä‘a-âm của tiếng Việt; ngược lại, trong tiếng Anh thì chỉ có má»™t hoặc má»™t số âm là được nhấn giá»ng (stress, emphasis), còn các âm khác thì không được nhấn giá»ng cho nên không được xem là má»™t âm trong việc chá»n âm để định vần cho thÆ¡ . Thí-dụ:
"happy" (Anh) và "heureux" (Pháp) là sÆ°á»›ng thá»a,
"merry" (Anh) và "joyeux" (Pháp) là hể-hả, nhÆ°ng, trong tiếng Việt, thì "sÆ°á»›ng thá»a" và "hể-hả" ăn vần vá»›i nhau, vì ta dùng các âm cuối là "thá»a" và "hả"; cÅ©ng nhÆ° trong tiếng Pháp thì "heureux" và "joyeux" ăn vần vá»›i nhau, vì ta dùng các âm cuối là "reux" và "yeux"; còn trong tiếng Anh thì "happy" và "merry" không ăn vần vá»›i nhau, vì các âm cuối "py" (trong "happy") và "ry" (trong "merry") là âm không được nhấn giá»ng, nên không được dùng làm vần cho thÆ¡; trong lúc đó thì "hap" (trong "happy") và "mer" (trong "merry") má»›i là âm được nhấn giá»ng, nếu ta dùng chúng làm vần cho thÆ¡, thì chúng lại không ăn vần vá»›i nhau, vì má»™t bên là "hap" và má»™t bên là "mer"! *

Tóm lại, chúng ta cần sáng-tác trá»±c-tiếp hoậc phiên-dịch hay chuyển-ngữ thÆ¡ tiếng Việt ra tiếng Anh, để tiếng nói đầy tình-tá»± dân-tá»™c của NgÆ°á»i Việt nói chung, của NgÆ°á»i Việt Hải-Ngoại nói riêng, không bị quên lãng, hoặc bị lấn-át bởi tiếng nói phi-dân-tá»™c, trÆ°á»›c "bốn biển, năm châu", trong bối-cảnh toàn-cầu-hóa má»i sinh-hoạt hiện nay .

Lê Xuân Nhuận

Mục Lục

2. THUá»C CHỦNG CÚM NÄ‚M NAY CHẮC THIẾU

Bác sÄ© Nguyá»…n Văn Ãức



Tin vừa loan, thuốc chích ngừa cúm năm nay có lẽ sẽ thiếu, do hãng thuốc Chiron sản xuất thuốc chủng, vì lý do kỹ thuật, hiện không thể chế thuốc. Xin đăng lại bài dưới đây theo những tin tức mới nhận được, với những đoạn trong ngoặc tô đậm là các điểm nhấn mạnh.

Chà, cuá»™c Ä‘á»i sao mà mau thế, quay Ä‘i quay lại Thu đã đây rồi, vá»›i hÆ¡i thu lành lạnh khiến ta bâng khuâng. Lại đến lúc chúng ta bàn chuyện chống cúm trÆ°á»›c khi Ãông sang. Trong năm, Ãông là mùa đáng ngại nhất. Mùa Ãông năm nay chắc lành ít dữ nhiá»u.

Theo Tổ chức Y tế Thế giá»›i (World Health Organization), má»—i mùa Ãông, bệnh cúm đến thăm 20% dân số địa cầu, gây ra 5 triệu trÆ°á»ng hợp bệnh nặng, và ít nhất 250.000-500.000 cái chết. Cúm quan trá»ng đến ná»—i, Tổ chức Y tế Thế giá»›i, phối hợp vá»›i Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh Hoa Kỳ (CDC), không ngá»›t để mắt theo dõi sá»± hoành hành của nó. Từ 15 tháng 10 này, tin tức vá» cúm sẽ bắt đầu được đăng tải trên Website www.cdc.gov của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Bệnh Hoa Kỳ.

(Cứ đụng đến cúm là dữ, vùng Ãông Nam à từ năm trÆ°á»›c, lai rai có dịch cúm gà, diệt mãi không xong, lây sang ngÆ°á»i, khiến ngÆ°á»i chết. Rủi thay, bệnh cúm gà chÆ°a có thuốc ngừạ)

Tin buồn vừa loan, thuốc chủng cúm năm nay chắc thiếu, do hãng thuốc Chiron có cơ xưởng sản xuất bên Anh, vì lý do kỹ thuật, hiện không thể chế thuốc chủng cúm. Hãng thuốc Chiron đúng ra sẽ cung cấp nước Mỹ ta 48 triệu lượng thuốc chủng cúm, tức nửa số nhu cầu thuốc chủng chúng ta cần, nhưng hỡi ôi 48 triệu lượng thuốc này nay đi đong rồi.

Giá»›i chức y tế Ä‘ang lo sốt vó, kêu gá»i các bác sÄ© may đã có thuốc nên dành Æ°u tiên hàng đầu cho các vị từ 65 tuổi trở lên (ngay cả nhiá»u cÆ¡ quan công cÅ©ng Ä‘ang kêu trá»i nhÆ° bá»ng, chÆ°a có mÅ©i thuốc chủng cúm nào). Há» khuyên các vị cao niên mau Ä‘i chích ngừa cúm, kẻo... hết thuốc.

Sơ lược vỠcúm

Cúm gây bởi siêu vi cúm “Influenza†(Influenza virus), đến vào mùa Ãông má»—i năm, từ tháng 12 tá»›i khoảng tháng 4. [Cảm (cold) thì quanh năm, do những siêu vi hiá»n hÆ¡n siêu vi cúm.]

Theo Tổ chức Y tế Thế giá»›i, hàng năm, cúm gây ra ít nhất 250.000-500.000 cái chết trên khắp thế giá»›i. Riêng ở Mỹ, những năm gần đây, tuy không có dịch lá»›n, cúm vẫn khiến trên 100.000 trÆ°á»ng hợp bệnh phải vào nhà thÆ°Æ¡ng, giết hại 36.000 ngÆ°á»i má»—i mùa Ãông. 80-90% những ngÆ°á»i chết vì cúm ở khoảng tuổi trên 65. Thứ đến, những ngÆ°á»i mang các bệnh kinh niên. Bây giá», ngÆ°á»i ta lại thấy cả trẻ em trong khoảng tuổi 6 đến 23 tháng cÅ©ng hay có biến chứng nguy hiểm khi nhiá»…m cúm. Mức Ä‘á»™ tấn công của cúm có thể lên đến 20-30% (cứ 10 ngÆ°á»i, 2-3 ngÆ°á»i bị cúm), làm xáo trá»™n hoạt Ä‘á»™ng nhiá»u giá»›i: trẻ em nghỉ há»c, ngÆ°á»i lá»›n nghỉ việc.

Siêu vi cúm có đặc tính gian manh, biết thay hình đổi dạng, má»—i năm má»—i khác, nên việc phòng ngừa cúm cần được thá»±c hiện hàng năm. Thuốc chích ngừa cúm má»—i năm má»™t khác, vá»›i hy vá»ng có thể ngừa được dịch cúm tiên Ä‘oán sắp xảy ra trong mùa Ãông năm đó.

Siêu vi cúm có trong nÆ°á»›c mÅ©i, nÆ°á»›c miếng ngÆ°á»i bệnh. Bệnh truyá»n từ ngÆ°á»i bị cúm sang ngÆ°á»i lành khi những hạt nÆ°á»›c nhá» li ti chứa siêu vi cúm, bắn ra từ mÅ©i, miệng ngÆ°á»i bệnh lúc há» ho, hắt hÆ¡i. Bắt tay, ôm nhau cÅ©ng có thể truyá»n bệnh (tay bạn dính nÆ°á»›c mÅ©i, nÆ°á»›c miếng ngÆ°á»i bệnh, rồi bạn vô tình Ä‘Æ°a tay lên mÅ©i, miệng mình, thế là xong!). Trong nhà có ngÆ°á»i nhiá»…m cúm, bạn khó tránh lây bệnh.

Cúm nặng hÆ¡n cảm nhiá»u, gây nhức đầu, nóng sốt (thÆ°á»ng trên 38.3 Ä‘á»™ C hay 101 Ä‘á»™ F), á»›n lạnh, yếu mệt, khó chịu trong ngÆ°á»i, nhức má»i các bắp thịt. Ãi kèm là các triệu chứng hô hấp: sổ mÅ©i, Ä‘au cổ há»ng, ho khan, Ä‘au tức vùng giữa ngá»±c. Những trÆ°á»ng hợp cúm nặng có thể làm ngÆ°á»i bệnh mê sảng. Nóng sốt cao nhất trong vòng 24 tiếng đầu (có thể lên đến 41 Ä‘á»™ C), sau đó giảm dần 2-3 ngày sau. Thỉnh thoảng, cÅ©ng có những trÆ°á»ng hợp sốt kéo dài cả tuần. Nhức đầu thÆ°á»ng dữ dá»™i, làm ngÆ°á»i bệnh khó chịu nhất. Các bắp thịt toàn cÆ¡ thể nhức má»i nhÆ° dần, nhất là ở vùng lÆ°ng dÆ°á»›i và chân. Có ngÆ°á»i Ä‘au nhức cả các khá»›p xÆ°Æ¡ng.

Nếu không có biến chứng, các triệu chứng nhẹ Ä‘i trong vòng 3 đến 5 ngày, nhÆ°ng thá»i gian hồi phục để có thể trở lại làm việc nhÆ° trÆ°á»›c thÆ°á»ng chậm hÆ¡n khi bị cảm, mất nhiá»u ngày hay nhiá»u tuần, nhất là ở ngÆ°á»i lá»›n tuổi.

Cúm không nguy hiểm vì các triệu chứng, song vì các biến chứng (complications) của nó. Biến chứng thÆ°á»ng xảy ra nhất của cúm là sÆ°ng phổi. Siêu vi trùng cúm, dữ hÆ¡n các siêu vi trùng cảm, làm tổn thÆ°Æ¡ng niêm mạc (mucosa) lót lòng các ống phổi. SÆ°ng phổi do chính siêu vi trùng cúm gây ra, hoặc do các vi trùng (bacteria) luôn có sẵn trong Ä‘Æ°á»ng hô hấp. Các vi trùng này thÆ°á»ng ngày không sao, nay nÆ°á»›c đục thả câu, bám vào những chá»— niêm mạc bị siêu vi cúm làm tổn thÆ°Æ¡ng, tấn công luôn, gây sÆ°ng phổi. Biến chứng sÆ°ng phổi hay xẩy ra ở các vị lá»›n tuổi, hoặc ngÆ°á»i có bệnh tim, bệnh phổi kinh niên.

Biến chứng nguy hiểm khác của cúm là há»™i chứng Reye (Reye syndrome) ở trẻ em. Há»™i chứng Reye hay xảy ra nhất trong khoảng tuổi 2 đến 16, vài ngày sau khi nhiá»…m cúm. Khi các triệu chứng của cúm có vẻ nhÆ° Ä‘ang bá»›t dần, trẻ Ä‘á»™t nhiên buồn nôn, ói má»­a. Sau đó khoảng 1-2 ngày, trẻ lá» Ä‘á», mê sảng, giật kinh phong (seizure), rồi Ä‘i dần vào mê sảng và có thể chết. TrÆ°á»›c kia, khi ngÆ°á»i ta chÆ°a biết nhiá»u vá» há»™i chứng Reye, tá»­ vong lên đến hÆ¡n 40% (10 trẻ bị há»™i chứng Reye, hÆ¡n 4 trẻ chết). Nay, dù vá»›i sá»± định bệnh mau chóng và các cách chữa trị thích ứng, tá»­ vong vẫn còn khoảng 10% (10 trẻ bị, 1 trẻ chết). CÆ¡ chế gây há»™i chứng Reye ở trẻ em nhiá»…m cúm hiện chÆ°a được hiểu rõ. Tuy nhiên, ngÆ°á»i ta nhận thấy các trẻ nhiá»…m cúm, nếu dùng Aspirin, sẽ dá»… bị há»™i chứng Reye hÆ¡n các trẻ không dùng Aspirin. Con số trẻ em bị há»™i chứng Reye nay đã giảm Ä‘i nhiá»u, kể từ khi các bậc phụ huynh được báo Ä‘á»™ng, không còn dùng Aspirin cho các trẻ em bị cảm hay cúm.

Các biến chứng khác của cúm: viêm sÆ°ng các bắp thịt, sÆ°ng cÆ¡ tim, sÆ°ng óc, ... Ngoài ra, ở những ngÆ°á»i Ä‘ang có bệnh tim, phổi hay thận kinh niên, cúm cÅ©ng có thể làm các cÆ¡ quan này, vốn đã yếu sẵn, thành suy yếu hÆ¡n, Ä‘e dá»a tánh mạng ngÆ°á»i bệnh.

Ngừa cúm

PhÆ°Æ¡ng pháp trị cúm hữu hiệu nhất vẫn là ngừa cúm. Vá»›i bệnh cúm, quả “phòng bệnh hÆ¡n chữa bệnhâ€.

Từ năm ngoái, ngoài thuốc chích để ngừa nhÆ° hàng năm, còn có thêm thuốc ngừa Flumist, xịt vào mÅ©i. Thích thật, không phải chích mà vẫn ngừa được cúm! NhÆ°ng tiếc thay, Flumist kém hữu hiệu hÆ¡n thuốc chích, chỉ nên dùng ngừa cho ngÆ°á»i khá»e trong khoảng 5 đến 49 tuổi.

Thuốc chích ngừa cúm chế từ các siêu vi cúm A và B đã gây bệnh trong mùa cúm năm trÆ°á»›c, cấy vào trứng, cho sinh sôi nảy nở, sau đó bị làm yếu Ä‘i để không thể gây bệnh, nhÆ°ng vẫn có khả năng tạo kháng thể cho ngÆ°á»i được chích. Sau khi chích ngừa, dù sá»± bảo vệ không 100%, ít ra cÅ©ng 50-80%. Rủi vẫn bị cúm, triệu chứng thÆ°á»ng nhẹ hÆ¡n, ít nóng sốt, ít sÆ°ng phổi.

Thuốc chích và cả thuốc xịt Flumist Ä‘á»u dùng trứng làm chất đệm, nên những ngÆ°á»i ăn trứng có phản ứng (egg allergy: nổi mẩn Ä‘á», lên cÆ¡n suyá»…n, chóng mạt, xỉu, ...), không nên chích ngừa hoặc dùng Flumist.

* Những ai cần chích ngừa cúm?

CÆ¡ quan Y tế Công cá»™ng Hoa Kỳ (US Public Health Service) Ä‘á» nghị chích ngừa cúm cho các trẻ em (từ 6 tháng trở lên) và những ngÆ°á»i lá»›n bị nguy hiểm nếu nhiá»…m cúm, do cao tuổi hoặc vì Ä‘ang mang bệnh làm cÆ¡ thể yếu sẵn:

- NgÆ°á»i lá»›n từ 50 tuổi trở lên, dù không có bệnh gì quan trá»ng. (NhÆ°ng hiện vì không đủ thuốc chủng, nên tạm thá»i thuốc nên dành Æ°u tiên hàng đầu cho các vị từ 65 trở lên.)

- Trẻ em trong khoảng tuổi 6-23 tháng.

- Phụ nữ mang bầu, thai kỳ sẽ vào tháng thứ 4 trở đi khi mùa cúm đến.

- Trẻ em tuy ngoài khoảng tuổi 6-23 tháng và ngÆ°á»i lá»›n tuy dÆ°á»›i 50, tuy không mang thai, nhÆ°ng Ä‘ang có các bệnh kinh niên nhÆ° bệnh tim, bệnh phổi (kể cả suyá»…n), bệnh thận, bệnh tiểu Ä‘Æ°á»ng, thiếu máu nặng, bệnh AIDS, v.v., hoặc ngÆ°á»i Ä‘ang phải dùng những loại thuốc khiến sức kháng cá»± của cÆ¡ thể suy giảm (nhÆ° thuốc Prednisone), thuốc chống ung thÆ°.

- NgÆ°á»i Ä‘ang ở trong các viện chăm sóc đặc biệt (nursing homes).

- NgÆ°á»i dÆ°á»›i 19 tuổi Ä‘ang phải dùng Aspirin lâu dài (vì há» có thể bị há»™i chứng Reye nếu nhiá»…m cúm).

- Các bác sÄ©, y tá và nhân viên y tế, có nhiệm vụ trá»±c tiếp săn sóc những ngÆ°á»i thuá»™c các thành phần kể trên, cả ngÆ°á»i nhà (household contacts) nữa, cÅ©ng nên chích ngừa để tránh nhiá»…m cúm rồi lây lại cho ngÆ°á»i thuá»™c các thành phần cần được chích ngừa cúm kể trên.

Ngoài ra, tuy không thuá»™c các thành phần trên, nhÆ°ng sợ cúm dữ, ai trong chúng ta không bị nhạy cảm vá»›i trứng, cÅ©ng có thể chích ngừa (nhÆ°ng hiện vì không đủ thuốc, ngÆ°á»i khá»e mạnh nên tạm nhÆ°á»ng cho những vị thuá»™c các thành phần kể trên).

* Chích ngừa cúm lúc nào tốt nhất?

Ở Mỹ, thÆ°á»ng dịch cúm bắt đầu vào tháng 12. Cúm tấn công mạnh nhất vào khoảng tháng giêng (1) và tháng hai (2), sau đó có thể vẫn còn hoành hành cho đến tháng 4 khi vào Xuân.

Khoảng 2 tuần sau khi chích ngừa, cÆ¡ thể bắt đầu có kháng thể (antibody) chống cúm. Kháng thể tồn tại trong cÆ¡ thể 6 tháng hay hÆ¡n. Tuy nhiên, ở má»™t số vị có tuổi, lượng kháng thể giảm dÆ°á»›i mức bảo vệ sau 4 tháng. Việc chích ngừa thÆ°á»ng được thá»±c hiện trong khoảng các tháng 10, 11 và 12. Thá»i Ä‘iểm tốt nhất để chích ngừa cúm, là vào khoảng tháng 10 đến giữa tháng 11.

* Thuốc ngừa cúm có gây phản ứng gì quan trá»ng?

Vá»›i ngÆ°á»i ăn trứng không bị phản ứng, chích ngừa cúm ít khi gây phản ứng quan trá»ng, trừ hÆ¡i Ä‘au má»™t chút thôi ở chá»— chích Ä‘á»™ 1-2 ngày. Nếu có nóng sốt, uể oải, Ä‘au nhức các bắp thịt sau khi chích ngừa, các triệu chứng này cÅ©ng chỉ kéo dài 1-2 ngày.

Cho những vị chÆ°a kịp chích ngừa mà cúm đã đến, hoặc vì nhạy ứng vá»›i trứng nên không thể chích ngừa, có thể dùng thuốc uống Amantadine hay Rimantadine để ngừa. Ãiá»u cần biết là khác vá»›i cách ngừa bằng thuốc chích (ngừa được cả cúm A lẫn B), thuốc Amantadine hay Rimantadine chỉ giúp ngừa cúm A thôi. Amantadine có thể gây khó ngủ, chóng mặt, ngÆ°á»i bứt rứt, khó tập trung tÆ° tưởng, sảng, có ảo giác, kinh giật, còn Rimantadine ít gây phản ứng phụ hÆ¡n.

Hai thuốc má»›i, Tamiflu và Relenza, cÅ©ng giúp ngừa cúm (cả cúm A lẫn cúm B), song đắt hÆ¡n nhiá»u so vá»›i Amantadine, Rimantadine.

* Chích ngừa cúm có ngừa được cảm?

Cảm là cảm (cold), cúm là cúm (flu), chÆ°a có thuốc “chích ngừa cảm cúmâ€. Cảm xảy ra quanh năm, do những siêu vi trùng khác. Chích ngừa cúm không ngừa được cảm. Xin bạn đừng bắt Ä‘á»n bác sÄ© nếu bạn vẫn bị cảm sau khi chích ngừa cúm.

Thá»±c, Ä‘á»i là trÆ°á»ng tranh đấu, hết đứa này đến đứa khác bắt nạt loài ngÆ°á»i hiá»n lành chúng ta, đặc biệt lÅ© siêu vi. Cúm ngÆ°á»i, cúm gà, bệnh AIDS, bệnh SARS, ...

Trụ sinh không trị được siêu vi. Cách chữa tốt là ngừa bằng thuốc, nếu đã có thuốc ngừa. Thá»i Ä‘iểm tốt nhất để ngừa bệnh cúm ngÆ°á»i, tháng 10 đến giữa tháng 11, nhất là cho các vị cao niên.

Giá»i Æ¡i là giá»i, hãng thuốc Chiron năm nay làm ăn bê bối thế nào, để bao ngÆ°á»i Ä‘ang than trá»i nhÆ° bá»ng, không có thuốc chủng cúm. Và chúng ta nÆ¡m ná»›p sá»­a soạn tinh thần cho má»™t mùa Ãông sắp tá»›i, chắc lành thì ít mà dữ thì nhiá»u.

Bác sÄ© Nguyá»…n Văn Ãức

Mục Lục

VI. Giá»›i Thiệu - Tin Tức, Văn Há»c, Nghệ Thuật ___________________________________________________



1. Nhà Sách Sông Hương



Trước hết, nhà sách Sông Hương kính chúc Quý Cơ quan, Công ty, Xí nghiệp, Doanh nghiệp Tư nhân... vạn sự thành công và như ý.

Vá»›i mong muốn tiết kiệm thá»i gian và giúp Quý vị thuận tiện trong việc lá»±a chá»n các mẫu lịch 2005, nhà sách chúng tôi trân trá»ng giá»›i thiệu website:

www.songhuongbook.com
Trên website, Quý vị sẽ dá»… dàng cập nhật và xem các mẫu lịch thuá»™c đủ má»i thể loại: phong cảnh quê hÆ°Æ¡ng, áo dài, thá»i trang, cắm hoa nghệ thuật...

Mục Lục



2. Nguyệt san VietHome

Giao Muà vừa nhận được Nguyệt san VietHome số tháng 10 do chị Ãá»— Mùi gá»­i tặng. Báo in mầu giấy láng từ trong ra ngoaì, baì vở nhiá»u tiết mục: khoa há»c, văn há»c, nhiếp ảnh, y tế, gia chánh...... NgÆ°á»i chủ trÆ°Æ¡ng là chị Ãá»— Mùi, má»™t khuôn mặt quen thuá»™c trong lÄ©nh vá»±c báo chí.

Ãiạ chỉ cuả toà báo:
VietHomeMagazine
1340 Tully Road # 301
San Jose, CA 95122
tel 408-971-6057
Email: VietHomeMagazine@cs.com.








Mục Lục



3. CÃC CHƯƠNG TRÃŒNH SHVHNT-STM



CÃC CHƯƠNG TRÃŒNH SHVHNT-STM VỚI CHỦ ÃỀ: GIÃ’NG NHẠC Ná»®

ChÆ°Æ¡ng Trình Sinh Hoạt Văn Há»c Nghệ Thuật - Các Sáng Tác Má»›i sẽ dành NHIỀU chÆ°Æ¡ng trình riêng cho chủ Ä‘á» GIÃ’NG NHẠC Ná»® nhÆ° giá»›i thiệu đến giá»›i thưởng ngoạn nghệ thuật sá»± hoạt Ä‘á»™ng mạnh mẽ từ nÆ¡i các nữ nhạc sỹ.

Ãể các chÆ°Æ¡ng trình vá»›i chủ này sá»›m thá»±c hiện, xin các nữ nhạc sÄ© gá»­i các sáng tác vá» nÆ¡i e-mail hay qua bÆ°u Ä‘iện phía dÆ°á»›i.

Xin Ä‘á» CHỦ ÃỀ GIÃ’NG NHẠC Ná»® trong các sáng tác gá»­i Ä‘i để tiện sắp xếp.

Lần nữa, e-mail liên lạc xin gá»­i vá»:

SangTacMoi@aol.com

Ãồng thá»i, các bài vở gá»­i qua bÆ°u Ä‘iện xin gá»­i đến địa chỉ:

Mr. Tuan Nguyen - Sang Tac Moi
Vietnamese Public Radio
900 S. Washington St. #302
Falls Church, VA 22046

Sau khi bài vở được tuyển chá»n xong, sẽ được lần lượt phát thanh thành nhiá»u kỳ trong chủ Ä‘á» GIÃ’NG NHẠC Ná»®

Thân chúc qúy vị an mạnh và sáng tác hăng say luôn

thân ái
Nguyá»…n Ãăng Tuấn

Mục Lục



4. CD nhạc đầu tay của Nguyá»…n Ãăng Tuấn



Sau má»™t năm thá»±c hiện, các ca khúc cho CD nhạc đầu tay của Nguyá»…n Ãăng Tuấn phổ thÆ¡ Phạm Ngá»c đã hoàn tất

Xin má»i qúy anh chị ghé tại nÆ¡i:

http://saigonline.com/phamngoc/CD/CDCanhchieu.htm

để nhàn lãm và nghe dăm khúc nhạc trình bày

CD do Hurricane Productions sản xuất

thân ái
Nguyá»…n Ãăng Tuấn (cùng Phạm Ngá»c)

Mục Lục



5. Chương Trình SHVHNT - Các Sáng Tác Mới

[TIN TỨC] Chương Trình SHVHNT - Các Sáng Tác Mới

Thân kính má»i qúy bác, qúy anh chị và các bạn nghe trá»±c tiếp chÆ°Æ¡ng trình Sinh Hoạt Văn Há»c Nghệ Thuật - Các Sáng Tác má»›i, chÆ°Æ¡ng trình đầu.

ChÆ°Æ¡ng trình này sẽ được trá»±c tiếp truyá»n thanh:
.Tại Ãài Phát Thanh Việt Nam Hải Ngoại,
. Phát thanh từ Washington, DC, USA
. Vào lúc 10:30 khuya thứ bảy này, ngày 2 tháng 10 năm 2004 (giỠEST, USA).

Chương trình được phát thanh trực tiếp hay lưu trữ trong Internet trong 1 tuần tại web site:
_http://www.radiohaingoaịcom_ (http://www.radiohaingoaịcom/)
. Muốn nghe trá»±c tiếp xin bấm vào cá»™t "Nghe Ãài Trá»±c Tiếp" phía trái, hay nghe sau đó tại
. Cột "Chương Trình Tuần Này" phía dưới (hay nơi "Chương Trình Tuần Rồi") và
. Vào phần ngày Thứ Bảy, giỠ10:30 khuya "Sáng Tác Mới"

Cám ơn qúy nhạc sĩ đã đóng góp cho chương trình đầu - xin qúy vị tiếp tục gửi các sáng tác vỠnơi e-mail này cho các chương trình tới

Sẽ cố gắng đưa ra các chương trình nhạc liên tục luôn để nối nhịp cầu sáng tác của nhạc sĩ và giới thưởng ngoạn đến gần gũi nhau luôn

tình thân, qúy
Nguyá»…n Ãăng Tuấn
(đặc trách chÆ°Æ¡ng trình Sinh Hoạt Văn Há»c Nghệ Thuật - Các Sáng Tác Má»›i- đài phát thanh Việt Nam Hải Ngoại)

Mục Lục

VIỊ Nhạc : Trang

Mục Lục

Mừng Sinh Nhật

Mục Lục

VII . Hộp Thư Toà Soạn ___________________________________________________



Nguyệt San Giao Muà xin cám Æ¡n những thân hữu sau đây : Bích Hà, Châu Thái Lê, Chu Kỳ ThÆ°, DHH, Ãá»— Thành, Hoa Bằng Lăng, Hoàng Yến, Lạc Duyên, Lê Xuân Nhuận, Mai Ãức Vinh, Nguyá»…n Ãông Pha, Nguyá»…n Ãăng Tuấn, Ngá»c An, BS Nguyá»…n Văn Ãức, Nguyá»…n Hải Bình, Nguyá»…n Hữu Viện, NS Phạm Duy, Phạm VÅ© Anh Nam, Phạm Văn Tiên, Phiến Băng, Quang Ngá»c, Sông Cá»­u, SÆ°Æ¡ng Mai, Tôn Thất Phú SÄ©, Trần Công Nhung, Trần Thị Hà Thân, Viá»…n PhÆ°Æ¡ng, Việt Hà, Vo Tinh, VÅ© Thị Thiên ThÆ° , đã dóng góp bài vở cho Nguyệt San Giao Muà số 31 . Má»™t số bài khác sẽ được đăng dần vào số tá»›i. Mong má»i sẽ nhận được những sáng tác của các bạn bốn phÆ°Æ¡ng để cho Nguyệt San Giao Muà thêm phần hÆ°Æ¡ng sắc trong tÆ°Æ¡ng lai.

Mục Lục 





Thể lệ để nhận Nguyệt San Giao Muà:

1) Ãể vào danh sách của NSGM (subscribe),
   xin gá»­i email vá»  TrungKy@hotmail.com

2) Ãể rút ra danh sách của NSGM (unsubscribe),
   xin gá»­i email vá» TrungKy@hotmail.com 

3. Má»i chi tiết, thể lệ, thắc mắc, xin gá»­i vá»: 
   TrungKy@hotmail.com


4. Má»i bài vở, đóng góp, xin gá»­i vá»:
   GiaoMua2002@aol.com 
   Nguyệt San Giao Muà 
   Homepage: http://www.GiaoMua.com




Thể lệ gửi bài cho Nguyệt San Giao Muà:

1. Xin các bạn gửi bài theo dạng VIQR (Vietnet) 
   (dùng cách bỠdấu như trong trang này)

2. Xin liên lạc với NSGM hay trực tiếp tới tác giả nếu
   muốn trích dịch hay đăng lại các bài trên NSGM.

3. Xin cho biết nếu các bạn muốn để tên và diạ chỉ
   email ở cuối bài hay không.

4. Bài vở xin gửi đến
   GiaoMua2002@aol.com

5. Má»i chi tiết, thể lệ, thắc mắc,
   xin gá»­i vá»: TrungKy@hotmail.com


  

    

      

	Ãịa Chỉ Liên Lạc:
	

	Nguyệt San Giao Muà

		P.O . Box
	378

		Merrifield, Virginia
	22116
 
		USA


    

  




Trang NhÃ